ALEKSANDRA

MARININA

JASNE OBLICZE ŚMIERCI

przełożyła Aleksandra Stronka

Tytuł oryginału: Cветлый лик смерти

Copyright © Aleksandra Marinina, 1996

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVI

Copyright © for the Polish translation by Aleksandra Stronka, MMXVI

Wydanie I

Warszawa MMXVI

Rozdział 1

…jeśli chcesz zostawić wiadomość, zaczekaj na sygnał dźwiękowy. Jeśli chcesz wysłać faks, rozpocznij transmisję… – Luba cisnęła słuchawkę na widełki i wzięła głęboki oddech, usiłując powstrzymać napływające do oczu łzy. Od paru miesięcy słyszy ten chłodny, obojętny głos, sugerujący, żeby zostawiła wiadomość na automatycznej sekretarce.

– No jak? – ze współczuciem zapytał sympatyczny milicjant, który pół godziny temu ulitował się nad Lubą, wpuścił ją do dyżurki w komisariacie na lotnisku Szeremietiewo 2 i pozwolił zadzwonić. – Znowu nikt nie odebrał?

– Znowu – przytaknęła, odwracając się, żeby nie zobaczył, że z trudem próbuje się nie rozpłakać.

– Niech pani zadzwoni do kogoś jeszcze – poradził milicjant. – Czyżby nikt inny nie mógł po panią przyjechać?

Nie mógł. Luba chciała, żeby przyjechał akurat Strielnikow. A jego nie ma. W ciągu tych wszystkich beznadziejnie długich miesięcy spędzonych w Turcji próbowała się z nim skontaktować, za zaoszczędzone pieniądze kupowała karty telefoniczne i dzwoniła do Moskwy, ale zamiast głosu Strielnikowa słyszała tylko nagranie, które pożerało bezcenne sekundy połączenia. Trzy dni temu, doprowadzona do rozpaczy, zostawiła mu jednak wiadomość z datą i numerem lotu oraz prośbą, żeby ją odebrał z lotniska. Powiedziała, że się za nim stęskniła i nie może się doczekać spotkania. Mówiła jeszcze jakieś czułe, niezobowiązujące słówka, póki automat nie zaczął piszczeć, obwieszczając koniec połączenia. Luba pragnęła, żeby Strielnikow przyjechał po nią na Szeremietiewo z lekkim sercem, nie obawiając się scen i wymówek. Ale nie przyjechał. A jego telefon nie odpowiadał.

Dziewczyna wybrała numer Miły, bliskiej przyjaciółki. Chociaż teraz raczej trudno ją tak nazwać. Zwyczajna koleżanka. Po tym jak zostawiła Lubę samą w Turcji… Czy jednak Miła zasługuje na potępienie? Razem wpadły w tarapaty, nie było w tym ich winy, była jedynie głupota i nieuzasadniona łatwowierność, no a ratować się każda musiała na własną rękę, wykorzystując swój potencjał. Miła poradziła sobie prędzej, ponieważ okazało się, że ma większe możliwości. Czy można ją za to winić? Poleciała do Moskwy jeszcze na początku czerwca, a Luba utknęła w Turcji do października.

U Miły też nikt nie odebrał. I jak teraz dostać się do miasta, gdy w portfelu pusto? Prywaciarz, u którego Luba pracowała przez cały sezon turystyczny, zapewnił jej kąt w swoim domu i liche jedzenie. Luba pracowała u niego tylko za bilet do Moskwy i opłacenie wizy. Gotówki nie miała, więc od czasu do czasu musiała prosić pracodawcę, żeby dał jej dwa, trzy dolary zamiast kolacji albo obiadu. Właśnie za te dolary kupowała karty telefoniczne. Uczucie głodu stało się czymś codziennym i zwyczajnym, kelnerzy i kucharze w restauracji, gdzie pracowała, gotowi byli ją dożywiać, ale nie za darmo. Lubie to nie odpowiadało, nie jest przecież taka jak Miła. Ona przyzwyczaiła się rozwiązywać wszystkie problemy przez łóżko, toteż odleciała do Moskwy na początku lata. Niczego się nie boi, jest szalona i lubi ryzyko. A Luba się boi, zresztą to w ogóle nie jest w jej stylu. Smagli, owłosieni Turcy wzbudzali w niej wstręt, którego nie mogła przezwyciężyć nawet za cenę powrotu do domu.

– Niech się pani napije herbaty – zaproponował milicjant o imieniu Gieorgij, stawiając przed nią parujący kubek i pudełko z cukrem.

– Dziękuję – z wdzięcznością wybąkała Luba, upijając gorący łyk. – Mogę jeszcze raz zadzwonić?

– Oczywiście, niech pani dzwoni. – Gieorgij się uśmiechnął. – Musi się pani stąd wydostać tak czy inaczej. Proszę sobie spokojnie siedzieć, dzwonić i nie zwracać na mnie uwagi.

Luba wybrała numer Leontjewów. Giennadij Leontjew był jednym z zastępców Strielnikowa i jego bliskim przyjacielem. Powinien wiedzieć, gdzie znaleźć Wołodię. Ale i tu Lubę czekało niepowodzenie. Z wyjątkiem długiego sygnału nie usłyszała niczego przyjemnego. Pozostawał Sława Tomczak, też zastępca i przyjaciel. Ostatnia nadzieja. Jeśli do niego również nie uda się dodzwonić, wtedy w ogóle nie wiadomo, co dalej robić.

– Halo! – rozległ się w słuchawce znajomy głos Łarisy Tomczak, żony Sławy.

– Łara, to ja, Luba. – Ściśnięte gardło nie pozwalało dziewczynie głośno mówić.

– Luba… – ze zdziwieniem powtórzyła Łarisa i nagle się zreflektowała. – Boże, Luboczka, wróciłaś! Kiedy? Gdzie jesteś?

– Na lotnisku, na komisariacie.

– Dlaczego na komisariacie? Coś się stało? – zapytała zaniepokojona Tomczak.

– Nie, po prostu nie mam pieniędzy na telefon, więc pozwolono mi stąd zadzwonić. Gdzie jest Strielnikow?

W słuchawce zapadło ciężkie milczenie.

– On… On wyjechał. Miał cię odebrać?

– Chyba tak. W każdym razie prosiłam go o to.

– Lubasza, nie ruszaj się stamtąd, zaraz po ciebie przyjadę. Czekaj na mnie za czterdzieści minut koło tablicy przylotów. Zrozumiałaś?

– To znaczy, że Wołodia mnie nie odbierze? – naiwnie zapytała Luba, doskonale rozumiejąc, że nie odbierze, skoro wyjechał. Pewnie nie otrzymał też wiadomości, prawdopodobnie nie było go już w Moskwie, gdy dzwoniła ostatnim razem.

– Ja cię odbiorę. Na razie, Luboczka, już jadę. Będę za czterdzieści minut.

Luba dopiła herbatę i grzecznie podziękowała życzliwemu milicjantowi za gościnność.

– Dodzwoniła się pani w końcu? – Gieorgij się uśmiechnął.

– Tak, dziękuję.

– Mogę zadać pytanie?

– Proszę.

– Ma pani rodziców?

– Oczywiście.

– Mieszkają tutaj, w Moskwie?

– Tak.

– To dlaczego nie zadzwoniła pani do nich? Zwykle w takich wypadkach dzwoni się przede wszystkim do domu.

Dlaczego… Dlatego. Czy Luba może się pokazać mamie i tacie na oczy w takim stanie? Wyjeżdżała z Moskwy na zaproszenie tureckiej firmy specjalizującej się w budowie hoteli. Obie z Miłą po ukończeniu szkoły hotelarstwa i gastronomii oraz uzyskaniu certyfikatu menedżera miały odbyć praktykę w jakimś dużym hotelu w Turcji, żeby nabrać doświadczenia. W Moskwie poznały tureckich murarzy, którzy obiecali im dobrą pracę w jednym z największych kurortów – Bodrumie, Izmirze, Kemerze albo Antalyi. Mężczyźni powoływali się na swoich przyjaciół i znajomości. Brzmiało to bardzo przekonująco, przecież budowali hotele dla turystów z całego świata. I zachowywali się przyzwoicie, łapy trzymali przy sobie, nie robili żadnych aluzji. Była to z ich strony jedynie życzliwość i chęć pomocy w zdobyciu doświadczenia zawodowego w hotelach klasy międzynarodowej.

– Pieniędzy ze sobą nie bierzcie – uprzedzili. – Nie będą wam potrzebne. Tylko na pierwsze dwa, trzy dni, póki nie załatwimy formalności. Później zaczniecie pracować i od razu dostaniecie zaliczkę. Pensja menedżera hotelu wynosi około dwóch tysięcy dolarów, więc jeżeli przepracujecie cały sezon, wystarczy wam na wszystko. I na jedzenie, i na to, żeby obwiesić się złotem, owinąć w skóry i futra, no i przywieziecie jeszcze coś do domu.

Perspektywa była kusząca, więc dziewczęta kupiły bilety na samolot do Antalyi, gdzie przyleciały w kwietniu, akurat na początku sezonu turystycznego, z pięćdziesięcioma dolarami w kieszeni. Po zakupie biletu i fatałaszków niezbędnych do życia i pracy w czterdziestostopniowym upale pieniędzy zostało im bardzo niewiele. Można było oczywiście pożyczyć od Strielnikowa, ale po co pakować się w długi, skoro murarze zapewnili, że pieniądze nie są potrzebne. Kto by przypuszczał, że wszystko przybierze taki obrót!

W ciągu tych miesięcy Luba dzwoniła parę razy do rodziców i wesołym głosem opowiadała, że u niej wszystko w porządku, po prostu znakomicie, praca jest cudowna i wszystko układa się po jej myśli. Przecież nie mogła się przyznać, w jakim piekle żyje. Zwłaszcza że ostrożna mama próbowała zniechęcić ją do wyjazdu, a bardziej prostolinijny ojciec wypowiadał się kategorycznie i zupełnie niedwuznacznie. „Darmowy bywa tylko ser w pułapce na myszy. Cóż to za dobroczyńcy? Jesteś pewna, że można im zaufać?”. Luba była pewna, że tak. Przyznać się więc rodzicom, że mieli rację, było ponad jej siły. Zresztą gdyby się dowiedzieli, jak naprawdę przedstawiają się sprawy, oszaleliby ze strachu. Luba musiała wrócić do domu z walizką prezentów i zakupów i z jakimiś pieniędzmi. A nie tak jak teraz: bez kopiejki przy duszy i z tą samą torbą, z którą odleciała pół roku temu i w której nie ma ani jednej nowej rzeczy. I ani jednego prezentu oprócz dwóch malutkich, oprawionych w srebro niebieskich talizmanów od uroku, niewartych złamanego grosza, a podarowanych jej przez właścicieli sklepów z pamiątkami dla pięknych oczu jeszcze w tamtych pierwszych dniach, gdy dopiero przyjechały z Miłą i biegały po mieście z płonącymi z podniecenia oczami, gapiąc się na krzykliwe witryny sklepowe. Dziewczyny brano za wczasowiczki i obdarowywano talizmanami w nadziei, że wrócą do sklepów po prezenty dla rodziny i przyjaciół. One jednak nie wróciły.

W oczekiwaniu na Łarisę Luba zaczęła krążyć po hali przylotów, spoglądając wciąż na zegarek. Co pięć minut głośnik informował o lądowaniu kolejnych samolotów i tłumy witających rzucały się ku stanowiskom odprawy celnej. Na ich spotkanie wychodzili uśmiechnięci pasażerowie, ktoś komuś machał ręką, ktoś unosił nad głową kartonik z nazwiskiem osoby, która przyleciała, albo z nazwą firmy. Wszystkich witano. Na wszystkich czekano. Tylko nie na nią, Lubę Siergijenko. Łzy znowu popłynęły jej z oczu, więc powlokła się w stronę toalet, żeby się umyć. Nachyliwszy się nad umywalką i nabrawszy w dłonie zimnej wody, nagle nie wytrzymała i rozpłakała się, głośno i gorzko pochlipując. Po raz pierwszy od pół roku nie zapanowała nad sobą i rozszlochała się. W jednej chwili przypomniała sobie wszystko: rozpacz, poniżenie, głód, niewygodne łóżko w dusznym pokoju bez klimatyzacji, nieustanny brak pieniędzy, wstyd. Przypomniała sobie, jak siedziała na lotnisku w Antalyi. Rejs dwukrotnie przesuwano, najpierw o sześć godzin, później jeszcze o trzynaście. Nie było gdzie się podziać, wszyscy pasażerowie już przeszli odprawę paszportową i nie mieli prawa wyjść do miasta. Wszystkie miejsca w bistrze i w barze zajęli podróżni z opóźnionych rejsów. Ludzie siedzieli na podłodze, nie było gdzie szpilki wcisnąć. Lubie okropnie chciało się jeść. A portfel świecił pustkami. Ale wtedy jej się wydawało, że to wszystko głupstwo, bo w Moskwie czeka na nią Strielnikow. Skończył się koszmar, skończyła poniżająca praca, wreszcie leci do domu. I dlatego może się pomęczyć. Przycupnąwszy w kąciku na dusznym, zatłoczonym lotnisku, zamykała oczy i wyobrażała sobie twarz Wołodi, jego uśmiech, rozłożone i wyciągnięte ku niej ramiona. On na nią czeka, tęskni za nią…

Tymczasem okazało się, że nikt na nią nie czeka.

Łarisa Tomczak prowadziła samochód swobodnie i pewnie. Przez całą drogę milczała, ale Luba prawie nie zwracała na to uwagi, bo też nie miała ochoty na rozmowę. Pragnęła tylko jednego: zasnąć, obudzić się i stwierdzić, że ostatnie pół roku po prostu jej się przyśniło. Nigdzie nie wyjeżdżała, nic się nie wydarzyło, za oknem jest cichy, chłodny moskiewski poranek, budzik pokazuje kwadrans po siódmej, koło niej Wołodia Strielnikow śpi jak kamień, a ona zaraz się zerwie, żeby przygotować mu śniadanie.

W domu Łarisa od razu wysłała Lubę pod prysznic i zajęła się obiadem.

– A gdzie Sława? – zapytała Luba. – Chyba nie w pracy? Dzisiaj przecież niedziela. Znowu Strielnikow go zostawił, żeby harował zamiast niego?

Łarisa obrzuciła ją dziwnym spojrzeniem.

– Idź się umyć. Później porozmawiamy.

Mimo głodu Luba nie mogła nic przełknąć. Nagle poczuła, że zaraz się udławi i umrze. Wcześniej też miewała takie ataki, ale niezbyt często. Jeszcze we wczesnym dzieciństwie strach przed jedzeniem pojawiał się w sytuacjach stresowych, przed klasówkami, których strasznie się bała, przed egzaminami, a później, w młodości, podczas kłótni z chłopcami albo na podłożu emocjonalnym. Zwyczajna nerwica.

Luba zdecydowanie odsunęła talerz i wypiła duszkiem szklankę wody mineralnej.

– Dlaczego nie jesz? Niesmaczne?

– Smaczne. Dziękuję, Łara, już się najadłam. Teraz mi wreszcie wyjaśnij, co to wszystko znaczy. Co się dzieje?

– Lubasza, będę musiała powiedzieć ci nieprzyjemne rzeczy. Nie trać hartu ducha, proszę.

– Nie mam czego tracić. – Luba się uśmiechnęła. – Cały hart ducha wyparował w skwarze tureckiego raju. Nie musisz mnie oszczędzać. To, co złe, już mi się przydarzyło. Więc co z moim Strielnikowem? Gdzie się podziewa?

– Wyjechał na dwa tygodnie do Hiszpanii, na Costa Brava.

– W sprawach fundacji?

– Nie, odpocząć.

– A co, tak się zmęczył? – sceptycznie zapytała Luba.

– Spędza miesiąc miodowy.

– Co takiego?

Luba uznała, że się przesłyszała. Jaki miesiąc miodowy? Strielnikow jest żonaty od ponad dwudziestu lat. Ostatnie dwa lata spędził z nią, Lubą Siergijenko. Odszedł od żony i kupił sobie mieszkanie. W przededniu jej wyjazdu do Turcji mowa była o tym, że w najbliższym czasie załatwi rozwód, a po powrocie Luby wezmą ślub. Więc jaki znowu miesiąc miodowy? Z kim? Z żoną Ałłą?

– Powiedziałam, że Strielnikow spędza miesiąc miodowy – dobitnie powtórzyła Łarisa Tomczak.

– Z kim? – zapytała Luba głucho.

– Z twoją przyjaciółką Ludmiłą.

– Nie!

Zasnąć, obudzić się i stwierdzić, że to nieprawda…

– Tak. Uprzedzałam cię, że usłyszysz nieprzyjemne rzeczy.

– To znaczy, że jednak się rozwiódł?

– Też coś! – Tomczak żachnęła się. – On by się wysilał. Oficjalnie wciąż jeszcze jest związany z Ałłą. A z Miłą wziął ślub w cerkwi.

– Chyba majaczę… – wyszeptała Luba. – Jestem chora, mam wysoką temperaturę i wszystko przywidziało mi się w malignie. To niemożliwe.

Łarisa wstała od stołu, podeszła do niej, objęła za ramiona, przyłożyła chłodną dłoń do płonącego czoła.

– Luboczko, moja kochana dziewczynko, musisz wytrzymać, chociaż to bolesne. My z Tomczakiem i Leontjewowie tego nie akceptujemy. Rozumiem, że to dla ciebie żadna pociecha, ale chcę, żebyś wiedziała: nie przyjmujemy u siebie Strielnikowa z Miłą. Wszyscy cię kochamy i boli nas serce z twojego powodu. Ale nie mamy wpływu na jego postępowanie. Nie jesteśmy w stanie nic zrobić.

Luba przymknęła oczy i odchyliła się do tyłu, przyciskając głowę do miękkich piersi Łarisy.

– Jak to się stało?

– Miła wróciła w czerwcu i od razu popędziła do Strielnikowa. Rzekomo opowiedzieć, co u ciebie słychać, i przekazać twój list. Pisałaś do niego?

– Tak. Prosiłam, żeby Miła przekazała mu list.

– No właśnie. Sama zorganizowałaś ich spotkanie. Nie mam pojęcia, jakim cudem się dogadali, ale już w lipcu ona zjawiła się na bankiecie, na który zostali zaproszeni szefowie fundacji z żonami. Ja z Tomczakiem, Giena Leontjew z Aniutą, a Wołodia z twoją przyjaciółką. My przecież nawet nie wiedzieliśmy, że Miła to twoja przyjaciółka. Po prostu zobaczyliśmy u jego boku efektowną blondynkę i uznaliśmy, że zaprosił jakąś przypadkową dziewczynę. Ciebie nie ma, a z Ałłą nie utrzymuje kontaktu. Przyprowadził ją, żeby nie wywoływać niepotrzebnych pytań wśród organizatorów bankietu. Nie przywiązywaliśmy do tego wagi. A w sierpniu, gdy Giena Leontjew świętował czterdzieste piąte urodziny, Wołodia powiedział, że przyjdzie z Miłą. No i wtedy się wydało. Lubasza, przynajmniej ty mi wyjaśnij, co się z wami działo. Dlaczego wyjechałyście razem, a wróciłyście osobno? Dlaczego tam utknęłaś? Szczerze mówiąc, sądziliśmy, że nawiązałaś romans z jakimś bogatym Turkiem i dlatego zostałaś w Turcji, a Miła opowiedziała o tym Strielnikowowi. Wtedy wszystko mniej więcej by się zgadzało. Czy tak właśnie było?

– Nie, Łaro. Było zupełnie inaczej…

…pierwsze pięć dni minęło w odurzeniu i zachwycie. Tereny uzdrowiskowe Turcji to rzeczywiście raj, szczególnie w kwietniu, gdy nie ma jeszcze męczącego upału. Dziewczęta w upojeniu oglądały prezentowane w witrynach sklepowych złote cacka, pytały o cenę, bo w świetle przyszłej pensji wynoszącej dwa tysiące dolarów kolie, bransoletki i kolczyki wydawały im się śmiesznie tanie. Wchodziły do każdego sklepu, w którym sprzedawano wyroby skórzane i futrzarskie, przymierzały płaszcze, futra, kurtki i wybierały te, które na pewno kupią, gdy tylko zarobią pieniądze. Nie mogły się opędzić od propozycji wypicia bezpłatnej filiżanki kawy, właściciele sklepów, restauracji i barów uśmiechali się do nich i usilnie do siebie ciągnęli, więc życie wydawało im się kolorowe i wspaniałe. Pracownicy firmy, którzy je zaprosili, co wieczór opowiadali, gdzie i z kim rozmawiali na temat pracy dla nich oraz kto i co im obiecał. Minęło jednak pięć dni, później dziesięć, a pracy nadal nie było. Pieniądze się skończyły, chociaż obie dziewczyny wydawały je bardzo ostrożnie, tylko na jedzenie, i to nader skromne, rezygnowały nawet z kawy. Jedenastego dnia murarze oznajmili, że niczego nie załatwili. Jedyna praca, którą potrafili dla nich znaleźć, to praca masażystek w hotelu. Wyboru nie było, pieniędzy na bilet do Moskwy nie miały za co kupić, więc się zgodziły. Tak się złożyło, że jakiś czas temu obie skończyły kurs masażu. Właśnie na kursie się poznały, zaprzyjaźniły, a później postanowiły rozpocząć razem naukę w szkole hotelarskiej.

Murarze zawieźli je do jakiegoś miasteczka między Side a Manavgatem. Dwa dni później właściciel hotelu, płynnie mówiący po angielsku i po niemiecku, zaprosił je na kolację i rzeczowo, bez owijania w bawełnę, przedstawił swoją propozycję. Nie obraził się jednak, gdy w odpowiedzi usłyszał łagodne i uprzejme „nie”. Luba sądziła, że tym samym temat został wyczerpany raz na zawsze. Do połowy maja dziewczęta tyrały jak niewolnice, masując plecy, brzuchy, boki i nogi pokryte brązową opalenizną i pachnące słoną śródziemnomorską wodą. Kwietniowi goście hotelowi pochodzili przeważnie z Niemiec i Norwegii, w połowie maja zaczęli się pojawiać Rosjanie. Rodacy chętnie wdawali się w rozmowy z ładniutkimi masażystkami, pytali o zwyczaje panujące w hotelu, interesowali się, ile dziewczęta zarabiają. Słysząc odpowiedź, prychali pogardliwie. Co za sens wyjeżdżać za granicę i wypruwać sobie żyły za takie grosze.

– Za to spędzamy cały sezon w kurorcie – wesoło odpowiadała Luba. – W dodatku bezpłatnie. A wy tylko dwa tygodnie.

Tak naprawdę nie było jej wesoło, wcale nie uważała swojej pracy za wypoczynek w kurorcie. Dzień pracy trwał od dziewiątej rano do dziewiątej wieczorem, dni wolnych nie było. Czterogwiazdkowy hotel musiał zapewniać gościom usługi o każdej porze. Luba nie mogła jednak opowiadać zadowolonym z życia wczasowiczom o swoich kłopotach. Nie znosiła, gdy ktoś się nad nią litował i uważał za nieszczęśliwą albo pechową.

Po miesiącu przyszedł czas na pierwszą pensję – obiecane przez właściciela hotelu sto pięćdziesiąt dolarów. I tutaj Lubę spotkał kolejny cios. Szef oznajmił, że interes idzie kiepsko, gości jest o wiele mniej, niż się spodziewał, więc nie stać go, żeby zapłacić masażystkom. Niech popracują jeszcze miesiąc, później, gdy sprawy się ułożą, zapłaci za cały okres pracy.

Dziewczęta urządziły awanturę, krzyczały, płakały, błagały. Właściciel polecił im przyjść nazajutrz po południu i obiecał, że pomyśli, co da się zrobić.

– On nas zwodzi – z gniewem mówiła Luba. – Nawet jeśli zostaniemy tu jeszcze przez miesiąc, nie ma gwarancji, że nam zapłaci. Dalej będzie nas tylko karmił śniadaniami.

Miła milczała ponuro. Obie znalazły się w dramatycznym położeniu. Wiza turystyczna, którą otrzymały za dziesięć dolarów po przylocie do Antalyi, jest ważna tylko przez miesiąc, który upłynął dwa tygodnie temu. Teraz, żeby mieć prawo do czegokolwiek, muszą otrzymać nową wizę, która jest już o wiele droższa. Nie mogą zwrócić się do policji, żeby wydębić pieniądze od szefa, ponieważ nie mają prawa pracować w Turcji. W ogóle do niczego nie mają prawa.

Nazajutrz dziewczęta podjęły jednak pracę. Luba uznała, że tak będzie lepiej: nie powinny drażnić właściciela. Jeśli zrezygnują, facet może zapłaci im obiecane pieniądze, ale później już ich nie zatrudni. Przed południem Luba zdążyła obsłużyć pięć osób, po czym zamknęła gabinet i zapukała do sąsiednich drzwi, za którymi pracowała Miła. Nadszedł czas, żeby się stawić u szefa. Drzwi okazały się zamknięte. Luba szarpnęła parę razy za klamkę i na wszelki wypadek głośno zawołała koleżankę. Znała jej charakter i była pewna, że Miła wykonuje nie tylko masaże lecznicze. Sądząc jednak z panującej za drzwiami ciszy, Miły najwyraźniej tam nie było.

Luba udała się do biura właściciela. Sekretarka rzuciła jej współczujące i znaczące spojrzenie, od którego dziewczynie zrobiło się nieswojo.

– Szefa nie ma – oznajmiła, a Luba odniosła wrażenie, że sekretarka z trudem powstrzymuje jadowity uśmieszek.

– A kiedy będzie?

– Jutro.

– Przecież kazał nam przyjść dzisiaj. Miał nam zapłacić za pracę.

– Już zapłacił – oznajmiła sekretarka i w końcu nieprzyjemnie się uśmiechnęła.

Luba pognała do pobliskiej wsi, w której wynajmowały z Miłą pokój. Wpadłszy do domu, od razu zobaczyła przyjaciółkę pakującą rzeczy do torby.

– Zapłacił? – z radością zapytała zasapana Luba.

– Mnie tak.

– Co to znaczy „mnie tak”? – Luba nie zrozumiała. – A co ze mną?

– Tobie nie zapłacił.

– Jak to? Dlaczego?

– Dlatego że niepotrzebnie pozujesz na cnotkę niewydymkę. Dziecko jesteś czy co? Nie rozumiesz, jak się tutaj zarabia pieniądze?

Wyczerpana Luba przysiadła na krześle. Dopiero teraz poczuła, że po biegu w południowej spiekocie serce wali jej jak oszalałe.

– Dałaś mu?

– Moja kochana, nie dałam, a dawałam, przez cały miesiąc, w świątek piątek. Za to mi właśnie zapłacił. Gdybyś była mądrzejsza, toby i tobie zapłacił. A teraz siedź i pluj sobie w brodę.

– Ale ja przecież pracowałam! – z rozpaczą zawołała Luba. – Harowałam jak wół! Myślisz, że nic nie widziałam? Robiłam dziennie po piętnaście masaży, a ty najwyżej pięć albo sześć. Rozliczamy się wspólnie, ale ja przecież pracowałam trzy razy więcej niż ty, bo ty jeszcze bzykałaś się z klientami. Wiem, słyszałam wszystko przez ścianę. Do twojego gabinetu wchodzili tylko mężczyźni, wiedzieli, po co tam idą.

Miła gwałtownie zapięła suwak w torbie i zarzuciła pasek na ramię.

– Owszem, bzykałam się z klientami. Z właścicielem też. I zarobiłam pieniądze. A ty nie. Każdy zarabia, jak potrafi. Już pierwszego wieczoru, gdy właściciel złożył nam propozycję, wszystko mogło się rozstrzygnąć. Gdybyś nie była tak głupia i niedotykalska, żyłybyśmy jak ludzie. Obie powinnyśmy były się zgodzić, za seks grupowy zainkasowałybyśmy znacznie większe pieniądze. A gdybyśmy zgodziły pieprzyć się z lesbijkami znajdującymi się wśród wczasowiczek albo ze zgrzybiałymi dziadkami, wyjechałybyśmy stąd obwieszone od stóp do głów brylantami. Tylko że obie, rozumiesz? Razem. Pojedyncza prostytutka nie przedstawia dzisiaj żadnej wartości, jest ich całe mrowie, między innymi nasze, z Rosji. Teraz w cenie jest dobra grupa. A ty ze swoimi idiotycznymi zasadami sama nie zarobiłaś pieniędzy i mnie nie dałaś. Na razie, cześć.

Dziewczyna zdecydowanie ruszyła ku drzwiom.

– Dokąd się wybierasz? – bezradnie zapytała Luba.

– Nie twoja sprawa. Z tobą się nie dogadam. Wydostanę się sama z tego bagna.

Drzwi się za nią zamknęły. Jakieś pięć minut później Luba zreflektowała się, że nie zapytała Miły, czy zapłaciła gospodarzowi swoją część należności za wynajmowany pokój. Wypadła z domu i popędziła w stronę postoju taksówek, ale było za późno. Turcja to nie Rosja, tutaj nikt nie musi czekać na taksówkę, one zawsze są pod ręką.

Nazajutrz Luba poszła jednak do właściciela hotelu.

– Skoro zapłacił pan mojej koleżance, mnie również powinien pan zapłacić – oznajmiła twardo.

– Twoja koleżanka pracowała znacznie lepiej – odparł właściciel z niewzruszonym spokojem – i dlatego jej zapłaciłem. A ty pracowałaś źle. Obciążenie było średnie, nie więcej niż dwadzieścia pięć osób dziennie na was obie, rękawów sobie nie wyrywałyście, ale do niej przychodzili stali klienci, a to znaczy, że jej praca im się podobała. Skoro podobała się klientom, to ja też nie mam zastrzeżeń. To zasada pracy naszego hotelu.

– Z tych dwudziestu pięciu masaży dwadzieścia robiłam ja. – Luba próbowała go przekonać. – A Miła tylko pięć. To niesprawiedliwe. Musi pan zapłacić za moją pracę. W końcu to, że do Miły przychodzili stali klienci, jest też moją zasługą. Tyrałam bez przerwy, żeby klienci nie czekali w kolejce, bo Miła robiła masaż bardzo długo. Zbyt długo. Nie może pan udawać, że nie wie, z czym to się wiąże. Gdybym pracowała tak samo wolno i z przerwami jak ona, goście musieliby czekać pod drzwiami i na pewno przyszliby do pana na skargę. Ale oni przecież się nie skarżyli, prawda? To znaczy, że ja też pracowałam dobrze. Więc musi pan zapłacić mi za miesiąc pracy.

– To nie moja sprawa. – Turek nie dał za wygraną. – Uprzedzałem na samym początku, że będę rozliczał masażystki z pracy całego gabinetu masażu, a nie każdą oddzielnie. Dogadujcie się same. To wasz problem. Dałem pieniądze twojej koleżance, więc niech się z tobą podzieli.

Luba wyczerpała zapas racjonalnych argumentów i się poddała. Zrozumiała, że skoro właściciel nie chce zapłacić, a tak właśnie jest, to ona nic na to nie poradzi. Nie ma żadnych praw, bo przebywa tutaj bez wizy, bez pieniędzy i bez pozwolenia na pracę.

Okazało się, że za pokój Miła również nie zapłaciła. Na szczęście gospodarz miał litościwe serce i uwierzył Lubie na słowo, że zapłaci, gdy będzie mogła. Parę dni później dziewczyna doszła do wniosku, że tak dalej być nie może. Nie ma od kogo pożyczyć pieniędzy. Musiała znowu iść do gospodarza. Ten po chwili zastanowienia zaproponował jej pracę w swoim sklepie za kąt do spania i jedzenie. Przez parę miesięcy odpracujesz swój dług, powiedział po niemiecku, kalecząc słowa.

Praca w sklepie z wyrobami trykotowymi polegała na tym, żeby namawiać do wejścia rosyjskich przechodniów i się nimi zajmować. Stać na progu albo siedzieć na ulicy na krzesełku i rzucać się w stronę każdego Rosjanina, proponując obejrzenie towaru. To było okropne. Luba wiedziała, że klienci z Rosji różnią się zasadniczo od pozostałych. Niemiec, Norweg czy Anglik nigdy nie wejdzie do sklepu, jeśli nie potrzebuje czegoś konkretnego. Gdy trzeba, idzie i kupuje. Gdy nie trzeba, siedzi w barze i popija piwo. Natomiast Rosjanie, zmęczeni dziesięcioleciami deficytu i „polowań” na różne artykuły, przyzwyczaili się odwiedzać sklepy na wszelki wypadek, a nuż coś dostaną. Choćby i rzecz niepotrzebną, ale deficytową, która może się przydać później, kiedyś. Zostało im to w krwi, mimo że w Rosji, a przynajmniej w Moskwie, pojęcie deficytu wyszło z użycia, w sklepach było wszystko, czego dusza zapragnie. Rosjanie, których udało się Lubie namówić do odwiedzenia sklepu, krytycznie oglądali koszulki, bluzki, sukienki i dresy, pytali, ile kosztują w dolarach i w tureckich lirach, prosili o pokazanie innego koloru albo rozmiaru, ale niczego nie kupowali. Luba gorączkowo otwierała wszystkie opakowania, rozkładała rzeczy na ladzie, wychwalała ich jakość, pospiesznie przeczesywała półki, wyszukując to, o co prosili, doskonale wiedząc, że to bezcelowe. Klienci jedynie udawali, czerpiąc przyjemność z tego, że ktoś o nich zabiega.

Na początku czerwca nagle pojawiła się Miła obwieszona złotymi łańcuszkami i bransoletkami, promieniejąca zadowoleniem i jeszcze zgrabniejsza. Luba nie miała wątpliwości, że jej znakomita figura jest efektem regularnych ćwiczeń fizycznych uprawianych z wieloma partnerami.

– Wyjeżdżam – oznajmiła przyjaciółka. – Jakieś prośby czy polecenia?

Luba prędko skreśliła krótki list do Strielnikowa, włożyła go do koperty i napisała na niej numery telefonów, domowy i służbowy.

– To wszystko? – ze zdziwieniem zapytała Miła.

– Wszystko. Na razie, jak widzisz, nie mam się czym pochwalić, więc nie będę się rozpisywać. A do rodziców i tak dzwonię.

– Jak sobie chcesz. – Przyjaciółka wzruszyła ramionami.

Pod koniec lipca właściciel domu i sklepu obwieścił wreszcie, że Luba nie jest mu już nic winna i może się czuć wolna. Do tego czasu dziewczyna zdążyła zawrzeć znajomość z dwoma młodymi Kazachami, którzy uczyli się w Turcji, a latem dorabiali tak samo jak ona, w sklepach. Jeden u jubilera, drugi w butiku z futrami. Obaj byli wesołymi, przedsiębiorczymi chłopakami, którzy nie wstydzili się swojej pracy i nie czuli się upokorzeni. Wytłumaczyli Lubie, na czym polegał jej podstawowy błąd: niepotrzebnie zgodziła się na płacenie pensji co miesiąc, powinna była żądać, żeby właściciel hotelu płacił za każdy dzień pracy. Tutaj to powszechnie przyjęte.

Okazało się, że w Turcji jest wielu studentów z Kazachstanu. Turcja podpisała z Kazachstanem umowę o wzajemnej wymianie studentów, więc młodzież, która przyjechała w ramach porozumienia, żeby się uczyć w Stambule i Ankarze, pracowała latem w strefie turystycznej. Wszyscy mówili nieźle po turecku, ponieważ podczas pierwszego roku nauki przechodzili kurs przygotowawczy, na którym poznawali język i literaturę. Ze znajomością języka było im oczywiście o wiele łatwiej, nawiązywali też przyjaźnie. Studenci z Kazachstanu pomogli Lubie znaleźć inną pracę, nie tak poniżającą i dającą przynajmniej perspektywę wyjazdu. Była to praca menedżera w restauracji Dupont w Kemerze.

Właściwie słowo „menedżer” okazało się eufemizmem maskującym pracę naganiacza i tłumacza. Restauracja znajdowała się na terenie kompleksu Marina, co oznaczało „nadmorski”, i była położona między ogromnym pięciogwiazdkowym hotelem Turkiz a plażą. Właściciel restauracji, zmierzywszy Lubę od stóp do głów pożądliwym spojrzeniem, postawił swoje warunki. Za każdego rosyjskiego klienta będzie dostawała dolara. Jej dzienna stawka żywieniowa wyniesie piętnaście dolarów. Opłata za lokum też piętnaście dolarów za dobę. Żeby więc zapracować na pobyt w Dupont, Luba musi pozyskać co najmniej trzydziestu klientów. Wszystko, co uda jej się ponadto zarobić, będzie odkładać, póki nie zbierze na bilet do Moskwy i na opłatę za wizę. A to prawie pięćset dolarów. Dzień pracy od dwunastej w południe do północy. Do jej obowiązków należy ściąganie klientów do restauracji, pomaganie im w czytaniu menu, wyjaśnianie, co z czego jest przygotowane, bycie miłą i uprzejmą oraz dokładanie starań, żeby poczuli się w Dupont wygodnie i komfortowo i koniecznie przyszli znowu, przyprowadzając swoich przyjaciół. I żeby dużo zamawiali.

Dolar od klienta. Nawet filiżanka kawy kosztowała dwa dolary. A szklanka świeżego soku cytrynowego jeszcze więcej. Jeżeli Luba będzie się żywiła za piętnaście dolarów dziennie, nie grozi jej, że przytyje. Porcja ryby z dodatkami to dwanaście dolarów, mięso oczywiście jest tańsze, jeszcze za dwa dolary zwyczajna sałatka z pomidorów, ogórków i cebuli w oliwie.

Restaurację odwiedzali zadowoleni z życia opaleni wczasowicze w mokrych kąpielówkach i kostiumach. Choć byli takimi samymi moskwianami jak Luba, wydawali jej się istotami z innej planety. Rzucała się ku nim, zapraszając do restauracji, proponując pomoc w wyborze i zamawianiu dań, ale często natrafiała na wyniosłe spojrzenie i lodowate słowa:

– Znam angielski i nie potrzebuję pani pomocy.

Przeważnie mówiły tak eleganckie długonogie dziewczyny, w jakiś nieuchwytny sposób podobne do Miły. Nie chciały być Rosjankami w turystycznym raju, wolały wyglądać na cudzoziemki wypoczywające w międzynarodowym hotelu i swobodnie władające angielskim. Jak Niemki, Angielki, Dunki, Włoszki i Australijki, które we wrześniu i październiku zjechały do Kemeru.

Pojawiło się wiele propozycji poprawy sytuacji materialnej przez pójście do łóżka z klientami, ale Luba nie potrafiła się przełamać, chociaż zdarzały się chwile, gdy całkiem serio to rozważała. Przekonywała samą siebie, że to środek konieczny, a nie prostytucja, ale na myśl, co będzie z nią robił spocony, owłosiony Turek z maślanymi oczkami i krzywymi nogami, zbierało jej się na mdłości. Dlaczego podrywają ją tylko tacy faceci? Są przecież młodzi, przystojni Turcy, wysocy, zgrabni, z muskularnymi nogami i ogromnymi błyszczącymi oczami, przysłoniętymi niebywale długimi rzęsami. Gdyby jej dobrobyt materialny zależał od takiego przystojniaka, byłoby jej łatwiej przekonać samą siebie i ustąpić. To nie jest aż tak wstrętne, da się przeżyć.

Jednakże w ciągu miesięcy spędzonych w Turcji Luba szybko zrozumiała, że nie budzi zainteresowania u młodych przystojniaków. Młodzi, przystojni Turcy gustują w paniusiach w średnim wieku, a także starszych, najlepiej majętnych i nienasyconych seksualnie. Paniusie szukają tutaj uciech cielesnych z dala od nudnych mężów i drętwych kochanków (jeśli w ogóle ich mają) i są gotowe hojnie za to zapłacić, a młodzi apollowie i żigolaki nie mają nic przeciwko temu, żeby wyświadczyć im przysługę i nieźle zarobić. Takie dziewczyny jak Luba, młode, jasnowłose Słowianki, interesują tylko starszych mężczyzn, którzy utracili już urodę, ale są gotowi zapłacić za przyjemność.

I tak mijały kolejne dni. Od południa do północy: „Dzień dobry, zapraszam do naszej restauracji, w naszym menu jest zawsze świeża ryba, krewetki, homary i inne owoce morza, kebab… Przepraszam. Miłego dnia. Mam nadzieję, że państwo jednak do nas wstąpicie…”. Głos błagalny, żałosny, pokorny, Luba też jest żałosna i pokorna, tymczasem mijają ją promieniejący szczęściem i zdrowiem rodacy, zdolni jedynie do tego, żeby zaszczycić dziewczynę takim spojrzeniem, jakim obrzuca się bezdomnego psa, którego oczywiście żal, ale nikomu nie przyjdzie do głowy, żeby go zabrać do domu. Gorąco, duchota, skwar, wczasowicze spacerują w kostiumach kąpielowych, w najgorszym razie w koszulkach i szortach, a ona musi przez cały dzień być w pełnej gali, w spódnicy i bluzce, w sandałach na obcasach, bezlitośnie obcierających spuchnięte od upału nogi. Zapachy dolatujące z kuchni sprawiają, że Lubie kręci się w głowie, bo dziewczyna jest stale głodna. Ale czy warto wspominać o tym właścicielowi? Ten oczywiście zacznie ją karmić lepiej, tyle że na jej koszt. Będzie odliczał nie po piętnaście dolarów, ale po dwadzieścia. Jeśli Luba ściągnie do restauracji dwadzieścia osób, wystarczy jej tylko na jedzenie. O nie, lepiej już się przemęczyć. O północy Dupont zamykano, wtedy Luba wlokła się do wynajmowanego kąta. Był to istotnie kąt, a nie cały pokój. Cztery dziewczyny – trzy studentki z Turcji i ona – gnieździły się w ciasnej norze bez klimatyzacji, z jednym okienkiem pod sufitem. Oddychać nie ma czym, ciało pokrywa lepki pot, więc zdrzemnąć udaje się dopiero przed świtem, gdy robi się nieco chłodniej. Studentki wstawały o siódmej. Mimo że dzień pracy zaczynały o dziewiątej i miały niedaleko, potrzebowały sporo czasu. W domu była tylko jedna toaleta z prysznicem dla wszystkich lokatorów – blisko piętnastu osób łącznie z gospodarzami. Żeby się umyć, należało stać w kolejce. Po wyjściu studentek o śnie nie było już mowy, dom wypełniały głosy obudzonych dzieci i robiło się gorąco. O dwunastej znowu do pracy. I do północy.

No i to właściwie wszystko…

Jeszcze tam, w ładnym, eleganckim Kemerze, Luba dała sobie słowo, że nikomu nie zdradzi szczegółów pobytu w Turcji, żeby nie poczuć się znowu upokorzona i oszukana i nie wzbudzać w rozmówcy litości. Teraz jednak, opowiadając swoją gorzką epopeję Łarisie Tomczak, nie czuła ani przykrości, ani upokorzenia. Jedynie obojętność. Jakby to wszystko nie jej dotyczyło, ona opowiada tylko czyjąś historię, którą przeczytała w książce albo usłyszała od przypadkowego towarzysza podróży. Łarisa słuchała uważnie, nie przerywając. Dopiero na końcu zapytała:

– I tak to zostawisz?

– Niby co? – ze znużeniem zapytała Luba.

– To, co zrobili twoja przyjaciółka i twój przyjaciel. Ona cię zdradziła i zostawiła samą, bez pieniędzy w obcym kraju. A potem związała się ze Strielnikowem. Natomiast Strielnikow cię zdradził. Czyżbyś zamierzała im wybaczyć?

– Nie wiem, Łaro. Na razie wiem tylko tyle, że jestem straszliwie zmęczona i że nie mam dokąd pójść. Nie mogę zjawić się w domu bez pieniędzy i bez prezentów. Ten problem muszę rozwiązać w pierwszej kolejności.

– Rozwiążemy go – obiecała Łarisa. – Znajdziemy i pieniądze, i ciuchy, i upominki. Obdzwonię znajomych, teraz wszyscy przecież odpoczywają w Turcji, komuś na pewno zostały nierozdane upominki i niezagospodarowane zakupy. Tymczasem pomieszkasz u nas.

– A co ze Sławą? Nie będę wam przeszkadzała?

– Sława jest na daczy i w najbliższym czasie nie wróci.

– Dlaczego? Pokłóciliście się?

– Skąd. – Łarisa machnęła ręką. – Mój Tomczak przechodzi kryzys duchowy. Został bez pracy. Przejmuje się, cierpi. W takich chwilach lubi być sam.

– Jak to bez pracy? Odszedł od Strielnikowa?

– Raczej twój ukochany Strielnikow odszedł od niego. I od niego, i od Gieny Leontjewa. Rzucił ich tak samo jak ciebie. Boże – jęknęła Łarisa, obejmując głowę rękami – gdybyś tylko wiedziała, Luboczko, jak ja go nienawidzę! Jak nienawidzę! Gotowa jestem go zabić.

Rozdział 2

Luba Siergijenko wróciła do domu dopiero po trzech tygodniach od przyjazdu z Turcji. Cały ten czas spędziła u Tomczaków. Litościwa Łarisa bardzo przejęła się jej losem i oznajmiła, że w takim stanie rzeczywiście dziewczyna nie może pokazywać się rodzicom na oczy. Luba co prawda oglądała się w lustrze każdego dnia przez wszystkie miesiące spędzone za granicą, ale właśnie dlatego nie zauważyła wyraźnych zmian, uderzających dla tych, którzy nie widzieli jej od dłuższego czasu. Oczy jej zapadły i przygasły, pojawił się w nich żałosny i błagalny wyraz. Kości policzkowe zaczęły wystawać, cera pozostawiała sporo do życzenia. O ile brak opalenizny można było wyjaśnić codziennym siedzeniem w biurze i pracą bez chwili wytchnienia, o tyle twarzy wycieńczonej niedojadaniem i niedosypianiem nie dało się sensownie wytłumaczyć. A to zaszczute spojrzenie…

Łarisa poleciła Lubie jak najwięcej spać, tuczyła ją bez umiaru, zmuszała do zażywania witamin, a sama tymczasem biegała po znajomych, wypraszając od nich przywiezione z Turcji fatałaszki i upominki. Z pieniędzmi nie było problemu, Łarisa miała pewną sumkę, która w zupełności wystarczyła, żeby zamydlić oczy rodzicom Luby.

– Oddasz, gdy będziesz mogła – oznajmiła stanowczo, wręczając Lubie kopertę z trzema tysiącami dolarów. – Nie pali się. Pieniądze są moje, Tomczak o nich nie wie. Oszczędzałam na wszelki wypadek, no i się przydało.

– A co z wami? – zapytała Luba z poczuciem winy. – Mówiłaś, że Sława jest bez pracy. Z czego więc będziecie żyli?

– Z tego, co zarobiliśmy przez ostatnie lata. Twój Strielnikow zgarnął mnóstwo forsy, przy nim my też się pożywiliśmy. Zrozum, tragedia Sławy polega nie na tym, że został bez pracy i nie mamy teraz z czego żyć, ale na tym, że Strielnikow go porzucił. Wyrwał z dobrego miejsca, pociągnął ze sobą, później, gdy odchodził do fundacji, znowu omamił, a teraz Sławka nie jest mu potrzebny. Z Gieną Leontjewem ta sama historia. Gdyby swego czasu nie dali się namówić Strielnikowowi, dzisiaj kierowaliby katedrami albo laboratoriami, a może byliby już prorektorami. No a teraz komu są potrzebni? Nauka, Luboczko, to straszna rzecz, straszniejsza niż kobieta, bo nie wybacza zdrady. Do porzuconej baby można wrócić, jeśli się porządnie popłacze i ją wzruszy, nauce zaś nie są potrzebne niczyje łzy i pokorne bicie się w piersi. Ona nie stoi w miejscu, lecz się rozwija, więc nawet jeśli tylko przez rok nie poświęcałeś jej czasu, nie ma zmiłuj, na zawsze pozostałeś w tyle. Nowe odkrycia, nowe kierunki, nowe myśli. Nie da się tego dogonić. To znaczy można, jeśli się człowiek przyłoży, ale póki tego nie zrobi, nie jest nikomu potrzebny, nikt mu nie zaproponuje przyzwoitego stanowiska. A gdy będzie zajęty doganianiem, wszyscy o nim zapomną. Co to za jeden ten Tomczak? Aha, ten, który pięć lat temu napisał monografię? Tak, coś sobie przypominam. A czym się zajmował przez ostatnie lata, o czym pisał, jaki kierunek opracowywał? Żaden? W takim razie nie ma o czym mówić. I koniec, po temacie.

Nienawiść Łarisy do Strielnikowa była ogromna. Bezdenna. Niezmierzona. Ale rozmawiać o tym mogła tylko z Anią Leontjewą i Lubą. Ani jej mąż, ani mąż Ani nie chcieli niczego słuchać. Strielnikow był dla nich nietykalny i kategorycznie zabraniali wypowiadać się o nim niepochlebnie.

– Dlaczego Sława mu wszystko wybacza? – Luba nie mogła się nadziwić. – Czyżby nie rozumiał tego co ty?

– Po prostu nie chce rozumieć. Jest zakochany w Strielnikowie jak panna w narzeczonym. Cokolwiek ten potwór zrobi, wszystko jest godne podziwu. Nie mam pojęcia, czym on ich z Gienką tak do siebie przywiązał…

…gdy Władimir Aleksiejewicz Strielnikow został rektorem instytutu, od razu zaczął gromadzić wokół siebie zespół oddanych sprzymierzeńców. Do wyboru miał dwie drogi: przekonywać pracowników, zarażać ich swoimi pomysłami dotyczącymi reorganizacji uczelni i doskonalenia procesu dydaktycznego, zabiegać o zrozumienie i poparcie swojego stanowiska albo po prostu namówić wiernych przyjaciół, którzy będą tańczyli, jak im zagra, i wcielali w życie jego pomysły. Przyjaciół darzy się zaufaniem, można na nich zrzucić bieżącą pracę, żądać bezwzględnego podporządkowania i wykonywania poleceń, a przy tym mieć pewność, że wszystko zostanie wykonane jak należy. Ponieważ przyjaciele nie zawiodą i nie oszukają. Druga droga była o wiele prostsza i właśnie ją wybrał Strielnikow. Wiaczesław Tomczak był wówczas kierownikiem laboratorium jednego z profilowych NII¹ i cieszył się opinią wielce obiecującego naukowca. Giennadij Leontjew stał na czele katedry psychologii zarządzania innej uczelni. Strielnikow zaproponował Tomczakowi stanowisko prorektora do spraw edukacji, a Leontjewowi zastępcy do spraw kadr. Nawet nie zaproponował, ale poprosił:

– Przenieś się do mnie. Jesteś mi potrzebny.

Jego słowa były święte. Skoro przyjaciel twierdzi, że potrzebuje pomocy, nie wolno mu odmawiać. Nawet jeśli człowiek nie ma ochoty się przenosić. W tamtym czasie Tomczak był pochłonięty pisaniem rozprawy doktorskiej, jednak po pierwszych słowach Strielnikowa porzucił naukę i przeniósł się do jego instytutu. Co prawda Strielnikow wspominał, że nic nie stoi na przeszkodzie, żeby przyjaciel zajął się również doktoratem, a Tomczak mu uwierzył, lecz już tydzień później zrozumiał, że jego posada nie ma nic wspólnego z prawdziwą nauką. Była to żmudna i mrówcza praca administracyjna, która polegała nie tylko na kontroli realizacji planu pracy naukowo-badawczej w katedrach, ale też na organizacji seminariów oraz konferencji, przygotowywaniu fachowych recenzji, kierowaniu pracą aspirantury instytutu oraz wielu innych rzeczach, zupełnie nieatrakcyjnych dla osoby, która zajmuje się czystą nauką. Brak papieru albo awaria urządzeń biurowych w sektorze logistyczno-poligraficznym zajmującym się drukowaniem prac naukowych i materiałów metodyczno-dydaktycznych opracowanych przez pracowników instytutu, nazbyt rozbudowany konkurs na stanowisko aspiranta, konieczność zdobycia sprzętu i przywiezienia na posiedzenie rady naukowej niesfornych wiekowych profesorów, którzy udają słabowitych i swoją nieobecnością mogą pokrzyżować obronę czyjegoś doktoratu, wyciąganie od finansistów pieniędzy na zakup książek do uczelnianej biblioteki – tym wszystkim musiał się zajmować niedoszły doktor nauk Wiaczesław Tomczak. W dodatku droga do poprzedniej pracy zajmowała mu trzydzieści pięć minut, a teraz tracił na dojazd półtorej godziny w jedną stronę.

Najbardziej nieprzyjemne było to, że Strielnikow najwyraźniej nie zamierzał piastować stanowiska rektora do końca swoich dni. Wszyscy jego przyjaciele wiedzieli, że wytrzymywał na jednym stołku najwyżej dwa, trzy lata. Szybko się nudził, pociągały go nowe obszary i stanowiska, zmieniał rodzaj działalności, podejmował nowe wyzwania. Na bezpośrednie polecenie rektora Tomczak i Leontjew ostro przykręcili wszystkim śrubę, narobili sobie w instytucie wielu wrogów i po cichu spodziewali się dnia, gdy Wołodia odejdzie. Doskonale wiedzieli, że później nie mają tu czego szukać. Gdy przyjdzie nowy rektor, pozbędzie się starej gwardii, tak jak to zrobił swego czasu Strielnikow.

Ich przewidywania się sprawdziły. Nie minęły trzy lata, jak Strielnikow wpadł na pomysł, żeby założyć Fundację Wsparcia i Rozwoju Edukacji Humanistycznej. Ku niemałej uldze swoich zastępców zabrał ich ze sobą. Ale przewidująca Łarisa Tomczak już wtedy uprzedzała męża:

– Nie rób tego, Sława, lepiej wróć do nauki, póki nie jest za późno. Trzyletnią przerwę możesz jeszcze jakoś nadrobić, zwłaszcza że zajmujesz teraz stanowisko prorektora do spraw edukacji i bez problemu mógłbyś zostać zastępcą dyrektora jakiegoś NII. Jeśli polecisz za Strielnikowem do fundacji, nie będzie odwrotu. Ludzi, którzy odchodzą z państwowych posad do biznesu, nikt nie lubi i nie bierze z powrotem. Gdy skończy się praca w fundacji, będziesz mógł liczyć najwyżej na posadę starszego pracownika naukowego. A to zupełny upadek, prawda?

– On mnie potrzebuje – z uporem powtarzał Tomczak. – Prosił, żebym odszedł razem z nim.

Łarisa nie potrafiła na to nic poradzić. W tej samej sytuacji znaleźli się małżonkowie Leontjewowie. Anna błagała męża, żeby się opamiętał, póki nie jest za późno, a ten z kolei zasłaniał się wyświechtanymi frazesami o męskiej przyjaźni. Tomczak i Leontjew odeszli z instytutu razem ze Strielnikowem do obmyślonej i stworzonej przezeń fundacji. No a teraz, jak się okazało, Władimir Strielnikow otrzymał wysokie stanowisko w aparacie Goskomwuzu² i porzucił swoich wiernych towarzyszy na pastwę losu. Obaj naukowcy zupełnie nie nadawali się do działalności komercyjnej, nie lubili jej i się na niej nie znali. Nie potrafili kierować fundacją bez obrotnego, energicznego i przedsiębiorczego Strielnikowa. W dodatku organizując pracę fundacji, podobnie jak poprzednio w instytucie, na polecenie szefa byli surowi i wymagający w stosunku do pozostałych pracowników. Nawet w tych wypadkach, gdy Władimir Aleksiejewicz w ogóle nie miał racji albo był niesprawiedliwy, opowiadali się po jego stronie, przeciwko pracownikom, którzy szukali u nich pomocy i zrozumienia. Tego wymagały prawa korporacji i męskiej przyjaźni. Po tym wszystkim trudno się było spodziewać, że wraz z odejściem Strielnikowa nic się w fundacji nie zmieni. Tutaj również znalazło się mnóstwo nieżyczliwych osób, wrogo nastawionych do Tomczaka i Leontjewa, które się ożywiły, podniosły głowę, skwapliwie wykorzystując okazję, żeby się porachować z ciemiężycielami.

Wszystko to miało jednak charakter, by tak rzec, globalny. Stanowiło fundament, na którym złość i nienawiść wzniosła swój gmach. Oprócz fundamentu potrzebne były również cegły. Strielnikow dostarczał je Łarisie Tomczak i Annie Leontjewej regularnie.

Miał uroczy nawyk telefonowania koło szóstej z samochodu i mówienia sekretarce:

– Natalio Siemionowno, niech pani powie Tomczakowi, żeby nie wychodził. Jest mi potrzebny. Będę za dwadzieścia minut.

Tomczak siedział więc w swoim gabinecie jak przykuty. Po upływie pół godziny dzwonił do sekretariatu, dziwiąc się, dlaczego do tej pory Strielnikow go nie wezwał, skoro jest mu tak potrzebny. Natalia Siemionowna odpowiadała:

– Władimir Aleksiejewicz jest zajęty, ma interesantów.

Tomczak czekał. Co dziesięć minut dzwoniła Łarisa, ponieważ gdzieś się wybierali: do znajomych, do teatru, na bankiet, jednym słowem, mieli konkretne plany na wieczór. W najlepszym razie Łarisa czekała na męża z kolacją, bez niego nie siadała do stołu i chciała, żeby się jakoś określił.

– Wracaj do domu – mówiła Łarisa. – Nic się nie stanie.

– Wołodia prosił, żebym został. Jestem mu potrzebny.

W końcu o dziewiątej drzwi się szeroko otwierały i na progu gabinetu Tomczaka stawał Strielnikow we własnej osobie, zabójczo przystojny, w drogiej, rozpiętej kurtce i z telefonem komórkowym w ręce.

– Zbieraj się, idziemy do domu – mówił jak gdyby nigdy nic.

– Chciałeś ze mną o czymś porozmawiać? – nieśmiało przypominał Tomczak.

– Porozmawiamy jutro. Wpadł mi do głowy pewien pomysł, jutro go obgadamy.

Ani razu nie przeszło mu przez myśl, żeby zaproponować Tomczakowi, który równo o szóstej sumiennie zwalniał kierowcę samochodu służbowego, podwiezienie swoim autem, skoro przyjaciel na jego prośbę tak długo został w instytucie. A o tym, żeby go przeprosić, nie było nawet mowy. Jednakże nie zawsze tak się działo. Zdarzało się, że zirytowany bezcelowym oczekiwaniem Tomczak sam szedł do gabinetu rektora i ze zdziwieniem stwierdzał, że drzwi są zamknięte. Strielnikow już wyszedł, nie pamiętając, że „uwięził” swojego zastępcę w instytucie, prosząc, by na niego zaczekał.

Władimir Aleksiejewicz traktował zastępców jak niewolników, zupełnie nie myśląc o tym, że mają jakieś plany, potrzeby i w ogóle swoje życie. A w dodatku po mistrzowsku unikał ewentualnych wyjaśnień z tego powodu. Mógł na przykład kwadrans po dziewiątej rano zadzwonić nie wiadomo skąd (choćby i z ciepłego łóżka) do sekretarki Natalii Siemionowny i powiedzieć:

– Niech pani przekaże Leontjewowi, że o dziesiątej musi być w ministerstwie na naradzie. Jeśli go nie ma, proszę wysłać Tomczaka. Będę po pierwszej.

O konieczności uczestnictwa w naradzie było wiadomo od trzech dni, ale obudziwszy się rano, Strielnikow nagle stwierdzał, że nie ma najmniejszej ochoty tam jechać. Dobrze, że są na świecie zastępcy, których można wysłać na naradę. I dobrze, że są sekretarki, którym można powierzyć przekazanie polecenia szefa. No bo jeśli sam zadzwoni do zastępców, istnieje duże prawdopodobieństwo, że usłyszy, iż nie mogą na niego czekać albo jechać na naradę z jakichś bardzo ważnych powodów, z którymi Strielnikow nie może się zwyczajnie nie liczyć. Natomiast sekretarce zastępcy nie będą się tłumaczyli, ponieważ ona nie może odwołać polecenia rektora. Zupełnie go przy tym nie interesowało, ile zaplanowanych wcześniej spotkań biznesowych i rozmów telefonicznych udaremnia. Znaczenie miały bowiem tylko jego spotkania i jego rozmowy.

Strielnikow nawet nie podejrzewał, ile domowych awantur wybuchało z jego winy i ile nerwów zszarpały żony oraz dzieci jego zastępców. Dwie awantury były szczególnie znamienne, bo zepsuły atmosferę na długo i wryły się mocno w pamięć. Pierwsza zdarzyła się w rodzinie Leontjewów. Dwunastoletnia córeczka Leontjewów Alisa leżała po operacji w szpitalu i po trzech dniach miano ją wypisać. Właściwie powinna była zostać przynajmniej przez tydzień, aż do zdjęcia szwów, ale kolejka do szpitala była długa, więc lekarze starali się jak najprędzej wysyłać dzieciaki do domu, gdy rodzice nie zgłaszali sprzeciwu. Giennadij Leontjew uprzedził sekretarkę, że rano musi odebrać córkę ze szpitala, więc przed południem nie będzie go w instytucie. Umówił się też z kierowcą swojego samochodu służbowego, że ten przyjedzie po niego i Annę o wpół do dziesiątej. O umówionej porze samochód nie zjawił się pod domem. Początkowo rodzice za bardzo się tym nie przejęli, podejrzewając, że auto utkwiło gdzieś w korku i lada chwila przyjedzie. Jednakże o dziesiątej nadal go nie było. Giennadij zadzwonił z mieszkania do instytutu. To, co usłyszał, wprawiło go w osłupienie. Okazało się, że rano Władimir Aleksiejewicz zażądał samochodu, ponieważ jego prywatne auto się zepsuło, a służbowe oddał do dyspozycji Lubie, która miała odebrać z lotniska jakąś krewną czy koleżankę. Strielnikowowi nawet nie przyszło do głowy, żeby najpierw zadzwonić do Leontjewa i zapytać, czy nie potrzebuje samochodu. Liczyło się tylko to, że on go potrzebował, inne rzeczy były bez znaczenia.

Giennadij wpadł w panikę. Uprzedzono go, że Alisa zostanie wypisana przed dziesiątą, i proszono o punktualność, żeby dziewczynka nie siedziała sama na korytarzu. Na oddziale nikt nie zamierzał czekać, aż przyjadą po nią rodzice. Równo o dziesiątej z izby przyjęć zostaną przysłani nowi pacjenci, takie zasady panują w szpitalu, więc łóżko Alisy będzie potrzebne dla innego dziecka. Giennadij musiał złapać okazję. Za astronomiczną sumę przypadkowy kierowca zgodził się pojechać na drugi koniec Moskwy do szpitala i odwieźć Leontjewów z powrotem razem z Alisą. Przez całą drogę do szpitala Anna milczała jak zaklęta, ale Giennadij wiedział, że oboje myślą o tym samym: mała dziewczynka z nieznośnie bolącym szwem siedzi sama na korytarzu i nie rozumie, dlaczego mama i tata po nią nie przyjeżdżają. Kierowca wybrał niezbyt szczęśliwą trasę i w niepojęty sposób trafił na wszystkie korki, jakie tylko były o tej godzinie w stolicy. W dodatku okazało się, że nie miał w planie tak dalekiej podróży, więc po drodze musiał zatankować. Leontjewowie znaleźli się w szpitalu dopiero o pierwszej. Alisa, blada i drżąca, siedziała na stołeczku, kurczowo przyciskając do piersi torbę z rzeczami. Na widok biegnących ku niej rodziców rozszlochała się, dygocząc na całym ciele, i głośno płakała przez całą powrotną drogę. Uspokoiła się dopiero wtedy, gdy znalazła się w swoim pokoju i zrozumiała, że koszmar naprawdę się skończył. Siedzenie na przeklętym niewygodnym stołeczku sprawiało jej dotkliwy ból, bo szew był jeszcze zupełnie świeży. Okropnie się też bała, że rodzice zapomnieli po nią przyjechać i będzie musiała czekać do rana. Po operacji dziewczynka była słaba, a przeżyte napięcie przerodziło się w prawdziwy wstrząs nerwowy. Dziecko odmawiało jedzenia i nieustannie płakało. Anna nie wytrzymała i po raz pierwszy od długiego czasu postanowiła powiedzieć mężowi, co myśli o jego przywiązaniu do szefa.

– On ma cię w głębokim poważaniu, nic dla niego nie znaczysz, robi z ciebie durnia, a ty tylko uśmiechasz się z wdzięcznością i liżesz mu tyłek! Czyżbyś nie czuł do siebie wstrętu? Masz przynajmniej krztynę honoru? Gdzie twoja ambicja? Dlaczego pozwalasz, żeby cię tak traktował?

Giennadij próbował wytłumaczyć żonie, że nie można gniewać się na Strielnikowa za to, że myśli tylko o dobru fundacji i zapomina o innych sprawach.

– Wołodia to mój przyjaciel i jestem pewien, że szanuje mnie tak samo jak ja jego. Skoro wziął mój samochód, to widocznie był mu naprawdę potrzebny, inaczej by tego nie zrobił.

– A ty go nie potrzebowałeś? – oburzyła się Anna. – Chore dziecko siedzi po operacji na zimnym korytarzu i umiera ze strachu i bólu, czy twoim zdaniem można to darować? Gdyby to było jego dziecko, wziąłby dwa samochody z instytutu, żeby pojechać do szpitala. Jednym sam by jechał, a drugi byłby na wypadek, gdyby pierwszy się zepsuł i trzeba było się przesiąść i jechać dalej, żeby dziecko, nie daj Boże, niepotrzebnie nie czekało.

Kłótnia zaszła za daleko, posypały się wzajemne obelgi. Leontjewowie ugrzęźli w konflikcie na długo.

Druga pamiętna awantura wydarzyła się u Tomczaków. Do Łarisy zwróciła się jej dawna przyjaciółka, której syn studiował w instytucie Strielnikowa. Chłopak wpadł w tarapaty, razem z dwoma kolegami został zatrzymany przez milicję za chuligaństwo. Tak naprawdę burdę wywołał tylko jeden student, starł się ze sprzedawcą sklepiku, bo ten nie mógł wydać reszty z dużego nominału. Chłopak zaczął mu głośno wymyślać, sprzedawca tak samo głośno ripostował, doszło do rękoczynów i w tym momencie zjawiła się milicja. Wszystkich zabrano na komisariat, gdzie wyszło na jaw, że są nietrzeźwi. Właściwie można to było wybaczyć, zawadiaka miał urodziny, więc chłopcy, rzecz jasna, je świętowali, w dodatku nie byli mocno pijani, tylko lekko wstawieni. Test wykazał jednak alkohol, więc naruszenie porządku publicznego w stanie nietrzeźwym było ewidentne. Do instytutu, w którym studiował syn przyjaciółki Łarisy i którym kierował jej mąż, przyszło pismo, a Strielnikow, który postawił sobie za punkt honoru poprawę dyscypliny wśród studentów, polecił przygotować postanowienie o wydaleniu chłopaka z uczelni. Gdyby to się zdarzyło w maju, chłopak zdążyłby pewnie przenieść się do innego instytutu. Był jednak marzec, rozpoczynał się wiosenny pobór, więc nieszczęśnik trafi do wojska. A jeśli wyślą go do Czeczenii? Matka tego nie przeżyje. Wszystko, tylko nie wydalenie. Kara była zbyt surowa, przewinienie miało charakter administracyjny, a nie kryminalny, tak jak jazda bez biletu środkiem komunikacji miejskiej albo przekroczenie prędkości przez kierowcę. Nie było miesiąca, żeby nie przychodziło podobne pismo w sprawie jakiegoś studenta. Jednakże polityka „przykręcania śruby” oznaczała surowe sankcje, więc syn przyjaciółki Łarisy wpadł w tryby machiny.

Łarisa obiecała porozmawiać z mężem. Tomczak ze zrozumieniem odniósł się do kłopotów kobiety, którą też znał od dawna, i poszedł do Strielnikowa. Ten jak zwykle był bardzo zajęty, więc słuchał jednym uchem swojego zastępcy do spraw edukacji.

– Dobrze. – Kiwnął głową, wybierając numer telefonu i przygotowując się do kolejnej rozmowy. – Wydam polecenie, żeby anulowano postanowienie. Ograniczymy się do surowej nagany.

Tomczak wrócił do swojego gabinetu i od razu zadzwonił do żony.

– Przekaż Gałoczce, że wszystko w porządku. Chłopak nie zostanie wydalony. Bez nagany się oczywiście nie obejdzie, ale to drobiazg. Najważniejsze, że go nie zgarną do wojska.

Tego samego wieczoru szczęśliwa matka zjawiła się u Tomczaków z szampanem i olbrzymią bombonierką. Długo dziękowała Sławie, połykając łzy i z oddaniem zaglądając mu w oczy.

Nazajutrz przyniesiono Tomczakowi do parafowania postanowienie o relegacji studenta. Na ten widok pociemniało mu w oczach.

– Niech mi pan zostawi postanowienie – powiedział kadrowcowi, z trudem się powstrzymując, żeby na niego nie wrzasnąć – i przyniesie wszystkie materiały. Muszę być pewien tego, co podpisuję.

Sądził, że w dziale kadr jak zwykle coś poplątano i przyniesiono mu starą wersję postanowienia, przygotowaną jeszcze wczoraj rano, przed jego rozmową ze Strielnikowem. Dziesięć minut później na jego biurku leżały materiały, kopia protokołu o wykroczeniu administracyjnym i oficjalne zawiadomienie z milicji, na którym u góry widniała adnotacja Strielnikowa: „Przygotować postanowienie o wydaleniu”. I data. Nie wczorajsza, ale dzisiejsza.

Tomczak popędził do gabinetu rektora.

– Wołodia, czyżbyś zapomniał o naszej wczorajszej rozmowie? Przecież mi obiecałeś, że nie wyrzucimy chłopaka. Wydaj polecenie w kadrach, żeby poprawili postanowienie.

– Chłopak zostanie usunięty – twardo oznajmił Strielnikow. – Inaczej nigdy nie wyczyścimy tego szamba. Jesteś przecież moim zastępcą, musisz to rozumieć tak samo jak ja. Studenci całkiem się rozbestwili, opuszczają zajęcia, niektórzy przychodzą tylko na sesję i nie można im nic zrobić. Uczą się słabo, nie przykładają się, więc wiedzę wynoszą stąd marną. Instytut stracił wiarygodność, nasi absolwenci już dawno przestali być w cenie. Prestiż uczelni dramatycznie spadł. A my, Sławka, musimy przywrócić dotychczasową renomę, może nawet ją podnieść. To nasz instytut, w grę wchodzi też nasza reputacja.

– Ale obiecałem jego matce, że wszystko będzie załatwione.

– Przeproś ją i zwal wszystko na mnie. Powiedz, że Strielnikow to kłamliwy bydlak, ty zrobiłeś wszystko, co mogłeś. A teraz lepiej zabierzmy się do…

Los niesprawiedliwie ukaranego studenta ani trochę go nie interesował, w tej chwili jego myśli zaprzątał projekt międzyuczelnianej konferencji w instytucie poświęconej wymianie doświadczeń w zakresie wykorzystania środków pozabudżetowych.

Tamtego dnia Tomczak nie miał ochoty wracać do domu. Doskonale wiedział, co powie Łarisa, i w duchu przyznawał jej rację. Jednakże rzeczywistość przekroczyła jego najśmielsze oczekiwania, nawet te najgorsze. Żona po prostu wpadła w histerię. Krzyczała niemal przez godzinę, zalewając się łzami i co chwilę zażywając krople walerianowe. Ogólnie rzecz biorąc, jej wypowiedź składała się z dwu pytań: jak my teraz spojrzymy w oczy nieszczęsnej matce i dlaczego pozwalasz Strielnikowowi tak się traktować, czemu jego prośby są dla ciebie rozkazem, a twoje prośby nic dla niego nie znaczą, jesteś przecież człowiekiem, istotą myślącą, jego przyjacielem, a nie zafajdanym pętakiem.

Konflikty mniej poważne zdarzały się dosyć często, bo też Władimir Aleksiejewicz nieustannie dostarczał do nich powodów. Zarówno Łarisa Tomczak, jak i Anna Leontjewa nienawidziły go z każdym dniem coraz bardziej, chociaż nadal nie potrafiły zrozumieć, dlaczego ich mężowie znoszą jego arogancję i mu wybaczają.

Przez trzy tygodnie, które Luba Siergijenko spędziła w domu Tomczaków, do jej uszu napływały nagromadzone przez lata żale na dawnego kochanka. Słuchała, drętwiejąc z przerażenia. Czyżby ten despota, ten bezceremonialny cham, to tamten Wołodia, którego uwielbiała i za którego zamierzała wyjść za mąż? W jej towarzystwie był cudowny, wesoły, troskliwy, miał gest, obdarowywał ją prezentami i zabierał w ciekawe miejsca, bez przerwy robił miłe niespodzianki. Dobrze pamiętała tamten wyjazd na lotnisko, gdy Wołodia wspaniałomyślnym gestem dał jej służbowy samochód. Wyjazd wcale nie był konieczny, Luba nikogo nie odbierała, przeciwnie, jej koleżanka leciała do USA na trzyletni kontrakt. W przededniu, jak to jest w zwyczaju, przyjaciele i krewni zebrali się u niej, żeby wznieść toast i się pożegnać, ale nie na zawsze, dziewczyna nie emigruje przecież na stałe, poza tym będzie przyjeżdżała na urlop. O tym, żeby jechać nazajutrz rano na Szeremietiewo, nikomu nawet przez myśl nie przeszło. Luba była pewna, że tylko mąż ją odprowadzi. Jednakże w luźnej rozmowie ktoś zasugerował, że przyjazd bliskich przyjaciół na lotnisko jest w dobrym tonie. Że niby takie panują zwyczaje w przyzwoitym towarzystwie. Luba oczywiście uważała, że do niego należy, więc uznała, że powinna się zjawić nazajutrz w Szeremietiewie. No i się zjawiła. Skąd mogła wiedzieć, jaką cenę będą musieli zapłacić Leontjewowie za jej kaprys!

W ciągu długich miesięcy spędzonych w Turcji Luba Siergijenko wyobrażała sobie, jak to będzie, gdy wróci do Moskwy, do Strielnikowa. Marzyła, że zostanie jego żoną. Myśl, że po tych wszystkich udrękach powróci do królestwa miłości, dodawała jej otuchy i przynosiła ulgę. Tymczasem okazało się, że wróciła do królestwa nienawiści. Dzikiej, gwałtownej, od której drętwieją palce u rąk i dławi w gardle, ślepej i mściwej nienawiści.

Ciężkie siatki urywały ręce, ale Tatiana nie była zła, przeciwnie, nawet jej to sprawiało przyjemność. Na co dzień domem zajmowała się krewna, siostra pierwszego męża, która z nią mieszkała. Dzięki niej Tatiana miała czas na pracę zawodową i hobby. Hobby zaś było niecodzienne: Tatiana Obrazcowa, starsza śledcza UWD³ w Sankt Petersburgu, w czasie wolnym od pracy pisała kryminały pod pseudonimem Tatiana Tomilina. I chociaż zajmowała się tym już od paru lat, wciąż nie mogła się przyzwyczaić, że gazety nazywają ją rosyjską Agathą Christie, książki nie zalegają w hurtowniach, a ona jest zaliczana do grupy pięciu najlepszych pisarzy kryminałów w kraju. Miała wrażenie, że to wszystko jej nie dotyczy, a jeśli dotyczy, jest to najwyżej miły żart. Była dobrą śledczą i z ręką na sercu przyznawała, że praca jest dla niej najważniejsza w życiu.

Parę dni temu Tatiana wróciła z urlopu, który spędziła na południu ze swoim trzecim mężem i jego dziewięcioletnią córeczką Lilą. Mąż mieszkał w Moskwie, więc pozostałe dwa tygodnie urlopu Tatiana postanowiła spędzić z nim w stolicy, gotując mu zupy i smażąc kotlety. Zajęcie jej się podobało, zwłaszcza że Władisław, którego Tatiana nazywała Dimą, był wdzięcznym konsumentem jej kulinarnych arcydzieł, jadł z wielkim apetytem i nie mógł się nachwalić przyrządzonych dań. W Petersburgu Tatiana nie będzie, rzecz jasna, niczego pitrasić, ponieważ po pierwsze, brak jej na to czasu, a po drugie, ma wspaniałą krewną Iroczkę Miłowanową, która dobrowolnie przyjęła na siebie obowiązki wynikające z prowadzenia domu dla dobra rodzimej literatury kryminalnej. Jednakże tutaj, w Moskwie, dbanie o męża i stanie przy garnkach to przyjemność, tym bardziej że głowa nie jest niczym szczególnie zajęta i można, porcjując mięso i krojąc warzywa na sałatkę, obmyślać zwroty akcji w nowej powieści.

O tej porze na Kałusko-Ryskiej linii metra nie było dużo ludzi, więc Tatianie udało się znaleźć miejsce w kącie wagonu i ulokować na podłodze pokaźne torby z zakupami. Obok niej usiadła młoda kobieta, która od razu pogrążyła się w lekturze. Tatiana jak zwykle zerknęła do rozłożonej książki – zawsze ją ciekawiło, co czytają pasażerowie – i się uśmiechnęła. Siedząca obok kobieta czytała jej ostatnią powieść Odwróć się i odejdź. Czasami zdarzało się, że Tatiana spotykała w środkach komunikacji miejskiej ludzi czytających jej powieści. Za każdym razem z jakiegoś powodu niezwykle ją to ekscytowało. Zaczynała przypatrywać się twarzom czytających i starała się odgadnąć, ile mają lat, kim są, czym się zajmują, czy podoba im się to, co czytają, no i dlaczego właściwie kupują jej książki. Tatiana nawet wdawała się w pogawędki z księgarzami, żeby się dowiedzieć, kto głównie kupuje jej powieści. Do grona jej czytelników należały przeważnie kobiety w różnym wieku oraz mężczyźni po czterdziestce. Miłośnicy klasycznej powieści kryminalnej z zagadką intelektualną i bez pornografii. Ludzie, których upodobania ukształtowały się pod wpływem Agathy Christie, Georges’a Simenona i braci Wajner. Pewnego dnia do Tatiany zadzwonił bardzo znany pisarz, jeden z mistrzów rodzimego kryminału, żeby jej pogratulować. Przedstawił się, po czym dodał ostrożnie:

– Nie wiem, czy moje nazwisko coś pani mówi.

– Boże! – zawołała Tatiana ze zdumieniem. – Przecież wychowałam się na pańskich książkach!

– No i udało się pani wyrosnąć na dobrą powieściopisarkę – odparł ciepło autor.

Komplement miał dla niej szczególne znaczenie, ponieważ właśnie na tym pisarzu się wzorowała, uważając jego książki za klasykę gatunku.

Tatiana ukradkiem przyglądała się kobiecie siedzącej z prawej strony. Młoda, bardzo ładna, z równomierną jasnokawową opalenizną. Tatianie nigdy nie udawało się tak opalić, miała mlecznobiałą karnację i w jednej chwili robiła się czerwona jak rak. Nad morzem siedziała przeważnie w cieniu, poddając się działaniu promieni słonecznych tylko wcześnie rano i pod wieczór. Czytelniczka miała na sobie jedwabny jasnozielony kostium, który ładnie komponował z opalenizną i złotą biżuterią. Długie paznokcie pomalowane na jaskrawy kolor wyglądały nieco wulgarnie, ale w sumie ślicznotka była bardzo efektowna. Ciekawe, co może pociągać taką dziewczynę w moich książkach, pomyślała Tatiana.

Pasażerka była pochłonięta lekturą, więc Tatiana zajrzała dziewczynie przez ramię, próbując się domyślić, jakie uczucia wywołuje w niej ten czy inny fragment. Coś podobnego, dziewczyna czyta jej książkę i nawet nie podejrzewa, że autorka siedzi tuż obok, dotykają się nawet łokciami. Takie chwile zawsze poruszały Tatianę Obrazcową.

W końcu miłośniczka kryminałów zaczęła się zbierać do wyjścia. Zamknęła książkę i jeszcze przez pewien czas siedziała z nią na kolanach, spoglądając w zamyśleniu przed siebie. Teraz na Tatianę patrzyła jej fotografia umieszczona na okładce. Zdjęcie było udane i nawet jej się podobało, chociaż to się zdarzało bardzo rzadko. Mimo atrakcyjnej powierzchowności Tatiana była, o dziwo, niefotogeniczna i zwykle wychodziła na zdjęciach kiepsko. Miła, okrągła twarz wydawała się nalana i opuchnięta, jak gdyby z przepicia, a oczy z jakiegoś powodu robiły się małe, świńskie. Co począć, obiektyw nie każdego lubi. Ciekawe, co będzie, gdy dziewczyna zaraz odwróci głowę i mnie zobaczy? A później przeniesie wzrok na okładkę. To może być naprawdę zabawne.

Dziewczyna nie obróciła się jednak w stronę Tatiany. Spokojnie schowała książkę do torebki, a gdy pociąg zatrzymał się na peronie, wysiadła z wagonu. Początkowo wydała się Tatianie wysoka, ale później się okazało, że ma buty na wysokich obcasach.

Odprowadziwszy ją wzrokiem, Tatiana znowu powróciła myślami do nowej powieści. Zaplanowała już jedną trzecią i nakreśliła tło fabularne, ale to zawsze było najłatwiejsze. Początek nie jest trudny, można swobodnie puszczać wodze fantazji, dopiero po napisaniu dwóch trzecich zaczyna się mordęga. Wszystko musi się ze sobą łączyć, żaden wątek nie może zawisać w próżni, los każdej postaci należy wyraźnie zarysować. No i oczywiście w ostatniej, trzeciej części tekstu należy rozstrzygnąć kluczową kwestię: jaki powinien być koniec: dobry czy zły? Wszyscy przestępcy zostaną zdemaskowani i ukarani czy tylko niektórzy? A może ujdą sprawiedliwości i milicja zostanie z niczym? Może dla podniesienia dramatyzmu warto zabić jakiegoś „szlachetnego” złoczyńcę, na przykład podczas zatrzymania? A dla równowagi i w imię sprawiedliwości społecznej położyć trupem jakiegoś drania? Tylko czy to nie przesada! Nadmiar zwłok to oznaka złego gustu. Z kolei gdy jest ich za mało, to również niedobrze. Bardzo trudno znaleźć i zachować granicę dzielącą thriller psychologiczny od powieści sensacyjnej. Jak więc zakończyć książkę? Jaki wybrać finał? Na początku Tatiana nigdy nie wiedziała. Duże doświadczenie w pracy śledczej podpowiadało, że całkowite zwycięstwo prawie nigdy się nie zdarza. No ale są też prawa gatunku… Jednym słowem, kwestia zakończenia utworu była dla niej najbardziej dokuczliwa.

Przekład: Aleksandra Stronka

Redakcja: Filip Modrzejewski

Korekta: Zuzanna Żółtowska, Małgorzata Denys

Adiustacja: Elżbieta Majewska

Projekt okładki: Sandra Dudek

Fotografia wykorzystana na I stronie okładki: © Lucky Luke / shutterstock.com

Skład i łamanie: Typo – Marek Ugorowski

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-391 Warszawa, al. 3 Maja 12

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

e-mail: biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-3750-2

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.