Małgorzata Szumska

Twarze tajfunu

O poszukiwaniu szczęścia na Filipinach

Wszelkie powielanie lub wykorzystanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż autoryzowane pobranie w zakresie własnego użytku stanowi naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Projekt okładki Magdalena Palej

Projekt typograficzny Robert Oleś / d2d.pl

Fotografia na okładce by Sean Delahay

Fotografie wewnątrz tomu © by Małgorzata Szumska i Sean Delahay

Copyright © by Małgorzata Szumska, 2016

Opieka redakcyjna Konrad Nowacki

Redakcja Tomasz Zając

Korekta Ewa Polańska / d2d.pl, Paulina Orłowska / d2d.pl

Redakcja techniczna i skład Robert Oleś / d2d.pl

Skład wersji elektronicznej d2d.pl

ISBN 978-83-8049-421-3

– Jak było podczas Yolandy?

– …

– Jesteś teraz szczęśliwy?

– Tak.

– O czym marzysz?

– O zdrowiu. I żeby Yolanda nigdy nie wróciła…

[^]

Wstęp

Nocne powietrze było lepkie i tłuste, zaklejało gardło, zostawiając po sobie gorzki posmak brudu i spalin. Lotnisko międzynarodowe w Cebu City, Filipiny.

– Taxi, madame?

– Tak, za chwilę.

Stanęłam przy koszu na śmieci i zapaliłam cienkiego mentolowego papierosa. Po prawie dwóch dobach spędzonych w podróży nie smakował, ale miałam zamiar stać i się nim delektować. I podjąć decyzję, co robić. Jechać na dworzec autobusowy i czekać na pierwszy transport do miasta Hagnaya czy udać się do hostelu, przespać kilka godzin, wziąć w końcu prysznic i ruszyć w trasę o świcie. Naganiacz turystów i kierowca zbliżyli się na pół metra ode mnie. Przypominali sępy, które czekają, aż ofiara w końcu zdechnie i da im napełnić brzuchy. Wyczuwałam ich zniecierpliwienie. To nie były dobre warunki do spokojnego palenia.

– Dokąd madame chce jechać? – nie dawali mi spokoju.

– North Bus Terminal, a potem Hagnaya.

– Czemu nie od razu Hagnaya?

– Bo drogo – ucięłam. To był mój trzeci raz na Filipinach. Trzeci raz w ciągu czterech miesięcy. Znałam zarówno ceny taksówek, jak i sposób naciągania przez kierowców, tym razem miałam zamiar nie dać się oszukać.

– Tylko dwa i pół tysiąca peso – powiedział kierowca. To było jakieś dwieście złotych.

– Za drogo. Pojadę autobusem.

– Pierwszy autobus o szóstej rano – rzucił naganiacz. Wiedziałam, że kłamie – pierwszy autobus był o drugiej w nocy, ale zdecydowałam się zagrać w tę grę.

– Oj, to w takim razie hostel.

Wyrzuciłam na wpół dopalonego papierosa. Męczyła mnie ich obecność.

Wsiedliśmy do oznakowanej, eleganckiej taksówki. Kierowca, Michael, patrzył na mnie w lusterku. Po tym, jak poznał moje imię, czuł się już pewniej w moim towarzystwie.

– Good girl, you are huge!

– Salamat – odparłam. Już wiedziałam, że określenie „duża” w stosunku do kobiety to tutaj komplement.

– To może jednak dworzec autobusowy? Autobus chyba odchodzi wcześniej.

Michael do hotelu miał bliżej niż na dworzec, przez co zarobiłby mniej. Uśmiechnęłam się pod nosem i przytaknęłam – lepiej od razu uciekać z tego miasta.

Cebu to najstarsze miasto Filipin. Znajduje się w pierwszej dziesiątce największych miast w państwie i jednocześnie zajmuje piąte miejsce pod względem wielkości populacji.

Swoje istnienie zawdzięcza podróżnikowi, żeglarzowi i przede wszystkim odkrywcy Ferdynandowi Magellanowi. W XVI wieku można sobie było pozwolić na to, by być prawdziwym odkrywcą, nadawać nazwy miastom, a nawet oceanom. Niosło to szczyptę romantyzmu, powiew wolności, przyprawiało o dreszcz niepokoju. Nie zważając na to, kto mieszkał tu wcześniej, w co wierzył i jak żył, Magellan wybrał miejsce, w które wbito krzyż, i ogłosił, że od tego momentu wszyscy mieszkający tu ludzie staną się chrześcijanami. Kolejni konkwistadorzy poszli o krok dalej, nadając osadzie uroczą, choć niepraktyczną nazwę Villa del Santísimo Nombre de Jesús. Nazwa Cebu po raz pierwszy pojawiła się dopiero w 1901 roku.

Nie wiadomo dokładnie, jakich argumentów użył Magellan, który z autochtonami mógł się porozumiewać dzięki swojemu malejskiemu tłumaczowi oraz dobrze uzbrojonej armii, ale prawie wszyscy wodzowie i władcy okolicznych wysp przyjęli nową religię. Opierało się jedynie plemię zamieszkujące wyspę Mactan (dziś połączoną mostem z Cebu), dlatego Magellan postanowił udać się tam osobiście i przekonać je do swoich racji. Wierzył, że gdyby słowa nie pomogły, pomogą włócznie. Hiszpanie nie przewidzieli jednak ani tego, że autochtoni mogą odmówić, ani tego, że będzie ich kilka razy więcej niż najeźdźców, ani tego, że bambusowe włócznie pogan są tak samo ostre jak wykuwane włócznie chrześcijan. Doszło do walki na złocistych plażach Mactanu, gdzie czerwień krwi odcinała się kontrastem od bieli drobnego piasku i lazuru wody. Mactańczycy zabili podróżnika, a jego współtowarzysze podróży uciekli. Przywódcą lokalnej armii był Lapu-Lapu – na kartach historii zapisał się jako pierwszy Filipińczyk, który sprzeciwił się Hiszpanom. Dziś w mieście, które przejęło nazwę po swym bohaterze, znajdują się wybudowany przez Hiszpanów pomnik Magellana i monumentalna figura wodza wyspy, postawiona przez Filipińczyków.

W 1565 roku, czterdzieści cztery lata po tych wydarzeniach, znowu pojawili się tu hiszpańscy konkwistadorzy. Nawracali kolejne wyspy, wbijali kolejne krzyże, budowali kolejne świątynie. Z bardziej zajmujących wydarzeń warto wspomnieć o Sandugo, co w języku Wisajów oznacza „krwawe przymierze”. Był to pakt krwi zawarty pomiędzy hiszpańskim odkrywcą Miguelem Lópezem de Legazpim a Datu Sikatuną, wodzem wyspy Bohol. Panowie, przeciąwszy sobie skórę lewego ramienia, upuścili własnej krwi do kielicha z winem, zmieszali i podzielili się po równo. Wypili do dna. To był pierwszy akt przyjaźni pomiędzy Hiszpanami a Filipińczykami, miał gwarantować stabilną współpracę obu narodom.

Takich historii jest tu wiele, a każda przesycona krwią, walką, honorem i romantyzmem, niczym opowieści o piratach.

Minęło kilkaset lat i cały romantyzm ulotnił się z miasta Cebu. Tajemnice, ekscytująca niepewność związana z odkrywaniem dziewiczych obszarów zniknęły bezpowrotnie, ustępując miejsca bogatym centrom handlowym i śmierdzącym uryną slumsom. Tak, Cebu zdecydowanie straciło cały swój romantyzm.

Nie znajdzie się go w największej i najbardziej ekskluzywnej galerii handlowej w mieście, w której zderzają się swoimi papierowymi torbami z drogimi zakupami Europejczycy, Amerykanie, Australijczycy. Spotkać tu też można młodych i głośnych Koreańczyków – modnie ubranych, w dużych okularach zerówkach, koniecznie ze znakiem Ray-Ban, sporo tu chodzących dużymi grupami Japończyków, nabywających takie dobra jak klapki plażowe czy nowe T-shirty. Ale są i Filipińczycy, piją bubble tea, jedzą lody i łapią darmowe wi-fi w Starbucksie.

W Ajala Mall można dostać wszystko – od ręczników plażowych za dwieście dolarów po żetony do automatów do gier. Jest tu wszystko, poza romantyzmem. Może więc warto wyjść na ulicę i poszukać gdzie indziej?

Od słynnego Mango Square, gdzie znajdują się największe kluby i bary, kieruj się na południe, ku Colon Street, a potem dalej, na Carbon Market. Kiedy spytasz o drogę, usłyszysz „Why go there? Many dangerous people. Don’t go”. Z każdym krokiem ulica imienia Sergio Osmeñy się zwęża. Początkowo można odnieść wrażenie, że to budynki stoją coraz bliżej siebie, ale wprawne oko podróżnika zauważy, że to wszystkie stragany, stoiska, sklepiki przestają się mieścić na chodnikach, zlewają się ze sobą, by w końcu na Carbonie zająć całą przestrzeń i utworzyć bazar. Carbon ma jeden epitet, który do niego przylgnął. „Dangerous”. Niebezpieczny. Choć według mnie bardziej pasuje do niego przymiotnik „sad”. Smutny. Na Carbonie znajdziesz wiele: zapchlonego psa z czerwoną od krwi skórą, bose dzieci w podartych ubraniach, palące papierosy za workami po ryżu pełnymi śmieci, bezdomnych. Kolorowe owoce na straganie wydają się tu wypłowiałe: choć są świeże, to masz wrażenie, że od środka już gniją. Czterolatek w T-shircie do kostek o brudnych bosych stopach gra na ukulele – ma nadzieję, że ci biali, którzy się tu właśnie pojawili, dadzą mu kilka peso. „Why go there?” – pytają mieszkańcy Cebu. Po co tam iść? Z ciekawości? Brnąć wąską ścieżką, często po kostki w śmierdzącym błocie. Tu jesteś obcy, wszyscy patrzą z odrazą, w ich oczach widać pytania: „Po co tu przyszedłeś? Drwić z nas? Pokazać swoje bogactwo? A może dać nam zarobić?”. Nie da się tu przejść niezauważalnie. Zresztą, nigdzie na Filipinach nie da się być białym i niezauważonym.

Tak, w mieście Cebu romantyzm umarł albo przeistoczył się w coś innego, gorszego – jak rzeka, która biegnie przez miasto. Kiedyś pewnie była czysta, dziś jest ściekiem, nad którym nie masz ochoty nawet się zatrzymać.

Taksówka sunęła ciemnymi ulicami miasta, skręciła w prawo, podniósł się szlaban.

– Witamy w North Bus Terminal – powiedział z uśmiechem Michael, kierowca.

Za barierkami, na plastikowych torbach i kartonach leżała kobieta. Nie ruszała się. Z jej lekko uchylonych ust wypływała lepka ślina. Nogi miała rozkraczone, prawą rękę rzuconą w bok, lewą na podbrzuszu. Spała na swoich wielkich tobołach w oczekiwaniu na jakiś nocny autobus. Pół metra dalej chodnik oświetlony był żółtym, ciężkim światłem z niewielkiego okienka kiosku. Promienie starej żarówki ledwo przebijały się przez rozstawione na ladzie matamis na tinapay, małe bułeczki z olbrzymią porcją cukru, tanie papierosy, opakowania orzeszków z czosnkiem i banany smażone na bardzo głębokim i bardzo starym oleju. Właściciel sklepiku też spał. Oderwałam jeden woreczek z orzeszkami i zostawiłam wyliczone drobne na ladzie. North Bus Terminal w ciągu dnia jest dość nieprzyjemnym miejscem. W środku nocy to iście makabryczny pokaz biedy, zepsucia i brudu, będących nieodłącznym elementem miasta Cebu.

Można jednak oswoić ten brud i to zepsucie, można stanąć obok groźnie wyglądających mężczyzn, którzy w półmroku wymieniają mrukliwe, chrapliwe słowa, i z uśmiechem poprosić ich o ogień. Spojrzą wtedy niepewnie na twarz pytającego, na wyciągniętą paczkę papierosów i z krzywym uśmiechem zgodzą się, ale w zamian za poczęstunek. Kawałek dalej ustawi się kilku ladyboyów w wyzywająco krótkich spódnicach. Będą nachalnie poprawiać swoje wypchane biustonosze, będą głośni, piskliwi, krzykliwi, wulgarni. Od nich można dostać w ryj. Zwłaszcza jak się gapisz niepotrzebnie. Ale możesz też przejść koło nich i powiedzieć: „Fajne buty!”. Albo po prostu: „Gwapa!”. Czyli piękna. Parskną histerycznym śmiechem. Pomachają ręką, zakryją dłonią usta, jakby się wstydzili. A potem niedbale poprawią te wrzynające się w penisa z trudem zdobyte stringi.

Jeśli jesteś biały, masz tu trudniej. Wiadomo. Jeśli jesteś kobietą, to w ogóle będzie nieprzyjemnie. Wiadomo. Tej nocy na stacji byli prawie sami mężczyźni. Od momentu opuszczenia taksówki czułam, jak wlepiają we mnie wzrok, mimo że nie przerywali swoich czynności: ktoś grał w karty, ktoś jadł, palił papierosa, rozmawiał. Ale oprócz przenikliwego patrzenia nic się nie działo. Gapili się, bo byłam dla nich egzotyczna, ciekawa, inna. Nie mieli złych intencji.

Autobus był przepełniony, więc wcisnęłam swoje bagaże pod nogi. Obok mnie usiadł tłusty mężczyzna – śmierdział potem, a na kolanach trzymał klatkę z kogutem. Kogut też śmierdział i w dodatku co chwila piał. Odpowiadał mu za każdym razem inny kogut, z tylnego siedzenia autobusu. Kiedy ruszyliśmy, kierowca włączył filipińskie disco. Nie oszczędzał ani trzeszczących głośników, ani naszych uszu. Mężczyzna z kogutem zasnął dość szybko, w przeciwieństwie do jego pierzastego zwierzęcia, które – jak się zdawało – dopiero rozgrzewało swoje struny głosowe.

Za oknem przelatywało nocne życie filipińskiego miasta. Dwóch chłopców wygłupiało się przy drodze. Nie mogli mieć więcej niż dziesięć lat. Kątem oka zdołałam uchwycić, jak jeden potyka się i upada na jezdnię. Była może czwarta nad ranem. Wychudzony pies grzebał nosem w śmieciach, z nadzieją szukał czegoś, co mógłby zjeść. Sceny z czyjegoś życia, jak slajdy w starym projektorze, przeskakiwały gwałtownie jedna po drugiej. Młodzi ludzie siedzą przy rozświetlonym wejściu do niskiego, drewnianego budynku. Śmieją się. Kolejny slajd. Z ciemności wyłania się ołtarzyk Matki Boskiej z migoczącą czerwonym płomieniem świecą, u stóp Maryi dwóch mężczyzn na zmianę pije z jednej butelki. Bar karaoke z wrzeszczącym w środku tłumem ludzi. Miasto o tej porze nie było smutne czy brzydkie. Było po prostu tak bardzo inne od tego, co znałam. Do tej pory spędziłam w tym kraju cztery miesiące, nie rozumiałam jednak jeszcze tego miejsca. Nie rozumiałam tych ludzi. Szamanki zajmującej się voodoo, a jednocześnie modlącej się o siłę do Jezusa. Nauczyciela, który po zajęciach przebiera się w damskie ubrania i wychodzi w nich na ulicę. Ludzi, którym tajfun zmiótł dom, ale oni nadal byli szczęśliwi.

Moja głowa bezwładnie podskakiwała w rytmie wrzeszczącego disco, torba wbijała się w udo, a kogut piał. I tak przez pięć godzin podróży do portu w mieście Hagnaya.

Republika Filipin, wyspiarskie państwo położone w strefie klimatu równikowego, narażona jest na liczne tajfuny, a bliskość pacyficznego pierścienia ognia, strefy częstych trzęsień ziemi i wybuchów wulkanów, sprawia, że ten raj na ziemi potrafi w ciągu kilku minut zamienić się w piekło. Powierzchnia Filipin jest zbliżona do powierzchni Polski – wynosi trzysta tysięcy kilometrów kwadratowych. Mieszka tam jednak prawie sto milionów osób, dlatego liczba ofiar podczas tajfunu bywa zatrważająca. Niszcząc nawet niewielką część jednej wyspy, tajfun zawsze trafia na potężne skupiska ludzi. Supertajfun Haiyan, zwany lokalnie Yolandą, okazał się jednym z najsilniejszych cyklonów w historii meteorologii, wyspiarze nie mieli szans w tym starciu z żywiołem. W samym Taclobanie, mieście porównywalnym wielkościowo z Katowicami, zginęło sześć tysięcy osób. Na całych Filipinach kilka milionów osób zostało bez dachu nad głową.

[^] Wyspa Bantayan

Filipińczycy, choć przywykli do rokrocznych tajfunów, na samo wspomnienie o Yolandzie zaciskali bezsilnie pięści i z lękiem patrzyli znów w niebo, pełni obaw, że Yolanda wróci.

Pogoda w Hagnaya była kapryśna. Wiatr z hukiem rwał plandekę, która stanowiła tymczasowy dach nad poczekalnią. Port nie zdążył się jeszcze odbudować po przejściu tajfunu. Ciemne chmury wisiały nisko nad wzburzoną wodą i zarówno niebo, jak i ocean miały kolor granatowoczarny. Żeby dostać się na wyspę Bantayan, trzeba popłynąć statkiem z Hagnaya do Santa Fe. Ale w Santa Fe port zbudowano zaledwie kilka metrów nad powierzchnią wody, jeśli jest przypływ i duża fala, nie ma możliwości zejścia ze statku.

Setka ludzi w poczekalni z pomrukiem niezadowolenia przyjęła wiadomość o odwołaniu rejsu. Fale za duże, port za mały, łódka za mała, za dużo ludzi… Rozglądałam się wokół – ławki były mokre od deszczu, podarta plandeka tańczyła na wietrze nad naszymi głowami. Filipińczycy zaczęli podnosić swoje torby i wolno, ze wzrokiem wbitym w ziemię, wychodzić z poczekalni. Zaskoczona całą sytuacją, rozglądałam się. Pierwszy raz ugrzęzłam po tej stronie wody. Do tej pory bez większego problemu udawało mi się przepłynąć na Bantayan. Stałam niepewnie, nie wiedząc, co robić, gdy dostrzegłam przyjemnego z wyglądu Filipińczyka. Uśmiechnął się do mnie.

– Ja jadę do hotelu. Ten facet będzie tu dla mnie czuwał. – Wskazał palcem na niskiego mężczyznę z brodą w podartej polówce. Mężczyzna nie miał kilku palców u dłoni, a jego zapadnięte policzki uniosły się delikatnie od szczerego uśmiechu, który odwzajemniłam. – Jeśli tylko statki ruszą, przyjedzie do hotelu i poinformuje mnie o tym. Nie ma tu na co czekać. Jedziesz też?

Nie chciałam oddalać się od portu, ale nie było potrzeby, by zostawać tam przez cały dzień, skoro i tak nie mogłam dostać się na Bantayan… Zgodziłam się.

Naszą taksówką okazał się motorek z dospawaną przyczepką. Mój nowy znajomy nazywał się Ben, był pulchnym, uśmiechniętym Azjatą w okularach i z ciężką torbą na kółkach. Motor wył i skowyczał, wspinając się na wysoką górę. Taksówkarz nie oszczędzał go, redukował biegi, dociskał gaz w rączce i się śmiał. Po chwili dojechaliśmy do hotelu, a kierowca twierdził, że to jedyny hotel w okolicy.

Po krótkiej dyskusji postanowiliśmy z Benem dzielić pokój. Propozycja wyszła od niego, a ja nie zastanawiałam się długo. Wiedziałam już, że ma żonę i maleńką córeczkę, którą bardzo kocha, obie czekały na niego na wyspie – razem mieli tam spędzić tydzień wakacji. Ben był ciepłym i bardzo sympatycznym mężczyzną, który cały czas mówił o swojej żonie. Wydał mi się bezpiecznym towarzyszem.

W skład hotelowych posiadłości wchodziły bambusowe jednorodzinne domki, osadzone na wysokim klifie, oraz kamienny budynek główny, w którym mieściły się dom właściciela i niewielka restauracja. Wokół nie było ani drzew, ani płotu, nic nie oddzielało go od ciemnej, wzburzonej wody, tylko przepaść. Wiele domków stało teraz ciągle jeszcze zniszczonych, odbudowano zaledwie trzy, restauracji też nie było. Ośrodek jeszcze nie podniósł się po tajfunie. Poza mną i Benem nie widziałam żadnych innych gości. Jedzenie przyrządzała żona właściciela na małej, prowizorycznej kuchni ustawionej na świeżym powietrzu, z dwóch stron zabezpieczonej plandeką. Nad kamiennym paleniskiem wisiały czarne żeliwne garnki. Deszcz, który delikatnie siąpił, wpadał do garnka z gotującym się ryżem. Zmęczona podróżą usiadłam obok grubego Filipińczyka stojącego przed otwartą kuchnią. Okazało się, że to nasz gospodarz. Na imię miał Allan.

– Dochodziła ósma rano – zaczął Allan, gdy poprosiłam, by opowiedział mi, co tu się działo podczas Yolandy – na dworze było ciemno. Wiedziałem, że zbliża się tajfun, ale my, Filipińczycy, już o to nie dbamy. Co chwila słyszymy, że nadchodzi tajfun. Jest ich kilka w roku, ale zazwyczaj nie wyrządzają zbyt wielu szkód. Przynajmniej moim betonowym budynkom do tej pory nic się nie działo. Ten tajfun jednak był inny. Zrobiło się cicho. Tak cicho, że bałem się odezwać, bałem się, że jeśli zaburzę tę ciszę, to stanie się coś złego. Powietrze jakby zamarło, nie było słychać nic. Bałem się nawet szeptać. Mimo lęku krzyknąłem. Krzyknąłem do dzieci i żony, że mają się schować. Powietrze zgęstniało, ciśnienie zatykało mi uszy. Spojrzałem na morze. Było daleko od brzegu; rzadko kiedy jest tak daleko. To były ostatnie sekundy ciszy przed Yolandą. Nagle zaczęło wiać tak mocno, że upadłem. Wiatr podnosił tony piasku z plaży. Wszystko leciało prosto w nas. Potem podniosła się też woda, wszystko było mokre, woda była wszędzie. – Allan odchrząknął i splunął pod nogi. – Po dwóch godzinach otworzyliśmy oczy. Dwie godziny wszyscy zaciskaliśmy powieki ze strachu. Wiało przeraźliwie, słyszeliśmy, jak coś pękało, spadało, rwała się blacha, niektórych dźwięków nie dało się nawet nazwać. Jak tajfun przeszedł, to w końcu lunął deszcz. To było dziwne. Pierwszy tajfun bez deszczu. Wyjrzałem na zewnątrz. Nie mieliśmy już nic. Wszystkie domy były zniszczone, cały hotel legł w gruzach. Nie zostało ani jedno drzewo. Cztery miesiące próbujemy jakoś wszystko odnowić i odbudować. Turystów nie ma, nie ma pieniędzy, a jak nie będzie pieniędzy, to nie odbudujemy i nie będzie turystów. Wąż połyka własny ogon.

Siedział tak, w białym prążkowanym podkoszulku i w spodniach dresowych. Patrzył na mnie, jakby sprawdzając, czy rozumiem. Milczałam.

– Przez pięć dni jedliśmy tylko jajka. Bałem się, że jak nic się nie zmieni, to umrzemy z głodu. W okolicy brakowało już jedzenia, a droga do miasta została zagrodzona i zniszczona. Zastanawiałem się, jak powiem to dzieciom: przykro mi, że jesteście głodne, ale nie mam już dla was nic… kompletnie nic… Pracownicy nie przychodzili do pracy, bo musieli najpierw zająć się swoimi rodzinami, odbudową własnych domów. A potem już nie wrócili, bo nauczyli się żebrać. Po  tajfunie każdy, kto przyjechał z pomocą, dawał tym, którzy żebrali, jedzenie, wodę, ubrania. Ludzie z organizacji charytatywnych litowali się nad nami. Ale jest kilka miesięcy po tajfunie, a ludzie w mieście Hagnaya dalej nie chcą pracować, bo wolą żebrać. To nie jest dobre. Rozleniwili się. Po co pracować, skoro można siedzieć na ulicy, a pieniądze same przyjdą?

Allan mówił spokojnie, mrużąc przy tym swoje ciemne oczy. Dłonie trzymał splecione na okrągłym brzuchu, a jego biały podkoszulek był aż niepoprawnie czysty jak na to zniszczone wiatrem miejsce.

– Wyspa Bantayan ucierpiała nawet bardziej. Ludzie stracili nie tylko domy. Większość z nich żyła z rolnictwa i z rybołówstwa. A po Yolandzie ani roślin, ani zwierząt już nie ma. Ta wyspa była największym producentem jajek na całe państwo. A teraz mają zaledwie kilka kur. Dlatego jestem wdzięczny wszystkim wolontariuszom, jestem wdzięczny tobie, że im pomagasz. Pamiętaj, nie dawaj żebrakom pieniędzy. Daj im pracę – mówił, kiwając głową.

– Ale ludzie tam są szczęśliwi, mimo wszystko – powiedziałam po dłuższej chwili ciszy.

– Są szczęśliwi, bo powinni być szczęśliwi. Człowiek powinien być szczęśliwy, po to się rodzi. O to w tym wszystkim chodzi. Jeśli jest nieszczęśliwy, to znaczy, że robi coś nie tak ze swoim życiem. To, co robi, nie jest dla niego dobre. Trzeba wtedy zmienić to, co się robi. Ludzie powinni być szczęśliwi. A teraz idź zobacz morze. Zaraz będzie kolacja.

Wieczór spędziłam na rozważaniu słów Allana. Czy rzeczywiście każdy rodzi się, by być szczęśliwym? Czy to jest takie proste? Czy wystarczy zająć się czymś innym i szczęście pojawi się w naszym życiu samo? Myślałam o swoich dwóch miesiącach spędzonych na Bantayanie, pokochałam to miejsce właśnie dlatego, że mojemu życiu na wyspie towarzyszyły ciągle uśmiechy i radość lokalnych mieszkańców. A może po prostu byli weseli? Może śmiali się dużo, tańczyli i śpiewali karaoke w biały dzień, ale wieczorem, w ciasnym pokoju w drewnianym domku kurczyli się pełni smutku? Kiedy się czegoś nie wie, trzeba zapytać. Po prostu. Czasami rozmawiając tu z ludźmi, miałam wrażenie, że poznali jakąś głębszą tajemnicę, wiedzę o życiu, do której ja nie mam dostępu. Tego wieczoru, pod ciemnym burzowym niebem, doszło do mnie, że czasami naprawdę warto po prostu zapytać…

Ben siedział na swoim łóżku przy ścianie, rozmawiał z żoną na Skypie i pocieszał ją, że nazajutrz na pewno się zobaczą, że szybko nadrobią stracony czas. Weszłam do łazienki. Kudłaty pająk przycupnął koło pasty do zębów. „Śpi albo szykuje się do skoku”, pomyślałam, odsuwając go lekko grzebieniem. Nie skoczył, tylko odbiegł kawałek po ścianie i schował się pod ręcznikiem. Umyłam zęby. Kiedy wyszłam z łazienki, Ben już drzemał. Wskoczyłam do swojego śpiwora i przykryłam się lekkim prześcieradłem. Kołder nie było. Za ciepło.

Obudziłam się nagle, czując niepokój. Jakiś instynkt odziedziczony po przodkach nagle się we mnie odezwał, wołając, że zbliża się niebezpieczeństwo. Kiedy otworzyłam oczy, w świetle księżyca zobaczyłam Bena, który stał nade mną, pochylając się lekko, i coś mówił. Podskoczyłam przerażona.

– Ben? Ben?! Co jest?

– Zimno mi bardzo… Pomyślałem, że może… twoje łóżko…

Byłam tak sparaliżowana strachem, że docierały do mnie tylko skrawki jego słów. Zmarzł i chciał się zamienić łóżkami, bo moje było położone dalej od klimatyzacji. Otumaniona snem i strachem, wciąż trzymając nogi w śpiworze, przeczołgałam się na jego łóżko.

– Możesz spać na moim. I weź sobie też moje prześcieradło do przykrycia, będzie ci trochę cieplej.

– Ale ja pomyślałem, że możemy się położyć koło siebie. Ogrzać się nawzajem – powiedział, patrząc na mnie wąskimi oczami, które odbijały światło księżyca.

Dlaczego zawsze muszę się pakować w takie sytuacje?

– Myślę, że to będzie nie na miejscu – odparłam drżącym głosem z lekkim uśmiechem. Najważniejsze to nie zwariować, nie panikować, nie prowokować.

– Chodź, będziemy leżeć razem. Tylko się przytulać. Tak będzie cieplej. – Nie dawał za wygraną.

„Teraz to mi gorąco – pomyślałam – gorąco z przerażenia…”

– Idź spać. Mnie nie jest zimno.

Odwróciłam się tyłem do niego, serce biło mi jak szalone, ale musiałam zachować spokój.

– Nie chciałem cię urazić, chciałem się tylko ogrzać… – powiedział niepewnie.

Resztę nocy nie spałam. Nie byłam w stanie zmrużyć oczu, mając za plecami grubiutkiego, żonatego Filipińczyka, chcącego się tulić i ogrzewać ciałami…

O piątej rano czekała na nas taksówka motorowa. Wsiedliśmy, nawet nie zamieniając słowa. Siedziałam za kierowcą, mój bagaż był w koszu zamontowanym obok motoru, zaraz za Benem. Filipińczycy własnoręcznie spawają przyczepki przy swoich starych motocyklach, dzięki temu mają niedrogie pojazdy, które pomieszczą nawet wieloosobową rodzinę. Maszyna nie chciała jednak ruszyć.

– Musisz zejść, jesteś za ciężka – powiedział kierowca, patrząc mi w oczy. Nawet nie mrugnął, nie speszył się, nie zrobiło mu się głupio.

Nie ma to jak przed szóstą rano usłyszeć, że jest się na coś za ciężką. Dlaczego ja tak kocham te Filipiny? Przesiadłam się do kosza i zajęłam miejsce zaraz obok Bena. Kierowca wziął mój bagaż na plecy. Pojechaliśmy do portu. Chciałam już być w Santa Fe. Chciałam być już w miejscu, które zaczęłam nazywać domem.

[^] Wyspa Bantayan

Wdzięczne słowo – „debris”

Kiedy pierwszy raz przyjechałam do Santa Fe, nie wiedziałam, czego się spodziewać. Mój plecak był wypełniony filtrami do wody, latarkami na energię słoneczną, linami, nożami różnych rozmiarów, narzędziami podręcznymi, miałam też rękawice do pracy, maskę na twarz, okulary, ciężkie buty, taśmy – bo wszystko mogło się przydać. Tajfun Hayan uderzył w listopadzie 2013 roku. Zaciskając pięści z bezradności, patrzyłam wtedy na relacje telewizyjne. Media serwowały apokaliptyczne obrazy z płaczącymi matkami i dziećmi na pierwszym planie i zmasakrowanymi domami w tle. 7 stycznia 2014 roku, dwa miesiące po tajfunie, stanęłam na wyspie Bantayan. Sterczące kikuty palm górowały nad tymczasowymi wioskami zbudowanymi z namiotów UNICEF-u czy ShelterBoxu, amerykańskiej organizacji, która dostarcza między innymi namioty do miejsc dotkniętych kataklizmami. Kiedy zeszłam z promu i wsiadłam na jedną z niewielu czekających tam trajek, rowerów z koszem dla pasażera, pierwsze, na co zwróciłam uwagę, to palmy. Kikuty drzew bez liści powyłamywane i wykrzywione. Ani jednego liścia, tylko las kikutów. Jadąc powoli w upale, przyglądałam się zawalonym domom, czując ucisk w mostku, patrzyłam na całe wioski zbudowane z namiotów. Gdy zbliżaliśmy się do Santa Fe, dzieci biegnące za moją trajką machały mi i wykrzykiwały radośnie. Ludzie pozdrawiali mnie serdecznie. Kobiety i mężczyźni uśmiechali się szeroko na mój widok. Wjeżdżałam do miasteczka witana przez każdego, kto tylko dojrzał mnie spod ogromnego plecaka, który trzymałam na kolanach. Nie wiedziałam, co o tym myśleć. Czy rzeczywiście tajfun był taki straszny? Czy może media, znalazłszy chwytliwy materiał, poiły gąbki w naszych głowach mydlinami?

Reszta tekstu dostępna w regularniej sprzedaży.

Autorzy zdjęć

Sean Delahay – s. 6–7, 15, 22–23, 29, 30, 40, 46, 51, 57, 67, 76, 80, 88, 95, 97, 115, 140, 147, 156, 163, 171, 174–175, 222, 227, 230–231

Małgorzata Szumska – s. 34, 43, 45, 52, 79, 149, 178, 187, 190, 195, 210, 211, 219

WYDAWNICTWO CZARNE sp. z o.o.

czarne.com.pl

Sekretariat: ul. Kołłątaja 14, III p., 38-300 Gorlice

tel. +48 18 353 58 93, fax +48 18 352 04 75

mateusz@czarne.com.pl, tomasz@czarne.com.pl

dominik@czarne.com.pl, ewa@czarne.com.pl

edyta@czarne.com.pl

Redakcja: Wołowiec 11, 38-307 Sękowa

redakcja@czarne.com.pl

Sekretarz redakcji: malgorzata@czarne.com.pl

Dział promocji: ul. Marszałkowska 43/1, 00-648 Warszawa

tel./fax +48 22 621 10 48

agnieszka@czarne.com.pl, dorota@czarne.com.pl

zofia@czarne.com.pl, marcjanna@czarne.com.pl

magda.jobko@czarne.com.pl

Dział marketingu: honorata@czarne.com.pl

Dział sprzedaży: piotr.baginski@czarne.com.pl

agnieszka.wilczak@czarne.com.pl, urszula@czarne.com.pl

Audiobooki i e-booki: anna@czarne.com.pl

Skład: d2d.pl

ul. Sienkiewicza 9/14, 30-033 Kraków, tel. +48 12 432 08 52

info@d2d.pl

Wołowiec 2016

Wydanie I