Stewart D. Friedman
Autor książki Pełne przywództwo

Żyj tak, jak chcesz

Jak z sukcesem łączyć pracę z życiem osobistym

Przekład
Bartosz Sałbut

Wiele się mówi o równowadze między życiem zawodowym i życiem osobistym, Stew wyprzedza jednak tę koncepcję o całe dwa kroki. Dzieli życie na cztery obszary: pracę, dom, relacje ze społecznością oraz sferę prywatną, na którą składają się umysł, ciało i duch. Jego książka wykorzystuje przekonujące biografie jako narzędzie ilustrowania umiejętności niezbędnych do tego, by działać autentycznie, uczciwie i kreatywnie. Dzięki temu łatwiej będzie ci żyć życiem, w którym faktycznie poczujesz szczęście i doświadczysz sensu.

Melinda Gates, współprzewodnicząca Fundacji Billa i Melindy Gatesów

Ta książka daje jakże potrzebny zastrzyk inspiracji. Kreśli szczegółowe i motywujące profile wysoce efektywnych ludzi, którzy nauczyli się być sobą, żyć kompleksowo i być innowacyjni. Na lekturze tej książki skorzysta każdy, kto usiłuje osiągnąć większą harmonię między pracą, domem, społecznością i swoim wnętrzem.

Tom Gardner, dyrektor generalny The Motley Fool

Stew Friedman uczy, w jaki sposób dzięki własnym pasjom osiągać czterotorowe sukcesy – w pracy, domu, społeczności i własnym wnętrzu.

Billie Jean King, legendarna sportsmenka
i pionierka walki o sprawiedliwość społeczną

Stew Friedman pokazuje, że koncepcja zaprowadzenia harmonii między pracą a życiem osobistym jest nie tylko wykonalna, ale wręcz praktyczna. Napisał mądrą, a przy tym przystępną książkę, zawierającą inspirujące i skuteczne rozwiązania.

Neil Blumenthal, współzałożyciel
i jeden z dyrektorów generalnych Warby Parker

W swojej absolutnie wspaniałej książce Stew Friedman uczy, jak skończyć z mentalnością gry o sumie zerowej – mentalnością, która uniemożliwia nam życie wymarzonym życiem. Przeczytaj ją, a będziesz żył i pracował jak nigdy dotąd.

Herminia Ibarra, profesor w INSEAD,
autorka książki Act Like a Leader, Think Like a Leader

Nowa książka Stewa Friedmana to lektura obowiązkowa w dzisiejszym świecie szybkich zmian i permanentnej łączności. Mając coraz więcej opcji, okazji i zobowiązań, powinniśmy się skupić na tym, co jest dla nas najważniejsze. To wielki manifest skutecznego działania. Brawo!

David Allen, autor międzynarodowego bestsellera
Getting Things Done, czyli sztuka bezstresowej efektywności

Stew Friedman rozumie, że rywalizacja między naszymi pasjami a obowiązkami z góry skazuje nas na porażkę. W nowej książce przedstawia skuteczną strategię integrowania sfery wewnętrznej, pracy zawodowej, rodziny i relacji ze społecznością. Dzięki temu podejściu stałam się lepszą dyrektor generalną, lepszą matką i efektywniejszą aktywistką.

Julie Smolyansky, prezes i dyrektor generalna Lifeway Foods

Genialna rzecz! Teddy Roosevelt powiedział kiedyś: „Największą nagrodą, jaką życie ma nam do zaoferowania, jest możliwość ciężkiej pracy nad czymś, co jest tego warte”. W swojej ciekawej, pouczającej i niezmiernie przydatnej książce Stew Friedman pokazuje nam wszystkim, jak odnosić sukcesy w ważnych sprawach, nie tracąc przy tym nic w innych obszarach życia.

William C. Taylor, współzałożyciel i redaktor naczelny „Fast Company”

Świetna książka! Friedman stworzył coś inspirującego i świeżego. Na podstawie ciekawych osobistych historii wyjaśnia, dlaczego liderzy firm powinni bardziej angażować się we wszystkie aspekty życia oraz w jaki sposób mogą to zrobić. Ludzie funkcjonujący na współczesnym rynku pracy potrzebują właśnie czegoś takiego.

Laura E. Kohler, starsza wiceprezes,
dział zarządzania zasobami ludzkimi w Kohler Co.

Łącząc sukcesy zawodowe z sukcesami w życiu osobistym sześciu znanych liderów, Stew Friedman pokazuje nam, w jaki sposób można wieść efektywne i satysfakcjonujące życie w służbie innym. Świetna robota!

Dick Couch, kapitan Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych
w stanie spoczynku; autor książek Always Faithful,
Always Forward oraz Act of Revenge

W tej niezwykle fascynującej i aktualnej książce profesor Friedman przedstawia wnioski płynące z biografii sześciu osób. Przeprowadza szczegółową analizę umiejętności niezbędnych do tego, by żyć wymarzonym życiem, wyjaśnia także, jak można te umiejętności wykształcić. To lektura obowiązkowa dla wszystkich goniących za nieuchwytnym celem nowoczesnego życia: wartościową integracją pracy i życia osobistego.

Lynda Gratton, profesor zarządzania stosowanego
w London Business School

Stew Friedman należy do niewielkiego grona mężczyzn poruszających tę tematykę. Sam doskonale rozumie, jak połączyć przywództwo, życie osobiste i biznes.

Anne-Marie Slaughter, prezes i dyrektor generalna
New America Foundation

Tytuł oryginału: Leading The Life You Want

Skills for integrating Work and Life

Przekład: Bartosz Sałbut

Redakcja: Elżbieta Wojtalik-Soroczyńska

Korekta: Maria Żółcińska

Projekt okładki: Marcin Górski

Skład: Jolaks – Jolanta Szaniawska

Original work copyright © 2014 Harvard Business School Publishing

Corporation. Published by arrangement with Harvard Business Review Press.

All rights reserved.

Copyright © for the Polish edition by MT Biznes Ltd.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniejsza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzowanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Warszawa 2016

MT Biznes sp. z o.o.

ul. Jutrzenki 118, 02-230 Warszawa

tel. (22) 632 64 20

www.mtbiznes.pl

e-mail: sekretariat@mtbiznes.pl

ISBN 978-83-8087-011-6 (format e-pub)

ISBN 978-83-8087-012-3 (format mobi)

Opracowanie wersji elektronicznej:

Moim studentom i nauczycielom,
w szczególności Joelowi DeLuce, Richardowi Hackmanowi,
Bobowi Kahnowi i Noelowi Tichy’emu

Ani ja, ani nikt inny nie pokona tej drogi za ciebie.
Sam musisz ją przebyć.
To niedaleko, cel jest w twoim zasięgu.
WALT WHITMAN 

Ta ziemia została stworzona dla ciebie i dla mnie.
WOODY GUTHRIE

Wprowadzenie
Zapomnij o równowadze

Między bodźcem a reakcją występuje odstęp. To właśnie ta chwila
jest źródłem naszej siły, umożliwia nam bowiem wybór reakcji.
Reakcja ta jest źródłem naszej wolności i punktem wyjścia do rozwoju.

Viktor Frankl

„Sytuacja wymknęła mi się spod kontroli”. W ten sposób swoje życie scharakteryzował Sam, ojciec dwóch córek i ambitny profesjonalista. Kierował działem IT w dużej firmie z branży ochrony zdrowia, a w wolnym czasie marzył o rozkręceniu własnego biznesu. „Mam poczucie nieustannego niezdążania ze wszystkim
– wyznał Sam. – Ciągle coś odwraca moją uwagę. Chciałbym mniej się stresować i więcej uwagi poświęcać córkom, zwłaszcza że właśnie stają się nastolatkami. Chciałbym też mieć więcej czasu dla mamy, u której wykryto niedawno nowotwór we wczesnym stadium”.

Sam spojrzał na blat biurka i obrócił się w fotelu. Siedział w domowym gabinecie. Widziałem tylko część tego pomieszczenia, ponieważ prowadziliśmy wideokonferencję. To poczucie przytłoczenia wpływało również na jego życie zawodowe. „Mam trudności ze znalezieniem odpowiednich partnerów, którzy pomogliby mi opracować i wprowadzić na rynek aplikację mojego autorstwa. To apka, dzięki której ludzie będą mogli łatwiej analizować swoje nawyki związane ze zdrowym trybem życia – powiedział, pochylając się do przodu. – Wierzę, że z jej pomocą mógłbym naprawdę pomóc innym”.

Sam prowadził życie wypełnione po brzegi, miał wtedy jednak poczucie, że jest tego za dużo. Opowiadał dalej: „W pracy martwię się o Sophie i Erin, a kiedy opiekuję się nimi w weekendy, nieustannie siedzę w sieci i staram się pozamykać niedokończone sprawy z tygodnia albo szukam potencjalnych inwestorów zainteresowanych moim pomysłem na start-up. Po prostu nie starcza mi na to wszystko czasu, a mimo to mam dręczące poczucie, że powinienem robić w życiu jeszcze więcej”.

Problem Sama dotyka również wielu innych zabieganych menedżerów. Podobne zwierzenia słyszę często od osób młodszych i starszych. Są to przedstawiciele kierownictw dużych firm, lekarze,
studenci, handlowcy, rzemieślnicy, naukowcy, żołnierze, rodzice prowadzący dom, nauczyciele, inżynierowie. Mam tu na myśli nie tylko mieszkańców Stanów Zjednoczonych, lecz również innych krajów. Żyjemy w pierwszym, chaotycznym okresie nowej epoki – mamy nieustanne poczucie, że toniemy w morzu danych i informacji, a mimo to nie wypuszczamy z ręki smartfonów, które służą nam do buszowania po serwisach społecznościowych i przeglądania niekończącego się strumienia e-maili. Niewielu z nas jest odpowiednio wprawnych psychologicznie, aby umieć korzystać z atutów nowych narzędzi komunikacji, coraz trudniej jest nam utrzymać granice umożliwiające skupienie się na tym, czym się akurat zajmujemy, oraz na tych, którzy zasługują na naszą uwagę i troskę.

Co więcej, zmieniają się społeczne oczekiwania formułowane wobec kobiet i mężczyzn. Tradycyjne normy społeczne odchodzą w zapomnienie, przez co wiele osób odczuwa dezorientację lub rozczarowanie związane z tym, jak postrzegają rolę swojej płci. Artykuł Anne-Marie Slaughter, opublikowany w czerwcu 2012 roku w czasopiśmie „Atlantic” (Why Women Still Can’t Have It All), wzbudził ogólnonarodową dyskusję. Nieco później w tym samym roku podobny efekt wywołała decyzja Marissy Mayer, dyrektor generalnej firmy Yahoo!, która postanowiła odebrać swoim pracownikom możliwość pracy w domu. Kolejnym głosem w tej dyskusji była książka Lean In. Włącz się do gry autorstwa Sheryl Sandberg, dyrektor operacyjnej Facebooka, która zachęca kobiety, by nie cofały się przed wyzwaniami zawodowymi. Kobiety i mężczyźni poszukują pomocy w poruszaniu się po współczesnym chaotycznym świecie satysfakcjonującej pracy, obowiązków domowych, aktywnego angażowania się w życie lokalnej społeczności oraz satysfakcjonującego życia wewnętrznego. Można odnieść wrażenie, że nikt nie zna przepisu na sukces w tej dziedzinie.

Trudne warunki gospodarcze powodują jednocześnie, że ludzie, gospodarstwa domowe, organizacje i społeczności muszą albo robić więcej za mniej, albo po prostu robić mniej. Rok temu w mojej książce Baby Bust: New Choices for Men and Women in Work and Family, w której opisałem studentów Wharton School z roczników 1992 i 2012, stwierdziłem, że ludzie rezygnują z posiadania dzieci, bo nie wiedzą, jak mieliby się z tym uporać. Znaleźliśmy się w okresie trudnym finansowo, w którym niepewność zakradła się do wielu obszarów gospodarki. Miliony ludzi zostały zmuszone do poszukiwania nowej pracy i dzisiaj muszą żyć ze świadomością, że mają raczej nieciekawe widoki na stabilność ekonomiczną. Wielu z nas marzy o tym, aby w sferze zawodowej osiągnąć coś wartościowego – coś, z czego bylibyśmy dumni – i jednocześnie aby nie odbyło się to kosztem osób, które na nas liczą.

Niewykluczone, że także i ty się zniechęcasz, także ty masz poczucie, że rozmieniasz się na drobne. Może poszukujesz większego sensu. Być może domyślasz się, co należałoby zmienić, ale obawiasz się porażki, nie chcesz wyjść na egoistę, nie umiesz przestać nieustannie gasić jakichś pożarów albo po prostu nie wiesz, od czego zacząć.

Problem z „równowagą w życiu
zawodowym i osobistym”

Od niemal 30 lat pomagam ludziom takim jak ty w przywracaniu harmonii w różnych aspektach ich życia. Prowadzone przeze mnie badania w dużej mierze koncentrują się na powszechnej, choć niesłusznej koncepcji kosztów związanych z sukcesem. Wiele osób jest przekonanych, że chcąc osiągnąć wielkie rzeczy, należy być gotowym na daleko idące poświęcenia. Wierzą, że aby odnieść sukces w pracy, trzeba się skupić tylko na niej, czyli zacząć żyć kosztem samego siebie, rodziny, społeczeństwa. Nawet przeciwnicy koncepcji gry o sumie zerowej padają ofiarami spolaryzowanego myślenia, którego kwintesencją jest określenie używane przez nas w celu opisania idealnego stylu życia: równowaga w życiu zawodowym i osobistym.

To w rzeczywistości nietrafiona metafora, mająca opisywać zależność między pracą zawodową a pozostałymi aspektami życia człowieka. W związku z tym wyobrażamy sobie dwie szale wagi, które skłaniają do myślenia w kategoriach kompromisów zamiast w kategoriach dążenia do harmonii. Koncepcja, zgodnie z którą „praca” konkuruje z „życiem”, jest ślepa na fakt, że nasze człowieczeństwo jest zdecydowanie bardziej złożone i subtelne. Koncepcja ta nie wyraża myśli, że „życie” to tak naprawdę zbiór interakcji między czterema jego obszarami: pracą lub szkołą, domem lub rodziną, społecznością lub społeczeństwem oraz prywatną sferą umysłu, ciała i ducha. Oczywiście prawdą pozostaje, że nie można mieć wszystkiego – nie można odnosić stuprocentowych sukcesów we wszystkich obszarach życia i przez cały czas. Nikt tego nie potrafi. Uzgodnienie tych czterech obszarów może wydawać się niemożliwe, jednak wcale nie musi takie być. Nie da się uniknąć konfliktów i stresu, natomiast harmonia jest jak najbardziej osiągalna.

Po latach obserwowania ludzi w wielu różnych kontekstach sytuacyjnych doszedłem do wniosku, że największe sukcesy odnoszą ci, którzy potrafią wykorzystać pasję i atuty wynikające z różnych aspektów ich życia. Chodzi o to, aby połączyć te wszystkie czynniki i osiągnąć czterotorowy sukces – pod tą nazwą rozumiem działania, które polepszają nasze życie we wszystkich czterech jego obszarach. Ludzie sukcesu świadomie podchodzą do tego, kto i co jest dla nich najważniejsze. Podejmują działania oparte na wyznawanych wartościach. Robią, co w ich mocy, aby pomagać ludziom, którzy na nich polegają i na których oni mogą polegać. Dotyczy to wszystkich aspektów ich życia.

Integrowanie życia zawodowego
z jego pozostałymi aspektami

Cztery wskazane wyżej obszary można integrować dzięki pewnym konkretnym umiejętnościom, których można się nauczyć, a dzięki odpowiedniemu treningowi opanować je nawet do perfekcji. Narzędzia te służą osiąganiu integracji, która pomaga z kolei wieść życie, na jakim nam zależy – życie, w którym pozostajemy wierni samym sobie, służymy innym i sami stajemy się lepsi. Integracja jest najważniejszym czynnikiem umożliwiającym prowadzenie sensownego, satysfakcjonującego życia – takiego, na którym tobie zależy.

Chcąc zastąpić konflikt poczuciem spełnienia lub doświadczeniem pewnej całości, nie musisz stawiać całego swojego życia na głowie. W tym celu należy jedynie wskazać kolejne kroki pozostające pod twoją kontrolą. Chodzi o działania, dzięki którym będziesz podążać w odpowiednim dla siebie kierunku, a inni będą towarzyszyć ci w tej podróży. W tym celu musisz robić i myśleć o tym, co cię naprawdę inspiruje – o tworzeniu nowych produktów podnoszących jakość życia, o nauce tańca dla osób starszych, o uznaniu współpracowników ze względu na twoje osiągnięcia zawodowe, o nauce czytania dzieciom, o reputacji osoby godnej zaufania, o rozwiązywaniu problemów lub łamigłówek, o przynależności do zespołu, który szczyci się swoimi osiągnięciami, o czytaniu o nowych pomysłach lub postaciach historycznych, o uprawianiu ogródka, o pisaniu gier wideo, o trenowaniu hokeja, o rozmowach z matką o kinie. Realizując swoje pasje – czy to zawodowe, czy związane z innymi obszarami życia – sięgasz po coś wyjątkowego – coś, co pomoże ci zmieniać życie innych ludzi na lepsze. Odkryjesz sposób na to, by robić wszystko, co kochasz, i kochać wszystko, co robisz, a poza tym będziesz miał dzięki temu większą wartość rynkową.

Podkreślam, że nie jest to łatwe, zwłaszcza jeśli na swojej drodze dostrzegasz potężne przeszkody. Możesz być niemal pewien, że czekają cię rozczarowania i porażki, nie zapominaj jednak, że to proces kreatywny i dający satysfakcję. Chętnie opisuję go, wykorzystując metaforykę muzyczną. Wyobraź sobie, że jesteś muzykiem należącym do kwartetu jazzowego. Próbujecie tworzyć jak najlepszą muzykę. Chcecie zagrać dźwięki, które zabiorą młodego słuchacza w podróż po najgłębszych zakamarkach duszy. Macie motyw, wiecie, w jakim kierunku mają zmierzać poszczególne utwory, zamierzacie improwizować. Po drodze wydarzają się rzeczy, których nie planowaliście, cały czas musicie więc słuchać i odpowiednio modyfikować swoją grę. Czasami gra tylko saksofon, chwilę później słychać fortepian i bas albo perkusję i saksofon, albo samą perkusję. Próbujecie połączyć te dźwięki, przez dłuższy czas utrzymywać rytm i melodię, aby powstało z tego coś niepowtarzalnego, wartościowego i pięknego (w twoim przypadku ten „dłuższy czas” to całe twoje życie).

Początkowo – a może nawet przez jakiś czas dłużej – wasz zespół nie może się zgrać. Nie możecie się zsynchronizować, dobrać instrumentów, poszczególni muzycy nie tworzą jednej całości.
Pracujecie jednak dalej, łączycie dyscyplinę w podstawach gry z ćwiczeniami wymagającymi coraz wyższego poziomu kompetencji, wysiłkiem, zaangażowaniem oraz nauką metodą prób i błędów. Cały czas się doskonalicie, by móc zagrać to, co słyszycie w głowach i co porusza wasze dusze. Wszystkie instrumenty muzyczne mają swoje ograniczenia, wszystkie wnoszą określony wkład w całościowy efekt. Aby kwartet jazzowy tworzył wybitną muzykę, w równej mierze co improwizacja potrzebna jest dyscyplina. Jazz to nie magia, choć czasem daje magiczne efekty.

Podstawy

Książka ta opisuje, ilustruje i uczy konkretnych umiejętności ułatwiających osiąganie czterotorowych sukcesów. Dlaczego właśnie tych umiejętności? Dlaczego nie jakichś innych? Ponieważ po wielu dziesięcioleciach prowadzenia badań oraz aktywnego pomagania innym ludziom właśnie je uznałem za najskuteczniejsze. To one pozwalają na największą integrację pracy z pozostałymi aspektami życia – na wszystkich poziomach, we wszystkich grupach wiekowych oraz we wszystkich sferach społecznych.

Jeszcze w latach 80. zacząłem szukać odpowiedzi na pytanie o to, czego potrzeba, aby połączyć poszczególne aspekty życia w taki sposób, by wzajemnie się one wzbogacały. W Wharton School uruchomiliśmy wtedy Work/Life Integration Project. Nawiązaliśmy współpracę z najlepszymi naukowcami, praktykami i politykami. Rozpocząłem prowadzenie badań ankietowych i zbieranie wywiadów, badania praktyczne oraz analizowanie przypadków w najróżniejszych kontekstach sytuacyjnych. W licznych książkach i artykułach opisywałem wyniki tych badań i starałem się udostępniać je opinii publicznej. W 1998 roku we współpracy z Jessicą DeGroot i Perrym Christensenem przygotowałem zbiór ćwiczeń edukacyjnych ułatwiających przekazywanie innym tego, co właśnie zaczynaliśmy odkrywać na temat integrowania pracy z pozostałymi aspektami życia. Tamten zbiór ćwiczeń był zatytułowany Integrating Work and Life: The Wharton Resource Guide. W 2000 roku wspólnie z Jeffreyem Greenhausem napisałem książkę Work and Family: Allies or Enemies?, opartą na zakrojonych na szeroką skalę badaniach ankietowych. Znalazły się w niej pomysły nowych działań, które można podejmować w celu osiągania większej harmonii między poszczególnymi aspektami życia. W 2005 roku razem z Sharon Lobel napisałem artykuł zatytułowany The Happy Workaholic: A Role Model for Employees, w którym opisałem praktyczne wnioski z badań prowadzonych wśród tych przedstawicieli najwyższego kierownictwa firm, którzy potrafią tworzyć elastyczne i ciekawe środowiska pracy oraz dysponują niezbędnymi w tym celu umiejętnościami. We wspomnianej już wcześniej książce Baby Bust, w której przedstawiłem dane porównujące dwa pokolenia studentów Wharton School, zgłębiłem wartości i aspiracje przyświecające pokoleniu Y (osobom urodzonym między 1980 a 2000 rokiem) oraz umiejętności niezbędne im do przekształcania naszej kultury, organizacji, społeczności i rodzin.

Być sobą, żyć kompleksowo, być innowacyjnym

Najważniejszym elementem stanowiącym podstawę umiejętności opisywanych w tej książce jest program Total Leadership, który opracowałem w Ford Motor Company, a który później przekształcił się w zajęcia prowadzone w Wharton School. Celem tego programu jest wzmacnianie umiejętności przywódczych we wszystkich obszarach życia oraz doprowadzenie do transformacji, tak aby uczestnik programu przestał być roztargniony i zdekoncentrowany, doświadczył zaś poczucia inspiracji, więzi z innymi oraz ekscytacji na myśl o przyszłości.

Punktem wyjścia tego programu są trzy zasady: być sobą, żyć kompleksowo i być innowacyjnym. Stąpać twardo po ziemi oznacza zachowywać się autentycznie, czyli w zgodzie z tym, co jest dla ciebie ważne. Należy zacząć od udzielenia odpowiedzi na podstawowe pytanie: Co jest dla mnie w życiu najważniejsze? Żyć kompleksowo, to znaczy być uczciwym wobec siebie i innych w odniesieniu do współzależności między poszczególnymi obszarami twojego życia. W tym celu należy wskazać osoby, które są dla ciebie najważniejsze w pracy, w domu i w lokalnej społeczności; przeanalizować, czego od siebie nawzajem potrzebujecie; zrozumieć, w jaki sposób te potrzeby się ze sobą zazębiają lub są ze sobą sprzeczne. Wszystkie te rozważania pozwolą ci być innowacyjnym. Zaczniesz kreatywnie podchodzić do eksperymentowania z różnymi sposobami podejmowania działań w poszukiwaniu tych, które okażą się najkorzystniejsze dla ciebie i osób z twojego otoczenia. Nauczysz się podejmować drobne kroki zbliżające cię do czterotorowych sukcesów, czyli większej efektywności w pracy, domu, lokalnej społeczności oraz w twojej strefie prywatnej (umysł, ciało, duch).

Od 2001 roku w programie tym wzięły udział tysiące ludzi, zarówno w Wharton School, jak i w innych miejscach, takich jak tradycyjne warsztaty czy ich internetowy odpowiednik. Z programu tego można korzystać także za pośrednictwem specjalnego edukacyjnego serwisu społecznościowego, stworzonego specjalnie z myślą o tym kursie, a także za pośrednictwem MOOC (massive open online course), czyli masowego otwartego kursu internetowego na stronie Coursera.org, gdzie do chwili pisania tego tekstu do programu zapisało się 54 tysiące studentów. W 2008 roku podjąłem próbę przelania tych zajęć na papier, pisząc książkę Pełne przywództwo. Osiąganie sukcesów we wszystkich aspektach życia. Z tej książki skorzystały dziesiątki tysięcy czytelników (została przetłumaczona na wiele języków, w tym na chiński, japoński, koreański, polski, portugalski i rosyjski), którzy prowadzą teraz bardziej satysfakcjonujące życie. Od byłych studentów i uczestników programu Total Leadership słyszę często, że zdobytą wiedzę przekazują swoim współpracownikom, członkom rodziny i znajomym. Przekonałem się, że podejście to sprawdza się w równym stopniu w przypadku ludzi zainteresowanych dyplomem MBA, jak i aspirujących do innych celów, a także osób zainteresowanych kierowaniem dużymi firmami, organami publicznymi czy organizacjami pożytku publicznego. Metoda ta pomoże również każdemu, kto nie radzi sobie – z nierzadko sprzecznymi – wyzwaniami związanymi z poszczególnymi obszarami życia. Pomoże ludziom, którzy odnieśli sukces w sferze zawodowej, męczy ich natomiast świadomość, że nie zadbali o swój rozwój duchowy. Program – w 100 procentach dostosowany do indywidualnych potrzeb każdego, kto po niego sięgnie – może pomóc wielu kobietom i mężczyznom rozczarowanych faktem, że „nie można mieć wszystkiego”, a przynajmniej że jest to znacznie trudniejsze, niż oni wyobrażali to sobie za młodu. Pomoże również ludziom, którzy dopiero zaczynają i którzy zdążyli się już pogodzić z tym, że sukces mogą osiągnąć tylko w jednym z aspektów swojego życia.

Moje badania dowiodły, że wszyscy ludzie – od menedżerów zespołów handlowych, przez dyrektorów urzędów państwowych, informatyków i kwiaciarzy, aż po trenerów – znajdą jakiś sposób na osiągnięcie sukcesu zawodowego bez konieczności rezygnowania z tego, co jest dla nich ważne w sferze osobistej. Z tych badań wynika, że w rzeczywistości wygląda to dokładnie na odwrót: trwały sukces zawodowy stanowi efekt wartościowych inwestycji w pozostałe aspekty życia.

Umiejętności przydatne w integrowaniu pracy
z pozostałymi aspektami życia

Moja książka Pełne przywództwo (także zajęcia Total Leadership prowadzone w Wharton School) prezentuje uporządkowany program – mamy tu instruktaż krok po kroku, proces wyznaczania celów i monitorowania postępów, a także zestaw ćwiczeń na zakończenie każdego etapu nauki – mający pomóc ci w osiąganiu czterotorowych sukcesów. Ta książka szczegółowo opisuje natomiast konkretne umiejętności związane z trzema zasadami (być sobą, żyć kompleksowo, być innowacyjnym), których możesz w każdej chwili się nauczyć i zacząć stosować je w praktyce. Do całego tego procesu możesz podejść wybiórczo, czyli koncentrować się na tej umiejętności, która w danym momencie jest ci najbardziej potrzebna. Nie musisz zapoznawać się z ćwiczeniami opisanymi w Pełnym przywództwie. Niniejsza książka pozwoli ci też zacząć pracować nad harmonią między pracą a pozostałymi aspektami życia. Najpierw ocenisz się pod kątem poziomu opanowania poszczególnych umiejętności, a następnie zaczniesz je wzmacniać dzięki konkretnym ćwiczeniom. Umiejętności te możesz nabywać pojedynczo, w niewielkich grupach lub wszystkie naraz.

Pierwszy krok polega na dokonaniu opisanej poniżej samooceny i stwierdzeniu, które z kompetencji wymagają największej uwagi. Następnie możesz postanowić, że będziesz wzmacniał kompetencje najsłabsze albo budował na bazie umiejętności, które opanowałeś już do perfekcji. Czytając opisy poszczególnych umiejętności, zastanów się nad ich rolą w twoim życiu. Które z nich są twoją mocną, a które słabą stroną? Gdybym zapytał ludzi, którzy świetnie cię znają, co by powiedzieli na temat tych umiejętności? Jak wyglądałoby twoje życie, gdybyś każdą z tych umiejętności posługiwał się na co dzień?

Analizując przedstawione poniżej umiejętności – na razie nie zliczaj zdobytych punktów – możesz się zastanawiać, czy przypadkiem nie jest aby tak, że mnie łatwo jest je opisać, tobie natomiast znacznie trudniej będzie je nabyć. Proszę zatem, abyś mi zaufał i posłuchał mojej rady: na razie tym się nie przejmuj. Lepiej podejdź do tego z ciekawością i otwartym umysłem.

Umiejętności związane z byciem sobą

Pierwsza z zasad Total Leadership głosi, że należy być sobą – zachowywać się autentycznie, czyli zgodnie z tym, co jest dla nas ważne. Punkt wyjścia stanowią wyznawane przez ciebie wartości oraz wizja przyszłości, jaką chciałbyś sobie zapewnić.

Świadomość tego, co jest ważne

Wiesz, jak ważne są dla ciebie poszczególne aspekty twojego życia. Dzięki wysokiej samoświadomości bardzo szybko wskażesz wartość poszczególnych ról, które odgrywasz w życiu – pracownika, małżonka, rodzica, brata lub siostry, syna lub córki, przyjaciela, obywatela. Potrafisz również dostrzec ogólny obraz sytuacji, w której wszystkie odgrywane przez ciebie role w jakiś sposób służą budowaniu przyszłości takiej, jaką sobie wyobrażasz.

Regularne uosabianie wyznawanych wartości

Potrafisz być sobą zawsze i wszędzie. Zachowujesz się w sposób zgodny z najważniejszymi wartościami, które wyznajesz. Poświęciłeś sporo uwagi temu, aby dobrze się czuć samemu ze sobą. Jesteś osobą pewną siebie i zawsze jest ci dobrze z tym, kim jesteś. Nie ulegasz zewnętrznym naciskom, a twoimi słowami i czynami zawsze kierują wskazania wewnętrznego kompasu. Nie ulegasz presji towarzyskiej czy społecznej, a podejmujesz decyzje oparte na wyznawanych wartościach. Nie boisz się mówić, co myślisz.

Uzgadnianie działań z wartościami

Sam decydujesz o tym, że będziesz poświęcał czas i energię na rzeczy, które są dla ciebie naprawdę ważne. Ta umiejętność pozwala analizować własne cele i dobrze je rozumieć, a to ułatwia nadawanie priorytetów. Rozumiesz, w jaki sposób podejmowane przez ciebie na co dzień działania pasują do twoich wartości, a dzięki temu łatwiej ci wytrwać, gdy napotykasz trudności. Wiesz również, kiedy i jak odmówić innym. Nie pozwalasz, aby wyrzuty sumienia skłaniały cię do podejmowania działań niezgodnych z wyznawanymi przez ciebie wartościami.

Przekazywanie wartości poprzez opowiadanie historii

Opowiadasz innym historie o najważniejszych ludziach i zdarzeniach, które stworzyły katalog wyznawanych przez ciebie wartości. Potrafisz wskazać konkretne momenty swojego życia, które spowodowały, że wyznajesz określone wartości. Dzięki opowiadanym historiom pozwalasz innym zobaczyć, jakim jesteś człowiekiem i jakie zgromadziłeś doświadczenia. Otwierasz się przed innymi, a to świadczy o twojej pewności siebie. W ten sposób kładziesz podwaliny pod budowanie relacji opartych na wzajemnym zaufaniu i szacunku.

Wyobrażanie sobie własnego dziedzictwa

Wiesz, dokąd zmierzasz i jaką spuściznę chciałbyś po sobie zostawić. Wiesz, czego już doświadczyłeś i dokąd zmierzasz. Potrafisz nakreślić żywy obraz interesującego cię życia, potrafisz wyobrazić sobie samego siebie za 10, a nawet za 20 lat. Nie tylko masz gotową wizję przyszłości, ale i pomysły na to, jak tę wizję urzeczywistnić (choć nie musisz tego wiedzieć w najdrobniejszych szczegółach).

Odpowiedzialność przed samym sobą

Odpowiadasz sam przed sobą za to, by robić w życiu to, co jest dla ciebie najważniejsze. Z tygodnia na tydzień i z miesiąca na miesiąc zastanawiasz się nad tym, co jest dla ciebie ważne. Rutynowo kontrolujesz, czy żyjesz zgodnie z wyznawanymi wartościami. Gdy stwierdzisz, że robisz coś, czego nie uznajesz za ważne, korygujesz podejmowane działania w taki sposób, aby lepiej odpowiadały twojemu katalogowi wartości. Usiłujesz co najmniej dążyć do tego, aby zbliżyć się do życia zgodnego z tym, co uznajesz za najważniejsze.

Umiejętności związane z kompleksowym życiem

Druga zasada Total Leadership głosi, że należy żyć kompleksowo, to znaczy z poszanowaniem wszystkich aspektów życia. Chodzi o to, abyście ty i osoby z twojego najbliższego otoczenia dokładnie wiedzieli, czego potrzebujecie od siebie nawzajem i abyście byli gotowi to sobie zapewnić.

Precyzowanie oczekiwań

Ty i ważne osoby w twoim życiu rozmawiacie na temat wzajemnych oczekiwań i dbacie o to, aby te oczekiwania były jasno definiowane. W relacjach z ludźmi, na których ci zależy, potrafisz wyrażać swoje potrzeby, wartości i cele. Potrafisz znaleźć czas na takie rozmowy i umiesz poruszać tematy, które początkowo mogą wydawać się trudne. Umiesz aktywnie słuchać, jesteś otwarty na konstruktywną krytykę, zadajesz pytania uściślające i starasz się rozwiązywać wszelkie spory i nieporozumienia.

Pomoc innym

Szukasz okazji niesienia pomocy wielu różnym ludziom. W różnych relacjach w twoim życiu wykazujesz się hojnością i troską. Nieważne, czy chodzi o współpracowników, sąsiadów, przyjaciół czy rodzinę – pomoc innym sprawia ci radość i daje satysfakcję. Relacje z innymi wzbogacają twoje życie oraz życie innych.

Budowanie sieci wsparcia

Potrafisz przekonywać innych, by wspierali cię w osiąganiu twoich celów. W ważnych sprawach potrafisz szukać wsparcia członków twoich sieci kontaktów osobistych i zawodowych. Przekonujesz innych poprzez swój entuzjazm i pasję, a także dzięki reputacji osoby, która aktywnie stara się poznawać ze sobą różnych ludzi. Nie musisz nikim manipulować – inni sami proponują ci wsparcie, bo podzielają twoją wizję przyszłości i chcą ci pomóc ją zrealizować.

Wykorzystywanie wszystkich dostępnych zasobów

Wykorzystujesz umiejętności i kontakty z różnych obszarów życia, aby łatwiej osiągać wszelkie cele i zaspokajać wszelkie potrzeby. Dążąc do osiągania wyznaczonych celów, potrafisz kreatywnie podejść do wykorzystywania dostępnych zasobów. Nie przypisujesz utrzymywanych relacji do sztywno zdefiniowanych szufladek. Korzystasz z zasobów – innych ludzi, własnych uzdolnień, zebranych doświadczeń z różnych obszarów życia.

Inteligentne wyznaczanie granic

Potrafisz wskazać i zachować granice między poszczególnymi aspektami życia. Wiesz, kiedy należy łączyć poszczególne obszary życia, ale potrafisz także rozpoznać sytuacje, w których należy je wyraźnie rozdzielić. Potrafisz stwierdzić, kiedy warto wyznaczać granice i dążyć do koncentracji na jednym celu lub jednym zadaniu. Najnowocześniejsze technologie komunikacyjne powodują, że jesteśmy przez całą dobę połączeni zarówno z pracą, jak i z życiem rodzinnym, a w razie potrzeby ty potrafisz jednak skupić się na jednej rzeczy i nie starasz się robić wszystkiego naraz.

Splatanie pojedynczych włókien

Potrafisz splatać poszczególne kawałki swojego życia w jedną spójną całość. Poszczególne obszary swojego życia postrzegasz jako wzajemnie ze sobą powiązane, i to w sposób, który wzbogaca twoje życie. Rozumiesz, że poszczególne role są względem siebie komplementarne. Masz poczucie, że wszystkie aspekty twojego życia stanowią nieodłączną część tego, kim jesteś. Wszystko do siebie pasuje i tworzy jedną całość. Rozumiesz, że potrzebujesz wszystkich aspektów swojego życia, by móc skutecznie urzeczywistniać własną wizję przyszłości.

Umiejętności związane z byciem innowacyjnym

Trzecia zasada głosi, że należy być innowacyjnym – działać śmiało i kreatywnie, nieustannie eksperymentować z nowymi sposobami wykonywania zadań, a także angażować w to innych ludzi.

Koncentracja na wynikach

Koncentrujesz się na efektach podejmowanych działań i elastycznie podchodzisz do środków, po które w tym celu sięgasz. Przez cały czas nie spuszczasz wzroku z celu. Oceniając postępy, nie zliczasz zainwestowanych godzin, a interesuje cię jedynie to, czy osiągasz pozytywne rezultaty. Siebie i innych oceniasz na podstawie konkretnych osiągnięć, a w działaniu nie stawiasz na ilość, lecz na jakość.

Rozwiązywanie konfliktów między poszczególnymi obszarami

Poszukujesz kreatywnych rozwiązań takich konfliktów, nie poświęcasz jednego obszaru życia dla innego. Masz świadomość, że poszczególne aspekty twojego życia nie są względem siebie konkurencyjne, że życie nie jest grą o sumie zerowej. Nie godzisz się z koncepcją, zgodnie z którą zaangażowanie w jeden aspekt życia musi wymagać poświęceń w innych obszarach. Poszukujesz sposobów i rozwiązań pozwalających osiągać korzyści na wszystkich frontach.

Kwestionowanie status quo

Podważasz tradycyjne założenia dotyczące tego, jak zwykło się robić różne rzeczy. Eksperymentujesz, by usprawnić wszystko, co tylko usprawnić się da. Nie ograniczają cię konwencje, nie interesuje cię, co o optymalnym sposobie wykonywania różnych zadań myślą inni. Nie podążasz za tłumem, wolisz samodzielnie szukać najlepszych rozwiązań. Nie przejmujesz się zanadto tym, jak widzą cię inni. Nie masz problemu z podejmowaniem ryzyka w poszukiwaniu rozwiązań problemów, z którymi się mierzysz.

Dostrzeganie nowych sposobów działania

Jesteś gotów kwestionować stare nawyki i innowacyjnie podchodzić do zarządzania wyzwaniami rzucanymi przez życie. Nie pozwalasz, aby życie mijało ci na rutynie. Chętnie próbujesz nowych sposobów i dążysz do zwiększania efektywności w różnych obszarach życia oraz do większej spójności tych obszarów. Jesteś gotów krytycznie podejść do własnych zachowań i eksperymentować z kreatywnymi rozwiązaniami zarówno problemów codziennych, jak i długoterminowych.

Odważne otwarcie się na zmiany

Chętnie przyjmujesz zmiany, bo widzisz w nich raczej okazję niż zagrożenie. Chętnie korzystasz z wszystkich okazji do realizowania rozwoju osobistego. Nie podążasz utartym szlakiem, rozumiesz, że życie zabierze cię w podróż pełną nieoczekiwanych zwrotów akcji. Masz pewność, że nie tylko z tymi zwrotami sobie poradzisz, ale wręcz będziesz się doskonale czuł w takich warunkach.

Tworzenie kultury innowacyjności

Poszukujesz okazji, by zachęcać innych do nauki nowych sposobów działania. Zawsze i wszędzie stawiasz na innowacyjność. Dajesz dobry przykład, zachęcając innych do kreatywnego myślenia. Dzielisz się z innymi swoimi sukcesami i problemami, które napotykasz, wykazując się przy tym pewnością siebie i pokorą. Okazujesz zaraźliwy entuzjazm względem uczenia się, a twoja odwaga jest dla innych inspiracją do poszukiwania nowych możliwości.

Nie podałem konkretnych przykładów zastosowania tych umiejętności – w sumie to właśnie temu poświęcona jest pozostała część tej książki – jednak lektura tych skróconych opisów powinna pozwolić ci zrozumieć, o jakie umiejętności chodzi. Teraz chciałbym, abyś zapoznał się z nimi jeszcze raz i dla każdej z nich dokonał samooceny. Obok każdej z tych kompetencji zapisz ocenę w skali od jednego do pięciu, na jaką twoim zdaniem zasługujesz. Poniżej prezentuję skalę, za pomocą której określisz, na ile dana umiejętność jest twoją mocną stroną. Możesz skorzystać w tym celu z gotowego narzędzia opracowanego we współpracy z firmą Qualtrics, dostępnego na stronie www.qualtrics.com/totalleadership.

1. Zdecydowanie się nie zgadzam

2. Nie zgadzam się

3. Odpowiedź neutralna

4. Zgadzam się

5. Zdecydowanie się zgadzam

Jeśli osiągnąłeś wynik powyżej 85 punktów, powinieneś, moim zdaniem, zwrócić tę książkę i odzyskać wydane na nią pieniądze, choć możesz też zapoznać się z profilami jej bohaterów dla czystej przyjemności czytania (więcej informacji na temat opisanych tu postaci uosabiających powyższe umiejętności podam za chwilę). Koniecznie skontaktuj się ze mną, bo chciałbym się dowiedzieć, jak udało ci się opanować opisywane przeze mnie umiejętności do takiej perfekcji.

Jeżeli należysz do zdecydowanej większości ludzi, to znaczy twój wynik plasuje się w przedziale od 35 do 85 punktów, masz nad czym pracować... Podkreślę, że warto to zrobić. Z jednej strony możesz mieć poczucie, że zostałeś właśnie zarzucony informacjami, z drugiej natomiast – możesz dojść do wniosku, że niektóre z przedstawionych tu kompetencji są dość oczywiste. W kolejnych rozdziałach szczegółowo opisuję umiejętności związane z byciem sobą, kompleksowym życiem i byciem innowacyjnym. Przeanalizuję tu, w jaki sposób szóstka wyjątkowych kobiet i mężczyzn stosuje te kompetencje w codziennym życiu. Dowiesz się, jak dzięki tym umiejętnościom każdy z nich stał się na swój własny sposób dojrzałym liderem, osiągnął coś istotnego i odnalazł sens życia.

Profile ludzi stanowiących uosobienie
opisanych tu umiejętności

W pierwszej części znajdziesz profile sześciu postaci, których historie pomogą ci opanować właściwe umiejętności i przekonać się, jak stosuje się je w praktyce. Grono wybrańców tworzą: Tom Tierney, Sheryl Sandberg, Eric Greitens, Michelle Obama, Julie Foudy oraz Bruce Springsteen (krótkie notki biograficzne tych sześciu postaci oraz powody, dla których trafiły one na karty tej książki, znajdziesz we fragmencie zatytułowanym „Sześć wzorów do naśladowania”). Osoby te znalazły sposób, by zintegrować pracę z pozostałymi aspektami życia, by osiągać czterotorowe sukcesy oraz maksymalizować harmonię między poszczególnymi obszarami życia. Na podstawie tych sześciu przykładów będziesz mógł poznać wszystkie osiemnaście umiejętności i zobaczyć, jak stosuje się je w praktyce.

Profile te powstały na podstawie szczegółowych poszukiwań publicznie dostępnych materiałów (biografii, artykułów, książek, nagranych wywiadów) oraz na podstawie moich własnych obserwacji i rozmów z samymi zainteresowanymi oraz ludźmi z ich najbliższego otoczenia.

Nie zamierzam tu opisywać historii ich życia ani kreślić ich kompleksowej charakterystyki, skupię się natomiast na najważniejszych zdarzeniach z ich udziałem, w których dały o sobie znać interesujące nas umiejętności. Na ich przykładzie nauczysz się stosować te kompetencje w swoim codziennym życiu.

Sześć wzorów do naśladowania

Każda z sześciu opisanych tu osób to skomplikowany zbiór potrzeb i pragnień, atutów i słabszych punktów, pewności siebie i krytycznego do siebie podejścia. Oznacza to, że ci ludzie niczym się nie różnią od ciebie czy ode mnie.

Wszyscy nieustannie się zmieniają. Chciałbym ich teraz przedstawić oraz wskazać uosabiane przez nich umiejętności, żebyś mógł się dowiedzieć, czego się od nich nauczysz.

Tom Tierney

Wyobrażanie sobie własnego dziedzictwa, splatanie pojedynczych włókien, dostrzeganie nowych sposobów działania

Tom Tierney jest prezesem i współzałożycielem The Bridgespan Group, byłym dyrektorem generalnym globalnej firmy konsultingowej Bain & Company oraz współautorem podręcznika filantropii zatytułowanego Give Smart. Przez całą swoją karierę Tierney poszukiwał kreatywnych sposobów łączenia poszczególnych obszarów życia, między innymi uczył się od swoich dzieci, co jest naprawdę ważne. Budował organizacje sprzyjające rozwojowi osobistemu ich pracowników, na przykład poprzez nagradzanie za wyniki, a nie za czas spędzony w pracy, a także przez motywowanie ludzi inspirującą wizją wkładu w jakąś ważną sprawę lub szczytny cel.

Sheryl Sandberg

Przekazywanie wartości przez opowiadanie historii, budowanie sieci wsparcia, rozwiązywanie konfliktów między poszczególnymi obszarami

Jako dyrektor operacyjna Facebooka Sheryl Sandberg na nowo definiuje znaczenie słowa lider. Odkąd ruszył nowy ruch społeczny zapoczątkowany jej książką Lean In. Włącz się do gry, Sandberg pozostaje rozpoznawalną adwokatką nowych modeli awansu kobiet w strukturach społecznych. Co więcej, koncepcje te promuje z dużą pewnością siebie, charakterystyczną dla osoby doświadczonej w opowiadaniu historii. Otwarcie mówi o wyzwaniach, z jakimi mierzy się w związku z godzeniem różnych pełnionych ról – członkini kierownictwa, promotorki zmian społecznych, przyjaciółki, żony, siostry i matki – a także o nietradycyjnych rozwiązaniach, jakie w tym celu stosuje. Dzięki temu została przekonującym, choć kontrowersyjnym wzorem do naśladowania.

Eric Greitens

Odpowiedzialność przed samym sobą, wykorzystywanie wszystkich dostępnych zasobów, koncentracja na wynikach

Były członek elitarnej jednostki piechoty morskiej Navy SEAL, działacz humanitarny, pisarz i założyciel organizacji non profit, który przeżytymi przygodami mógłby obdzielić niejedno istnienie ludzkie. Ukończył Duke University, był stypendystą Rhodesa i Trumana, później studiował na Oksfordzie.
Po obronie doktoratu zrezygnował z lukratywnej kariery i wstąpił do elitarnej jednostki wojskowej Navy SEAL, przechodząc wcześniej szkolenie uważane za najtrudniejszy program tego typu na świecie. Za służbę w Iraku otrzymał odznaczenie Purpurowe Serce. Po trudnych poszukiwaniach następnego wartościowego kroku założył The Mission Continues, organizację pomagającą rannym weteranom dalej służyć innym w ramach ich społeczności lokalnych.

Michelle Obama

Uzgadnianie działań z wartościami, inteligentne wyznaczanie granic, odważne otwarcie się na zmiany

Michelle Obama, pierwsza dama Stanów Zjednoczonych i pierwsza czarnoskóra kobieta pełniąca tę funkcję, ostrożnie wchodziła w swoją nową rolę. Sama nazywa się Mamą Naczelną i stwierdza, że jej priorytetem są córki, nawet jeśli niektórzy chcieliby, aby pierwsza dama aktywniej działała na rzecz wprowadzania zmian politycznych i społecznych.

Dbając o to, by jej dzieci jadły możliwie najzdrowsze i najbardziej pożywne rzeczy, zaczęła promować zdrowsze odżywanie się, współpracując z ogólnokrajowym ruchem Let’s Move! Zapracowała sobie w ten sposób na powszechne uznanie.

Julie Foudy

Świadomość tego, co jest ważne, pomoc innym, kwestionowanie status quo

Mistrzyni świata w piłce nożnej, która w 1991 roku na pierwszym w historii mundialu kobiet sięgnęła po ten tytuł z reprezentacją narodową Stanów Zjednoczonych. Była członkinią legendarnej reprezentacji, która wywalczyła złoty medal olimpijski w 1996 roku, srebrny w roku 2000 i kolejny złoty w roku 2004.

Na karty tej książki trafiła jednak z uwagi na swoje dokonania pozaboiskowe. Prowadziła wiele różnych organizacji promujących sport wśród młodzieży, wzmacniających pozycję młodych kobiet i walczących o rozwiązywanie problemów społecznych.

Jej sukces stanowi pochodną pasji do piłki nożnej, dążenia do poszukiwania sposobów na najefektywniejsze wykorzystanie posiadanych uzdolnień oraz umiejętności łączenia wszystkich ważnych aspektów jej życia – zespołów piłkarskich, rodziny oraz działalności na rzecz szczytnych celów.

Bruce Springsteen

Regularne uosabianie wyznawanych wartości, precyzowanie oczekiwań, tworzenie kultury innowacyjności

Legenda rocka może nie wydawać się idealnym kandydatem na wzorowego lidera, a jednak... Bruce Springsteen nadaje się znakomicie. Springsteen mówi, że tworzy muzykę, aby „uszczęśliwiać ludzi, by czuli się mniej samotni”. Jednocześnie chciałby być „nośnikiem dialogu poświęconego bieżącym wydarzeniom, problemom oddziałującym na ludzkie życie, sprawom osobistym, społecznym, politycznym i religijnym”[1]. Springsteen od lat kieruje się jasnym celem, zdefiniowanym na podstawie obszernej autoanalizy, jest więc zupełnie naturalne, że mówi wprost, czego oczekuje od ludzi ze swojego najbliższego otoczenia. Dotyczy to zarówno członków jego zespołu, jak i członków jego rodziny. Nie bez powodu nazywają go Szefem.

Uczmy się na ich przykładzie

Dlaczego wybrałem właśnie tych sześć osób jako wzory do naśladowania w kwestii integrowania pracy z pozostałymi aspektami życia? Jestem znany jako „ten facet od równowagi między życiem zawodowym i osobistym”, więc praktycznie wszędzie spotykam się z oporem i negatywnym nastawieniem, zwłaszcza wśród osób odnoszących sukcesy. „Stew, fajnie jest próbować równoważyć to wszystko – mówią – ale w prawdziwym świecie, przecież wiesz, jak jest: jak można osiągnąć coś sensownego bez poświęceń w życiu osobistym i rodzinnym?”. W związku z tym postanowiłem przedstawić tu konkretne przykłady ludzi, którzy osiągnęli sukces i którzy – w powszechnym rozumieniu – „znaleźli równowagę”.

Postanowiłem odnaleźć znane osoby, wzory do naśladowania (choć oczywiście nie wszystkim przypadną one do gustu), ludzi, którzy – świadomie lub nie – wykorzystują umiejętności niezbędne w integrowaniu pracy z pozostałymi aspektami życia. Chciałem znaleźć ludzi, którzy pomogliby nam wszystkim nauczyć się, w jaki sposób można te umiejętności doskonalić. Posiadane przez nich kompetencje umożliwią nam pełnienie roli lidera we własnym życiu i na naszych własnych warunkach.

Zacząłem od sporządzenia listy osób, które dowodzą na co dzień, co to znaczy być sobą, żyć kompleksowo i być innowacyjnym. Korzystałem z biografii opracowanych przez moich studentów, rozmów ze znajomymi i współpracownikami, a także z własnych badań. Wielokrotnie redukowałem tę listę, aż w końcu została mi na niej szóstka kobiet i mężczyzn z różnych sektorów gospodarki (biznesu, służby cywilnej, sportu i rozrywki)[2].

Oczywiście nie może być mowy o tym, aby sześć osób stanowiło reprezentatywną próbę społeczeństwa. Wybrałem je jedynie w charakterze przykładów mających ilustrować poszczególne umiejętności. Nie musisz się zgadzać z tymi ludźmi i nie musisz się z nimi identyfikować, by móc od nich czegoś się nauczyć. Niektórzy mogą nawet odczuwać pokusę zignorowania tych postaci. W końcu trudno rozważać przypadki ludzi, którzy mają nieograniczone zasoby pieniędzy, pięknych i wspierających partnerów, szefów, którym na nich zależy, a do tego wszystkie wielkie wrodzone talenty. Ich historie pomogą ci jednak poznać nowe sposoby myślenia i działania. Jestem pewien, że potrafisz wskazać innych podobnych ludzi, mam szczerą nadzieję, że nad tym się zastanowisz. Znajdź własne wzory do naśladowania, a z pewnością lepiej zrozumiesz opisywane tu umiejętności oraz ich praktyczną przydatność w twoim codziennym życiu.

W każdej z tych historii znalazłem ludzi dokonujących wielkich rzeczy właśnie dzięki temu, że znaleźli sposób – zwykle robili to metodą prób i błędów – na zintegrowanie poszczególnych obszarów życia tak, aby wzajemnie się one wzmacniały. W książce opisuję najważniejsze momenty w ich życiu. Chcę pokazać, że choć na pierwszy rzut oka robią oni wrażenie niezwykle utalentowanych ludzi, którym na dodatek dopisało szczęście, tak naprawdę są to ludzie omylni jak wszyscy inni – ludzie, którzy przez całe życie usiłują uzgadniać poszczególne aspekty swojego życia za pomocą konkretnych działań i zachowań. W kolejnych rozdziałach przedstawiam wybrane wydarzenia z życia i analizuję sposób wykorzystania konkretnych umiejętności w celu wytyczenia niepowtarzalnej ścieżki życiowej. Każdy taki przypadek analizuję w taki sposób, abyś mógł wykorzystać go w charakterze wskazówki. Pierwszym wyzwaniem, z jakim zmierzysz się w związku z lekturą tego tekstu, jest rozpatrywanie wyborów dokonywanych przez bohaterów książki pod kątem dylematów, przed jakimi sam stajesz. Drugie wyzwanie to zastosowanie tych umiejętności w praktyce.

Oczywiście ktoś może się zastanawiać, czy nauka przywództwa od tak wyjątkowych ludzi ma jakikolwiek sens. Owszem, to nie są zwykli, szarzy ludzie. Jeżeli ktoś zakłada jednak, że źródłem ich sukcesu jest zwykły przypadek czy szczęście, powinien zmienić zdanie. Żadna z tych osób nie pochodzi z uprzywilejowanej rodziny. Wszyscy sami zabiegali o wielkie rzeczy, których dokonali, wszyscy – choć każdy na własny sposób – sami walczyli o to, aby zostać tym, kim dzisiaj są. Wszyscy doznawali rozczarowań (połowa z nich jest już po rozwodzie), frustracji, wątpliwości i straty. Są ludźmi z krwi i kości. Uważam, że w historii każdego z nich znajdziesz jakieś wnioski do wykorzystania we własnym życiu.

Historie te pokazują, że sukces zawodowy nie musi być osiągany kosztem pozostałych obszarów życia, a wręcz dzięki zaangażowaniu w życie rodzinne, życie społeczności i życie wewnętrzne. Każda z opisywanych tu postaci jest niedoskonała, przypomina ciebie czy mnie w większym stopniu, niżbyś podejrzewał. Każda wywiera istotny wpływ na świat także poza życiem rodzinnym, zawodowym i własną sferą prywatną. Każda stara się prowadzić sensowne, satysfakcjonujące życie. Wszystkie te osoby dokonują wyborów, które pozwalają im integrować poszczególne aspekty życia. Dzięki temu osiągają sukcesy w sferze zawodowej i żyją pełnią życia, co umożliwia im wzbogacanie życia innym.

Czas na słowo dla sceptyków. Życie tych wybitnych kobiet i mężczyzn w biznesie (Tom Tierney i Sheryl Sandberg), w służbie publicznej (Eric Greitens i Michelle Obama) oraz w sporcie i rozrywce (Julie Foudy i Bruce Springsteen) obala mit dotyczący gry o sumie zerowej – sukces w życiu zawodowym nie musi oznaczać porażki w innych aspektach życia itd. Wszystkie opisane tu osoby, dokładnie tak samo jak my, zmagają się z problemami. Na ich przykładzie dowiesz się, w jaki sposób iść przez życie, w którym w harmonii współistnieją wartości, działania, aktywność społeczna oraz rozwój osobisty. Takie życie przypomina wybitny kawałek jazzowy. W takim życiu poszczególne elementy znajdują swoje miejsce, choć oczywiście nie dzieje się to codziennie, jak zakłada niemożliwa do osiągnięcia i mityczna „równowaga między życiem zawodowym i osobistym”, a jedynie w dłuższym okresie. Podobnie jak opisana tu szóstka możesz dokonać istotnych osiągnięć w sposób odpowiadający temu, kim jesteś. W zasadzie nie masz innego wyboru, ponieważ jak uczy przykład tych sześciorga liderów, twój własny sposób to jedyny sposób, który w twoim przypadku się sprawdzi.

Jak korzystać z tej książki?

Książka ta oferuje nowy sposób myślenia oraz działania, po który możesz sięgnąć już teraz. Jej celem jest pomóc ci w nabyciu umiejętności niezbędnych do prowadzenia życia, które sam nazwiesz udanym. W części pierwszej dowiesz się, w jaki sposób prezentowana szóstka osób znalazła własne, niepowtarzalne metody dążenia do osiągania czterotorowych sukcesów, czyli integrowania poszczególnych obszarów w taki sposób, aby wzajemnie się wzbogacały. Dowiesz się, w jaki sposób – świadomie lub nie – osoby te nabywały, ćwiczyły i wykorzystywały umiejętności sprzyjające osiąganiu harmonii w ich skomplikowanym życiu.

Wszyscy prowadzą życie różne od twojego, zaręczam jednak, że znajdziesz sposób na wykorzystanie ich wniosków we własnej sytuacji. Dzięki tym przykładom zbierzesz się na odwagę i rozpoczniesz wprowadzanie istotnych zmian, które będą dobre dla ciebie i ludzi z twojego najbliższego otoczenia. Możesz wybrać te historie, które wydają ci się najciekawsze, możesz też zapoznawać się z nimi w całkowicie dowolnej kolejności.

Przygotowując się do lektury historii tych wybitnych liderów, miej zawsze pod ręką wyniki samooceny. Wynotowuj sobie przykłady stosowania poszczególnych umiejętności w praktyce, wynotowuj też własne przemyślenia związane z pytaniami pojawiającymi się w trakcie lektury:

W jaki sposób Tom Tierney skupia się na swoim dziedzictwie?

Jak to się dzieje, że aktywność Sheryl Sandberg na polu wzmacniania sieci kontaktów na rzecz awansu społecznego kobiet pomaga również jej firmie?

Kiedy Eric Greitens egzekwuje od siebie odpowiedzialność za osiąganie konkretnych wyników?

Dlaczego Michelle Obama wyznacza granice między poszczególnymi rolami w jej życiu?

W jaki sposób Julie Foudy stwierdziła, co jest dla niej ważne?

Co robi Bruce Springsteen, by być bardziej innowacyjny? 

W części drugiej znajdziesz szczegółową analizę tych umiejętności wraz z prostymi sposobami na ich samodzielny rozwój. Przedstawię tam konkretne, praktyczne pomysły, opracowane na podstawie psychologii organizacji i dziedzin jej pokrewnych. Dowiesz się, co możesz zrobić już dziś, aby te umiejętności wzmacniać. Nie potrzebujesz góry pieniędzy, szefa z bajki, superwspierającego małżonka ani wybitnego talentu – poczujesz się ważniejszy, odporniejszy i zaczniesz patrzeć w przyszłość z większą nadzieją. Z pewnością nie da się mieć w życiu wszystkiego, jednak dzięki odpowiednim umiejętnościom z pewnością można mieć więcej tego, co ważne.

Umiejętności te przydadzą się również tym, którzy chcą uczyć innych, jak mogą poprawić los nie tylko swój, ale także los ich rodzin, członków ich społeczności oraz osób obecnych w ich życiu zawodowym.

Sam zdecydujesz, na których umiejętnościach zechcesz skupić się w pierwszej kolejności, wykonasz w tym celu własne analizy. W tabeli 1 znajdziesz informacje o tym, gdzie szukać poszczególnych umiejętności uosabianych przez opisane tu postacie.

Prowadzenie takiego życia, jakiego się pragnie, to bez wątpienia duża sztuka. Można się w niej doskonalić dokładnie tak samo jak w muzyce, tańcu, pisaniu czy sporcie. Jedni rodzą się bardziej uzdolnieni od innych – są dobrze zbudowani fizycznie, mają większą skłonność do kreatywnego myślenia, brylują osobowością albo znakomicie odnajdują się w matematyce. Inni mają określone skłonności genetyczne albo korzystają z tego, czego nauczyli się od rodziców, wzorów do naśladowania, mentorów. Umiejętności, które mam tu na myśli, może jednak nabyć każdy. Inaczej być nie może.

Jak się przekonasz już za moment, sześć przedstawionych tu postaci łączy pragnienie wykorzystania posiadanych atutów i posłużenia się nimi, by wzbogacać otaczający je świat. Tak właśnie powstały ich historie. Przyjrzyjmy się temu, w jaki sposób ci ludzie nauczyli się wykorzystywać potencjał harmonii między poszczególnymi aspektami życia.

Tabela 1. Umiejętności integrowania pracy z pozostałymi obszarami życia na przykładzie sześciu postaci

Zasady Total Leadership

Tom Tierney

Sheryl Sandberg

Eric Greitens

Michelle Obama

Julie Foudy

Bruce Springsteen

Bądź sobą;

Zachowuj się autentycznie

Wyobrażanie sobie własnego dziedzictwa

Przekazywanie wartości przez opowiadanie historii

Odpowiedzialność przed samym sobą

Uzgadnianie działań z wartościami

Świadomość tego,
co jest ważne

Regularne uosabianie wyznawanych wartości

Żyj kompleksowo;

Działaj w zgodzie z sobą

Splatanie pojedynczych włókien

Budowanie sieci wsparcia

Wykorzystywanie wszystkich dostępnych zasobów

Inteligentne wyznaczanie granic

Pomoc innym

Precyzowanie oczekiwań

Bądź innowacyjny;

Działaj kreatywnie

Dostrzeganie nowych sposobów działania

Rozwiązywanie konfliktów między poszczególnymi obszarami

Koncentracja
na wynikach

Odważne otwarcie się na zmiany

Kwestionowanie status quo

Tworzenie kultury innowacyjności

[1] J. Levy, Bruce Springsteen: The Rolling Stone Interview, „Rolling Stone”, 1 listopada 2007.

[2] Przykłady biografii opracowanych przez moich studentów można znaleźć na stronie http://www.slideshare.net/totalleadership/presentations [dostęp: 11 lipca 2016].