Tytuł oryginału

THE INVISIBLE LIFE OF IVAN ISAENKO

Copyright © 2016 by Scott Stambach

Published by arrangement with St. Martin’s Press, LLC

All rights reserved

Projekt okładki

Magdalena Zawadzka

Zdjęcie na okładce

© Wojciech Zwolinski/Arcangel Images;

Emerald Shatto/Arcangel Images

Redaktor prowadzący

Monika Kalinowska

Redakcja

Anna Płaskoń-Sokołowska

Korekta

Maciej Korbasiński

ISBN 978-83-8097-814-0

Warszawa 2016

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Spis treści

PRZEDMOWA

CZĘŚĆ PIERWSZA. Lista obecności

I. Znieczulenie Iwana Isajenki

II. Spektrofobia

III. Dzień, w którym zyskałem świadomość

IV. Chłopak w śpiączce

V. Dzień z życia Iwana Isajenki

Mojej Mamie, której imię brzmi pięknie

w każdym języku

+

Dla Josephine

PRZEDMOWA

Poniższy tekst został odnaleziony przez irlandzkiego dziennikarza podczas kręcenia filmu dokumentalnego na terenie szpitala dziecięcego w Mozyrzu na Białorusi. Spisano go niemal nieczytelnym pismem na wystrzępionych, poplamionych rozmaitymi substancjami, od kawy po barszcz, kartkach. Kilka lat później za sprawą szeregu zbiegów okoliczności trafiły one w ręce pełnego zapału doktoranta nowojorskiego uniwersytetu, W.P. Kalisha, który scalił i zredagował tekst, a następnie przepisał go na komputerze.

Autorem tekstu był siedemnastoletni pacjent wspomnianego już szpitala, Iwan Isajenko. Z powodów, które szybko staną się oczywiste, Iwan będzie znacznie lepszym narratorem własnej historii niż ktokolwiek z nas, pozostawmy więc to zadanie w jego rękach. Na razie chcielibyśmy jedynie podkreślić dwie kwestie, by naświetlić kontekst całej opowieści, jak również naszą rolę w jej publikacji.

Po pierwsze, jak większość pacjentów szpitala dla ciężko chorych dzieci w Mozyrzu, Iwan cierpiał na kilka poważnych schorzeń stanowiących najprawdopodobniej skutek działania chmury radioaktywnych pyłów, które dostały się do atmosfery w następstwie wybuchu reaktora atomowego w Prypeci na Ukrainie 26 kwietnia 1986 roku. Z powodu braku współpracy ze strony personelu szpitala nie znamy dokładnej diagnozy, jednak amerykańscy lekarze, z którymi konsultowaliśmy ten przypadek, orzekli, że Iwan najprawdopodobniej urodził się z zespołem Bealsa, któremu towarzyszyło kilka innych anomalii genetycznych.

Po drugie, choć staraliśmy się zachować historię Iwana w jej pierwotnej formie, uznaliśmy za konieczne wprowadzenie kilku drobnych zmian. Przede wszystkim poprawiliśmy błędy gramatyczne oraz interpunkcyjne tam, gdzie intencje autora były dla nas jasne. Poza tym w kilku przypadkach Iwan używa słowa typowego jedynie dla języka rosyjskiego albo takiego, którego konotacje trudno w tłumaczeniu oddać. W takich sytuacjach pozostawialiśmy w tekście rosyjski zwrot, dodając jedynie przypis wyjaśniający jego znaczenie. Zdarzały się również rosyjskie idiomy, niemające bezpośredniego angielskiego odpowiednika. W takich przypadkach zastępowaliśmy je angielskimi idiomami o najbardziej zbliżonym znaczeniu albo też tłumaczyliśmy takie zdanie omownie, byle tylko zachować sens.

Zanim jednak oddam czytelników w ręce Iwana, chciałbym opowiedzieć pewną anegdotkę. Na proszonych kolacjach czy koktajlach często jestem zasypywany pytaniami o tajemne życie redaktora. Teraz mam już na takie sytuacje jedną ripostę – po prostu pompatycznie odpowiadam, że czasem czuję się jak Bóg. Pomagam tworzyć nowe światy i decyduję o tym, które z ludzkich marzeń zostaną wypuszczone w przestrzeń, by trafić do świadomości zbiorowej. Mówię tak od lat, więc jakaś cząstka mnie chyba rzeczywiście w to wierzy.

Jednak raz na jakiś czas w moje ręce trafia historia, w której mój głos nie ma żadnego znaczenia – historia, w przypadku której prawdziwą zbrodnią byłoby nie wygładzić tekstu jedynie minimalnie i nie posłać go w świat w jak najbardziej prawdziwej formie. Byłoby to niewybaczalne, ponieważ istnieją takie miejsca na świecie, gdzie ludzkie słowa giną niewysłuchane, słowa przesycone udręką, a jednocześnie tak pełne życia, tak niezwykłe, a przecież tak znajome, że trafiają do tych, którzy mogą im przetrzeć szlak do ludzkich serc i umysłów.

Historia Iwana jest właśnie jedną z takich opowieści.

James C. Bigley

Nowy Jork, czerwiec 2014 roku

CZĘŚĆ PIERWSZA

Lista obecności

Zegar wskazuje godzinę 23.50.

Jest drugi grudnia 2005 roku.

I

Znieczulenie Iwana Isajenki

Drogi czytelniku, którego nie znam, którego może nawet nigdy nie będzie, piszę nie dla ciebie, lecz dla samego siebie. Piszę, bo nie mogę zasnąć. Piszę, bo Polina nie żyje.

Jestem wstawiony – upiłem się trzema nakrętkami wódki wypitymi na pusty od trzech dni żołądek. To dzięki siostrze Natalii. Tylko ona wie, co tak naprawdę straciłem. Jest dla mnie niczym matka, której nigdy nie miałem, sama zresztą też traktuje mnie jak syna. I jak każda dobra matka czuwa nade mną. Od dwóch dni zagląda do mnie dosłownie co piętnaście minut. Tej nocy zrobiła to siedem razy, a ponieważ ciągle nie spałem, za ósmym zjawiła się z butelką stolicznej.

– Otwórz usta, Iwanie – powiedziała. – To pomoże ci zasnąć.

Wlała mi zawartość nakrętki do ust, przyprawiając mnie o atak kaszlu i niemal torsje, kiedy jednak chciała sobie pójść, chwyciłem ją za rękę i poprosiłem o więcej. Zawahała się, w końcu jednak napełniła nakrętkę ponownie i wlała mi jej zawartość do gardła.

– Jeszcze – poprosiłem.

Popatrzyła na mnie groźnie, jakby chciała powiedzieć, żebym nawet nie ważył się prosić o więcej, potem jednak, pełna współczucia, napoiła mnie kolejną porcją. Teraz wreszcie dobrze się czuję. Nie na tyle, by zasnąć, ale wystarczająco, by móc pisać.

Muszę ci przecież opowiedzieć o tym miejscu, mój drogi czytelniku. O moich przyjaciołach, o których nigdy nie powiedziałbym na głos, że nimi są. O ukochanej, choć nigdy nie przyznałbym otwarcie, że ją kochałem. Bo jeśli nie spróbuję opisać naszego świata tu i teraz, na tych wybrudzonych nie wiadomo czym świstkach papieru, na których skrobię jak szalony niemal całkiem wypisanym długopisem, obawiam się, że wszyscy rozpłyniemy się w mrokach niepamięci jako bezimienna masa. A przecież zasługujemy na coś więcej. Mam nadzieję, że po skończonej lekturze przyznasz mi rację.

II

Spektrofobia

Mam siedemnaście lat, jestem mniej więcej mężczyzną i mieszkam w szpitalu dla odmieńców. Po raz pierwszy natknąłem się na nazwę tego miejsca – szpital dla ciężko chorych dzieci w Mozyrzu – w jakichś dokumentach, które znalazłem przypadkiem w świetlicy, ale nigdy w życiu nie zdołałbym go wskazać na mapie. Wiem tylko, że szpital znajduje się gdzieś w południowej Białorusi, w mieście, które zapewne nazywa się Mozyrz. Nigdy nie poznałem rodziców, ale o ile mi wiadomo, kiedy matka wreszcie wydała mnie na świat, spojrzała tylko raz na potwora, którego nosiła pod sercem, a potem czym prędzej porzuciła go na schodach najbliższej cerkwi z obawy, że padła ofiarą tej radzieckiej klątwy, o której tyle mówili w radiu. Tak się składa, że ta sama klątwa była odpowiedzialna za problemy z tarczycą u koni i fakt, że zwierzęta we wschodniej Europie łysiały bardziej niż Gorbaczow.

Ja tymczasem jestem tak odrażający, że w rezultacie rozwinęła się u mnie wręcz obezwładniająca fobia przed wszelkimi powierzchniami, w których można się przejrzeć (oraz przed wszystkim, co przypomina mi o moim wyglądzie). Dla dobra mej opowieści dzielnie stawię jednak czoło tej prawdzie i opowiem ci, czytelniku, jak obeszła się ze mną natura. Moje ciało jest tak straszliwie niekompletne. Mam tylko jedną rękę (lewą), z dłonią wyposażoną jedynie w dwa palce i kciuk, natomiast w miejscu pozostałych kończyn znajdują się krótkie, nieforemne kikuty, którymi mogę poruszać z wielkim wysiłkiem. Skórę mam niemal przezroczystą, przebija przez nią skomplikowana sieć słabych żył. Mięśnie mojej twarzy mają niewiele połączeń nerwowych z mózgiem, więc całość przypomina nieruchomą, sflaczałą maskę, co sprawia, że wyglądam jak kompletny idiota, zwłaszcza kiedy coś mówię. Ze wszystkich moich niedostatków ten okazał się jednak choć trochę przydatny, ponieważ pozwala mi udawać śpiączkę, kiedy nie mam ochoty na kontakty z lekarzami czy innymi pacjentami (czyli prawie zawsze). Zwykle jednak chodzi po prostu o to, by móc się schronić przed piekłem otaczającej mnie rzeczywistości w odrobinę bardziej znośnym piekle własnego umysłu. Przynajmniej wtedy mogę marzyć o zupełnie innym życiu, śnić, że jestem Spartakusem, dalajlamą, amerykańskim gwiazdorem – Michaelem Jacksonem czy Eminemem, Oskarem Schindlerem, Oprah Winfrey, Carlem Saganem, Larrym Flintem (z czasów, kiedy nie był jeszcze przykuty do wózka), jakimś znanym rosyjskim pisarzem czy Konfucjuszem, by wspomnieć zaledwie parę możliwości.

III

Dzień, w którym zyskałem świadomość

Niewielu ludzi ma ten luksus, że potrafi przywołać swoje pierwsze wspomnienie. Wiem o tym, bo pytałem siostrę Natalię, Ridicka i mojego jedenastego terapeutę, doktora Dubowa, i żadne z nich nie potrafiło sobie przypomnieć czegoś takiego. Moje pierwsze wspomnienie tymczasem jest jasne i wyraźne – jeden szybki policzek, wymierzony prosto w twarz, a potem widok mojego zęba lądującego gdzieś w drugim kącie pokoju. Nigdy go zresztą nie znalazłem. Na szczęście był to tylko mleczak, bo miałem wtedy zaledwie cztery lata. No więc właśnie sprzed tego momentu nic nie pamiętam. Dosłownie nic, nawet ciemności. Po prostu jedna wielka pustka. Ciemność i pustka bardzo się od siebie różnią. Większość ludzi tego nie dostrzega. Ja jednak wolę pustkę od ciemności.

– Połknij je, Iwan! No, łykaj! – wrzeszczała, ściskając mi policzki tak mocno, że w końcu usta same mi się otworzyły niczym portmonetka z papieru, a potem wcisnęła do środka kilka białych sowieckich pastylek.

Plunąłem jej nimi prosto w twarz.

– Iwan, no co za chuj morżowyj z ciebie![1]. Weź wreszcie to lekarstwo!

Najwyraźniej stanowiłem prawdziwy wrzód na tyłku, jeszcze zanim podjąłem decyzję, że nim się stanę. Nie pamiętam, jakie to było lekarstwo ani dlaczego nie chciałem go połknąć (ostatecznie to przecież moje pierwsze wspomnienie). Pamiętam jedynie wyraz twarzy tej pielęgniarki, na której malowało się tyle rzeczy. Na przykład myśl: „Nienawidzę miesiączki”. Albo: „Nienawidzę też tylu innych rzeczy, że nie potrafię już odróżnić między tym wszystkim, czego tak naprawdę nienawidzę, a tobą”. A także: „Co to wszystko ma, do kurwy nędzy, znaczyć?”. I jeszcze: „Przecież wcale się taka nie urodziłam, ja się taka nie urodziłam”.

Malowało się tam jeszcze mnóstwo innych rzeczy, ale chyba już rozumiecie ogólny sens.

Nie znosiłem tej pielęgniarki. Moim zdaniem nikt, kto ma wszystkie części ciała na swoim miejscu, nie może sobie pozwalać na tego rodzaju myśli. Zanim w ogóle poznałem jej imię (przezywałem ją czornyj puch od owłosionego pieprzyka nad jej górną wargą), zginęła podczas przypominającej prawdziwy huragan zawieruchy, spadając z dachu szpitala, dokąd wymknęła się na papierosa.

1 Po rosyjsku oznacza to mniej więcej tyle co „penis morsa”.

IV

Chłopak w śpiączce

Świat poza murami szpitala znam właściwie wyłącznie z obrazów migających na ekranie czarno-białego telewizora w świetlicy. Kiedy jednak nie oglądam akurat telewizji albo nie wpatruję się w któreś ze szpitalnych zakratowanych okien, uwielbiam udawać coś na kształt katatonii, żeby podsłuchiwać rozmowy pielęgniarek i lekarzy. To właściwie jedyny sposób, by zdobyć najświeższe wiadomości. Kiedy zapadam w tę udawaną śpiączkę, dorośli przestają się pilnować i wreszcie mówią to, co naprawdę myślą. Poza tymi krótkimi chwilami szczerości w rozmowach z pacjentami zwykle paplają bez sensu jak do maluchów albo wciskają nam kłamstwa wymyślane tylko po to, by sprawy wyglądały lepiej niż w rzeczywistości. Chociaż mój świat jest tak ograniczony, dzięki odrobinie wyobraźni potrafię tworzyć z tych okruchów informacji zajmujące historie, w których niezmiennie odgrywam główną rolę. Grywam w nich rozmaite postacie, od bohatera po czarny charakter, nigdy nie jestem jednak wyłącznie obserwatorem, czyli tym, kim w rzeczywistości, w każdej minucie mojego życia. Zresztą bardzo sobie cenię tę wolność – dawno temu zrozumiałem, że rzeczy, które rozgrywają się wyłącznie w moim umyśle, nie mają zgubnych skutków.

Siostra Natalia dosyć szybko zorientowała się, że udaję te ataki katatonii, i delikatnie dała mi do zrozumienia, że o wszystkim wie. Uświadomiła mi to w sposób, który idealnie do niej pasował. Podsunęła mi pod nos zdjęcie znanej (i bardzo nagiej) białoruskiej aktorki, a potem rzuciła zachęcająco:

– Piękna dziewczyna, prawda, Iwanie? Taka piękna naga kobieta, co?

A kiedy już udało jej się przykuć moją uwagę, bo przecież byłem wtedy tylko beznadziejnie napalonym, pozbawionym seksu nastolatkiem, gwałtownie cofnęła rękę. Natychmiast powędrowałem pożądliwym wzrokiem za fotografią i wszystko się wydało. Nie musiałem jednak nic tłumaczyć, siostra Natalia doskonale wiedziała, co mną kierowało. Zamiast próbować mnie zawstydzać, jak zrobiłyby pewnie inne pielęgniarki, usadziła mnie przed sobą i zaczęła wypytywać o zainteresowania. Kiedy wyznałem jej, że nie mam żadnych, tylko machnęła ręką i wyszła. A następnego dnia przyniosła mi zniszczony egzemplarz Mistrza i Małgorzaty Bułhakowa w miękkiej oprawie. Pochłonąłem książkę w trzy dni i poprosiłem o więcej. Od tamtej pory siostra Natalia ciągle przeszukiwała półki bibliotek i antykwariatów, by dostarczyć mi lektury. A w dni, kiedy jestem zbyt chory czy nafaszerowany lekami, by czytać, opowiada mi historie na rozmaite osobliwe tematy, od torfowisk człowieka z Tollund, poprzez zbudowaną z kości katedrę pod wezwaniem świętej Urszuli, aż po stosowane przez Kleopatrę techniki uwodzenia. Któregoś razu zapytałem ją, jakim cudem wie aż tyle o świecie zewnętrznym, skoro tkwi uwięziona w tym szpitalu prawie tak jak ja.

– Niewiele mi brakowało do zrobienia doktoratu, Iwanie – odparła. – Ale na uniwersytecie człowiek jest jeszcze bardziej samotny niż w szpitalu.

Któregoś dnia delikatnie zasugerowała mi, że powinienem zacząć spisywać wszystkie te historie rozgrywające się w mojej głowie podczas ataków pseudokatatonii. Jej zdaniem byłoby to dla mnie coś w rodzaju psychoterapii.

– Dokąd wymykasz się ze szpitala w tych swoich fantazjach? – zapytała. Uśmiechnąłem się krzywo i pokręciłem głową, odwracając wzrok. – Czasami najciekawsze historie rozgrywają się na twoich oczach, Iwanie – dodała. – Może powinieneś pomyśleć o ich spisaniu. – Urwała na moment, a potem podjęła z ironicznym uśmieszkiem: – Gdybyś spisywał je z taką samą arogancką szczerością, z jaką odnosisz się do pielęgniarek, za dwa lata byłbyś najbardziej znienawidzonym laureatem Nobla na świecie.

– Moje opowieści należą wyłącznie do mnie – odparłem.

– Teraz tak twierdzisz, Iwanie.

Uśmiechała się, a kiedy siostra Natalia się uśmiecha, oznacza to, że wie coś, z czego oboje doskonale zdajemy sobie sprawę.

Przez kilka następnych lat wracała do tematu raz czy dwa na tydzień, każdego tygodnia. Jak zawsze miała rację. Właściwie to nie wiem, czy kiedykolwiek się myliła.

A któregoś dnia zapytała mnie:

– Wiesz, jak Budda doznał oświecenia?

– Nie wierzę w oświecenie.

– To wspaniale, Iwanie. Budda by tego wcale nie chciał.

– Nie jest pani prawosławna?

– Dzięki Buddzie jestem lepszą chrześcijanką.

– No więc jak?

– Ale o co pytasz?

– Jak doznał oświecenia?

– Po prostu pewnego razu usiadł pod drzewem bodhi i ślubował, że nie ruszy się spod niego, dopóki nie rozwikła zagadki ludzkiego cierpienia.

Podejrzewam, że teraz jako żywo przypominam tego Buddę pod drzewem bodhi.

*

Zegar wskazuje godzinę 1.32 nad ranem.

Piszę od dwóch godzin.

Jest trzeci grudnia 2005 roku.

Przymknąłem oczy i wreszcie zasnąłem, po raz pierwszy od trzech dni.

Choć śniłem zaledwie trzy minuty.

Widziałem cię, Polino.

A jednak widziałem cię taką, jaką byłaś trzy dni, nie trzy miesiące temu.

V

Dzień z życia Iwana Isajenki

Każdy dzień jest dokładnie taki sam jak poprzedni. Programy na ekranie wiekowego telewizora w świetlicy mogą się zmieniać, nastroje pielęgniarek wahać w zależności od wydarzeń w ich życiu prywatnym czy fazy zsynchronizowanego cyklu menstruacyjnego. W jadłospisie mogą się zmieniać jeden czy dwa składniki. Ale pod każdym innym względem dni są identyczne.

Pierwszych sześćdziesiąt sekund po przebudzeniu może wyglądać różnie – w zależności od tego, czy mamy akurat któryś z miesięcy pomiędzy kwietniem a październikiem. Latem słońce wstaje o czwartej, więc kiedy odzywa się mój wyćwiczony przez te wszystkie lata wewnętrzny budzik, przez zakratowane okno wlewa się już delikatne światło poranka i rozgrzewa zimne linoleum na tyle, że mogę się poczołgać do łazienki bez uczucia odrazy (za bardzo chce mi się sikać, żebym zawracał sobie głowę gramoleniem się na wózek inwalidzki).

Zimą jednak słońce wstaje dopiero w okolicach dziewiątej, więc kiedy się budzę, mój pokój jest ciemny i zimny. Mam wtedy wrażenie, że rodzę się znowu do tej pierwotnej samotności, w której rzeczywiście przyszedłem na świat. Pobudka w ciemnościach napełnia mnie jakimś egzystencjalnym lękiem i nie chodzi wyłącznie o kwestię czołgania się po zimnej podłodze do łazienki. Jest to coś znacznie poważniejszego, mroczniejszego, coś wywodzącego się z miejsca, którego chyba nigdy nie zdołam zrozumieć, a jednocześnie tak przecież znajomego.

Pierwszą rzeczą, jaką robię zaraz po przebudzeniu, jest odrzucenie kołdry z nadzieją, że wszystkie części mojego ciała znajdują się na swoich miejscach, a ostatnich siedemnaście lat było jedynie złym snem. Kiedy jednak w końcu dociera do mnie, że w tej kwestii nadal nic się nie zmieniło, opróżniam zawartość mojego niedorzecznie małego pęcherza, a potem zaczynam się ubierać w jeden z trzech zestawów składających się z T-shirtu, bluzy, szortów i dresowych spodni.

Jako czterolatek doprowadzałem pielęgniarki do szału uporem w kwestii doboru stroju, aż wreszcie, zmęczone ciągłą walką, całkowicie scedowały ten obowiązek na mnie. Pewnego dnia siostra Greta, do której zadań należało ubieranie mnie każdego ranka, po prostu rzuciła torbę z rzeczami na podłogę i stwierdziła: „Proszę bardzo, radź sobie sam”. Przez cały następny rok poranny rytuał ubierania się stanowił najbardziej frustrujący punkt dnia. Czytelniku, jeśli chcesz choć na chwilę poczuć to na własnej skórze, odłóż trzymane w ręku kartki i spróbuj włożyć koszulę, posługując się wyłącznie jedną ręką i dwoma kikutami w miejsce nóg. Zaczekam…

A skoro już rozumiesz, jak to jest, powiem ci, że po roku tej udręki wreszcie odkryłem świetny sposób, który czule nazywam „techniką robaka”. Po prostu kładę bluzę czy koszulkę na łóżku, a potem staram się w nią wsunąć, wijąc się tak długo, aż wreszcie uda mi się przecisnąć głowę przez wycięcie na górze. Potem pozostaje mi już tylko wepchnąć pozostałe kikuty w odpowiednie otwory. Dzięki tej metodzie jestem w stanie zakryć moje koślawe ciało w niecałą minutę.

Jeśli wszystko przebiega bez zakłóceń, jestem gotowy na dwuminutową wyprawę moim wózkiem inwalidzkim na śniadanie, które trwa od ósmej do dziewiątej. W stołówce bez zbędnej zwłoki zajmuję swoje miejsce przy długim stole, to samo, na którym jadam trzy posiłki dziennie każdego dnia od siedemnastu lat. W szpitalu mieszka zwykle od piętnastu do dwudziestu pięciu pacjentów, z których każdy ma swoje stałe miejsce, nie dlatego że zostały im one wyznaczone, ale dlatego że tak po prostu jest. O ile mi wiadomo, zajmuję swoje najdłużej.

Kiedy wreszcie wszyscy się zbierzemy, pielęgniarki stawiają przed nami talerze z jedzeniem, którego smaku chyba jeszcze nigdy tak naprawdę nie poznałem. To dlatego, że staram się pochłonąć swoją porcję jak najszybciej. Zwyczajnie sposób jedzenia większości moich towarzyszy niedoli przyprawia mnie wręcz o fizyczny ból, podobnie jak niedbałość, z jaką pielęgniarki karmią resztę. Tak czy inaczej wcale nie jestem pewien, czy byłbym w stanie poczuć smak jedzenia, nawet gdybym próbował „delektować się” każdym kęsem. Śniadanie zwykle składa się z jakiejś kombinacji chleba i kapusty. Chleb smakiem i fakturą niezmiennie przypomina dyktę, ale nie jest pieczony tutaj, a przywożony z piekarń w miejscach tak odległych jak Grecja czy Tadżykistan. Zdaniem naszego dyrektora, Michaiła Kruka, dzieje się tak dlatego, że od 1991 roku większość rodzimych wytwórni chleba i kapusty w naszym kraju albo nie działa, albo znajduje się w rękach gownojedów[2]. Po śniadaniu, z twarzą ciągle jeszcze wybrudzoną tłustym kapuścianym sosem, wracam do pokoju, żeby czytać, dopóki nie przyjdzie pora na telewizję. Po dziś dzień żaden lekarz ani pielęgniarka ze szpitala w Mozyrzu nie byli w stanie wytłumaczyć mi, dlaczego godzina telewizyjna trwa rzeczywiście tylko godzinę. Przez całe trzy miesiące namawiałem siostrę Natalię, żeby telewizor grał cały dzień. Przedstawiłem nawet pisemną petycję wyliczającą argumenty przemawiające na korzyść takiego rozwiązania. Koniec końców siostra Natalia przekazała mi odpowiedź dyrektora Michaiła Kruka składającą się z zaledwie jednego zdania: „W szpitalu dla ciężko chorych dzieci w Mozyrzu obowiązuje jedna godzina telewizji rano po śniadaniu, jedna po obiedzie i jedna wieczorem, po kolacji”.

Tak więc nadal każdego ranka po śniadaniu oglądam telewizję przez godzinę. Po jej upływie wracam do swojego pokoju, żeby czytać i marzyć o sposobach wyrwania się z tego miejsca. Dostępne mi opcje obejmują wymknięcie się przez drzwi wejściowe, kiedy nikt nie będzie patrzył, albo przeciśnięcie się nocą między kratami w oknie mojej sypialni. Każda z takich fantazji kończy się jednak sceną, jak czołgam się powoli, ze śladami trawy i błota na kikutach, z łzami zaschniętymi na niemal przezroczystych policzkach, dopóki nie dogoni mnie pościg. Przez lata przemyślałem to sobie dokładnie, więc teraz już wiem, że nie zdołam stąd uciec. Nawet gdyby udało mi się dotrzeć do głównej drogi, wystarczyłby jeden rzut oka na moją żałosną postać, żeby napotkani ludzie odstawili mnie do najbliższego szpitala, czyli z powrotem tutaj.

I właśnie dlatego teraz obmyślam raczej inne, bardziej radykalne sposoby ucieczki. Posunąłem się nawet do tego, że stłukłem słoik majonezu i zabrałem jeden z poszarpanych kawałków szkła, zanim uświadomiłem sobie, że to jednak kiepski pomysł, bo przecież mam tylko jedną rękę i podcięcie sobie żył w nadgarstku zwyczajnie nie będzie możliwe z czysto fizycznego punktu widzenia. Poza tym nie znoszę widoku krwi, więc i poderżnięcie sobie gardła jest wykluczone (sama myśl o tym, że ostatnią rzeczą, jaką zobaczyłbym w swoim życiu, byłyby czerwone strużki spływające po mojej szyi, jest zwyczajnie zbyt przerażająca, by w ogóle brać takie rozwiązanie pod uwagę). Natomiast wykorzystanie innych, mniej widocznych części ciała do wykonania nacięcia byłoby niestety zbyt trudne ze względu na moją skromną znajomość ludzkiej anatomii. Koniec końców w takich sytuacjach zwykle zaczynam się masturbować po raz pierwszy danego dnia (zwykle robię to dwa razy dziennie).

Zanim skończę i trochę posprzątam, zwykle nadchodzi pora na obiad. Ten posiłek na ogół okazuje się znacznie znośniejszy od śniadania, bo po pierwsze, dostajemy coś na ciepło, a po drugie, danie ma w swoim składzie mięso, chociaż trudno poznać, jakie konkretnie. Jest zbyt ciemne, żeby mógł to być kurczak, ale zbyt białe na wołowinę, sami więc rozumiecie. Raz popełniłem ten błąd i zapytałem siostrę Katię, czy to wieprzowina, na co usłyszałem tylko: „Iwan, czy kiedykolwiek widziałeś, żebym jadła tu obiad?”. Kiedy odparłem, że nie widziałem, siostra Katia nie powiedziała już nic więcej.

Po obiedzie przychodzi pora na drugą godzinę telewizji w ciągu dnia. Chociaż lubię oglądać telewizję, od czasu do czasu właśnie o tej porze symuluję napad katatonii. Uznałem po prostu, że byłoby zbyt oczywiste, gdyby moje ataki nie przytrafiały się w porze oglądania telewizji. W rezultacie wymyśliłem więc moją regułę „dwa-trzy” (to znaczy najpierw co drugi, a potem co trzeci dzień udaję katatonię podczas popołudniowej godziny telewizyjnej). Ten harmonogram pozwala mi dbać o wystarczające złudzenie przypadkowości, dzięki czemu oprócz Natalii jeszcze żadna z pielęgniarek nie zorientowała się, że moje ataki to tak naprawdę rezultat pierwszorzędnego aktorstwa.

Zwykle wybudzam się z tych stanów akurat na kolację, którą na ogół stanowią podawane na zimno resztki z obiadu. Często rozglądam się wtedy po twarzach pozostałych pacjentów i wciąż na nowo uświadamiam sobie, że chociaż może nie jestem pierwszoplanową postacią w tej sztuce, to przynajmniej jako jedyny w tej bandzie odmieńców znam swoje kwestie. Kiedyś zapytałem siostrę Natalię, dlaczego tylko ja jeden w całym szpitalu potrafię przeliterować własne imię, na co usłyszałem, że powinienem dziękować za to losowi. Oczywiście natychmiast rzuciłem, że skoro mam spędzić resztę życia w takim miejscu, to chyba wolałbym być upośledzony (a tak przy okazji – mam spore trudności z wymówieniem tego właśnie słowa). Wtedy siostra Natalia stwierdziła, że już moja samoświadomość dowodzi, że warto jest żyć. Odparłem, że moja samoświadomość czyni mnie bardzo samotnym człowiekiem, a ona obiecała, że dopóki będzie pracować w szpitalu, nigdy nie zostawi mnie samego. Chciałem jej powiedzieć, że nic nie zrozumiała, ale ostatecznie nie zdobyłem się na to.

Po kolacji zawsze wracam do głównej sali na trzecią tego dnia godzinę telewizji. Kiedy i ona dobiegnie końca, za oknami panuje już ciemność, a reszta odmieńców trafia do swoich sal. Siedzę sobie wtedy jeszcze przez chwilę, pławiąc się w sztucznym świetle jarzeniówek, podczas gdy w korytarzach rozbrzmiewają ostatnie jęki i krzyki. Potem wracam na wózku do pokoju i czytam, dopóki nie będę na tyle zmęczony, by znowu zacząć się masturbować. Robię to tak długo, aż zmęczę się na tyle, by wreszcie zasnąć. A następnego ranka wszystko zaczyna się od nowa.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI

PEŁNY SPIS TREŚCI

PRZEDMOWA

CZĘŚĆ PIERWSZA. Lista obecności

I. Znieczulenie Iwana Isajenki

II. Spektrofobia

III. Dzień, w którym zyskałem świadomość

IV. Chłopak w śpiączce

V. Dzień z życia Iwana Isajenki

VI. Mieszkańcy szpitala dla ciężko chorych dzieci w Mozyrzu

VII. Krwawiący, Niekrwawiący oraz Polina Intruz

VIII. Trzymiesięczniacy

IX. Personel szpitala dla ciężko chorych dzieci w Mozyrzu

X. Jungowskie archetypy

XI. Doktor Michaił Kruk, dyrektor

XII. Mój terapeuta, doktor nauk medycznych Arkady Jakowlew

XIII. Moja matka

XIV. Początki

XV. Chemofryzura Poliny

XVI. Mój chuj

XVII. Sarkofag

XVIII. Iwanizm

XIX. Pamiętnik Poliny

XX. Przypadek wymagający diacetylomorfiny

CZĘŚĆ DRUGA. Odliczanie

Dzień dwudziesty pierwszy. Otrzęsiny i wtajemniczenie

Dzień dwudziesty. Dzień, w którym dołożyliśmy swoją cegiełkę do wychowania Maxa

Dzień dziewiętnasty. Wieczór gier

Dzień osiemnasty. Dzień pustki

Dzień siedemnasty. Gwiazdy i schody

Dzień szesnasty. Retrospektywna biografia Iwana Isajenki

Dzień piętnasty. Magiczny autobus szkolny Poliny

Dzień czternasty. Dzień Janis Joplin

Dzień trzynasty. Dzień, w którym uciąłem sobie pogawędkę z dyrektorem

Dzień dwunasty. Dzień Snu

Dzień jedenasty i dziesiąty. Płacz z Nabokovem

Dzień dziewiąty. Braterstwo krwi

Dzień ósmy. Organiczna kraina cudów

Dzień siódmy. Дзень я закахаўся ў

Dzień szósty. Cienkie zielone teczki

Dzień piąty. Dysocjacja

Dzień czwarty. Goodbye, Yellow Brick Road

Dzień trzeci. Dzień walizki

Dzień drugi. Dzień majaków

Dzień pierwszy. Śmierć Poliny Puszkin

CZĘŚĆ TRZECIA. Pożegnalna piosenka

I. Następstwa

II. Pogrzeb

III. Podróż powrotna

EPILOG

PODZIĘKOWANIA2 Po rosyjsku „gównojady”, określenie kogoś chytrego i skąpego.