Projekt okładki, stron tytułowych i wnętrza

Agata Muszalska

Ilustracja na okładce

BEHROUZ MEHRI/AFP PHOTO/EAST NEWS

Wydawca

Michał Zgutka

Redaktor prowadząca

Marta Wilińska

Redaktor

Jerzy Lewiński

Opracowanie kartograficzne

Cezary Mazur

Recenzent

dr hab. Daniel Boćkowski, prof. UwB

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2014

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2014 r., (wyd. I)

ISBN 978-83-01-19070-5

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

tel. 22 69 54 321; faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl

www.pwn.pl

Spis treści

Wstęp

1. Iran przed dynastią Pahlawich

1.1 Czasy starożytne

1.2 Marazm dynastii Kadżarów

1.3 Rewolucja konstytucyjna

1.4 Iran wobec I wojny światowej

2. Od Rezy Szaha do Mohammada Rezy

2.1 Początki nowej dynastii

2.2 Agresja brytyjsko-sowiecka na Iran

2.3 Pałacowy przewrót i obalenie szacha

2.4 Problem separatyzmu w latach 40. XX w.

3. Kryzys naftowy w latach 50. XX w.

3.1 Narastanie sporu o irańską ropę naftową

3.2 Operacja „Ajax”

3.3 Wzmacnianie władzy autorytarnej i otwarcie na świat

4. Iran na drodze ku światowej potędze

4.1 Biała rewolucja

4.2 Budowa potęgi wojskowej

4.3 Represje polityczne

4.4 Erozja systemu

5. Rewolucja islamska

5.1 Upadek szacha

5.2 Powrót Chomejniego

5.3 Rywalizacja o władzę

5.4 Kryzys związany z amerykańską ambasadą

5.5 Budowa nowego państwa

6. Czarne lata 80. XX w.

6.1 Wybuch wojny z Irakiem

6.2 Przebieg irackiej agresji

6.3 Zaangażowanie międzynarodowe

6.4 Wojna tankowców

6.5 Zakończenie wojny

6.6 Schyłek rządów Chomejniego

7. Iran współczesny

7.1 Prezydentura Rafsandżaniego – od nadziei do rozczarowania

7.2 Chatami – nowy prezydent, nowe nadzieje

7.3 Ahmadineżad – powrót konserwatyzmu

7.4 Zmiany w polityce zagranicznej

7.5 Rouhani – człowiek systemu czy zapowiedź zmiany?

Bibliografia

Aneks

Dokumenty

1. Wspomnienia Manuczehra Farmanfarmajana z wizyty w Abadanie (1949)

2. Przemówienie ministra spraw zagranicznych Herberta Morrisona na forum Izby Gmin (1 maja 1951 r. – fragmenty)

3. Przemówienie premiera Mosaddegha na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ (15 października 1951 r. – fragmenty)

4. Przemówienie premiera Mosaddegha na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ (17 października 1951 r. – fragmenty)

5. Przykładowy paszkwil CIA na premiera Mosaddegha z 1953 r.

6. Zarys planu CIA zamachu stanu w Iranie z 1953 r.

7. Depesza amerykańskiego chargé d’affaires w Teheranie Gordona Mattisona do Departamentu Stanu (12 sierpnia 1953 r. – fragmenty)

8. Królewski dekret powołujący na stanowisko premiera generała Zahediego (16 sierpnia 1953 r.)

9. Depesza ambasadora Stanów Zjednoczonych w Iraku Burtona Y. Berry’ego do Departamentu Stanu (17 sierpnia 1953 r. – fragmenty)

10. Depesza zastępcy sekretarza stanu ds. Bliskiego Wschodu, Azji Południowej i Afryki Henry’ego A. Byroade’a do dyrektora Departamentu Planowania Polityki Roberta R. Bowie (21 sierpnia 1953 r.)

11. Sprawozdanie ministra spraw zagranicznych Anthony’ego Edena na temat sytuacji w Iranie po przewrocie (2 listopada 1954 r. – fragmenty)

12. Przemówienie ajatollaha Chomejniego w Kom (15 kwietnia 1964 r. – fragmenty)

13. Przemówienie ajatollaha Chomejniego w Kom (27 października 1964 r. – fragmenty)

14. List otwarty ajatollaha Chomejniego do premiera Howejdy (16 kwietnia 1967 r. – fragmenty)

15. Porozumienie algierskie w sprawie sporu granicznego (1975)

16. List prezydenta Jimmy’ego Cartera do ajatollaha Chomejniego (6 listopada 1979 r.)

17. Wspomnienia żołnierzy z wojny iracko-irańskiej (1980–1988)

18. Rezolucja nr 598 Rady Bezpieczeństwa ONZ (20 lipca 1987 r.)

19. Przemówienie na forum ONZ premiera Izraela Benjamina Netanjahu na temat irańskiego zagrożenia jądrowego (1 października 2013 r. – fragmenty)

20. Wspólny plan działania z Genewy (24 listopada 2013 r. – fragmenty)

21. Wybrane cytaty z szacha Iranu Mohammada Rezy Pahlawiego

22. Wybrane cytaty z ajatollaha Chomejniego

23. Wybrane cytaty z prezydenta Rouhaniego

Kalendarium wydarzeń

Wykazy i leksykon postaci

Słownik pojęć

Mapy

Spis map

Przypisy