James Carol Oates

TATULO

Przełożył Łukasz Witczak

Tytuł oryginału: Daddy love

Copyright © 2013 by Joyce Carol Oates

Copyright © 2013 by The Ontario Review, Inc.

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIV

Copyright © for the Polish translation by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIV

Wydanie I

Warszawa

Spis treści

- Dedykacja

- Część pierwsza

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

- Część druga

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

- Część trzecia

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Warrenowi Frazierowi i Mosesowi Cardonie

CZĘŚĆ PIERWSZA
Kwiecień – wrzesień 2006

1
Ypsilanti, Michigan
11 kwietnia 2006

– Daj mi rączkę.

Chłopiec posłusznie chwycił dłoń mamy. Działo się to może na pięć minut przed porwaniem.

– Widzisz gdzieś nasze autko? Pamiętasz, gdzie zaparkowaliśmy?

To była taka ich gra. Robbie miał pamiętać, w którym miejscu zostawili samochód. Dinah ćwiczyła w ten sposób jego pamięć i spostrzegawczość.

Nissan taty, szarozielony metalik, nie rzucał się w oczy.

Robbie raczej nie miewał problemów z koncentracją, chyba że był zmęczony, tak jak teraz.

– Przed którym sklepem? Home Depot czy Kresge? Pamiętasz?

Zawęziła wybór do dwóch, żeby ułatwić mu zadanie. Umysł pięciolatka nie radził sobie jeszcze z ogromem centrum handlowego.

Mały patrzył przed siebie wytężonym wzrokiem. Traktował swój obowiązek bardzo poważnie.

Zaczęła się martwić, że może przesadziła z tą zabawą i niepotrzebnie go zestresowała.

– Mamo, auto się zgubiło? Jak wrócimy do domu?

– Cierpliwości, skarbie! – odparła wesoło. – Nie zgubiło się, zaufaj mi.

Parking, który nieraz przypominał morze lśniących pojazdów, tamtego dnia świecił pustkami. Był środek tygodnia, zaczynało się ściemniać. Lampy na wysokich słupach jeszcze się nie zapaliły.

Oślepiająco jasne lampy centrum handlowego Libertyville. Niezapalone.

Pamiętała, że zaparkowała nissana w alejce naprzeciwko sklepu z farbami Kresge, za czterema, pięcioma samochodami. Front sklepu zdobiła wielka malowana tęcza.

Dinah lubiła atmosferę Libertyville. Już przed wejściem klientów witały dźwięki odprężającej muzyki.

Na tych ogromnych parkingach nie ufała swojej pamięci przestrzennej i dlatego przed odejściem od samochodu zawsze znajdowała punkt orientacyjny, najlepiej jakiś charakterystyczny widok, bo litery i cyfry, którymi oznaczano alejki, zbyt łatwo wylatywały jej z pamięci.

Chyba że spisała je sobie na kartce, ale tym razem tego nie zrobiła.

Robbie coraz bardziej się niepokoił, zaciskał nerwowo palce na jej dłoni, nos chodził mu jak u królika.

– Musi być w następnym rzędzie – powiedziała. – Za tym dużym, który stoi prostopadle.

Robbie wysilał wzrok, ale widać było po nim, że stracił nadzieję. Auto się zgubiło. Jak teraz wrócą do domu?

Mama zapytała, czy wie, co to znaczy „prostopadle”. Nowe słowa zazwyczaj go fascynowały, teraz jednak był wystraszony i w ogóle nie usłyszał pytania.

– Mamo, a co, jak się zgubiło?

Po co bawiła się z nim w tę głupią grę? Tym razem to chyba nie był dobry pomysł. Za dużo wrażeń na zakupach, za mało snu w ciągu dnia; Robbie był rozdrażniony i bliski płaczu. Dinah poczuła przypływ matczynej miłości, miała ochotę przytulić go mocno i obiecać, że nie stanie się nic złego, a samochód wcale nie zginął, zaraz się znajdzie, jeszcze tylko parę kroków.

Ale kiedy stanęła przed szeregiem aut, w którym spodziewała się ujrzeć nissana, okazało się, że tu też go nie ma.

Skoro nie w tym, pomyślała, to na pewno w następnym. Proste.

– Już prawie jesteśmy, Robbie. Jeszcze chwila.

Trzeba ukrywać przed dzieckiem swoje niemądre wątpliwości.

Trzeba ukrywać ostrą jak brzytwa pogardę dla samej siebie.

Dinah próbowała myśleć pozytywnie (po tym poznaje się dobrą matkę): jak to dobrze, że dziecięce zmartwienia szybko się rozwiewają. Wystarczy znaleźć samochód i Robbie od razu się uspokoi, a zanim wrócą do domu i usiądą we troje do kolacji, zdąży o wszystkim zapomnieć.

Tata zapyta go, gdzie dzisiaj byli, a on zacznie opowiadać o wizycie w centrum handlowym, o zakupach, o wielkanocnych króliczkach w zagrodzie pośrodku pasażu, białych i puszystych, z różowymi nosami, pogłaskał je nawet, bo wolno je głaskać, nie wolno ich tylko karmić ani straszyć.

LUBIMY GŁASKANIE,

NIE LUBIMY SZCZYPANIA!

Potem Robbie wdrapie się tacie na kolana i zada mu pytanie, które wcześniej zadał mamie: „Czy możemy mieć króliczka?”. Tata odpowie tak samo jak mama: że nie w tym roku, ale może w przyszłym.

A do niej szepnie: „Prędzej duszonego zająca. Z czerwonym winem”.

Prowadząc synka przez labirynt zaparkowanych samochodów, zobaczyła w końcu nissana: czekał na nich tam, gdzie go zostawiła. Poczuła ulgę i już miała na końcu języka triumfalne: Widzisz, kochanie? Mówiłam, że się znajdzie.

2

– Robbie, daj rączkę.

Uniósł pulchniutką dłoń, a Dinah zacisnęła na niej palce i poczuła dreszczyk szczęścia.

Przypomniało jej się słowo „apofatyczny” – taki, którego nie da się wyrazić słowami.

Macierzyństwo – przekonywała się o tym codziennie – było pełne rzeczy, których nie dawało się wyrazić słowami.

– Widzisz gdzieś auto taty? Pamiętasz, gdzie zaparkowaliśmy?

Szukali nissana, rocznik 2001, szarozielonego w odcieniu morskiej skały.

Przy okazji wspólnych wypraw na zakupy Dinah starała się uczyć Robbiego samodzielności. Nie chciała, żeby jej syn był bierny jak większość dzieci w epoce mediów elektronicznych, dlatego przyzwyczajała go do pomagania jej w różnych codziennych sytuacjach.

Potrafił na przykład znaleźć sklep na mapie galerii handlowej. Jego pięcioletni mózg szybko rozpoznawał barwy i łączył kolorowe pola z nazwami i cyframi, jak w grze planszowej.

Odkąd skończył trzy lata, jego zadaniem było pamiętać, gdzie mama zaparkowała samochód.

Był żwawym, wesołym, uroczym chłopcem, zazwyczaj nie zamykała mu się buzia. Zasypywał mamę i tatę tysiącem pytań: „Jak to? A dlaczego? A po co?”. Zaczęło się, gdy miał dwa lata, od tamtego czasu jego elokwencja osiągnęła nowe wyżyny.

Nocą to żywe usposobienie bywało zmorą rodziców. Robbie nieraz budził się o wpół do czwartej, przychodził do nich do łóżka i oznajmiał, że „już się wyspał, więc musi być rano”.

– Pamiętasz? – łagodnie spytała mama. – Przed którym sklepem parkowaliśmy? Home Depot czy Kresge?

Zawęziła wybór do dwóch, żeby ułatwić mu zadanie. Ogrom centrum handlowego trochę go przytłaczał i choć zakupy sprawiały mu dużą frajdę, był nimi wyczerpany.

– Home Depot czy Kresge?

Robbie spoglądał przed siebie, wysilając wzrok. Traktował swoje zadanie bardzo poważnie.

Gra powoli przestawała być grą. Dinah zaczęła się martwić, że przesadziła, Robbie będzie zły na siebie, jeżeli nie uda mu się znaleźć auta.

Problem z samodzielnym dzieckiem jest taki, że dużo od siebie wymaga, nawet jeśli sobie tego nie uświadamia. A pięciolatek nie powinien oceniać się zbyt surowo.

Na zakupach z mamą Robbie był jak ruchliwy, furkoczący ptaszek – miał w sobie tyle energii! Dookoła tyle różnych rzeczy, tyle cisnących się pytań! „Mamo, a co to jest? A to? A to?”. Na widok zagródki z puszystymi wielkanocnymi króliczkami oszalał z zachwytu. Ciągnął mamę za rękę tak mocno, że aż ją bolało. W rozmowach ze znajomymi żartowała, że od ciągłego przechylania się w prawo ma coraz mniej symetryczną sylwetkę.

Robbie był wesołym dzieckiem. Nie marudził, nie dąsał się, rzadko płakał. Czasem jednak ogarniała go frustracja, zwłaszcza gdy nie radził sobie z czymś, co teoretycznie miał już opanowane, albo gdy spotykała go jakaś przygoda w ubikacji; wybuchał wtedy płaczem pełnym żalu i złości. Ta zraniona mina pięciolatka! Trzeba by Rembrandta, żeby oddać tę rozpacz ze wszystkimi jej subtelnościami. W takich chwilach Dinah patrzyła na niego jak zaczarowana.

Powtarzał teraz zmartwiony, że „auta nie ma – prawda, mamo? Auto się zgubiło – prawda, mamo?”.

Mama zaprzeczyła, nie mogło się zgubić.

– Jeszcze chwilkę. Na pewno zaraz je zobaczymy.

Robbie dopytywał się, jak wrócą do domu, jeżeli auto się zgubiło.

– Skarbie, nie bądź taki niecierpliwy. Nie zgubiło się, zaufaj mi.

Przypomniała sobie, że jako dziecko miewała chwile grozy, kiedy wydawało jej się, że się zgubiła. To pewnie podskórny lęk wszystkich dzieci. Zagubienie jest uczuciem, które trudno uchwycić w słowach, zagadką ukrytą w głębi ludzkiej duszy.

Parking, który często zamieniał się w morze lśniących pojazdów, tamtego dnia, przedwieczorną porą, był zapełniony ledwie w jednej trzeciej. Lampy na wysokich słupach jeszcze się nie paliły. Powietrze miało w sobie jakąś mglistość, wszystko było trochę rozmazane, a jej zmysły przytępione. I owszem – była zmęczona.

Zmęczenie to coś, do czego nie przyznawała się przed mężem ani tym bardziej przed synkiem, było jej sekretną skazą, bolączką i wyrzutem sumienia, ponieważ uważała je za oznakę słabości. Człowiek szczęśliwy i zadowolony z życia nie czuje zmęczenia, tylko radość, która dodaje mu sił.

Nie była religijna, ale w głębi serca uważała się za wierzącą.

Whit by ją wyśmiał, on kpił z takich frazesów, kpił z cudzych słabości.

Była pewna, że zaparkowała na wysokości wejścia do sklepu z farbami Kresge. W piątym, może szóstym rzędzie. Front sklepu zdobiła wielka malowana tęcza.

Na tych ogromnych parkingach nie ufała swojej pamięci przestrzennej i przed odejściem od samochodu zawsze znajdowała jakiś punkt orientacyjny, najlepiej charakterystyczny widok, bo litery i cyfry, którymi oznaczano alejki, zbyt łatwo wylatywały z pamięci, jeżeli ich sobie gdzieś nie zapisała.

Pamiętała, że samochód stał w sektorze C.

Wizyta w centrum handlowym rozkojarzyła Robbiego, każda sklepowa wystawa przyciągała jego uwagę, a niektóre – z elektroniką, zabawkami, sprzętem sportowym – wywoływały lawinę pytań, nic więc dziwnego, że zapomniał o tęczowym sklepie z farbami Kresge, który mama wskazała palcem, kiedy wysiedli z auta. Widocznie zbyt dużo się wydarzyło. Zbyt wiele bodźców. Teraz Robbie nerwowo zaciskał rączkę na dłoni mamy, a nosek chodził mu jak u królika. Miała ochotę go pocałować, był taki zdezorientowany – i taki obowiązkowy.

Okrutny rodzic mógłby w takiej chwili powiedzieć: „Miałeś pamiętać, gdzie zaparkowaliśmy. To było twoje zadanie. Jeżeli sobie nie przypomnisz, nie będziemy mieli jak wrócić do domu”. Ale Dinah nie była okrutnym rodzicem i nigdy by czegoś takiego nie powiedziała.

Choć słyszała podobne rzeczy od własnej matki, kiedy miała tyle lat co Robbie.

Oczywiście jej matka mówiła to żartem, takie miała poczucie humoru.

Nie tędy! Cofnij się.

– Skarbie, chyba wiem, gdzie jest nasze autko. Za tym dużym. Jeszcze go nie widać, ale stoi tam na pewno, prostopadle do wejścia.

Robbie miał wątpliwości. Wytężał wzrok.

– Widzisz sklep z farbami? Ten kolorowy? Tam jest nasze auto.

Chłopiec pokręcił głową, zmarszczył czoło – auto się zgubiło.

– Robbie, poczekaj. Nie ciągnij mnie. Jesteśmy już blisko.

Zmusiła się do uśmiechu. Dzieci może i są małe, ale mają dużo siły.

Dorosły musi sobie ciągle przypominać, że dziecko jest dzieckiem. Czasem bardzo łatwo o tym zapomnieć.

Zwłaszcza gdy przebywała z Robbiem przez dłuższy czas, w samochodzie lub w domu; oglądając filmy, czytając (w każdym razie jemu wydawało się, że czyta, a tak naprawdę znał swoje ulubione bajki na pamięć, tyle razy je słyszał); kiedy siedział obok i byli prawie równego wzrostu; albo kiedy siedział jej na kolanach i prawie ją przewyższał. Albo gdy nie zamykała mu się buzia, a Dinah słuchała go z uśmiechem, przyznając w myślach rację jego tacie, który twierdził, że ich syn ma w sobie coś takiego, co sprawia, że myśli się o nim jak o kimś znacznie większym.

Był bystry, szybko się uczył. Fascynowały go słowa.

– Prostopadle. Wiesz, co to znaczy, skarbie?

Robbie potrząsnął niecierpliwie głową.

– To jak litera L – zetknęła dłonie pod kątem prostym – jedna rzecz jest tak, a druga tak. Rozumiesz?

Robbie skinął głową bez przekonania. Rozglądał się niespokojnie za autem – gdzie jest auto? Dlaczego nigdzie go nie widać?

Mama ścisnęła jego miękką rączkę i szła dalej w kierunku nissana, zaparkowanego ledwie godzinę wcześ-niej, klucząc między innymi pojazdami, przepuszczając samochód o blado świecących reflektorach, ściskając zmartwione dziecko za rączkę, teraz już lekko zdenerwowana, nie tyle na Robbiego, ile na siebie, bo niepotrzebnie zachęcała go do tej głupiej zabawy, niepotrzebnie próbowała ćwiczyć jego pamięć i samodzielność; to nie był dobry pomysł, nie tym razem. Czasem była świadkiem tego, jak młode matki traciły panowanie nad sobą i wydzierały się na swoje pociechy w sklepie albo na ogromnym parkingu – anonimowość tych miejsc jakby sprzyjała takim wybuchom – czasem nawet potrząsały dzieckiem, a Dinah przyglądała się temu ze zgrozą, nie mogąc oderwać oczu od rozdzierającej sceny; musiała jednak chronić własne dziecko przed takim widokiem i robiła to, oddalała się czym prędzej, nie oglądając się za siebie.

Pocieszała ją myśl, że Robbie uspokoi się już niedługo, gdy tylko znajdą samochód (którego, jak się okazało, nie było tam, gdzie myślała, że będzie; widocznie to nie ten rząd, tylko następny); zrozumie, że nic się nie stało, a parę minut później w ogóle nie będzie już pamiętał o swoim zmartwieniu, bo uczucia pięciolatka są gwałtowne i krótkie, jak podmuchy wiatru. „Widzisz, skarbie? – powie triumfalnym tonem. – Stoi tam, gdzie go zostawiliśmy”.

Ale słowa grzęzły jej w gardle. Były jak kawałki betonu albo kredy. Próbowała powiedzieć: Nie pamiętam. Chyba… Nie pamiętam.

Dochodziliśmy już do samochodu i wtedy coś mnie uderzyło… w tył głowy… spadło na mnie z góry jak ciężki ptak… jak łabędź… jakby wisiał tuż nade mną i bił mnie skrzydłami… skrzydłami ostrymi jak siekiera… Potem wszystko pociemniało.

Wszystko pociemniało i ktoś zabrał Robbiego. Wyrwał mi go z dłoni, czułam to…

Chciałam wzywać pomocy, ale nie mogłam z siebie nic wydusić, czułam się, jakby wepchnięto mnie do wody, ale zaraz wynurzyłam się z powrotem i jakimś cudem stanęłam znów na nogach… nie wiem, jak udało mi się podnieść, ale byłam na nogach… chyba za nim pobiegłam… to był chyba mężczyzna?… krzyczałam i biegłam za dużym samochodem osobowym… a może minivanem… to się działo tak szybko… podobno miałam wstrząśnienie mózgu od pierwszego ciosu… potem mogłam już krzyczeć i krzyczałam za nimi… do niego… biegłam za vanem, potykałam się… to było na końcu rzędu samochodów, parking robił się pusty… nikogo tam chyba nie było… biegłam za vanem i krzyczałam, a potem, nie wiem, jak to się stało, nie widziałam, bo krew zalała mi oczy, ale van zawrócił… kierowca zawrócił… i jechał prosto na mnie… widziałam jego twarz… widziałam, jak szczerzy zęby… miał zarost… jakąś czapkę, może bejsbolówkę, wciśniętą na czoło… nosił okulary… ciemne… lustrzane, takie, jakie noszą motocykliści… i chyba… nie chciałam zejść mu z drogi… wołałam Robbiego, myślałam wtedy tylko o nim… van jeszcze się nie rozpędził i pomyślałam… tak widocznie pomyślałam… że uda mi się złapać za klamkę albo uderzyć pięścią w szybę… że uda mi się odzyskać Robbiego… tak chyba myślałam… a on… on chyba przyspieszył i mnie rozjechał…

Nie pamiętała, że samochód wlókł ją przez piętnaście metrów ani że kierowca gwałtownie skręcał i hamował, żeby się jej pozbyć, aż w końcu poleciała w bok niczym worek kartofli, a kiedy na miejscu zjawili się pierwsi świadkowie, leżała na ziemi bez żadnych oznak życia – chwilę przedtem patrzyli z przerażeniem, jak duży samochód przejeżdża młodą kobietę, ciągnie ją po asfalcie i wreszcie puszcza.

Minivan wyjechał z parkingu, mocno przyspieszył i wyjechał, wychodziliśmy właśnie z Home Depot, z daleka nie było widać, kto siedzi za kierownicą ani nawet jakiego koloru była karoseria, ani jaki miał numer rejestracyjny, podbiegliśmy do tej biednej kobiety, leżała na jezdni i wyglądała na nieżywą.

3

– Robbie, proszę cię, daj mi rączkę.

Posłuchał. Dał jej rączkę.

W centrum handlowym był rozkojarzony i parę razy musiała na niego podnieść głos, ale teraz, na wielkim parkingu, był zdezorientowany i przygaszony.

Później doszła do wniosku, że to był jej pierwszy błąd.

– Jesteś zmęczony, skarbie? Za pół godziny będziemy w domu. Pomożesz mamusi znaleźć auto?

Takie miał zadanie. Na tym polegała gra. Robbie uwielbiał gry, bo zazwyczaj świetnie sobie w nich radził.

– Widzisz je? Powinno być gdzieś tam z przodu.

W tej grze to Robbie prowadził mamę za rękę. Ciąg-nął ją, żeby się pospieszyła.

Ale tym razem nie wiedział, gdzie jest samochód. Zbyt wiele się działo w centrum handlowym, tyle nowych rzeczy, tyle wrażeń, a ponieważ tego ranka wstał wcześnie, był zmęczony i markotny. A przecież nie mog-ła powiedzieć ruchliwemu pięciolatkowi: „I co, nie mówiłam, żebyś się zdrzemnął?”.

Ciężko jej przychodziło strofowanie syna. Czy w ogóle kogokolwiek.
Nawet kiedy jej kochany Robbie hałasował i zaczepiał inne dzieci na Spotkaniach z Książką w miejscowej bibliotece – miał w sobie tyle energii!

Albo kiedy wyrwał się jej w centrum handlowym i pobiegł na tych swoich krótkich nóżkach do zagrody króliczków wielkanocnych, ignorując wołania mamy przeplatane bezsilnym śmiechem.

Centrum handlowe przyciągało tłumy matek z dziećmi. Był tam plac zabaw i dużo ogródków restauracyjnych z niedrogim jedzeniem. Dekoracje zmieniano stosownie do pory roku: Boże Narodzenie trwało bardzo długo, a teraz, przed Wielkanocą, można było podziwiać puszyste białe króliczki wśród krwistoczerwonych tulipanów i jaskrawożółtych żonkili. Niektóre matki prowadziły aż trójkę–czwórkę? – dzieci; Dinah przyglądała się im z niekłamanym podziwem. Jak one to robiły? Robbie wystarczająco ją absorbował. Cała jej matczyna miłość, potężna jak wulkan, skupiała się na jedynaku. Whit miał na punkcie rodzicielstwa tylko trochę mniejszego bzika.

Wyobraźcie sobie, co by było, gdyby Robbie to byli dwaj bliźniacy – powiedziała kiedyś znajoma, na co Whit zażartował: Wcale nie musimy sobie wyobrażać.

– Tędy, skarbie. Chyba powinniśmy iść w tym kierunku.

Robbie ściskał nerwowo jej dłoń. Najwidoczniej zapomniał o sklepie z farbami Kresge, mimo że mama zwracała jego uwagę na tęczową fasadę, gdy wysiadali z auta.

Jakaś cząstka jej (podzielonej) uwagi zarejestrowała przejeżdżający samochód, minivan, który minął ją i Robbiego bardzo powoli, jak gdyby kierowca szukał wolnego miejsca parkingowego jak najbliżej wejścia do Home Depot. Mocno chwyciła Robbiego za rączkę, żeby nie wbiegł pod koła; dopiero gdy samochód przejechał, wyszli spomiędzy dwóch zaparkowanych aut, a Dinah natychmiast zapomniała o minivanie, który znów był tylko jednym z wielu pojazdów w zasięgu jej wzroku. Nie widziała kierowcy, nie zwróciła uwagi, czy jechał z nim pasażer. Być może spostrzegła, że samochód nie lśnił nowością i był nieokreślonego koloru zeszłorocznych liści zalegających w rynnie albo w kanale. Na pewno nie zatrzymała wzroku na żadnej z tablic rejestracyjnych.

– Pamiętaj, skarbie, nigdy nie wychodź spomiędzy zaparkowanych aut, dopóki się nie rozejrzysz.

Nie powinna była dopuścić, żeby wizyta w centrum handlowym tak go zmęczyła. Była to słabość młodej matki odurzonej macierzyństwem jak narkotykiem.

Jego radość stawała się jej radością. Wspaniale było patrzeć na świat oczyma dziecka. Zwłaszcza że nie pamiętała, jak to jest być pięciolatką.

Dopóki nie zaczęła zabierać Robbiego na zakupy – na początku w spacerówce – nie zdawała sobie sprawy, jak fascynujące mogą być witryny sklepów i wystawy w trzypiętrowym atrium obok windy. Sama winda była zresztą dla maluchów przeżyciem na miarę przejażdżki kolejką górską, w dodatku zupełnie bezpiecznym. Wszystko w tym konsumenckim raju ruszało się i skrzyło kolorami, by przyciągnąć wzrok kupującego.

Dinah to rozumiała: centrum handlowe miało wabić klientów. Wystawy sklepów dla dzieci projektowano w taki sposób, aby wabiły dzieci, które następnie błagały rodziców, by kupili im to lub tamto. Ona i Whit z zasady nie kupowali nic pod wpływem impulsu ani tym bardziej zachcianki pięciolatka. Zresztą nie powodziło im się na tyle, by mogli trwonić pieniądze na tandetne zabawki lub rzeczy, z których Robbie prędko wyrośnie.

Mimo to centrum handlowe miało swój niezaprzeczalny urok. Czasem dość absurdalny, jak w wypadku olśniewających nowych modeli samochodów na obrotowych platformach. Uwodziły już samą nazwą: Forester, Wrangler, Optima, Cavalier, Echo, Lancer, Sunfire. Whit narzekał na nissana, którym jeździł od wielu lat. Mówił, że czas pomyśleć o nowym samochodzie, może jakimś większym. Kiedyś będą przecież wozić syna i jego kolegów – na mecze piłki nożnej? Albo softballu? (Whit zawsze gardził stylem życia charakterystycznym dla mieszkańców przedmieść, ale z każdym upływającym rokiem przesiąkał nim coraz bardziej). Przyda im się coś większego od sedana. Choć raczej nie będzie to samochód fabrycznie nowy, co najwyżej „bez śladów użytkowania”.

Tak, było coś rozkosznego w twarzach dzieci ciągnących mamę za rękaw w centrum handlowym.

Maa-mo! Maa-mo! MAA-MO!

W otoczeniu, które go zachwycało i dezorientowało, Robbie potrafił być uparty, a nawet nieposłuszny. A połyskliwe wnętrze Libertyville było właśnie takim otoczeniem – przy nim dom, w którym mieszkał z mamą i tatą, wydawał się czymś najzwyklejszym.

Whit przeczytał jej kiedyś fragment jakiegoś tekstu z psychologii: instynkt niszczycielski u osobników homo sapiens osiąga szczytowe natężenie w trzecim roku życia.

Oboje parsknęli śmiechem. Najwyraźniej ich syn był wyjątkiem – nie tylko nie przejawiał instynktów niszczycielskich, ale w ogóle nie sprawiał szczególnych problemów wychowawczych, a jako trzylatek zaczął nawet zdradzać oznaki dziecięcej dojrzałości: grzecznie stał w kolejce, nie przerywał innym, wstydził się za swoje błędy. Było mu wstyd, zwłaszcza gdy coś wylał albo upuścił. Jednak w chwilach zmęczenia lub poirytowania cofał się jakby w rozwoju i ponownie stawał się grymaś-nym skrzatem, gotowym w każdej sekundzie wybuchnąć płaczem.

Libertyville było po prostu zbyt duże. Przeszli całe kilometry – co chwila wabieni jakimś obiecującym widokiem. Dinah wiedziała, co chce kupić i gdzie tego szukać, ale po wejściu do centrum handlowego wypełnionego łagodną zakupową muzyką człowiek wpada w trans i zapomina o swoich postanowieniach. A teraz Robbie był zmęczony i nie mógł się skupić.

Na parkingu myślała: Jeszcze chwila, niech tylko zobaczy ten cholerny samochód i wszyscy będą szczęśliwi.

Przypomniała sobie, jak dwuletni Robbie zachorował na zapalenie oskrzeli. Był rozpalony, gorączka osiąg-nęła zatrważające 39 stopni. Zawieźli go na pogotowie w Ann Arbor, bo Whit nie chciał czekać na karetkę. Tak pędził swoim starym nissanem, że samochód zaczął drżeć i trzeszczeć, jakby miał się rozlecieć na kawałki. Dinah tuliła rozpalonego synka i modliła się w duszy: Boże, uratuj go, a już nigdy w ciebie nie zwątpię. Proszę cię, pomóż nam, Robbie jest taki malutki, a my nie możemy nic zrobić.

Na pogotowiu podłączono go do kroplówki. Jaką małą miał wtedy rączkę, jaka mała była „igła motylkowa”, którą pobierano mu krew! Państwa syn ma infekcję oskrzelową i jest mocno odwodniony. W tonie lekarza pobrzmiewała nuta wyrzutu i pogardy, o której Dinah starała się zapomnieć. Odwodniony? To znaczy, że ma za mało wody? Ale jak zmusić dwuletnie dziecko do picia wody?

Później trzymała Robbiego za rączkę. Leżał na intensywnej terapii. Infekcja wdarła się do płuc. Był taki malutki, szpitalne łóżko wydawało się ogromne. Przyjechała rodzina, ale nie pozwolono im zostać, pokój był zbyt mały. Matka Dinah stała w korytarzu i załamywała ręce. Twarz czarownicy, jakby wyrąbana w kamieniu. Wyglądała jednak na mocno stroskaną, może nawet żałowała swoich słów o małżeństwie córki z „brązowym disc jockeyem” – tak wyraziła się kiedyś o uwielbianym przez Dinah Perrym „Whicie” Whitcombie.

Kiedy dwulatek trafia do szpitala w poważnym stanie, ktoś musi być winny. Takie rzeczy jak ostra infekcja oskrzelowa nie dzieją się same. Dinah w pierwszym odruchu wzięła to na siebie. To moja wina. Nie zdawałam sobie sprawy, że Robbie za mało pije. Miał co prawda gorączkę, ale pediatra powtarzał jej wielokrotnie, że u małych dzieci to normalne, podobnie jak płacz, katar i zatkany nos, i że nie powinna wpadać w panikę za każdym razem, gdy mały się posmarka. Mimo to przy każdej okazji wmawiała sobie i innym: To moja wina. Moja wina. Jak gdyby licząc, że ta skrucha uleczy jej syna. Że Bóg zamiast dziecka ukarze (złą) matkę. Whit szlachetnie protestował: Nie, Dinah, to nasza wspólna wina. Poza tym to się stało tak szybko – w ciągu jednej doby.

Robił, co mógł, żeby ją pocieszyć: Jesteśmy przecież początkujący. Uczymy się. Robbie wyzdrowieje i w ogóle nie będzie o tym pamiętał.

Zastanawiała się, czy to możliwe: nie zapamiętać ośmiodniowego pobytu na oddziale dziecięcym szpitala klinicznego Uniwersytetu Michigan.

Małe dzieci niewiele zapamiętują. Choć może należałoby powiedzieć inaczej: wiele zapominają.

Nie znają jeszcze takich pojęć jak śmierć, umieranie, więc nie przywiązują do nich wagi emocjonalnej.

Robbie wyzdrowiał. Oczywiście, że wyzdrowiał.

Był podatny na infekcje płuc i silne przeziębienia. Ale wyzdrowiał i na pewno nie pamiętał, nie wiedział, że rodzice drżeli o jego życie, że siedzieli po przeciwnych stronach wąskiego łóżeczka, trzymali go za jego śliczne rączki, płacząc, śmiejąc się i wspominając: Kiedy go poczęliśmy? To było tamtej nocy? Jestem pewna, że wtedy – pamiętasz – w tym strasznym motelu w Bozeman, gdzie rano zaatakowała nas chmara meszek, mieliśmy je we włosach, w oczach, w ustach…

Tak właśnie tworzy się głęboka więź między ludźmi. Bardzo bliski jej mężczyzna stał się jeszcze bliższy za sprawą dziecka, czuła się z nimi nierozerwalnie złączona, jak gdyby byli częścią jej duszy.

Na samą myśl o tym przechodził ją dreszcz. Ale czy nie był to dreszcz niewysłowionego szczęścia?

– Robbie? Nasze auto jest w następnym rzędzie, zobaczysz. Proszę cię, nie płacz.

Jeden ze świadków powiedział później policjantom, że tuż przed porwaniem chłopiec płakał na parkingu. Ciągnął mamę za rękę, a ona coś mu tłumaczyła. Zapytany, czy słyszał, co matka mówiła do chłopca, odparł, że nie. Stał zbyt daleko, szedł w stronę wejścia do Home Depot, a nie w stronę parkingu.

Świadkowie, którzy kwadrans wcześniej widzieli matkę i dziecko wewnątrz centrum handlowego, zapewniali policję, że niczym się nie wyróżniali. Zachowywali się zupełnie normalnie.

Młoda mama z dzieckiem. Wyglądali sympatycznie, ale trudno powiedzieć o nich coś więcej.

Mały był bardzo zaaferowany króliczkami. Jak wszystkie dzieci.

Nie widziałam, żeby ktokolwiek ich zaczepiał albo szedł za nimi.

Powietrze rozdarł krzyk. Nie był wołaniem o pomoc, lecz po prostu krzykiem – zaskoczenia, grozy.

To nie Robbie krzyczał, lecz ona sama.

Coś ją uderzyło, spadło na nią z góry. Zdawało jej się – ale wszystko działo się w mgnieniu oka – że widzi ogromnego ptaka młócącego skrzydłami, latającą bestię podobną do tej, która wyjadała Prometeuszowi wątrobę. Runęła na ziemię i ktoś wyrwał spomiędzy jej palców dłoń Robbiego, który krzyczał:

– Mamo!

4

Daj mi rączkę.

Codziennie wypowiadała te słowa niezliczoną ilość razy. O ile tylko byli poza domem.

A Robbie dawał jej rączkę, bo był grzecznym dzieckiem.

Ściskała ją mocno w dłoni, bo była jego mamą, była za niego odpowiedzialna.

W centrum handlowym kilka razy jej się wyślizgiwał i uciekał przed nią z wesołym piskiem.

Ale to była zabawa. Zabawa, która kończy się śmiechem.

Kiedy był zmęczony, markotny, najchętniej posadziłaby go w spacerówce, ale był na to za duży. Jestem już duży! Lubił jej o tym przypominać także wtedy, gdy próbowała wziąć go na ręce.

Był wesołym, gadatliwym dzieckiem. Czasem psotnym i męczącym, jego tata nieraz w łóżku nakrywał sobie głowę poduszką i narzekał: Chryste, kogut już wstał i pieje.

Tata lubił bawić znajomych opowieściami o psotach Robbiego, o tym, jak budził rodziców w środku nocy i domagał się, by już było rano, bo lubił wspólne śniadania przed wyjściem taty do pracy. W niektóre dni mama miała zajęcia i wtedy zawoziła go do świetlicy, w której były inne dzieci. Większość z nich lubił, ale nie wszystkie. Nie wiadomo dlaczego, choć Dinah próbowała się tego dowiedzieć.

Dał jej rączkę. Zbliżali się do strefy C parkingu.

Nie była przygotowana. Zero ostrzeżenia. Nie odezwał się w niej żaden szósty zmysł ani matczyny instynkt.

Runęła w czarną otchłań. Docierało do niej, że prawdopodobnie umiera, bo przestała oddychać, miała pękniętą czaszkę, przez którą wypływała jej dusza, niczym dym z opuszczonych kopalń w Pensylwanii, po dziś dzień wydobywający się ze szczelin w asfalcie. Zdążyła o tym pomyśleć, a przecież nie było czasu, wszystko działo się tak szybko. Jak później ustalono, mimo krwawiącej rany głowy podniosła się z jezdni i pobiegła za minivanem, do którego porywacz wrzucił jej syna, biegła za nim nieprzytomnie, jak maszyna; ledwie świadoma własnego strachu, albo raczej szału, wściekłego szału, rzuciła się na samochód, próbowała chwycić klamkę u drzwi, potem minivan zawrócił i ruszył w jej stronę, a ona nie usunęła się na bok, uderzenie było tak silne, że wyrzuciło z niej duszę. A kiedy ocknęła się w jasnym pomieszczeniu o mdlącym zapachu, zapewne jodyny, zapytano ją, kto zabrał jej syna, ile pamięta z napaści i porwania. Starała się zachować przytomność, powiedzieć im wszystko, co wiedziała, ale miała złamaną szczękę i wybite zęby, słowa nie chciały przyjść.

Była za to wystarczająco przytomna, by zdać sobie sprawę z tragedii, jaka ją spotkała.

Zabrano jej dziecko. Ktoś wyrwał jego dłoń z jej dłoni. Mamie nie starczyło siły.

Była to największa klęska w jej życiu. Przegrała jako matka i jako człowiek. Choć oczywiście zapewniano ją, że to nie jej wina.

Ktoś zabrał jej syna. Syna Whita.

Na razie nikt nie zażądał pieniędzy. Prawdopodobnie nie było to porwanie dla okupu.

Oraz: Policja w trzech stanach szuka porywacza. Sprawa została nagłośniona.

Szykowano ją do kolejnych zabiegów. Jej ciało było jak zgnieciona rozgwiazda. Uśmiechnęła się do niego ze współczuciem.

Pacjentka traci przytomność. Zapadając w sen, wyraźnie słyszała te słowa.

5

Później – ale to mógł być już inny dzień. Czas płynął inaczej w tym miejscu, w którym nie była już matką, tylko budzącą litość połamaną istotą z twarzą obdartą ze skóry.

Wszyscy wokół byli bardzo życzliwi. Pielęgniarki mówiły łagodnymi głosami, okazywały jej dużo troski i serdeczności. Na przemian traciła i odzyskiwała przytomność, traciła i odzyskiwała wolę życia.

Próbowała zatrzymać minivana. Głupi pomysł, skazany na porażkę. Gdyby miała więcej rozumu, poszłaby z Robbiem prosto do auta – zaparkowała je przecież na wysokości wejścia do Kresge Paints, wystarczyło pójść chodnikiem zamiast pozornym skrótem przez labirynt samochodów; jej dziecko byłoby wtedy bezpieczniejsze.

Próbowała zatrzymać minivana. Nie udało jej się.

Napastnik uderzył ją tępym narzędziem, prawdopodobnie młotkiem. Potem samochód wlókł ją po asfalcie przez dwadzieścia metrów. Miała złamane obie nogi, prawą rękę, żebra i obojczyk; straciła większość skóry po prawej stronie twarzy, kilka górnych i dolnych zębów. Nie była już atrakcyjną młodą kobietą, tylko halloweenową maszkarą.

Nie musiała przeglądać się w lustrze. Wiedziała.

W morfinowym delirium pocieszała się myślą, że przynajmniej Robbie nie musi jej oglądać w tym stanie. Pewnie na jej widok zacząłby krzyczeć.

Zawsze bardzo się przyglądał mijanym na ulicy niepełnosprawnym, zwłaszcza dzieciom. Wyzierał mu wtedy z oczu dziecięcy strach, w którym nie było cienia sympatii ani współczucia.

Albo to nieme przerażenie i odraza, z jakimi patrzył na wiewiórkę rozjechaną przez samochód niedaleko ich domu, jeszcze żywą, wijącą się w rynsztoku.

Nie patrz, kochanie. Zamknij oczy.

Odezwała się do męża naglącym tonem, jak gdyby sprawa, o której mówili – o której sama zaczęła mówić w półprzytomności – wymagała pilnego uzgodnienia. Że kiedy Robbie przyjdzie ją odwiedzić, będzie musiała zakryć twarz „taką ładną, białą, satynową maską”, żeby go nie wystraszyć. Trzeba mu oszczędzić widoku matki w tym strasznym stanie.

Gdyby zamiast niego wziął mnie.

Ale takie myślenie oczywiście nie miało sensu. Było myśleniem naiwnym.

Porywacz nie był zainteresowany dorosłą kobietą, tylko dzieckiem. To ono było jego celem.

Whita pokazano w telewizji. Nieogolony mężczyzna o błagalnym wzroku i potarganych brązowych, lecz siwiejących włosach. Blady, ale niewątpliwie należący do „rasy mieszanej” (Czarny? Indianin? Arab?). Pokazano też zdjęcia pięcioletniego Robbiego.

Ojciec nazywał się Whit Whitcomb. Jego audycja American Classics & New Age w stacji WCYS-FM, nadawana co wieczór o jedenastej, z wyjątkiem niedziel, należała do najpopularniejszych emitowanych przez publiczne radio. Obecnie zastępował go inny dziennikarz.

WCYS-FM nadało wywiad z Whitem, który idąc za radą policjantów z Ypsilanti, zaapelował do słuchaczy o pomoc. Tym razem jego zmysłowy radiowy głos łamał się, brzmiał matowo i ponuro.

Jeżeli ktoś coś wie. Cokolwiek. Zaginął pięciolatek Robbie Whitcomb. Porwano go z parkingu centrum handlowego Libertyville.

Z matką nie można się skontaktować, przebywa w szpitalu w stanie krytycznym.

Media podały, że porywacz potrącił matkę dużym samochodem. Że próbował ją zabić.

Zakochałabyś się we mnie, gdybyś usłyszała mnie w radiu, nie znając mnie? – Whit lubił zadawać jej to pytanie.

Tak! Oczywiście, że tak.

A czy ty zakochałbyś się we mnie, gdybyś tylko słyszał mój głos?

Pewnie, odpowiadał ze śmiechem Whit.

Gdybyś znał tylko mój głos? Zakochałbyś się we mnie?

No pewnie, że tak.

To było dawno, dawno temu. Zanim urodziło im się dziecko.

Ale może była już wtedy w ciąży? Byli małżeństwem dopiero od czterech miesięcy, leżeli w łóżku i odsłuchiwali nagraną audycję Whita, jak to mieli w zwyczaju. Uwielbiała ten jego głęboki radiowy głos, seksowny, ciepły, wesoły, szczery. A teraz posłuchamy czegoś prze-pię-kne-go, Billie Holliday zaśpiewa nam What is This Thing Called Love, nagranie z 1945 roku.

Oto wielka zagadka. Pytanie za sto punktów. Czym jest miłość?

Zanim Dinah stała się mamą, była po prostu Dinah i nikim więcej; nie zdawała sobie sprawy, jak bardzo była wolna, nieokreślona, niekompletna, dopóki nie zaszła w ciążę i nie urodziła dziecka.

Przez te wszystkie lata była półosobą. Nic dziwnego, że czuła się samotna!

Chociaż jej matka nie była szczęśliwa nawet z córką. Na pewno nie dało się o niej powiedzieć, że jest speł-niona.

Teraz Dinah nie była już tylko Dinah. Była mamą, która tak miała na imię, ale nie był to najważniejszy składnik jej tożsamości.

Czy kobieta po urodzeniu dziecka nie dostaje lekkiego bzika? Czy w końcu przechodzi nad macierzyństwem do porządku dziennego? Czy w ogóle chce? Przypominając sobie życie sprzed narodzin Robbiego, sprzed ciąży, nie mogła uwierzyć, jak bardzo było ono pozbawione treści.

Zakochała się w Perrym „Whicie” Whitcombie, mając dwadzieścia trzy lata. Nigdy wcześniej nie była w nikim zakochana, to nowe uczucie zapierało jej dech – a jednak nie mogło się równać z matczyną miłością do dziecka, która miała w sobie coś rozpaczliwego.

To był szczęśliwy czas. Nawet o problemach myślało się wtedy z pewną słodyczą.

Tamten czas się skończył. Ich miłość nie kwitła już tak bujnie. Nie mieli tej młodzieńczej zuchwałości. Mama skończyła dwadzieścia osiem lat, tata – trzydzieści cztery. Już nigdy nie będą znowu młodzi.

Próbowała mówić przez złamaną szczękę. Zapytać: Znaleźli Robbiego?

Whit odparł, że nie, jeszcze nie. To „jeszcze” miało ją pocieszyć.

Siedząc przy jej łóżku, emanował spokojem. Wszędzie indziej odchodził od zmysłów.

Tulił ją w ramionach. Pochylał się nad nią, uważając, żeby nie zrobić jej krzywdy. (Ale czy w ogóle coś by poczuła? Ból był niewyraźny, jak huczenie w uszach przypominające stłumione krzyki). Powiedział jej, że bardzo ją kocha. I że jest pewien, że ich syn się znajdzie i wróci do nich.

Nie powtarzał jej najnowszych wieści, bo nie było żadnych wieści. Dzień, noc, drugi dzień i następny, tydzień, dwanaście dni, wreszcie piętnaście – i wciąż nic.

Zdarzały się mylne tropy, tych było sporo. Ktoś widział chłopca i porywacza. Ktoś widział beżowego mini-vana.

Matkę utrzymywano przy życiu za pomocą kroplówki. Oddychała już bez respiratora, ale nadal trzeba ją było karmić dożylnie. Odżywka w płynie nazywała się Mechanical Soft.

Dwadzieścia dziewięć dni w szpitalu w Ann Arbor, dwa tygodnie ponownej nauki chodzenia w klinice rehabilitacyjnej. Co wcale nie oznaczało, że Dinah będzie kiedyś chodzić normalnie.

Doznała pęknięcia czaszki. Miała wylew krwi do mózgu.

To, że przeżyła, zakrawało na cud. Jak i to, że stanęła na nogi, o chodzeniu nie wspominając.

Później przyszedł czas na wielomiesięczną rehabilitację w domu. Dinah miała kłopoty z równowagą. Często zdawało jej się, że stąpa po krzywej podłodze, a nawet, że niebo się przechyla. Nie przesypiała nocy, najwyżej parę godzin, budziła się wystraszona i zdezorientowana. Zaciskała mocno palce na dłoni dziecka – już nigdy jej nie puści.

Kochasz mnie mimo wszystko? – pytała Whita. To pytanie stało się jej cichą, smutną mantrą.

Chryste, Dinah, kocham cię najbardziej na świecie. Zawsze cię kochałem.

Kiedy Robbie się urodził i przywieźli go do domu ze szpitala, Whit wypalił kilka skrętów. Wydmuchiwał przez nozdrza kłęby dymu i mówił: Niech mnie, Dinah, wychowamy naszego syna na szczęśliwego człowieka. Bez tego syfu, który mieliśmy w naszych rodzinach.

Zgadzała się z nim całkowicie. Żadnego syfu.

Żadnych neurotycznych jazd. Żadnych komplikacji. Nasz syn jest cudowną istotą, trzeba tylko pozwolić mu rozkwitnąć. Nie przeszkadzać.

Podpisywała się pod tym w stu procentach.

Nie wierzyła w mściwego i gniewnego Boga – w małostkowego bożka awanturnika. Wierzyła w Boga, o którym można było powiedzieć, że stworzył człowieka na swoje podobieństwo – i taki miał być Bóg Robbiego, o ile Robbie będzie miał jakiegoś Boga.

A pytał już o Boga – to słowo obiło mu się o uszy, a każde dziwne słowo rozbudzało jego ciekawość. Mamo, co to jest Bóg? Powiedział to takim tonem dziecięcej zadumy i dociekliwości, że aż się roześmiała, pocałowała go w czoło i odparła: Bóg jest duchem, który czuwa nad wszystkimi ludźmi. Jest wszędzie, nawet u nas w domu, ale jest niewidzialny.

Niewidzialny? – zdziwił się Robbie.

To znaczy, że nie można Go zobaczyć.

To skąd wiadomo, gdzie On jest?

Dinah i Whit potrafili bez końca przytaczać powiedzonka swojego synka. Był chyba najbystrzejszym chłopcem pod słońcem.

To skąd wiadomo, gdzie On jest?

Któregoś wieczoru, kiedy Dinah leżała jeszcze w szpitalu w Ann Arbor, Whit zjawił się u niej bardzo późno, dopiero po dziesiątej. Mówił niewyraźnie i wionęło od niego piwem. Rozpłakał się. Zapytała go, czy są jakieś wieści, odpowiedział, że nie ma i właśnie dlatego płacze. Do tej pory był silny, ale dłużej nie wytrzyma. Położył głowę na brzegu łóżka i zakrył ją ramionami, przycis-kając twarz do uda Dinah. Jego łzy zwilżyły pościel. Ściskał jej posiniaczoną dłoń. Była skonsternowana i nie całkiem przytomna. Nienawidziła morfiny, która mąciła jej umysł, ale nie mogła bez niej zasnąć. A może usnęła i śniło jej się, że czuje wilgoć obok uda, że ktoś płacze przy niej i mówi ściszonym głosem, żeby nikt nie usły-szał: Dlaczego! Dlaczego go tam zabrałaś. Dlaczego go puściłaś.

6
Kościół Nieustającej Nadziei
Detroit, Michigan
12 kwietnia 2006

Czyż nie zostaliśmy stworzeni na obraz i podobieństwo Boga?

Kaznodzieja przechadzał się powoli wśród chłonących jego słowa parafian. Jego błogosławieństwo było dla nich jak drogocenne ziarno. Jego oczy wpatrywały się głęboko w ich oczy, przenikały ich samotność, ich wielki głód, który zaspokoić mógł tylko człowiek o wielkiej sile duchowej.

Mojżesz Majmonides uczy nas, że czas jest tak cenny, iż Bóg daje nam go w atomach. W najmniejszych możliwych kawałkach, abyśmy mogli je udźwignąć, nie czyniąc sobie krzywdy.

Albowiem nie śmiemy spojrzeć prosto w słońce. Nie chcemy, aby nas oślepiło.

To kaznodzieja spogląda w nie za nas, ryzykuje zdrowie dla swoich wiernych.

Jesteśmy dumnym narodem. Nie jakimś prymitywnym, skomlącym, tchórzliwym ludem, lecz wielkim narodem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Jesteśmy ludźmi stworzonymi na obraz i podobieństwo Boga, wierzymy niezachwianie w wielką tajemnicę Istnienia.

Czyż nie jest prawdą, że niezbadane są granice bożej łaski? Że nie potrafimy zgłębić otchłani naszej własnej, pojedynczej duszy, a co dopiero otchłani Boga?

Wiemy tylko, że choć każdy z nas nosi inną skórę, wszyscy jesteśmy braćmi i siostrami w Bogu.

Kaznodzieja przemawiał tonem pociechy. Tonem troski i wyrozumiałości. Głosem, który nie osądzał zbyt surowo. Głosem kogoś, komu nieobcy jest grzech.

Nie stał naprzeciwko wiernych, nie spoglądał z góry w uniesione twarze, lecz chodził między nimi główną i boczną nawą skromnego kościoła, nosząc się z lekkością i gracją prawdziwego pasterza. Często podnosił rękę i dotykał czyjegoś ramienia, głowy, wyciągniętej dłoni. Bądź błogosławiony, mój bracie w Chrystusie. Bądź błogosławiona, moja siostro w Chrystusie! Bóg cię kocha.

Kaznodzieja nie był tutejszy. Nie po raz pierwszy jednak wygłaszał gościnne kazanie w niewielkich rozmiarów kościele przy skrzyżowaniu Labrosse i Fifth Street, w cieniu drogi ekspresowej przecinającej śródmieście Detroit.

Wierni Kościoła Nieustającej Nadziei – blisko osiemdziesiąt osób, z których większość przekroczyła już pięćdziesiątkę, a tylko garstkę można by określić mianem młodych – wpatrywali się w Kaznodzieję w hipnotycznym transie. Ten biały człowiek przemawiał do nich słowami, jakich rzadko mieli okazję słuchać, była to mowa wspaniała i wzniosła jak hymn, lecz w jego ustach brzmiała czule niczym pieszczota.

Nie musieli wszystkiego rozumieć, od tego mieli swojego pastora Tindalla.

Kaznodzieja był wysokim mężczyzną w nieokreślonym wieku – jego twarzy o surowo rzeźbionych rysach nie pokrywały zmarszczki, stalowe oczy miał bystre i czujne, osadzone głęboko, brodę imponująco gęstą i ciemną. Usta, które mogły być srogie i wykrzywione, uśmiechały się ujmująco.

Kaznodzieja mówił podniośle, ale z iskrą w oku. Moi bracia w Chrystusie. Moje siostry w Chrystusie. Niech was Bóg błogosławi!

Ponieważ okazja była poważna, ubrał się w czerń. Czarny płaszcz z cienkiej wełny, czarne spodnie z kantem, czarne buty.

Ale ponieważ okazja była też radosna, miał na sobie szkarłatną aksamitną kamizelkę i jedwabny szal w czarno-purpurową kratę.

Co najdziwniejsze, skóra Kaznodziei nie była ciemna jak skóra parafian czy pastora Tindalla. Była blada, jak gdyby wybielona, a gdy podeszło się bliżej, można było dostrzec, że składa się ona z wielu cienkich i przezroczystych warstw, albo łusek, niczym palimpsest. Kaznodzieja był jedynym białym człowiekiem w kościele i podchodził do swojego zadania z godnością i poczuciem misji.

Jego włosy w kolorze rdzy, z pojedynczymi srebrnymi nitkami podobnymi do błyskawic, opadały szeroko na ramiona. Przedziałek nosił pośrodku, a jego nobliwa głowa przywodziła na myśl rzeźby starożytnych.

Wierni wpatrywali się w niego jak w wysłannika z „białego świata”, który jednocześnie był jednym z nich.

Kaznodzieja powiedział kilka ciepłych słów o wielkim przywódcy Williamie Edwardzie Burghardcie Du Bois, który apelował, abyśmy dostrzegli piękno bycia czarnym – albowiem to coś więcej niż sam kolor skóry. To piękno Chrystusa.

Powiedział kilka ciepłych słów o pastorze Martinie Lutherze Kingu, który apelował, abyśmy nigdy nie wyrzekali się naszego marzenia – o pełnej integracji, o pełni praw obywatelskich, o pięknie Chrystusa, które ziści się w nas, Amerykanach.

Następnie, zmienionym głosem, opowiadał o tym, jak dorastał w Detroit, bo właśnie tutaj przyszedł na świat, w tym mieście umiłowanym przez Boga, choć wystawianym przez Niego na ciężkie próby.

To tutaj, na gruzach podupadłej dzielnicy na południe od Cass Avenue, wykuwał się jego charakter. Na gruzach zawiedzionych nadziei. Teraz wśród zniszczonych domów wyrastały całe kępy drzew. Z popękanego asfaltu wystrzeliwały ogromne chwasty i cieniste krzewy. Tak wyglądał teraz dom jego dzieciństwa. Ojciec pracował w zakładach Fisher Body, dawno już zamkniętych. Dziadek pracował na centralnym dworcu kolejowym, dawno już zamkniętym. Wszystkie te potężne budowle popadły w ruinę. Tak jak i elegancka aleja Woodwarda. Tak jak i wysokie budynki przy Bellevue Street, jak gdyby zniszczone przez biblijny kataklizm. A jednak boski duch nie opuścił Detroit. On wciąż tu jest i jeszcze da o sobie znać. Spójrzcie na ten niezwykły, barwny pejzaż kwiatów, roślin i ptaków. Zamieszkały tu dzikie zwierzęta. Smog nadał ceglanym murom piękny sepiowy odcień. Odłamki szkła na ulicach lśnią boskim majestatem. Ktoś mógłby pomyśleć, że Bóg opuścił Detroit, ale byłby w błędzie, albowiem Bóg nigdy nie opuści żadnego miejsca, w którym mieszkają ludzie, tak jak nie opuści żadnego człowieka. Wielki mąż chrześcijański Jan Kalwin rzekł: przyroda to lśniąca szata, która skrywa Boga i zarazem nam Go objawia.

Kaznodzieja był synem tej ziemi. Urodził się pierwszego dnia zamieszek w lipcu 1967 roku, kiedy to tlący się od dłuższego czasu niepokój wybuchł w Detroit żywym płomieniem.

Urodził się w domu przy Cass Avenue. Urodził się w czasach napięć na tle rasowym. Lecz teraz już wiemy, że jesteśmy błogosławieni.

Albowiem płonące miasto nad rzeką stało się symbolem oburzenia czarnoskórych ich sytuacją w Stanach Zjednoczonych, wówczas kraju hańby i obskurantyzmu, obłudy i fałszu. Bóg zesłał płomienie, by obnażyć niesprawiedliwość. Bóg był płonącym miastem, tak jak w Starym Testamencie był płonącym krzakiem. Takiego objawienia niepodobna było zlekceważyć.

Od tamtych wydarzeń minęły dziesiątki lat. Wiele się zmieniło.

Kaznodzieja mówił dobitnym głosem. Głosem tego, który wie.

A teraz, w nowym wieku, przepowiadano, że rasy staną ramię przy ramieniu. W tym nowym wieku prezydentem zostanie ciemnoskóry – Kaznodzieja wiedział, co mówi, ponieważ miał wizję.

Wierni słuchali jak zahipnotyzowani. Nie słychać było nawet oddechów. Fantastyczna wizja kłóciła się ze wszystkim, co wiedzieli o świecie, a mimo to w głębi duszy wierzyli w każde słowo.

Wierzyli w każde proroctwo Kaznodziei.

Kazanie zbliżało się do końca. Kaznodzieja był wyraźnie poruszony własnymi słowami. Na jego palimpsestowej skórze zabłysły łzy.

Bracia i siostry w Chrystusie, nasze życie to długa podróż po niezbadanych morzach. Nie usłyszycie ode mnie łatwych odpowiedzi na wasze wątpliwości, lecz uwierzcie mi, gdy mówię, że macie piękne dusze, a z tego piękna rodzi się piękno wiekuiste.

Wprost z mojego serca do waszych serc, drodzy bracia i siostry w Chrystusie, mówię wam: Amen.

Amen – rozległa się w kościele radosna odpowiedź.

Kazanie dobiegło końca. Kaznodzieja stanął z boku, blisko mównicy, a gdy chór zaczynał śpiewać – najpierw Gdy patrzę na cudowny krzyż, potem Balsam w Gileadzie – przyłączał się głębokim, donośnym głosem.

Teraz młodsi członkowie Kościoła bardziej rzucali się w oczy. Twarze promieniejące młodością stanowiły co najmniej jedną trzecią chóru.

Na koniec nabożeństwa pastor Tindall uścisnął dłonie Kaznodziei. Zmącone jaskrą oczy pastora wezbrały łzami, jego cera przypominała spękaną skórę zwierzęcą. Nad ciemnym, lśniącym czołem powiewała bielutka grzywka. Był to człowiek próżny, zarazem jednak nieśmiały i pełen dobrych chęci. Widać było, że bardzo się szczyci przyjaźnią z elokwentnym białym kaznodzieją.

Dziękuję, bracie Chesterze! Właśnie na takie słowa czekaliśmy.

Pastor zaproponował Kaznodziei, by zjadł kolację z nim i jego rodziną. Kaznodzieja wytłumaczył mu jednak, że tym razem nie może skorzystać z gościny. Jest potrzebny gdzie indziej, czekają na niego.

Potrzebujących nie brakuje. Nieraz myślę sobie, że nie wolno nam zmrużyć oka, bo stracimy wszystko, cośmy zyskali.

Kaznodzieja lubił wygłaszać takie poważne, dobitne stwierdzenia. Ich sens nie zawsze był jasny, ale nikt nie wątpił, że Kaznodzieja wie, co mówi.

Bracie, odwiedzisz nas jeszcze kiedyś, prawda?

Oczywiście, że was odwiedzę, bracie. Cały czas będę z wami duchem.

Zebranymi podczas nabożeństwa 362 dolarami pastor Tindall i Kaznodzieja, znany w Kościele Nieustającej Nadziei jako Chester Cash, podzielili się po równo.

Minivan Kaznodziei stał w uliczce obok kościoła.

Był ciemny jak morski stwór, nawet okna były przyciemnione. Na dachu, przymocowany sznurem i pomalowany białą farbą, stał drewniany krzyż, na którym wielkie purpurowe litery układały się w napis:

K

O

Ś

C

I

Ó

Ł

N I E U S T A J Ą C E J

N

A

D

Z

I

E

I

Był to samochód marki Chrysler, rocznik 2000, z porysowaną karoserią, ale wyglądał na świeżo odmalowany – najwyraźniej w pośpiechu, bo tu i ówdzie na szybach widać było ślady ciemnofioletowej farby w kształcie odcisków palców.

Pojazd był widoczny dla każdego, kto wychodził z kościoła. Przyciemnione szyby nie pozwalały jednak zajrzeć do środka.

Kaznodzieja najwyraźniej nie miał już w Detroit żadnych bliskich, bo nie umówił się z nikim ani nie chciał o nich rozmawiać. Zapytany przez pastora Tindalla o matkę, spuścił wzrok i odrzekł niewyraźnie: Płacz nadchodzi z wieczora, ale rankiem okrzyki radości.

Pastor zapytał Kaznodzieję o jego dziesięcioletniego syna, z którym przyjechał do Kościoła Nieustającej Nadziei poprzedniej wiosny.

Kaznodzieja zmarszczył brwi, jak gdyby nie mógł sobie przypomnieć, o kogo chodzi. Jak gdyby pytanie go zaskoczyło.

Cóż, Nostradamus wybrał inną drogę. Zamieszkał z matką i jej rodziną na Górnym Półwyspie.

To świetny chłopak – zauważył pastor. – Wspominałeś, bracie, że pójdzie w twoje ślady i zostanie duszpasterzem.

Był wtedy jeszcze dzieckiem. Nadal zresztą jest niedojrzały. Woli żyć wśród Filistynów, to jego wybór.

Kaznodzieja wypowiedział te słowa ze smutkiem, a zarośnięta twarz lekko mu zadrżała, jak gdyby pamięć o synowskiej zdradzie była świeża i bolesna.

Pastor Tindall już miał zadać kolejne pytanie, ale się rozmyślił, widząc, że Kaznodzieja oddycha szybko i bez uśmiechu gładzi brodę.

Z jego światłem kroczyłem w ciemności – powiedział ściszonym, drżącym głosem.

Amen, bracie! – Pastor Tindall położył mu dłoń na ramieniu.

Będąc człowiekiem oszczędnym, unikającym niepotrzebnych wydatków, Kaznodzieja w trakcie podróży na ogół pomieszkiwał w minivanie. Trzymał w nim ubrania, książki i dokumenty, kuchenkę naftową, żywność w puszkach. Wizyty w małych parafiach i gościnne kazania należały do jego duszpasterskich powinności. Kościół Nieustającej Nadziei jest rodziną, mawiał. Jesteśmy braćmi i siostrami w Chrystusie. Pod skórą stanowimy jedność. Poznajemy naszych braci, gdziekolwiek ich spotkamy.

Stojąc w progu skromnego kościoła przy Labrosse Street, rozmawiając z pastorem Tindallem wczesnym wieczorem 12 kwietnia 2006 roku, Kaznodzieja zerkał na zaparkowany kilka metrów dalej minivan. Omiatał go spojrzeniem głęboko osadzonych oczu. W tym nieruchomym pojeździe, w jaskrawym fiolecie nadwozia, w świecącym białym krzyżu na dachu było coś, co przyciągało jego uwagę.

Bracie, jesteś pewien, że nie możesz u nas przenocować? Albo chociaż zjeść kolacji?

Pastor Tindall zdawał się rozczarowany. Jego zmącone jaskrą oczy mrugały niespokojnie.

Kaznodzieja podziękował serdecznie. Trzymał już w ręku kluczyki do minivana. Uśmiechając się szeroko, wyjaśnił, że śpieszno mu na Zachodnie Wybrzeże, do Carmel, gdzie oczekują go wierni nowej parafii Kościoła Nieustającej Nadziei.

Przekład: Łukasz Witczak

Redakcja: Jan Koźbiel

Korekta: Artur Kaniewski, Hanna Szamalin

Projekt okładki: Monika Klimowska

Fotografia wykorzystana na I stronie okładki: © Laura Benvenuti Photography/Flickr Open/Getty Images

Skład i łamanie: www.pagegraph.pl

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel./fax (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-7881-374-3

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Aleksandra Łapińska / Virtualo Sp. z o.o.