Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Nota autora

KSIĘGA PIERWSZA

Rozdział pierwszy

Rozdział drugi

Rozdział trzeci

Rozdział czwarty

Rozdział piąty

Rozdział szósty

Rozdział siódmy

Rozdział ósmy

Rozdział dziewiąty

Rozdział dziesiąty

Rozdział jedenasty

Rozdział dwunasty

KSIĘGA DRUGA

Rozdział pierwszy

Rozdział drugi

Rozdział trzeci

Rozdział czwarty

Rozdział piąty

Rozdział szósty

Rozdział siódmy

Rozdział ósmy

KSIĘGA TRZECIA

Rozdział pierwszy

Rozdział drugi

Rozdział trzeci

Rozdział czwarty

Rozdział piąty

Rozdział szósty

Rozdział siódmy

Rozdział ósmy

Rozdział dziewiąty

Rozdział dziesiąty

Rozdział jedenasty

Rozdział dwunasty

Rozdział trzynasty

Przypisy końcowe

Wszystkie rozdziały dostępne są w pełnej wersji książki

Tytuł oryginału: THE BLACK MOON

Redakcja:

Beata Kołodziejska

Projekt okładki:

Magdalena Zawadzka / Aureusart

Zdjęcia na okładce: © Joana Kruse / Arcangel Images © HYPERLINK ian woolcock / Shutterstock

Korekta:

Igor Mazur

Redaktor prowadzący:

Anna Brzezińska

Copyright © Winston Graham 1973. All rights reserved.

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, 2017

Copyright © for the Polish translation by Tomasz Wyżyński, 2017

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku.

Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-8015-463-6

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla Marjory

Nota autora

Wiele lat temu napisałem cztery powieści o rodzie Poldarków, osadzone w osiemnastowiecznej Kornwalii. Po ich ukończeniu moje zainteresowania skupiły się na współczesności, zwłaszcza na literaturze kryminalnej z jej specyficznymi metodami utrzymywania napięcia. Chociaż czasem przychodziło mi do głowy, że kiedyś, w przyszłości, byłoby miło wrócić do Poldarków, stopniowo coraz bardziej się od nich oddalałem pod względem nastroju i stylu. Z wiekiem człowiek zmienia się, rozwija. W końcu przestałem poważnie myśleć o napisaniu kolejnej części cyklu.

Niekiedy jednak zdarza się coś nieoczekiwanego. Pewnego dnia, bez zrozumiałej przyczyny, poczułem, że muszę się dowiedzieć, co się stało z moimi bohaterami po Bożym Narodzeniu tysiąc siedemset dziewięćdziesiątego trzeciego roku. Bardzo mnie to zaabsorbowało i doszedłem do wniosku – słusznie albo nie – że powrót do dawnego nastroju to równie wielkie wyzwanie jak stworzenie nowego. Rezultatem jest Czarny księżyc.

Czytelnicy nie powinni się spodziewać, że ta książka wszystko wyjaśni, połączy przerwane wątki i nie pozostawi znaków zapytania. W życiu nic nie jest proste.

KSIĘGA PIERWSZA

Rozdział pierwszy

W połowie lutego tysiąc siedemset dziewięćdziesiątego czwartego roku Elizabeth Warleggan urodziła we dworze w Trenwith pierwsze dziecko z drugiego małżeństwa. Nie obyło się przy tym bez napięcia i lęku.

Elizabeth i jej nowy mąż uzgodnili, że poród powinien się odbyć w domu Warlegganów w Truro, gdzie można było zaangażować najlepszych lekarzy, lecz w mieście od miesięcy szalały zarazy, najpierw, między latem a Bożym Narodzeniem, cholera, a ostatnio influenza i odra. Wydawało się, że nie ma powodu do pośpiechu. Doktor Behenna, który co tydzień przyjeżdżał konno do pacjentki, wciąż o tym zapewniał.

Niewykluczone, że wszystko potoczyłoby się normalnie, ale wieczorem trzynastego lutego, w czwartek, Elizabeth poślizgnęła się i upadła, idąc do swojego pokoju. Piękne kamienne schody w wielkiej sieni prowadziły do ciemnego korytarza z epoki Tudorów, skąd po przejściu pięciu kolejnych stopni docierało się do dwóch głównych sypialni dworu. Elizabeth potknęła się o nierówną krawędź najwyższego stopnia i spadła na sam dół. Nikt nie widział wypadku, lecz dwóch służących usłyszało okrzyk i łoskot. Jeden z nich, śpieszący korytarzem z ogrzewaczem do łóżka, zobaczył panią leżącą na najniższym stopniu. Przypominała złamany kwiat.

We dworze natychmiast wybuchła panika. George, wezwany z salonu zimowego, przybiegł z sercem podchodzącym do gardła, podniósł omdlałą żonę i zaniósł do łóżka. Ponieważ doktor Dwight Enys w dalszym ciągu przebywał na morzu, jedynym lekarzem w okolicy był doktor Thomas Choake; wezwano go z braku lepszego kandydata, a tymczasem inny służący pogalopował po doktora Behennę.

Oprócz siniaka na łokciu i skręconej kostki z początku wydawało się, że Elizabeth nic nie dolega. Upuszczono jej dużo krwi, podano ciepły kordiał i położono ją spać. George wyjątkowo nie znosił Choake’a: denerwowały go jego pompatyczność, zadufanie, przechwałki wyczynami łowieckimi, skłonność do prymitywnych operacji chirurgicznych, afektowana żona i sympatia do wigów. Jednak nie pokazał po sobie niechęci, zaprosił starego doktora na kolację i zaproponował, by przenocował w Trenwith. Choake, który ostatni raz odwiedził dwór po śmierci Francisa Poldarka, z ociąganiem wyraził zgodę.

Był to nudny posiłek. Pani Chynoweth, matka Elizabeth, niewidoma na jedno oko, utykająca i mająca skłonność do jąkania się, zrezygnowała z kolacji i postanowiła czuwać w pokoju córki na wypadek, gdyby ta się obudziła, więc George’owi i Choake’owi dotrzymywał towarzystwa tylko stary Jonathan Chynoweth. Rozmawiano o wojnie we Francji, której Choake był przeciwny wzorem swojego idola Foxa, o wyczynach Edwarda Pellewa na morzu, o nieudolnej kampanii Fryderyka Augusta Hanowerskiego, księcia Yorku, we Flandrii, o terrorze w Lyonie, braku zboża oraz rosnących cenach cyny i miedzi. George gardził oboma mężczyznami, z którymi siedział przy stole, i w milczeniu słuchał ich sporów – Choake’a przemawiającego ochrypłym basem i gardłowego tenoru Chynowetha. Na pewien czas opuścił go lęk. Elizabeth się potłukła, to wszystko. Nie powinna być tak niewiarygodnie nieostrożna. Ostatnio często robiła rzeczy, które George uważał za wyjątkowo lekkomyślne i ryzykowne, choć nosiła w sobie ich pierwsze dziecko, bezcenny owoc nowego związku. Trudno się dziwić, że bywa przygnębiona, miewa humory, płacze bez powodu, ale należy się dziwić, że naraża własne życie, próbując jeździć na koniu, który stał długo w stajni i zawsze był dość narowisty. Należy się dziwić, że wkłada ciężkie księgi na wysokie półki. Należy się dziwić…

Była to nowa cecha jej osobowości. George stale odkrywał nowe cechy Elizabeth, niekiedy fascynujące, a niekiedy niepokojące. Zawsze jej pragnął, od chwili, gdy wiele lat wcześniej po raz pierwszy na nią spojrzał, lecz było to pożądanie kolekcjonera, konesera pragnącego zdobyć najpiękniejsze dzieło sztuki, jakie kiedykolwiek widział. Po ślubie stała się kimś znajomym, ale nie spowszedniała. Przeciwnie, George zaczął ją rozumieć. Jeśli był zdolny do prawdziwej miłości, kochał Elizabeth.

Leniwie rozmyślał o żonie, kiedy nagle do salonu wszedł służący, przerywając bezsensowną paplaninę dwóch głupich starych ludzi. Jego pojawienie się zburzyło spokój George’a, jak kamień wrzucony do stawu mąci powierzchnię wody. Oświadczył, że pani się obudziła i że czuje silny ból.

O północy przybył doktor Behenna, który pozostawił swoich pacjentów z Truro na łasce i niełasce nieudolnego pomocnika. Choake nie zadeklarował, że wyjedzie, i George pozwolił mu zostać. Jego honorarium nie miało znaczenia.

Daniel Behenna był dość młodym człowiekiem, tęgim, niskim i zdecydowanym. Nie skończył jeszcze czterdziestu lat, a do Truro przyjechał zaledwie kilka lat wcześniej. George Warleggan potrafił inteligentnie oceniać ludzi i zauważył, że w mieście i jego okolicach jest duże zapotrzebowanie na usługi Behenny. Częściowo tłumaczyła to jego osobowość i umiejętność przekonywania, odniósł jednak kilka zaskakujących sukcesów dzięki zastosowaniu nowych metod leczniczych, a przede wszystkim studiował położnictwo pod kierunkiem jednego z najsłynniejszych londyńskich lekarzy. Wydawał się najlepszym medykiem, który mógł przyjechać konno do Trenwith w ciągu jednego dnia.

Po krótkim badaniu pacjentki Behenna wyszedł z sypialni i poinformował George’a, że pani Warleggan z pewnością odczuwa bóle porodowe. Opisał je jako „wędrujące”, lecz zupełnie normalne. Dziecko urodzi się przedwcześnie, ale wciąż żyje. Pani Warleggan dobrze znosi ból i chociaż ryzyko jest nieco większe niż zwykle, można się spodziewać szczęśliwego rozwiązania.

Nazajutrz w południe, gdy George szalał z niepokoju, przyjechali jego rodzice, o mało nie rozbiwszy karety na drogach pokrytych śniegiem. Przebywali w Truro, kiedy dotarły do nich nowiny o wypadku Elizabeth. Nicholas Warleggan oświadczył, że uznali za swój obowiązek być z synem w takiej chwili. Dwór w Trenwith miał kilka wspaniałych sal recepcyjnych, lecz nie był wielką rezydencją jak na standardy epoki elżbietańskiej, a pokoje gościnne były niewielkie i ciemne. George powitał rodziców ze zdawkową grzecznością i odesłał ich wraz ze służącym, by zajęli przeznaczoną dla nich zimną sypialnię.

Elizabeth w dalszym ciągu miała bolesne skurcze, ale pojawiały się w długich odstępach i doktor Behenna orzekł, że poród przebiega zbyt wolno. O piątej zjadł podwieczorek z członkami rodziny i cytował Galena, Hipokratesa oraz Simona z Aten. Oświadczył, że to już trzeci trymestr ciąży, więc będzie mógł użyć kleszczy, jeśli dziecko wkrótce nie urodzi się naturalnie. Podejmuje taką decyzję, gdyż ma nadzieję, że zastosowanie kleszczy spowoduje silniejsze skurcze i przyśpieszy poród.

Jednak Opatrzność była po stronie matki i o szóstej skurcze stały się częstsze, bez użycia narzędzi. Kwadrans po ósmej Elizabeth urodziła żywego, zdrowego chłopca. Nastąpiło to w chwili całkowitego zaćmienia księżyca.

Trochę później George’owi pozwolono zobaczyć żonę i syna. Elizabeth leżała w łóżku niczym anioł z podciętymi skrzydłami. Jej jasne włosy rozsypały się na poduszce, twarz była skurczona i blada jak płótno, ale w oczach – po raz pierwszy od tygodni – pojawił się uśmiech. George nagle uświadomił sobie, że poród trwał bardzo długo. Pochylił się i pocałował wilgotne czoło żony, po czym przeszedł przez pokój i spojrzał na malutką istotkę o czerwonej twarzyczce leżącą w kołysce i owiniętą niczym mumia. Jego syn. Dziedzic fortuny, której podwaliny stworzył trzydzieści pięć lat wcześniej Nicholas Warleggan, założyciel odlewni cyny w dolinie Idless. Fortuny wielokrotnie pomnożonej, która w tej chwili składała się z udziałów w przedsiębiorstwach handlowych, kopalniach i bankach działających nawet w odległych Plymouth i Barnstaple. Przez ostatnie dziesięć lat rozwojem interesów rodziny kierował George. Chłopiec urodzony tego dnia, jeśli przeżyje niebezpieczny okres dzieciństwa, odziedziczy cały majątek Warlegganów.

George doskonale zdawał sobie sprawę, że jego małżeństwo z Elizabeth Poldark głęboko rozczarowało rodziców. Nicholas poślubił Mary Lashbrook, córkę młynarza, ze sporym posagiem, lecz bez wykształcenia – rzucało się to w oczy nawet teraz – ale z synem wiązał wielkie nadzieje. George otrzymał edukację, dysponował pieniędzmi, obracał się w towarzystwie, do którego Nicholas nie miał wstępu jako młody człowiek i w którym również dziś nie zawsze bywał mile widzianym gościem. Warlegganowie zapraszali bogate panny na wydaniu do swojej wiejskiej rezydencji w Cardew i narażali się na afronty, urządzając w swoim domu w Truro przyjęcia dla arystokratów i ustosunkowanych osobistości. Rodzice wypytywali George’a i nie mogli się doczekać, aż z jego ust padnie właściwe nazwisko – byli pewni, że w końcu tak się stanie. Bardzo zależało mu na awansie społecznym. Ideałem byłby tytuł, nawet niezbyt imponujący. „Pan George Warleggan i lady Mary Warleggan”. Jak ładnie by to brzmiało… Lecz George pozostał kawalerem do trzydziestego roku życia, wieku, gdy wyboru musi dokonać nawet ktoś, kto od najmłodszych lat jest wyjątkowo wybredny. George był sprytnym, wyrachowanym, inteligentnym mężczyzną, który myślał tylko o władzy i awansie, a mimo to postanowił poślubić delikatną, zubożałą wdowę po Francisie Poldarku.

Oczywiście nienaganny rodowód Elizabeth sięgał zamierzchłej przeszłości, rodzina cieszyła się prestiżem w okolicy. W dziewiątym wieku niejaki John Trevelizek przekazał jedną trzecią swojej posiadłości młodszemu synowi, który przybrał nazwisko Chynoweth, co oznacza „nowy dom”. Starszy syn zmarł bezpotomnie, toteż młodszy odziedziczył ziemię należącą do brata. Pierwszy znany Chynoweth zmarł w osiemset osiemdziesiątym dziewiątym roku. Nawet król Anglii nie mógł się pochwalić tak imponującym rodowodem. Ale George rozumiał, co czuje Nicholas. Siły żywotne Chynowethów się wyczerpały: wystarczyło spojrzeć na ojca Elizabeth. Mimo znakomitej genealogii nie zdołali niczego dokonać – po prostu przetrwali. Nigdy nie stali się wybitnymi osobistościami, nie zdołali nawet bogato się wżenić, co przynajmniej pozwoliłoby im żyć na przyzwoitym poziomie. Najwybitniejszy przodek był giermkiem Piersa Gavestona, co raczej nie przynosiło mu chwały. Zawsze utrzymywali stosunki z wielkimi rodami Kornwalii, lecz nigdy nie mieli z nimi żadnych koligacji rodzinnych ani związków osobistych.

Za to Elizabeth była piękna, nigdy nie wydawała się piękniejsza niż teraz. Od czasu do czasu odwiedzali ją krewni i przyjaciele: wyglądała wtedy tak ślicznie, krucho i niewinnie, jakby miała dwadzieścia, a nie trzydzieści lat. Można by pomyśleć, że to jej pierwsze małżeństwo i pierwsze dziecko, nie drugie.

Jednym z pierwszych gości Elizabeth był oczywiście jej teść. Pocałował synową i spytał, jak się czuje. Z zachwytem obejrzał wnuka, po czym zamknął za sobą ciężkie dębowe drzwi sypialni, ostrożnie zszedł po pięciu stopniach, które omal nie stały się przyczyną tragedii, i ruszył po skrzypiącej podłodze ku głównym schodom prowadzącym do wielkiej sieni oświetlonej przez witrażowe okna. Przyszło mu do głowy, że może nie powinien być niezadowolony. Nareszcie pojawił się upragniony dziedzic. Synowa spełniła swój obowiązek. Warlegganowie nie potrzebują utytułowanych krewnych, mogą się bez nich obejść. Nie muszą się umizgać do kornwalijskiej arystokracji: wkrótce ona sama chętnie ich zaakceptuje. Są wystarczająco potężni. Małżeństwo George’a już w tej chwili ujawnia swoje zalety – Elizabeth niewątpliwie należy do wyższych sfer – a tytuł można uzyskać innymi sposobami: miejsce w parlamencie, hojna darowizna na rzecz jednego z handlarzy mandatami do Izby Gmin… Wojna na pewno pomoże. Handel musi przynosić coraz wyższe zyski. W zeszłym tygodniu tona cyny podrożała o pięć funtów.

Dotarłszy do ostatniego stopnia schodów, Nicholas Warleggan pomyślał, że patrycjuszowski rodowód nie jest jedyną zaletą Elizabeth. Dzięki niej Warlegganowie przejęli ten dwór, odwieczną siedzibę rodu Poldarków, której budowę rozpoczęto w tysiąc pięćset dziewiątym roku, a zakończono w tysiąc pięćset trzydziestym pierwszym. Od tamtej pory we dworze prawie niczego nie zmieniono, dopóki latem zeszłego roku George nie zaczął go remontować i upiększać.

Doprawdy, kaprysy fortuny bywają czasem trudne do przewidzenia… Nicholas po raz pierwszy odwiedził Trenwith jedenaście lat wcześniej, uczestnicząc w przyjęciu weselnym Elizabeth Chynoweth i syna właściciela majątku. Wydawało się, że Poldarkowie, chociaż zubożali, na zawsze pozostaną panami tego dworu: należał do nich od stu lat, a wcześniej przez półtora wieku był własnością rodu Trenwithów. Stary Charles William drzemał, puszczał wiatry, sapał, lecz w dalszym ciągu prowadził dość aktywne życie, był właścicielem posiadłości, głową rodu, najważniejszą osobistością w okręgu. W przyszłości miał go zastąpić syn Francis, w owym czasie energiczny dwudziestodwuletni młodzieniec – kto mógłby się spodziewać jego przedwczesnej śmierci? Charles miał również córkę Verity, szarą myszkę, która później kiepsko wyszła za mąż i teraz mieszkała w Falmouth. Poza tym byli też krewni: William-Alfred, chudy, świętoszkowaty duchowny, pastor w hrabstwie Devon. I Ross Poldark. Niestety, w dalszym ciągu mieszkał on w sąsiednim majątku i dobrze mu się powodziło – na razie nie wpadł jeszcze do szybu kopalni, nie trafił do więzienia za długi ani nie został skazany na deportację za podburzanie górników do rozruchów, na co niewątpliwie zasługiwał. Aroganccy szubrawcy czasem odnoszą sukcesy, choć z pozoru wydaje się to nieprawdopodobne.

Nicholas Warleggan ruszył w stronę wspaniałego okna witrażowego, a tymczasem do sali wszedł jeden z nowych służących George’a, by zgasić świece, które niedawno zapalono. Na zewnątrz niebo było ciągle jasne, a jego śnieżna biel kontrastowała z żółtym światłem świec. Ostatni miesiąc był dość ciepły, zima okazała się łagodna – na szczęście dla licznych nędzarzy, choć nie sprzyja to zdrowiu. Mówiono, że ciężkie chmury i wilgoć roznoszą influenzę, która zniknęłaby po nadejściu mrozów.

W kominku płonęło grube wiązowe polano przyniesione poprzedniego dnia, a wokół syczało świeże drewno, którym je obłożono. Służący zakończył pracę i wyszedł w milczeniu z sali, zostawiając Nicholasa Warleggana samego. Kiedy jedenaście lat temu Nicholas był w tej wielkiej sieni pierwszy raz, panował w niej gwar. Pamiętał, jak zazdrościł Poldarkom tego dworu. Wkrótce potem kupił dwa razy większą, nowocześnie urządzoną rezydencję w stylu palladiańskim – Cardew, w innej części wybrzeża, z parkiem, w którym hodowano stado jeleni. W porównaniu z Cardew dwór w Trenwith wydawał się staroświecki i prowincjonalny. Ściany z ciosanego kamienia wyglądały surowo; sypialnie wyłożone czarną dębową boazerią robiły przygnębiające wrażenie; deski pokrywające podłogi, w wielu miejscach toczone przez korniki, skrzypiały; skrzynie służące jako toalety cuchnęły i były staroświeckie w przeciwieństwie do nowoczesnych chaises-percées z Cardew; przez źle dopasowane okna sypialni wiało zimne powietrze. Lecz Trenwith miało styl. A to, że zawsze należało do Poldarków, dawało szczególną satysfakcję.

Nicholas pamiętał również, że na pierwszym weselu Elizabeth Ross Poldark miał szarą, zmęczoną twarz. George znał go wcześniej, ale Nicholas widział go wtedy po raz pierwszy. Przyglądał się oczom przysłoniętym ciężkimi powiekami, wysokim kościom policzkowym i szpetnej bliźnie, zastanawiając się, skąd ta kwaśna mina – aż wreszcie George wyjaśnił przyczynę. Wydawało się, że wszyscy trzej pragnęli Elizabeth: Ross, Francis Poldark i George. Ross uważał, że ma jej słowo, lecz ubiegł go Francis, gdy Ross wyjechał do Ameryki. Trzej młodzi głupcy toczyli ze sobą wojnę o ładną buzię. Co właściwie w niej widzieli? Nicholas wzruszył ramionami i wziął pogrzebacz, by poprawić ogień. Chyba delikatność, kruchość, eteryczne piękno: każdy mężczyzna pragnie otaczać troską bezbronną, prześliczną kobietę, odgrywać rolę Lancelota opiekującego się słabą Ginewrą. Jakie to dziwne, że taki sam okazał się również jego własny syn, tak rozsądny, tak logiczny, często wręcz przesadnie wyrachowany!

Nicholas wsunął pogrzebacz do kominka i strącił na ziemię niewielkie polano. Jeden z jego końców płonął jasnym płomieniem i dymił. Nicholas pochylił się, by wziąć szczypce, i w tej samej chwili coś poruszyło się w fotelu przy kominku. Żachnął się i upuścił pogrzebacz. Fotel znajdował się w półmroku, lecz teraz Nicholas zauważył, że ktoś w nim siedzi.

– Kto tam? – spytał cienki, starczy głos, ni kobiecy, ni męski. – To ty, George? Ci przeklęci słudzy…

Agatha Poldark. Poza młodym Geoffreyem Charlesem, synem Elizabeth z pierwszego małżeństwa, który jeszcze się nie liczył, Agatha była jedynym członkiem rodziny Poldarków pozostałym w Trenwith. Wszyscy Warlegganowie uznawali jej obecność za afront i sądzili, że koścista, żylasta, podobna do wiedźmy starucha powinna już dawno umrzeć. Nawet w tej chwili otaczał ją zapach śmierci, mimo to w dalszym ciągu tliła się w niej iskierka życia. Żona Nicholasa, Mary, która ku irytacji całej rodziny była niezwykle przesądna, straszliwie bała się Agathy, jakby w ciele starej damy mieszkały duchy dawno zmarłych Poldarków sprzeciwiających się obecności intruzów i życzących im wszystkiego najgorszego. Agatha była w Trenwith cierniem, zadrą, łyżką dziegciu, kamieniem, o który każdy prędzej czy później się potyka. Mówiono, że w sierpniu skończy dziewięćdziesiąt dziewięć lat. Mniej więcej przed rokiem wydawało się, że na stałe położy się do łóżka, więc w najgorszym razie będzie można ją taktownie ignorować, i pozostanie pod opieką przydzielonej jej pokojówki. Jednak po ślubie Elizabeth, a zwłaszcza na wieść o jej błogosławionym stanie, w Agacie odezwała się wojownicza natura i w najbardziej niedogodnych porach można ją było spotkać drepcącą po dworze.

– Och, ojciec George’a… – Z oka wypłynęła jej łza, dotarła do najbliższej zmarszczki i zaczęła powoli podążać w stronę podbródka pokrytego drobnymi włoskami. Nie była to oznaka smutku. – Oglądałeś małego grubaska, prawda? Wygląda jak kartofelek, co? Wykapany Chynoweth…

Na kolanach Agathy poruszyło się czarne kociątko. Był to Smollett, którego znalazła gdzieś kilka miesięcy wcześniej i przygarnęła. Byli nierozłączni. Agatha wszędzie z nim chodziła, a Smollett, z czerwonym językiem i żółtymi ślepiami, nie odstępował jej ani na krok. Geoffrey Charles nazywał go żartobliwie Śmierdziuszkiem.

Chociaż Nicholas zdawał sobie sprawę, że Agatha wypowiedziała ostatnie słowa tylko po to, by go zirytować, i tak się rozzłościł. Dodatkowo drażniło go to, że nie może odpowiedzieć pięknym za nadobne. Z głuchą jak pień Agathą można się było porozumieć, jedynie wrzeszcząc jej prosto do ucha, a tak bliski kontakt wiązał się z koniecznością obcowania z jej zapachem. Dlatego mogła robić skandaliczne uwagi bez obawy, że ktoś jej przerwie. George twierdził, że staruszka irytuje się tylko wtedy, gdy ktoś odwraca się plecami i wychodzi w trakcie jej tyrad, lecz Nicholas nie zamierzał pozwolić, by ta odrażająca kreatura zmusiła go do odejścia od kominka.

Wsunął polano z powrotem do ognia, ale dość niezręcznie, więc teraz z jednego z końców unosiła się cienka smużka dymu. Normalnie zadzwoniłby na służącego, by je poprawił, lecz nie zrobił tego, w nadziei, że dym podrażni gardło staruszki.

– Ten wasz medyk to kompletny dureń – rzekła Agatha. – Związał tego biednego malca strasznie ciasno, by zapobiec konwulsjom. Są lepsze sposoby na konwulsje. Gdybym mogła decydować, kazałabym go rozwiązać już dziś wieczorem.

– Nie masz w tej sprawie nic do gadania – warknął Nicholas.

– Co takiego? Co tam mamroczesz? Mów głośniej!

Nicholas już zamierzał krzyknąć coś w odpowiedzi, kiedy otworzyły się drzwi i do sali wszedł George. Czasami Nicholas i George wydawali się bardzo podobni, zwłaszcza gdy byli sami i czuli się swobodnie. George, nieco niższy od wysokiego Nicholasa, miał taką samą masywną budowę ciała, grubą szyję i chodził identycznym sprężystym krokiem, ze stopami zwróconymi do wewnątrz. Obaj byli przystojni, budzili respekt. Twarz George’a była szersza, na środku wysuniętej do przodu dolnej wargi miał niewielki dołek. Między brwiami znajdowało się kilka niewielkich bruzd. Gdyby ściął włosy i ufryzował je na antyczny sposób, wyglądałby jak cesarz Wespazjan.

– Piękny widok – rzekł, podszedłszy do kominka. – Mój rodzony ojciec rozmawiający z czarownicą z Endor. Jak to brzmi? „Widziałam bogi wychodzące z ziemie… Mąż stary występuje, a ten w płaszcz ubrany”1.

Nicholas Warleggan wreszcie odłożył pogrzebacz.

– Nie powinieneś mówić takich rzeczy przy swojej matce. Nie lubi żartów na temat świata nadprzyrodzonego.

– To wcale nie żarty – odparł George. – W dawnych dobrych czasach ta stara, gnijąca, śmierdząca ropucha zostałaby zakuta w dyby, podtopiona, a potem spalona na stosie jako czarownica. Nie powinniśmy znosić obecności tego żywego trupa w cywilizowanym domu.

Kociak, ku zadowoleniu Agathy, wyprężył grzbiet i prychnął na przybysza.

– Cóż, George, teraz, gdy zostałeś ojcem urodzonego miesiąc za wcześnie smarkacza, na pewno czujesz się ważny – powiedziała. – Jakie imię mu nadasz, co? George’ów jest już za dużo, ci wszyscy królowie… Pamiętam czasy… – Zakasłała. – Kominek kopci… Twój ojciec rozgrzebał polana.

– Na twoim miejscu kazałbym zamknąć tę kreaturę w jej pokoju – rzekł Nicholas. – Powinna być trzymana pod strażą.

– Gdybym miał wolną rękę, jutro znalazłaby się na śmietniku – odparł George. – I nie ona jedna.

– Co zamierzasz? – spytał Nicholas, doskonale wiedząc, jaka padnie odpowiedź.

George obrzucił ojca zamyślonym wzrokiem.

– Postąpię jak zdobywca, który podbił piękne miasto. Cytadela padła, a reszta może poczekać.

– Mógłbyś mu nadać imię Robert – dobiegł cienki głos z fotela. – Na pamiątkę garbatego Roberta de Beaumonta, hrabiego Leicester. Albo Ross. Co sądzisz o Rossie? – Rzężenie, które rozległo się po chwili, mogło oznaczać, że staruszka zakrztusiła się dymem, lecz prawdopodobnie był to złośliwy chichot wstrząsający jej chudym ciałem.

George się odwrócił, podszedł do okna i wyjrzał na dwór. W pobliżu kominka było ciepło, ale gdy się od niego oddalił, natychmiast poczuł chłód.

– Mam nadzieję, że ta starucha wkrótce pęknie jak nadęta purchawka.

– Amen… Skoro mowa o imionach, George, domyślam się, że rozmawiałeś o tym z Elizabeth. W naszej rodzinie jest kilka ładnych imion…

– Już podjąłem decyzję. Przed urodzeniem chłopca.

– Przed urodzeniem? Jak mogłeś? Gdyby to była dziewczynka…

– Wypadek Elizabeth mógł być śmiertelny dla matki i dziecka, ale skoro wszystko dobrze się skończyło, widzę w tym palec boży – odpowiedział George. – To Opatrzność zdecydowała, kiedy dziecko się urodzi. Zrozumiawszy to, wybrałem imię. Takie samo dla chłopca i dla dziewczynki.

Nicholas Warleggan czekał.

– Jakie?

– Valentine.

– A może Joshua? – wtrąciła ciotka Agatha. – Jeśli dobrze pamiętam, w rodzie Poldarków było ich trzech, chociaż ostatni okazał się wyjątkowo niegrzeczny…

Nicholas z nadzieją spoglądał na smużkę dymu z kominka wijącą się wokół fotela staruszki.

– Valentine. Valentine Warleggan. Brzmi dobrze, pasuje. Ale w obu rodzinach nie ma nikogo o tym imieniu.

– Mój syn nie będzie podobny do żadnego z Warlegganów ani Chynowethów. Historia nie musi się powtarzać.

– Tak, tak. Spytam twoją matkę, jak jej się podoba imię Valentine. Elizabeth nie ma nic przeciwko temu?

– Elizabeth na razie nic nie wie.

Nicholas uniósł brwi.

– Jesteś pewien, że to imię jej się spodoba?

– Jestem pewien, że się zgodzi. Mamy podobne zdanie w wielu kwestiach, znacznie częściej, niż się spodziewałem. Ona zgadza się, że nasze małżeństwo jest niezwykłe: najstarszy ród właścicieli ziemskich łączy się z najmłodszym rodem bankierów i przemysłowców. Owoc takiego związku powinien patrzeć w przyszłość, a nie w przeszłość. Musimy wybrać zupełnie nowe imię.

Nicholas zakasłał i odsunął się od dymu.

– Nie pozbędziesz się nazwiska Warleggan, George.

– Nie mam najmniejszej ochoty się go pozbywać, ojcze. Już w tej chwili jest szanowane – i budzi lęk.

– Skoro tak mówisz… Powinniśmy dbać, by nas szanowano. To fundament, na którym należy budować przyszłość rodziny. Lęk trzeba rozpraszać.

– Stryj Cary nie zgodziłby się z tobą.

– Za często widujesz się z Carym. Po co jeździłeś do niego w zeszłym tygodniu?

– Załatwialiśmy rutynowe sprawy. Moim zdaniem twoje rozróżnienie między szacunkiem a lękiem jest zbyt subtelne, ojcze. Szacunek i lęk to uczucia, których nie da się oddzielić.

– Źródłem szacunku jest uczciwość.

– A źródłem lęku nieuczciwość? Och, dajże…

– Może nie nieuczciwość, ale nadużywanie władzy. Za chwilę powiesz, że moralizuję. Cary i ja zawsze się różniliśmy w tej kwestii. Zadaję ci pytanie: czyje nazwisko powinien nosić twój syn?

– Twoje i moje – odparł spokojnie George. – Będzie się nazywał Warleggan. Otworzę mu drzwi do sukcesu, jak ty otworzyłeś mnie.

Nicholas podszedł do paleniska i przesunął dymiące polano, by dym trafiał do kominka.

– Dobrze, synu – powiedziała Agatha, która obudziła się z drzemki. – Kominek nie powinien dymić…

– Na Boga żywego, smród tej staruchy dotarł aż tutaj! – Zirytowany George podszedł do ściany i pociągnął za sznur dzwonka zakończony ozdobnym chwostem. Nicholas Warleggan kasłał. Nałykał się dymu, poprawiając ogień. Czekali w milczeniu na przybycie służącego.

– Przyprowadź braci Harry – rozkazał George.

– Tak, panie.

– Wypij kieliszek madery – rzekł George do ojca.

– Dziękuję, nie mam ochoty. – Nicholas splunął w ogień.

– Żywokost i lukrecja – powiedziała ciotka Agatha. – Moja siostra zmarła na płuca. Pomagały jej tylko żywokost i lukrecja…

W drzwiach pojawiła się barczysta postać Harry’ego Harry’ego, za którego plecami stał jego młodszy brat Tom.

– Sir?

– Zanieście pannę Poldark do jej pokoju, a potem wezwijcie pannę Pipe i powiedzcie, że panna Poldark dziś już nie zejdzie na dół.

Dwaj potężni mężczyźni wzięli mniejszy fotel i posadzili na nim protestującą ciotkę Agathę, która przycisnęła do piersi miauczącego kociaka i wykrakała:

– Twojego syna czeka zły los, George! Dziecko urodzone pod czarnym księżycem rzadko ma szczęście! Znałam tylko dwoje takich dzieci i źle skończyły!

Nicholas spurpurowiał. Jego syn podszedł do stołu, nalał kieliszek wina i nerwowym ruchem podał go ojcu.

– Nie… to jest… Och, dobrze, łyk może mi pomóc.

– Dowie się o tym Elizabeth! – zawołała ciotka Agatha. – Wynoszą mnie z mojego własnego domu jak kawał drewna! Mieszkam w tym domu od dziewięćdziesięciu lat! Dziewięćdziesiąt lat… – Skargi staruszki ucichły za szerokimi plecami Toma Harry’ego, gdy dwaj gajowi wnosili ją po schodach.

– Powinniśmy byli zawieźć Elizabeth do Cardew na rozwiązanie – rzekł Nicholas Warleggan, kaszląc i popijając wino. – Wtedy oszczędzilibyśmy sobie przykrości.

– Uważam, że nasze pierwsze dziecko mogło się urodzić w Trenwith. Nie jest to niestosowne.

– Zamierzasz tu zamieszkać na stałe? Uczynić ten dwór swoim domem?

Na twarzy George’a pojawiła się czujność.

– Nie jestem pewien. Jeszcze nie zdecydowaliśmy. To dom Elizabeth, rozumiesz. Nie mam ochoty go sprzedawać. Nie mam też ochoty utrzymywać go tylko dla wygody Chynowethów i odpadków po Poldarkach. Jak widzisz, wydałem już na niego sporo pieniędzy.

– Rzeczywiście. – Nicholas otarł oczy i schował chusteczkę. Spojrzał na syna. – Trzeba brać pod uwagę jeszcze jednego Poldarka, George.

– Geoffreya Charlesa? Tak. Nie mam nic przeciwko niemu. Obiecałem Elizabeth, że wydam na jego edukację tyle, ile będzie sobie życzyła.

– Nie o to chodzi. Geoffrey Charles jest bardzo przywiązany do matki. Mam nadzieję, że twój syn – to nowo narodzone dziecko – odciągnie uwagę Elizabeth od Geoffreya Charlesa, ale wydaje się konieczne…

– Bardzo dobrze wiem, co wydaje się konieczne, ojcze. Pozwól mi rządzić w moim własnym domu.

– Przepraszam. Chciałem po prostu zasugerować…

George popatrzył ze zmarszczonymi brwiami na plamę na swoim mankiecie. W ciągu ostatnich miesięcy kwestia przyszłości Geoffreya Charlesa była jednym z nielicznych punktów spornych między nim a Elizabeth.

– Geoffrey Charles musi mieć guwernantkę.

– Ach… Dobrze… Ale w wieku dziesięciu lat…

– Lepszy byłby guwerner albo wyjazd do szkoły, zgadzam się. Jakiejś dobrej szkoły blisko Londynu albo Bath. Jeszcze… jeszcze nic nie ustaliliśmy.

– Ach…

Po chwili, gdy Nicholas starał się czytać między wierszami, George dodał:

– Zostanie tu jeszcze około roku, przynajmniej do czasu, gdy skończy jedenaście lat. Znaleźliśmy odpowiednią osobę, która zajmie się jego edukacją.

– Miejscową?

– Z Bodmin. Pamiętasz wielebnego Huberta Chynowetha, tamtejszego dziekana? Brata stryjecznego Jonathana?

– Umarł?

– W zeszłym roku. Jak wszyscy Chynowethowie nie miał majątku i rodzina jest dość uboga. Najstarsza córka skończyła siedemnaście lat. Ma dobre maniery – jak wszyscy Chynowethowie – i jako takie wykształcenie. Jej obecność sprawi przyjemność Elizabeth.

Nicholas Warleggan prychnął.

– Myślałem, że w Trenwith jest już dość Chynowethów. Ale jeśli uważasz to za słuszne… Widziałeś ją?

– Elizabeth znała ją w dzieciństwie. Córka dziekana w roli guwernantki to korzyść pod względem towarzyskim.

– Tak, rozumiem. I będzie wiedzieć, jak się zachować. Problem polega na tym, czy potrafi utrzymać w ryzach panicza Geoffreya Charlesa. Jest rozpuszczony i potrzebuje silnej ręki.

– W swoim czasie pojawi się silna ręka – odparł George. – To środek przejściowy. Eksperyment. Zobaczymy, co z niego wyniknie.

Nicholas Warleggan otarł czoło chusteczką.

– Jak tylko ta starucha się wyniosła, mój kaszel minął. Moim zdaniem kasłałem, bo rzuciła na mnie urok.

– Och, nonsens…

– O co jej właściwie chodziło z tym czarnym księżycem?

– W piątek, w chwili narodzin Valentine’a, było zaćmienie, całkowite zaćmienie Księżyca. Nie zauważyłeś?

– Nie, byłem zbyt zajęty.

– Ja również. Ale pisano o tym w „Sherborne Mercury”. Spostrzegłem, że zwierzęta i niektórzy służący byli bardzo zdenerwowani.

– Matka zejdzie na kolację?

– Tak myślę. Pójdziemy do jadalni za dziesięć minut.

– A zatem… – Nicholas z zażenowaną miną wzruszył ramionami. – Na twoim miejscu nie wspominałbym matce o głupim gadaniu tej staruchy o czarnym księżycu.

– Nie mam takiego zamiaru.

– Wiesz, jaka jest matka: trochę zbyt przesądna. Zawsze przywiązywała za dużą wagę do znaków i wróżb. Lepiej jej nie martwić takimi głupstwami.

Rozdział drugi

Późnym rankiem wietrznego marcowego dnia ścieżką dla mułów biegnącą obok maszynowni i zrujnowanych zabudowań kopalni Grambler podążało dwóch młodych mężczyzn. Niebo zasnuwały niskie chmury, od czasu do czasu padał deszcz i wiał porywisty zachodni wiatr szumiący w koronach drzew. Widoczne w dali morze pokrywały spienione fale. W miejscach, gdzie uderzały w skały, tryskały fontanny białego pyłu wodnego.

W pobliżu kopalni stało kilkanaście chat. Nadal mieszkali w nich ludzie, lecz wiele domów było zrujnowanych. Drewniane zabudowania kopalni zdążyły się już rozpaść, ale trzy kamienne maszynownie i pozostałe budynki oparły się żywiołom. Kopalnia Grambler – główne źródło dochodów dawnych członków rodu Poldarków, nie wspominając o trzystu górnikach, robotnikach kruszących rudę i dziewczętach pomagających w kopalni – została zamknięta przed sześciu laty, z nikłym prawdopodobieństwem, że kiedykolwiek wznowi pracę. Był to przygnębiający widok.

– Wszędzie to samo – powiedział starszy z wędrowców. – Między Grambler a Illuggan dymi tylko jeden komin. Żal patrzeć. Ale nie powinniśmy się skarżyć, bo to grzech. Miłosierny Bóg postanowił udzielić nam lekcji pokory.

– Idziemy w dobrym kierunku? – spytał Drake. – Nigdy tu wcześniej nie byłem. A może po prostu nie pamiętam? Poszedłem wtedy razem z wami?

– Byłeś za mały i zostałeś w domu.

– Jak daleko jeszcze?

– Pięć, sześć kilometrów. Ja też niezbyt dobrze pamiętam.

Skręcili i ruszyli w dalszą drogę. Obaj byli wysokimi młodymi mężczyznami i na pierwszy rzut oka nie wyglądali na braci. Dwudziestodwuletni Sam, starszy od Drake’a o cztery lata, zachowywał się bardzo poważnie jak na swój wiek. Chodził niezgrabnie i miał szerokie ramiona, a jego szczupła, głęboko pobrużdżona twarz wydawała się pełna smutku, jakby dźwigał wszystkie troski świata. Jednak kiedy się uśmiechał, smutne linie zmieniały się w dobroduszne, sympatyczne zmarszczki. Drake był równie wysoki, lecz szczuplejszy i wyjątkowo przystojny, z ładną cerą bez śladów po ospie. Psotny wyraz twarzy sugerował, że lubi żarty: musiał ukrywać tę cechę w obecności ojca. Byli ubogo, lecz przyzwoicie ubrani w granatowe spodnie z barchanu, niskie kamasze, proste koszule, kamizelki i marynarki. Sam nosił stary kapelusz, a Drake różową pasiastą chustę obwiązaną wokół szyi. Obaj trzymali w rękach niewielkie węzełki i kije.

Przeszli przez strumień Mellingey po kładce, która o mało się pod nimi nie załamała, i podążyli pod górę w stronę sosnowego zagajnika, za którym znajdowała się kolejna zrujnowana kopalnia, Wheal Maiden, nieczynna od pół wieku, o czym świadczył jej wygląd. Wszędzie walały się kamienie. Wszystkie przedmioty mające jakąkolwiek wartość dawno rozkradziono. Sam i Drake spłoszyli stado gawronów.

Znaleźli się w płytkiej dolinie i zauważyli dym. W bezwietrznym dniu dostrzegliby go wcześniej. Zbliżając się do celu wędrówki, zwolnili nieco kroku, jakby zaczęli się wahać, czy naprawdę chcą tam dotrzeć. Schodząc drogą między wysokimi żywopłotami, spoglądali w bok przez paprocie, jeżyny, głogi i dzikie leszczyny i zauważyli maszynownię. Nie wyglądała na nową, raczej odbudowaną, lecz wyposażenie było nowe, podobnie jak stojące wokół drewniane szopy, najwyraźniej znajdujące się w użyciu. Strumień Mellingey, płynący w dolinie, przegrodzono tamą i słychać było huk i grzechot napędzanych wodą maszyn do kruszenia urobku. Hałasy tłumił wiatr, kilkanaście kobiet przemywało rudę cyny, trochę dalej woda poruszała nieckę, która kręciła się w kółko, oddzielając rudę od płonnej skały. Po przeciwległej stronie doliny na stok wzgórza wspinała się karawana objuczonych mułów. Na dnie doliny, oddzielony od kopalni niewielką murawą i rzędem krzaków, stał niski budynek z granitowego ciosu, kryty częściowo dachówkami z łupku, częściowo strzechą, przestronniejszy i okazalszy od domu bogatego farmera. Miał kilka przybudówek, niskie kominy, nieforemne skrzydło i wielodzielne okna, jednak zupełnie nie wyglądał na rezydencję właściciela ziemskiego. Za budynkiem zaczynał się stok: rozciągało się tam zaorane pole sięgające do przylądka, a po prawej stronie, za ugorem porośniętym krzakami, widać było plażę i szarą powierzchnię morza.

– Nie kłamali – powiedział Drake.

– Chyba masz rację. Kiedy wcześniej tu byłem, wszystko wyglądało inaczej.

– Kopalnia jest nowa?

– Tak myślę. Nanfan mówił, że roboty zaczęto dwa lata temu.

Drake przeciągnął dłonią po gęstej czarnej czuprynie.

– Ładny dwór, ale nie tak wielki jak Tehidy.

– Poldarkowie to drobni ziemianie, a nie wielcy panowie.

– Dla nas i tak wielcy panowie – odparł Drake i zaśmiał się nerwowo.

– Wszyscy ludzie są tacy sami w oczach Przedwiecznego Jehowy – rzekł Sam.

– Może tak, ale nie z Jehową mamy do czynienia.

– Nie, bracie. Ale krew Pana Naszego Jezusa Chrystusa zbawia wszystkich ludzi niezależnie od stanu.

Ruszyli naprzód, przeszli z powrotem przez strumień i zbliżyli się do dworu. Z trawnika zerwało się kilka spłoszonych mew; ich białe skrzydła zatrzepotały na wietrze.

Dwaj młodzi ludzie nie musieli pukać, gdyż otworzyły się frontowe drzwi i wyszła z nich niska, pulchna kobieta w średnim wieku. Miała kasztanowe włosy i trzymała w ręce koszyk. Kiedy zobaczyła gości, zatrzymała się i potarła wolną ręką fartuch.

– Tak?

– Bardzo przepraszamy, ale chcielibyśmy się zobaczyć z panią – odezwał się Sam.

– Proszę jej powiedzieć, że przyszło dwóch przyjaciół.

– Przyjaciół? – Jane Gimlett spojrzała na braci i zawahała się, lecz nie była dostatecznie wyćwiczoną służącą, by zbić ich z tropu. – Zaczekajcie tutaj – powiedziała, po czym weszła z powrotem do dworu. Znalazła Demelzę w kuchni, przemywającą kolano Jeremy’ego, które podrapał, przechodząc przez murek. U jej stóp leżał duży włochaty pies nieokreślonej rasy. – Przed drzwiami stoi dwóch młodych ludzi, mówią, że chcieliby z panią porozmawiać. Moim zdaniem wyglądają jak górnicy.

– Górnicy? Z naszej kopalni?

– Nie, obcy. Chyba z daleka.

Demelza poprawiła kosmyk włosów i wstała.

– Zostań tu, przystojniaku – odezwała się do syna i ruszyła korytarzem do frontowych drzwi. Zmrużyła oczy w jasnym świetle i na początku nie poznała żadnego z braci.

– Przyszliśmy się z tobą zobaczyć, siostro – rzekł Sam. – Ostatnio widzieliśmy się sześć lat temu. Pamiętasz mnie? Jestem Sam, twój młodszy brat, drugi w kolejności. Dobrze cię pamiętam. A to Drake, twój najmłodszy brat. Kiedy opuściłaś dom, miał siedem lat.

– Boże, ależ urośliście! – zawołała Demelza.

Ross poszedł do Wheal Grace z nadsztygarem Henshawe’em i dwoma inżynierami, konstruktorami maszyny parowej. Sprawdzili pęknięcie, które pojawiło się w tłoku pompy. Przed ich przybyciem maszynę zatrzymano na pół dnia i przy okazji oczyszczono kocioł, co należało robić raz w miesiącu.

Kiedy Ross ruszył w drogę powrotną do domu, był zamyślony, lecz pogodny. Doszedł do wniosku, że kopalnia osiągnęła maksymalną wydajność. Zatrudniała trzydziestu sztygarów zmianowych, dwudziestu pięciu górników pracujących na akord, sześciu cieśli i stemplarzy oraz około czterdziestu robotników i robotnic pracujących na powierzchni. W tej chwili wykorzystywano pełną moc maszyny parowej, a woda wypompowywana z poziomu sześćdziesięciu sążni spływała drewnianym korytem i obracała niewielkie koło wodne, które napędzało drugą, znacznie mniejszą pompę. Później woda spływała kolejnym kanałem i po przebyciu dziesięciu sążni poruszała kolejne koło wodne znajdujące się osiemnaście metrów poniżej poziomu pierwszego koła i około dziewięciu metrów poniżej łagodnego stoku. Następnie kierowano ją do płuczkarni zbudowanej tuż nad ogrodem Demelzy. Dużą część wydobytej rudy w dalszym ciągu wysyłano do warsztatu w dolinie Sawle, gdzie ją kruszono i przemywano, ponieważ w dolinie Nampary nie było miejsca na nowe budynki – gdyby je wzniesiono, Ross i Demelza nie mogliby już mieszkać we dworze.

Dalsza rozbudowa kopalni wydawała się nieopłacalna. Instalacja drugiej maszyny parowej albo próba zwiększenia wydajności pierwszej musiały się zakończyć klęską. Węgiel kosztował osiemnaście szylingów za tonę (była to stawka franco statek) i jak dotychczas nawet wojna nie spowodowała wzrostu ceny cyny do poziomu, który zapewniałby godziwy zysk. Ważnym czynnikiem była nowa moda na porcelanę i fajans, których używano zamiast naczyń z cyny. Ta zmiana obyczajów zachodząca w całej Anglii pojawiła się w niesprzyjającym momencie.

Pokłady rudy okazały się jednak bardzo bogate i łatwe do eksploatacji mimo położenia na dużej głębokości, toteż kopalnia przynosiła zyski, gdy wiele innych zbankrutowało lub znajdowało się na granicy bankructwa. Wielkie koncerny w rodzaju United Mines przynosiły przed zamknięciem straty w wysokości jedenastu tysięcy funtów rocznie. Wheal Grace, chociaż niewielka, okazała się bardziej dochodowa, niż Ross się spodziewał, i w ciągu pół roku pochłonęła jego liczne długi niczym dobroduszny Lukullus. Zyski z dwóch miesięcy pozwoliły spłacić tysiąc czterysta funtów długu wobec Caroline Penvenen; po kolejnych dwóch miesiącach Ross uregulował zobowiązania wobec banku Pascoe i mniejsze wierzytelności; do maja powinien spłacić pożyczkę pod zastaw hipoteki zaciągniętą przed dwudziestu laty u Harrisa Pascoe. Wkrótce na jego koncie w banku pojawią się pieniądze: może je zainwestować w pięcioprocentowe obligacje państwowe, trzymać w workach pod łóżkiem albo wydać na najpotrzebniejsze rzeczy.

Myśli o tym wywoływały zawrót głowy. Ross i Demelza jeszcze się nie przyzwyczaili do bogactwa i zachowywali się tak, jakby każdego popołudnia miano wydobyć ostatnią tonę rudy. Tydzień wcześniej Ross zabrał Demelzę do kopalni i pokazał jej dwa stale powiększające się wyrobiska. Rzekomo chciał ją przekonać, ale w istocie pragnął przekonać sam siebie, choć widywał je codziennie. Czuł, że jeśli przekona żonę, sam będzie spokojniejszy.

Kopalnia znajdowała się bardzo blisko dworu, więc Ross prawie codziennie wracał do domu na obiad, który najczęściej podawano około drugiej. W tej chwili była zaledwie pierwsza, ale powinien przejrzeć w bibliotece rachunki kopalni. Odkąd w święta Bożego Narodzenia pogodził się z żoną, spędzał jak najwięcej czasu w domu: to również go uspokajało. O mało się nie rozstali – Demelza postanowiła odejść, siodłała już konia. To, że byli tak bliscy zerwania, wydawało się teraz niewiarygodne. Kiedy się pogodzili, ich miłość się odrodziła. W pewien sposób stali się sobie bliżsi niż kiedykolwiek przedtem, znikły wszelkie mechanizmy obronne. Jednak nowa namiętność miała w sobie coś gorączkowego – wciąż tak było – jakby wyzdrowieli z niemal śmiertelnej choroby i stale musieli się przekonywać, że wszystko naprawdę dobrze się skończyło. Jeszcze nie ufali sobie tak jak kiedyś, całkowicie.

Szczęście i ulgę z powodu sukcesu kopalni mąciła świadomość, że we dworze w Trenwith, położonym w odległości zaledwie sześciu kilometrów, mieszka śmiertelny wróg Rossa. Często o tym zapominali, lecz później myśl wracała niczym ból, który na krótko zelżał, po czym znów staje się dokuczliwy. W takich chwilach odsuwali się od siebie na pewien czas. Ostatnią przykrością były narodziny i chrzest Valentine’a Warleggana. Ross i Demelza nie wypowiadali swoich myśli: było to wykluczone. Ale Caroline Penvenen napisała do Demelzy:

Byłam ogromnie rozczarowana, że Cię tam nie spotkałam, choć, szczerze mówiąc, w ogóle się tego nie spodziewałam, gdyż wiem, jaką głęboką, dozgonną miłość czują do siebie Ross i George. Nigdy wcześniej nie byłam we dworze w Trenwith: to piękna rezydencja. Chłopiec ma ciemne włosy i chyba jest bardziej podobny do Elizabeth. To zdrowe, dość ładne dziecko. (Nigdy szczeg ólnie nie interesowałam się dziećmi, które mają mniej niż trzy lata, ale na pewno Dwight postara się to zmienić!). Na chrzciny zaproszono bardzo wielu gości – nie miałam pojęcia, że rodzina Warlegganów jest tak liczna – a jeden czy dwóch starszych krewnych okazało się nieciekawymi postaciami. Na przyjęciu pojawili się wszyscy sąsiedzi z okolicy, którzy zdecydowali się opuścić domy w taki zimny dzień.

Później następował szczegółowy opis gości, a następnie Caroline napisała:

Stryj Ray nie mógł ze mną pojechać, był niestety zbyt słaby. Brakuje mu opieki Dwighta. Ostatni list Dwighta przyszedł dwa tygodnie temu. Służy na fregacie Travail, lecz wysłał list przed miesiącem, toteż nie wiem, co się z nim teraz dzieje. Zamartwiam się jak usychająca z miłości dziewica uwięziona w wieży, a dodatkową przykrość sprawia mi świadomość, że wstąpił do marynarki przeze mnie. Jakże pragnęłabym, by ktoś zakończył tę wojnę…

Chociaż Caroline pisała z przyjaznymi intencjami, Ross wolałby w ogóle nie dostać tego listu. Wywołał on w pamięci żywe wspomnienia dworu i ludzi, których tak dobrze znał. Caroline nie pisała o jednej osobie – Elizabeth. Naturalnie nie znała nawet połowy prawdy, lecz wyraźnie wiedziała wystarczająco dużo, by okazać takt w liście do Demelzy. Ross nie pojechałby na chrzciny, nawet gdyby ich zaproszono, ale w tej chwili wyjątkowo denerwowało go to, że nie ma wstępu do swojego rodzinnego domu, że nie może odwiedzać starej ciotki Agathy, spotkać się z synem stryjecznego brata, zobaczyć, jakie prace remontowe przeprowadzono w Trenwith. W czasie ostatniej niezapowiedzianej wizyty widział dostatecznie dużo, by rozumieć, że dwór zmienia charakter, że staje się obcy.

Kiedy mijał okno salonu, zerknął do środka i zobaczył siedzącą na fotelu żonę pogrążoną w rozmowie z dwoma nieznajomymi młodymi mężczyznami.

Natychmiast się odwrócił i wszedł do domu.

Jeremy ześlizgnął się z kolan matki i pobiegł w jego stronę, wołając: „Tata! Tata!”.

Ross wziął go na ręce, uściskał i postawił na podłodze, a tymczasem dwóch młodych ludzi wstało niezgrabnie, nie bardzo wiedząc, co zrobić z rękami. Demelza nosiła gorset z pięknej białej popeliny uszyty z dwóch koszul Rossa i ozdobiony koronką ze starej mantylki, kremową płócienną spódnicę i zielony fartuch; na pasku wisiał pęk kluczy. Jeszcze nie znaleźli okazji, by uzupełnić jej garderobę.

– Pamiętasz moich młodszych braci, Ross? – spytała. – To Samuel, drugi w kolejności, a to Drake, najmłodszy. Przyszli z Illuggan, by nas odwiedzić.

Wahanie.

– Cóż, minęło dużo czasu – rzekł Ross. Uścisnęli sobie ręce, ale z rezerwą, bez ciepła.

– Sześć lat lub coś koło tego – powiedział Sam. – Ojciec przyprowadził nas na chrzciny. Drake nigdy nie był w Namparze. Wtedy był jeszcze za mały.

– Nawet teraz to długa droga – wtrącił Drake.

– Wydaje mi się, że masz dłuższe nogi od Sama – zauważyła Demelza.

– Wszyscy mamy długie nogi, siostro – odparł trzeźwo Sam. – To po naszej matce. I ty na pewno też masz długie nogi, choć nie można ich zobaczyć.

– Czy zaproponowano wam coś do picia? – spytał Ross. – Macie ochotę na holenderski gin albo kordiał?

– Dziękujemy. Siostra pytała. Może później wypijemy szklankę mleka. Nie bierzemy do ust mocnych trunków.

– No tak… – mruknął Ross. – Cóż, usiądźcie. – Popatrzył na Demelzę, nie wiedząc, czy ich zostawić. Uniosła brew, zapraszając go, by został. Zatem również usiadł.

– Nie przeszkadza nam, gdy inni piją – odezwał się Drake, łagodząc słowa brata. – Ale sami wolimy nie pić.

– Jak się miewa wasz ojciec? – spytał Ross, podążając za oczywistymi skojarzeniami.

– W zeszłym miesiącu Pan Niebios raczył wezwać go do siebie – odpowiedział Sam. – Ojciec zmarł dobrze przygotowany na spotkanie z Odkupicielem. Przyszliśmy powiedzieć siostrze. O tym i o innych rzeczach.

– Och, przykro mi – rzekł Ross. Znów spojrzał na Demelzę, by zobaczyć, jak przyjęła wiadomość o śmierci ojca, lecz nie mógł się zorientować. – Jak to się stało?

– Zmarł na ospę. Nigdy jej nie miał i nagle zachorował. Pochowaliśmy go po tygodniu.

Ross doszedł do wniosku, że głos starszego brata, choć żarliwy, nie jest pełen emocji. Miłość synowska była obowiązkiem, nie wyborem.

– Wszyscy chorowaliśmy na ospę, gdy byliśmy mali – odezwał się Drake. – Zostało nam niewiele śladów. Miałaś ją, siostro?

– Nie, ale pielęgnowałam was, gdy chorowaliście – odpowiedziała Demelza. – Trzech jednocześnie. Każdego wieczoru ojciec był pijany jak bela.

Zapadło milczenie. Sam westchnął.

– Trzeba mu oddać sprawiedliwość: te czasy dawno minęły. Kiedy się znowu ożenił, nigdy już nie wziął trunku do ust.

– A macocha Nellie? – spytała Demelza. – Zdrowa?

– Jak rydz. Luke się ożenił i wyprowadził. William, John i Bobby poszli w ślady ojca i zostali górnikami, ale zamknięto kopalnię. W Illuggan panuje straszna nędza.

– Nie tylko w Illuggan – wtrącił Ross.

– To prawda, bracie – zgodził się Sam. – Kiedy byłem dzieckiem, wokół Illuggan i Camborne pracowało przeszło czterdzieści pięć maszyn parowych. Dzień i noc, dzień i noc. Teraz są cztery. Zamknięto Dolcoath, North Downs, Wheal Towan, Poldice, Wheal Damsel, Wheal Unity. Lista jest bardzo długa!

– I co robicie?

– Jestem sztygarem zmianowym – odpowiedział Sam. – Gdy mogę dostać robotę. Ale Miłościwy Pan postanowił dotknąć nieszczęściem i mnie. Drake przez siedem lat terminował u kołodzieja. Czasem miał pracę, czasem nie, ale ostatnio dla niego też nic nie ma.

Ross zaczął podejrzewać, jaki jest cel wizyty braci Demelzy, ale powstrzymał się przed wypowiadaniem swoich przypuszczeń.

– Obaj jesteście metodystami? – spytał.

Sam skinął głową.

– Obaj się nawróciliśmy i kroczymy drogą Chrystusa, przestrzegając Jego przykazań.

– Myślałam, że nie otrzymałeś łaski – powiedziała Demelza. – Wiele lat temu, kiedy ojciec przyszedł, by namówić mnie do powrotu do domu, mówił, że wszyscy się nawrócili oprócz ciebie, Samuelu.

Sam wydawał się zawstydzony. Dotknął dłonią pobrużdżonej twarzy.

– To prawda, siostro. Masz dobrą pamięć. Ponad dwadzieścia lat żyłem bez Boga w żółci gorzkości i związaniu nieprawości^2. Ale w końcu Bóg wybaczył mi moje grzechy i uwolnił moją duszę.

– Teraz Sam jest bliżej zbawienia niż pozostali bracia – rzekł Drake.

Ross zerknął na młodszego mężczyznę, w którego głosie zabrzmiał cień ironii, ale blada, spokojna twarz jej nie wyrażała. Drake był podobny do Demelzy: ten sam kolor włosów, oczy, czysta cera. Może również poczucie humoru?

– Nie jesteś pewny samego siebie? – spytał.

Drake się uśmiechnął.

– Czasem błądzę.

– Wszyscy błądzimy, prawda? – odparł Ross.

– Ty też jesteś metodystą, bracie? – zapytał Sam z nadzieją w oczach.

– Nie, nie – odpowiedział Ross. – To była tylko ogólna uwaga o życiu, nic więcej.

Nadbiegł Jeremy i pociągnął Demelzę za spódnicę.

– Mogę wyjść na dwór, mamo? – poprosił. – Mogę się pobawić z Garrickiem?

– Tak, ale uważaj na siebie. Nie wchodź na murki, dopóki rana się nie zagoi.

Kiedy Jeremy odszedł, Sam zwrócił się do Demelzy:

– Masz więcej dzieci, siostro?

– Nie, tylko to jedno. Nasza córeczka umarła. – Demelza wygładziła spódnicę. – A ojciec i wdowa? Pamiętam, że mieli dzieci?

– Dziewczynkę, teraz pięcioletnią, nazywa się Flotina. Troje innych wezwał do siebie Pan.

– Bóg ma dużo na sumieniu – zauważył Ross.

Zapadło niezręczne milczenie. Żaden z młodych mężczyzn nie chwycił przynęty, choć ich ojciec niewątpliwie by to zrobił.

– O której wyszliście dziś z domu? – spytała Demelza.

– Z domu? Tuż po brzasku. Raz źle skręciliśmy i zawrócili nas gajowi. Pomyliłem się, bo myślałem, że szliśmy tamtędy poprzednim razem.

– Możliwe – odparł Ross. – W Trenwith są nowi właściciele, którzy zamykają ścieżki używane od pokoleń.

– Jest za późno, by wracać pieszo do Illuggan – powiedziała Demelza. – Musicie przenocować.

– Dziękujemy, siostro. – Samuel odchrząknął. – Tak naprawdę, siostro – i bracie – przyszliśmy prosić o przysługę. W Illuggan wielu ludzi od trzech miesięcy nie miało w ustach kawałka mięsa. Żywimy się chlebem jęczmiennym, cienką herbatą i sardynkami, gdy możemy je zdobyć. Ale się nie skarżymy. Miłosierny Jezus uwalnia nas od głodu duszy. Pijemy z czystej krynicy Jego wiecznej miłości. Jednak wielu ludzi umiera z nędzy i chorób, odchodzi w grzechu.

Umilkł i skrzywił się.

– Mów dalej – rzekł cicho Ross.

– A więc, bracie, słyszeliśmy, że jest tu praca. Doszły nas słuchy, że kopalnia dobrze sobie radzi. Podobno w zeszłym miesiącu przyjęliście do pracy dwudziestu nowych ludzi, a miesiąc wcześniej także dwudziestu. Nie ma lepszego górnika ode mnie, bracie, choć mówię to sam o sobie. Drake jest dobrym rzemieślnikiem, zna się na wielu rzeczach oprócz kołodziejstwa. Przyszliśmy zobaczyć, czy jest tu dla nas praca.

Jeremy przed chwilą wyprowadził Garricka do ogrodu, pies skakał wokół niego i szczekał. Ross przygryzł palec i spojrzał na Demelzę. Trzymała dłonie na kolanach i skromnie spuściła oczy, nie zdołała jednak ukryć przed Rossem, że intensywnie myśli i że wyrobiła już sobie zdanie na temat prośby braci, ale nie uczyniła żadnego znaku, chcąc prawdopodobnie, by sam podjął decyzję.

Bardzo dobrze, lecz sprawa bezpośrednio jej dotyczy. Trudno mu odmówić: to bracia Demelzy znajdują się w potrzebie, a jemu dobrze się powodzi. Jednak Demelza musiała uciekać przed swoją rodziną – głównie przed ojcem. Nie ulegało wątpliwości, że pamiętano ją jako córkę górnika, ale gdy przed czterema laty została żoną Rossa, zaczęto ją przyjmować w towarzystwie. Teraz, mając pieniądze, mogą żyć na jeszcze wyższej stopie. Eleganckie ubrania, trochę biżuterii, odnowiony dwór. Mogą przyjmować gości i obracać się w wyższych sferach. Demelza nie byłaby normalną kobietą, gdyby po latach ubóstwa nie miała takich ambicji. Czy chciałaby, by pokrzyżowali jej szyki dwaj bracia mieszkający w pobliżu Nampary, pracujący fizycznie, mówiący językiem ludu, przyznający się do pokrewieństwa z nią i domagający się specjalnego traktowania, co tylko by ją wprawiło w zakłopotanie? Musieliby utrzymywać kontakty ze wszystkimi pracującymi w kopalni Rossa: górnikami, ludźmi obsługującymi maszyny, płukaczami, robotnikami zajmującymi się wentylacją wyrobisk, chłopcami i dziewczętami pomagającymi w kopalni, parobkami, dzierżawcami, służącymi. W tej chwili, chociaż wszyscy wiedzą, że Demelza pochodzi z górniczej rodziny, uznają ją za panią Poldark. Relacje Demelzy z otoczeniem są wyjątkowo dobre: ludzie szczerze ją lubią, szanują, poważają. Jak może się to zmienić po przybyciu dwóch braci Carne? A jeśli później pojawi się trzech lub czterech następnych? Jeśli się ożenią z dziewczętami z okolicy? Czy Demelza chciałaby mieć wokół siebie gromadę krewnych, ubogich, niezadowolonych, roszczących sobie pretensje do lepszego traktowania niż reszta mieszkańców? Szczególnie dotyczy to kobiet, bo nie mają takiej umiejętności oceny sytuacji jak mężczyźni.

– Wheal Leisure to niewielka kopalnia – rzekł Ross. – Łącznie zatrudniamy niespełna stu ludzi, którzy pracują pod ziemią i na powierzchni. Dopiero od niedawna nam się polepszyło. Dziewięć miesięcy temu pojechałem do Truro, by sprzedać maszynę parową i wyposażenie naziemne właścicielom Wheal Radiant. Jednak nagle znaleźliśmy tak wielkie złoże cyny, że nawet przy obecnej niskiej cenie rudy osiągamy duże zyski. Wszystkie znaki na ziemi i niebie mówią, że dwie żyły będą coraz szersze i grubsze. Przed nami co najmniej dwa lata pracy. Nie jestem w stanie powiedzieć, co będzie później. Ale cena cyny jest tak niska, a marża zysku tak niewielka, że rozsądek nakazuje nie powiększać skali robót. Po pierwsze dlatego, że zwiększona podaż cyny spowoduje spadek ceny. Po drugie – im dłużej trwa wojna, tym większe szanse na wzrost zapotrzebowania na metale, co wywoła wzrost cen. Dlatego musimy odmawiać wielu ludziom, którzy przychodzą do nas w poszukiwaniu pracy.

Ross urwał i spojrzał na dwóch młodych ludzi. Nie był pewien, czy rozumieją, co mówi, lecz wydawali się podążać za tokiem jego myśli.

– Nie chcemy zabierać pracy innym – powiedział Sam.

– Muszę się porozumieć w tej sprawie z nadsztygarem Henshawe’em – rzekł Ross. – Najlepiej zrobić to rano. Dlatego proponuję, byście spędzili noc w Namparze. Myślę, że możemy was ulokować w domu albo w stodole.

– Dziękujemy, bracie.

Demelza odgarnęła włosy z czoła.

– Przyjmowaniem do pracy robotników zajmuje się nadsztygar Henshawe i gdy z nim porozmawiam, będę wiedział coś więcej. A tymczasem poczęstujemy was obiadem.

– Dziękujemy, bracie.

– Myślę, Samuelu i Drake’u, że możecie nazywać mnie siostrą – odezwała się. – Ale mojego męża powinniście nazywać kapitanem Poldarkiem.

Na twarzy Sama pojawił się uśmiech.

– Chętnie, siostro. Prosimy o wybaczenie. Metodyści mają zwyczaj nazywać wszystkich braćmi. To tylko sposób wyrażania się.

Ross zacisnął usta.

– Niechaj tak będzie – powiedział w końcu. – Rano porozmawiam z nadsztygarem Henshawe’em. Powinniście jednak rozumieć, że nie obiecuję wam pracy. Przyrzekam tylko, że to z nim przedyskutuję.

– Dziękujemy – odparł Sam.

– Dziękujemy, kapitanie – dodał Drake.

Demelza wstała.

– Powiem Jane, że na obiedzie będą dwie dodatkowe osoby.

– Dziękujemy, siostro – rzekł Sam. – Ale pamiętaj, że nie przyszliśmy po to, by się najeść.

– Rozumiem.

Ross poprosił dwóch młodych ludzi, by znów usiedli, po czym wyszedł za Demelzą. Kiedy dogonił ją w korytarzu, uszczypnął ją w pupę, a ona wydała z siebie przytłumiony pisk.

– Nie przekazałaś mi żadnego znaku, czy chcesz, żebym dał im pracę, czy nie – rzekł.

– To twoja kopalnia, Ross.

– Ale twoja decyzja.

– Wobec tego odpowiedź brzmi: tak. Naturalnie, że chcę.

Tego wieczoru, leżąc w łóżku, Ross powiedział:

– Rozmawiałem z Henshawe’em i możemy ich przyjąć. Oczywiście jeśli zgodzą się na warunki, które zaproponujemy. Nie chcę zatrudniać więcej sztygarów zmianowych i nie chcę nikogo zwalniać, ale jest miejsce dla jednego dodatkowego robotnika akordowego. Drake mógłby pracować w maszynowni, jeśli mu to odpowiada.

– Dziękuję, Ross.

– Zdajesz sobie sprawę, że obecność tych młodych mężczyzn może być dla ciebie krępująca?

– Dlaczego?

Ross opisał kilka ewentualności.

– Tak, to możliwe – odrzekła. – Będę musiała to znieść, prawda? I ty także.

– Nie w tym samym stopniu. Tak czy inaczej, decyzja należy do ciebie. Muszę powiedzieć, że dziś po południu byłaś równie nieprzenikniona jak wtedy, gdy graliśmy w wista i zapomniałaś, jaki jest kolor atutowy.

– Ile razy mi się to przytrafiło? Tylko raz! – Usiadła, oparła się łokciem o poduszkę i spojrzała na Rossa. – Mówiąc poważnie, Ross, chociaż jestem twoją żoną i wszystko z tobą dzielę, to ciągle twoja posiadłość, twoja kopalnia, twoi robotnicy. Jeśli zatem nie chcesz zatrudnić tych młodych mężczyzn, odeślij ich i nie myśl o tym, że to moi bracia! Masz prawo to zrobić, a ja nie będę się skarżyć.

– Ale chcesz, żeby zostali?

– Tak, chcę, żeby zostali.

– To wystarczy. Nie ma potrzeby mówić nic więcej.

– Trzeba powiedzieć coś jeszcze, Ross. Nie możesz się spodziewać, że będę się godnie zachowywać w domu, jeśli szczypiesz mnie w tyłek niemal na ich oczach!

– Wszystkie damy z wyższych sfer nauczyły się to znosić – odparł Ross. – Na tym polega ich wyższość, że znoszą to w milczeniu.

Demelza już miała rubasznie odpowiedzieć, lecz się powstrzymała. W trakcie żartobliwej szermierki słownej w dalszym ciągu pojawiały się między nimi rozdźwięki. Ross prawdopodobnie to wyczuwał, zdawał sobie sprawę, że chyba nie ma szans na pokonanie żony w pojedynku słownym. Położył rękę na kolanie Demelzy pod jej koszulą nocną i trzymał nieruchomo.

– Gdzie ich ulokujesz? – spytała.

– Myślałem o Mellin. Teraz, po śmierci starego Joego Triggsa, ciotka Betsy ma wolny pokój. Jej też by to pomogło.

– Chyba poznałabym Sama, ale nigdy bym się nie domyśliła, że ten drugi to Drake, wiesz? – rzekła zamyślonym głosem Demelza.

– Jest do ciebie trochę podobny, prawda? – rzekł Ross.

– Co masz na myśli?

– Hm, cera, kształt twarzy. I wyraz oczu.

– Jaki?

– Powinnaś wiedzieć… Buntowniczy, przekorny.

Demelza cofnęła kolano.

– Wiedziałam, że powiesz coś niemiłego.

Ross położył rękę na jej drugim kolanie.

– Wolę tę nogę. Masz na niej bliznę po tym, jak spadłaś z wiązu, gdy miałaś piętnaście lat.

– Nie. Wtedy tylko się podrapałam. Blizna powstała, kiedy przewróciłam na siebie szafę.

– Widzisz? Dokładnie o to mi chodzi. Buntownicza, przekorna…

– I coraz bardziej poobijana, zmęczona…

– Prawie tego nie widać. Skazy urody ukochanej osoby są jak ozdobniki wzbogacające utwór muzyczny.

– Boże, jak ładnie o tym opowiadasz… – westchnęła Demelza. – Lepiej idź spać, bo zacznę myśleć, że mówisz poważnie.

– Piękne opowieści zawsze należy brać poważnie.

– Będę je brała poważnie, Ross. Dziękuję. I przyrzekam ci o nich nie przypominać w jaskrawym świetle dnia.

Przez pewien czas leżeli w milczeniu. Rossa ogarnęła senność. Snuł leniwe rozmyślania o miłych, dających satysfakcję aspektach swojego życia – nie o irytujących Warlegganach mieszkających w sąsiedniej posiadłości, nie o Elizabeth i jej synu, nie o niepewnym wyniku wojny, tylko o zyskach z kopalni, uwolnieniu się od ciężaru długów, własnej miłości do żony i syna. Jak dotąd nie zaangażowali dodatkowej służby i zaniedbali gospodarstwo, podekscytowani sukcesami górniczymi. Ross myślał o sianokosach i zaoraniu długiego pola, o spacerze po twardym piasku plaży Hendrawna, o planach remontu biblioteki, zakupach w Truro, wprowadzaniu żony w eleganckie towarzystwo.

– Jest jeszcze sprawa dzieci, Ross… – odezwała się nagle Demelza.

– Jakich dzieci?

– Naszych. Uważam za prawdopodobne, że przed końcem roku nasz przychówek się powiększy.

– Co takiego?! – Wrócił na ziemię z przyjemnych marzeń. – Naprawdę?! Jesteś pewna?!

– Niecałkowicie. Ale w tym miesiącu nie miałam niewieściej przypadłości, a jak wiesz, pojawia się u mnie regularnie jak w zegarku. Ostatnio się na mnie gniewałeś, że nie powiedziałam ci dostatecznie szybko, więc teraz postanowiłam cię uprzedzić.

– Wielki Boże! – zawołał Ross. – Zupełnie się tego nie spodziewałem!

– Byłoby trochę dziwne, gdybyśmy nie mieli dziecka – odparła Demelza. – Od Bożego Narodzenia nic innego nie robimy, prawda?

– Chcesz przestać?

– O nie, skądże. Ale to żadna niespodzianka.

– Tak, chyba masz rację.

Zapadło milczenie.

– Zdenerwowałeś się? – spytała Demelza.

– Nie zdenerwowałem, ale nie jestem też w siódmym niebie. Nie z tych samych powodów co poprzednio: będę szczęśliwy, mając drugie dziecko. Chodzi o niebezpieczeństwa, na które cię to naraża. Przez długi czas stale coś nam groziło i teraz, gdy już uwolniliśmy się od ciężaru długów i groźby nędzy, wolałbym przez rok lub dwa nie dawać nowych zakładników fortunie.

– Jesteśmy zakładnikami fortuny po prostu dlatego, że żyjemy.

– Naturalnie. Mówię jak tchórz. Przemawia przeze mnie lęk, nie lęk o siebie, tylko o ludzi, na których mi zależy.

Demelza poruszyła się lekko.

– Może to tylko fałszywy alarm? Nie martw się o mnie. Już dwa razy wszystko było w porządku.

– Kiedy miałoby to nastąpić?

– Chyba w listopadzie.

– Pamiętasz burzę, która rozpętała się w chwili narodzin Julii? Nigdy nie widziałem takiej gwałtownej burzy. Kiedy gnałem po starego Choake’a, wiatr zwalał z nóg.

– A Choake w ogóle się nie przydał. Wszystkim zajęła się żona Zacky’ego Martina. Znacznie bardziej jej ufam.

– Słyszałem, że przy porodzie Elizabeth asystował nowy lekarz z Truro, Behenna. Zdaje się, że niedawno przyjechał z Londynu i zna się na swoim fachu.

Nastąpiła chwila ciszy, co zwykle zdarzało się, gdy padało imię Elizabeth. Ani Ross, ani Demelza nie robili tego celowo: rozmowa zamierała samoistnie.

– Gdyby przy porodzie miał mi asystować mężczyzna, wolałabym Dwighta. Powinien wrócić do listopada.

– Nie liczyłbym na to. Na razie nie widać końca wojny.

– Wkrótce muszę pojechać do Caroline. Jeszcze się jej nie odwdzięczyliśmy jak należy.

– Właśnie o tym myślałem, gdy wracałem dziś z kopalni. Ale nie chcę, żebyś tam jechała w tym stanie, trzęsła się w siodle. To daleka droga…

– O Boże, jeszcze przez wiele miesięcy mogę biegać, Ross, i nic mi nie będzie! Skoro Caroline nie chce odejść od łóżka stryja, jedno z nas powinno ją odwiedzić. Na pewno bardzo się męczy, nie mogąc z nim porozmawiać o swoim niepokoju o Dwighta.

– Dziesięć minut temu leżałem pogrążony w przyjemnych marzeniach – rzekł Ross. – Teraz jestem całkowicie rozbudzony, a miły kokon, jaki wokół siebie utkałem, został rozdarty przez jedną krótką nowinę. To, co powiedziałaś, wywołuje we mnie radość, ale jestem zbyt przejęty, by spać.

– Chcesz spać? – spytała Demelza.

– Nie… jeszcze nie.

Poruszył głową, przytulił policzek do jej policzka i leżeli przez chwilę, cicho oddychając.

– Mam nadzieję, że to dziewczynka, ale nie taka jak ty – powiedział. – Wystarczy mi jedna Demelza.

Rozdział trzeci

Do drzwi dworu w Killewarren podjechał wysoki, około czterdziestoletni mężczyzna o pociągłej, pełnej godności twarzy, następnie zsiadł z konia i ujął sznur dzwonka. Nosił brązowy strój jeździecki z nankinu uszyty przez drogiego krawca, wyglansowane wysokie buty o tak ciemnym odcieniu brązu, że wydawały się prawie czarne, i czarny jedwabny halsztuk. Po obu stronach na wysokości twarzy sterczały rogi kołnierzyka. Mężczyzna był gładko ogolony i miał ciemne włosy, nieco posiwiałe na skroniach. Nie nosił peruki.

Kiedy pojawił się służący, gość spytał o pana Raya Penvenena.

– Pan dziedzic źle się czuje, sir. Proszę łaskawie iść za mną. Kogo mam zaanonsować?

– Unwina Trevaunance’a.

Przybysza wprowadzono do dużego salonu na pierwszym piętrze. Popatrzył na spłowiałe aksamitne kotary, eleganckie, lecz podniszczone meble i wytarte tureckie dywany. Odkąd mniej więcej przed czterema laty po raz ostatni odwiedził Killewarren, dwór jeszcze podupadł. W jednym z rogów lustra wiszącego nad kominkiem pojawiła się pleśń. Od ściany odklejał się kawałek grubej tapety. Unwin zmarszczył z niesmakiem nos, przesunął palcem po gzymsie kominka i spojrzał na opuszkę, szukając śladów kurzu. Postanowił nie siadać.

Po mniej więcej pięciu minutach do salonu weszła Caroline Penvenen. Ku irytacji Unwina niosła swojego mopsika, który warknął, a później zaszczekał na widok gościa.

– Unwin! Cóż za niespodzianka! – powiedziała Caroline. – Horacy też cię pamięta! Nie bój się, kochanie, nie pozwolę temu wielkiemu dżentelmenowi cię zjeść. Widziałam cię na chrzcinach u Warlegganów, ale nie zamieniliśmy ani słowa.

– To prawda. – Trevaunance pochylił wielką głowę nad dłonią Caroline, trzymając się jak najdalej od psa. – Zauważyłem, że twój stryj jest nieobecny, i wtedy powiedziano mi o jego chorobie. Pomyślałem, że mógłbym go odwiedzić. Ufam, że czuje się lepiej?

– Niestety, nie czuje się lepiej. Ale dziękuję za uprzejmość, powiem mu, że nas odwiedziłeś.

– Nie mogę go zobaczyć?

Caroline pokręciła głową.

– Lekarz zabronił mu przyjmować gości. Szczerze mówiąc, obawiam się, że zanadto by go to zmęczyło.

– Kto go leczy?

– Doktor Sylvane z Blackwater.

– Nie znam go. Lecz rzadko bywam w Kornwalii. Czy jest… skuteczny?

– Dziwnie to nazywasz… Nie znam odpowiedzi na twoje pytanie, Unwinie. Stryj Ray czuje się coraz gorzej. Mogą to być postępy choroby, której nie powstrzyma żaden lekarz, nawet najbardziej skuteczny.

Unwin zerknął przez okno. Uderzały w nie strugi deszczu.

– Okropna ulewa. Kwietniowy deszcz… Muszę prosić, byś pozwoliła mi ją przeczekać w waszym dworze.

– Będzie mi bardzo miło. Napijesz się czegoś? Mamy trochę dobrej francuskiej brandy, którą niedawno przemycono. A może piwo albo kieliszek madery?

– Dziękuję. Brandy, jeśli to nie nazbyt wielki kłopot.

Caroline pociągnęła za sznur dzwonka i wydała polecenia służącemu. Unwin obserwował ją z nieskrywanym zainteresowaniem. Doszedł do wniosku, że nie wypiękniała od czasu, gdy poznał ją w domu jej stryja w Oxfordshire. Miała wtedy osiemnaście lat i była wysoką, kapryśną, rudowłosą dziewczyną o wybitnej urodzie. A także spadkobierczynią majątku dwóch bogatych starych kawalerów znanych ze skąpstwa. Czy można sobie wyobrazić lepszą kandydatkę na żonę? Pojechał za nią do Kornwalii i po osiemnastu miesiącach sporadycznych zalotów uznał, że ją złowił, gdy nagle zerwała się z haczyka i oświadczyła, że nie chce mieć z nim nic wspólnego. Później pojawiły się plotki o jej zaręczynach z lordem Conistonem, lecz w końcu za niego nie wyszła. Unwin sądził, że zna przyczynę tego stanu rzeczy. Był to jeden z powodów jego dzisiejszej wizyty. Okazało się, że Caroline nie jest już tak ponętna jak dawniej. Jej wysoka, szczupła sylwetka stała się kanciasta, cera straciła świeżość. W wieku dwudziestu dwóch lat w dalszym ciągu była pięknością i zwracała na siebie uwagę wzrostem i postawą, lecz zauważało się pewien regres, co sprawiło Unwinowi przyjemność. Może w końcu stanie się mniej kapryśna i uparta.

Kiedy przyniesiono brandy, Unwin wypił łyk i ugryzł ciasteczko.

– Mm, bardzo dobra brandy. A zatem wojna nie wpłynęła na handel z drugim brzegiem kanału La Manche?

– Nie. Wszyscy mówią, że nawet się zwiększył.

– Mniej ludzi do pilnowania wybrzeża, co? Ale handel z wrogiem to poważna sprawa. Okazja do szpiegostwa, sprzedaży informacji, osłabianie blokady. Powinien się o tym dowiedzieć Pitt.

Caroline pozwoliła Horacemu ześlizgnąć się z kolan. Mops potoczył się po podłodze, a następnie się położył. Oddychał ze świstem i posapywał, podejrzliwie spoglądając na Unwina przekrwionymi ślepiami.

– Mam nadzieję, że twoja kariera rozwija się pomyślnie?

– Owszem. W tym roku w końcu zatwierdzono mój wybór na posła do Izby Gmin i usunięto mojego rywala. Obiecano mi stanowisko podsekretarza stanu, mam je wkrótce otrzymać i cieszę się z tego. Prawdopodobnie będę się zajmować finansami. Zdobycie pieniędzy na prowadzenie wojny to jeden z najważniejszych tematów, którymi musimy się zająć.

– Sądziłam, że równie ważna jest walka – zauważyła Caroline.

– To także. Bardzo brakuje nam żołnierzy i oficerów. Zastanawiam się, czy Ross Poldark nie myśli o powrocie do sześćdziesiątego drugiego regimentu piechoty.

– Powinieneś go spytać.

Unwin znów spojrzał przez okno.

– Powiedz mi, Caroline. Twój stryj… Mam nadzieję, że wkrótce nie nastąpi… Lekarz nie przewiduje tragicznego końca?

– Doktor Sylvane nigdy nie powie, że spodziewa się śmierci pacjenta, dopóki ten jeszcze oddycha albo reaguje na dotknięcie palca u nogi, ale muszę przyznać, że nie mam wielkich nadziei.

– Jeśli to się stanie, co wtedy zrobisz? Wrócisz do Londynu? Nie możesz zostać sama w Killewarren.

– Dlaczego nie? Jeszcze nie podjęłam decyzji. Wolę żyć z dnia na dzień.

– Oczywiście… Często się zastanawiam, co by się stało, gdybyś nie pokłóciła się ze mną tamtego wieczoru w maju.

Caroline się uśmiechnęła.

– Cóż, wtedy zostałabym twoją żoną, Unwinie. Nietrudno to zgadnąć. Ale nie byłabym dla ciebie dobrą żoną.

– Pozwól mi mieć własne zdanie na ten temat. Sądzę, ośmielam się sądzić, że byłabyś szczęśliwsza. Nie jestem potworem. Większość ludzi uważa mnie za dość miłego człowieka. Coś znaczę w świecie. Żyłabyś pełnią życia, poznałabyś ciekawych ludzi. Nawet gdybyś mnie nie kochała, bylibyśmy wspaniałą parą. Czułabyś się znacznie lepiej niż teraz, żyjąc samotnie z dala od Londynu i przyjaciół z Oxfordshire…

– I opiekując się chorym starcem – dokończyła Caroline. – O tak, moje życie wyglądałoby inaczej. I twoje również. Wszystkie decyzje, jakie podejmujemy, wpływają na nasze życie. Jeśli wybiorę się jutro na przejażdżkę konną, nie będę siedziała przy kominku. Gdybyś dziś rano nie odwiedził stryja Raya, nie naraziłbyś się na to, że przemokniesz w drodze powrotnej do domu. Stale dokonujemy wyborów. Czy to nie o tym mówią duchowni wygłaszający kazania o wolnej woli?

Unwin wysunął do przodu dolną wargę. Nie lubił takich żartów.

– To prawda, moja droga. Ale decyzje nie muszą być nieodwołalne. Gdybyś chciała, wszystko jest jeszcze możliwe.

Horacy, dotknięty stopą pani, przewrócił się na bok i wydał z siebie krótkie szczeknięcie. Później zapadła cisza i słychać było tylko plusk deszczu, a czasem kapanie wody sączącej się przez dach.

– Ślub z tobą, Unwinie? Dlaczego myślisz, że mogłabym zmienić zdanie?

– Nie zakładam, że je zmieniłaś. Ale oboje jesteśmy starsi. To, co powiedzieliśmy dwa lata temu, gdy byliśmy rozgorączkowani, nie musi być ostateczne. Tymczasem ty nie wyszłaś za mąż, a ja się nie ożeniłem. Wszystko jest jeszcze możliwe.

Caroline wygładziła koronki z Mechelen na swoich nadgarstkach. Jej piękne oczy zamgliły się na chwilę i Unwin pomyślał, że przyjmie oświadczyny. Później gwałtownie pokręciła głową.

– Dziękuję, ale nie, Unwinie, to niemożliwe. Nie dla mnie. Kiedy zerwaliśmy ze sobą tamtego wieczoru w maju po przyjęciu u twojego brata, może wyrażałam się nieco niegrzecznie, mało pochlebnie. Zechciej mi to wybaczyć, złóż to na karb mojego temperamentu i młodości. Ale nie zmieniłam zdania. Nie mogłabym wyjść za ciebie. Przykro mi. Dziękuję jednak, że prosisz mnie jeszcze raz o rękę: uważam to za komplement.

Unwin wypił łyk brandy. Wyciągnął długie nogi i spojrzał na plamę błota na lśniących butach do jazdy konnej. Zjadł resztę ciasteczka.

– Cóż, wybór należy do ciebie. Nie chcę go kwestionować. Ale może zawrzyjmy umowę, że dopóki jedno z nas nie poślubi kogoś innego, drzwi nie są całkowicie zamknięte. Gdybyś kiedykolwiek zmieniła zdanie, a mnie nie będzie w Kornwalii, John zna mój adres.

– Dziękuję, Unwinie. – Już zamierzała powiedzieć, że nic nie skłoni jej do napisania listu, ale była teraz dojrzalsza i nie zrobiła tego przez wzgląd na jego uczucia. – Powiem stryjowi, że nas odwiedziłeś.

Przestało padać i między chmurami pojawiło się błękitne niebo, lecz framugę okna w dalszym ciągu pokrywały krople wody.

– Zdaje się, że twoim stryjem opiekował się młody lekarz. Jak się nazywał? Enys, Dwight Enys.

Caroline zastanawiała się, czy pytanie ma ukryty podtekst. Trudno było zgadnąć, jak daleko docierają plotki i czy ktoś poza najbliższymi znajomymi wie o jej romansie z Dwightem.

– Doktor Enys postanowił wziąć udział w wojnie. W okresie Bożego Narodzenia wstąpił do marynarki wojennej, oczywiście jako chirurg, i teraz służy na fregacie patrolowej należącej do Eskadry Zachodniej. Stryjowi bardzo brakuje jego opieki.

– Ciekawe. Mam nadzieję, że nie brał udziału w bitwie w zeszłym tygodniu.

– Jakiej bitwie? Nic o niej nie słyszałam.

– Byłem wczoraj w Falmouth i wszyscy o tym mówili. Eskadra Neda Pellewa. Podobno walka trwała jedenaście godzin i toczyła się w czasie wściekłej wichury. Sir Edward to wielki człowiek. Potrzebujemy więcej takich dowódców.

Horacy mruczał i pochrapywał, jakby nagle zapadł w sen.

– Wiadomości ze świata docierają do nas z wielkim opóźnieniem – rzekła po chwili Caroline. – Proszę, podaj mi więcej szczegółów, jeśli je znasz.

– Szczegółów? Ach, o bitwie… Cóż, są dość skąpe. Zdaje się, że Pellew dowodził Arethusą i dwoma innymi okrętami. Jego eskadra zauważyła i zaatakowała francuski okręt liniowy i fregatę. Nie znam się na rozmiarach okrętów wojennych, ale wyobrażam sobie, że francuski okręt liniowy był największą jednostką biorącą udział w walce. Doszło do wściekłej bitwy; w rezultacie oba okręty francuskie zniosło na brzeg i skończyły jako kompletne wraki. My straciliśmy jeden okręt.

– Jeden? Chcesz powiedzieć, że zatonął?

– Wichura wyrzuciła go na brzeg, podobnie jak okręt Francuzów. Arethusa i druga fregata bezpiecznie odpłynęły. Wczoraj mówiło o tym całe miasto. We wszystkich piwiarniach tłumy ludzi z gminu piły za zdrowie Neda Pellewa.

– Mam kilku przyjaciół w Eskadrze Zachodniej – powiedziała Caroline. – Zdaje się, że służą na Arethusie i towarzyszących jej okrętach. Znasz ich nazwy?

Unwin dopił brandy.

– Coś słyszałem. Wymieniano je kilka razy, ale trudno je zapamiętać. Są do siebie bardzo podobne.

Zza chmur wyszło słońce, którego promienie oświetliły drzewa, mokre dachy z łupku i kamienne płyty dziedzińca. Na parterze, w stajni znajdującej się bezpośrednio pod salonem, rżały i parskały konie.

– Zaczekaj… – rzekł Unwin. – Już mam. Jeden to Travail, dowodzony przez kapitana Harringtona, a drugi nazywał się Mermaid, ale nie pamiętam nazwiska dowódcy. Może Banks? Nie jestem pewien.

– Który zniosło na brzeg?

– Chyba Travail. Tak, na pewno, bo Harrington poległ w walce, a Mermaid niebezpiecznie zbliżył się do brzegu, usiłując ratować rozbitków… Moja droga Caroline, czy na pokładzie był jakiś twój dobry znajomy? Mam nadzieję, że nie wytrąciłem cię z równowagi?

– Nie, nie – odpowiedziała w zamyśleniu, po dłuższej chwili. – Po prostu nagle przebiegł mnie dreszcz.

W niewielkim domu z portykiem na końcu głównej ulicy Falmouth, skąd rozciągał się widok na wejście do portu, Verity Blamey z domu Poldark kładła spać synka, gdy nagle rozległo się pukanie do drzwi. Słońce niedawno skryło się za wzgórzami i nad St Mawes zebrały się strzępiaste chmury. Woda poszarzała i przybrała kolor pokrytej patyną cyny. W oknach i na masztach zaczęły błyskać światła.

Pani Stevens wyszła z wizytą do przyjaciółki, toteż Verity była sama w domu. Przed zejściem na dół wyjrzała przez okno salonu i zobaczyła, że gościem jest wysoka młoda kobieta trzymająca za uzdę konia. Verity zeszła i otworzyła drzwi.

– Jest pani żoną kapitana Andrew Blameya?

– Panna Penvenen, prawda? Co się stało? Źle się pani czuje?

– Mogę wejść? Czy mój koń będzie tu bezpieczny?

– Tak, tak. Proszę.

Wysoka dziewczyna wspięła się schodami za Verity. Miała zaróżowione policzki i Verity w pierwszej chwili pomyślała, że to objaw gorączki. Weszły do salonu.

– Nigdy się nie poznałyśmy – rzuciła obcesowo, bez żadnych wstępów Caroline. – Przez tyle lat. Chociaż mamy wielu wspólnych przyjaciół. Potrzebuję pomocy, więc postanowiłam przyjechać do pani. Czy to nie dziwne?

– Naturalnie, że nie. Jest pani wielką przyjaciółką Rossa. Z przyjemnością udzielę pani pomocy. Najpierw proszę usiąść i czegoś się napić.

– Nie. – Caroline stanęła przy oknie, trzymając w dłoni szpicrutę. – Chcę wiedzieć… Nie jestem pewna, czy może mi pani pomóc. Przed chwilą przyjechałam z Killewarren.

– Z Killewarren? Bez asysty?

– Och, nieważne. – Caroline lekceważąco machnęła ręką. – A może jednak gdzieś się spotkałyśmy? Na przykład na jakiejś oficjalnej uroczystości? Od razu mnie pani poznała.

– Widziałam panią dwa razy. Po raz pierwszy w Bodmin cztery lata temu.

– Na pewno słyszała pani o mnie, tak jak ja słyszałam o pani. Ross musiał mówić o mnie i mojej przyjaźni z Dwightem Enysem.

– Tak. O tak.

– Czy wspomniał, że w czasie Bożego Narodzenia zaręczyłam się z Dwightem?

Verity zapięła pod szyją guzik skromnej płóciennej sukienki. Nie wiedziała, co tak wytrąciło Caroline z równowagi, ale nagłe przybycie ubranej w jasne kolory, eleganckiej młodej kobiety sprawiło, że poczuła się szara i zaniedbana, jak brzydka ćma przy pięknym motylu. Słyszała o skłonności Caroline do niekonwencjonalnych zachowań i dramatycznych gestów i zastanawiała się, czemu zwraca się właśnie do niej.

– Nie widziałam Rossa ani innych krewnych od Bożego Narodzenia. Demelza napisała dwa listy, ale o tym nie wspomniała.

– Mieliśmy to zachować w tajemnicy przed moim stryjem, który nie aprobuje naszych zaręczyn… i jest śmiertelnie chory. Chcieliśmy utrzymać wszystko w sekrecie, dopóki Dwight nie wróci do Anglii, a później razem porozmawiać ze stryjem. Z mojego powodu, z powodu… kłopotów, jakie się pojawiły, Dwight wstąpił do marynarki wojennej. – Caroline wydawała się zdyszana.

Verity podeszła do stolika pod ścianą i wzięła karafkę. Napełniła kieliszek, który Caroline przyjęła ze skinieniem głowy, lecz nie wypiła ani kropli trunku.

– Wiem, że doktor Enys wstąpił do marynarki – powiedziała Verity. – Nie znałam przyczyny.

– Odpłynął tuż po świętach, dostałam od niego dwa listy. Jego okręt patroluje kanał La Manche, wchodzi w skład Eskadry Zachodniej sir Edwarda Pellewa. Dwight służy jako chirurg na fregacie.

Verity popatrzyła na Caroline.

– Tak? Ach… Czy to znaczy, że brał udział w ostatniej bitwie?

– Nie jestem pewna. Ale dziś rano ktoś mnie odwiedził i wspomniał o bitwie. Podobno jeden angielski okręt zatonął. Zna pani jego nazwę?

– Muszę się zastanowić… Proszę chwileczkę zaczekać: mam gazetę. – Verity przeszła przez pokój i zaczęła szperać między wełnianymi ubrankami. – Już mam. Tak, Travail, stracony u wybrzeży Francji. Panno Penvenen, nie chce pani powiedzieć, że…

Caroline usiadła na najbliższym fotelu i trochę brandy wylało się na dywan. Verity podbiegła do niej i otoczyła ją ramieniem.

– Cóż, moja droga, to dla mnie bardzo krępujące, zapewniam panią, bo znamy się zaledwie od pięciu minut, ale chyba zaraz zwymiotuję – rzekła słabym głosem Caroline.

– Nie mogę uwierzyć, że mam zostać żoną żeglarza, że to moje przeznaczenie. Na pewno wiesz lepiej ode mnie, Verity, jak należy się zachowywać.

– Wypij to. Tylko łyczek. To na pewno pomoże.

– Nigdy nie mdlałam nawet jako słodka panienka. Moja dawna guwernantka tego nie aprobowała. „Młode damy powinny być silne, a nie delikatne jak lilie”, powtarzała. Więc rzadko mdleję nawet dla rozrywki.

– Odchyl głowę. Zaraz poczujesz się lepiej.

– Och, już mi lepiej. Dlaczego miałabym się skarżyć? Innych spotkał podobny los.

– Francuzi nie zatopili statku, tylko go uszkodzili. Stało się to w czasie sztormu. Na pewno wielu członków załogi ocalało.

Caroline siedziała przez chwilę nieruchomo, oddychając powoli.

– Kiedy tu jechałam, przez całą drogę myślałam, że ten idiota Unwin Trevaunance się pomylił! Powtarzałam sobie, że admiralicja ma irytujący zwyczaj nazywania wielu okrętów podobnie i że okaże się, że to na pewno nie Travail, tylko Turmoil, Terror albo Trident. Przez całą drogę wierzyłam…

– Nie powinnaś się denerwować, moja droga. Może nic mu się nie stało? Może jest cały i zdrowy?

– Pomyślałam, że muszę pojechać do kuzynki Rossa. Złożyć jej kurtuazyjną wizytę. Tak naprawdę nie mam do kogo się zwrócić. Oczywiście mogłabym pojechać do Susan Pellew, raz się spotkałyśmy. Albo do Mary Trefusis czy innych osób, które znam, ale wydawało mi się… Uważałam, że lepiej przyjechać do siostry stryjecznej Rossa, której nigdy wcześniej nie spotkałam!

– Miałaś rację. Jaka szkoda, że nie ma Andrew… James, syn Andrew, też jest na morzu. Muszę się zastanowić…

– W gazecie nie ma żadnych szczegółów?

– Nie. Po prostu przytaczają meldunek kapitana Pellewa, który ciągle patroluje kanał La Manche. Donosi, że Travail wpadł na mieliznę w zatoce Audierne i że Mermaid próbował przyjść mu z pomocą, po czym sam ledwo uniknął katastrofy.

– Gdzie możemy zapytać… Czy jest ktoś, kto będzie wiedział więcej?

– Właśnie się zastanawiam. Moim zdaniem meldunek kapitana Pellewa został dostarczony przez slup marynarki wojennej. Dzięki Andrew jestem dobrze znana w biurze statków pocztowych. Zwykle jest tam Ben Pender, wychodzi dopiero o ósmej. Jeśli ktoś coś wie, to właśnie on. Chyba słyszę, że pani Stevens wróciła, więc mogę z nią zostawić małego Andrew. Jesteś w stanie chodzić?

– O tak. O tak. Moje kolana są z każdą chwilą mocniejsze.

– Biuro znajduje się czterysta metrów stąd, na tej samej ulicy. Wezmę pelerynę. Oczywiście przenocujesz u nas.

– Chyba nie mogę. Mój stryj jest chory. Kiedy dotarły do mnie wiadomości o bitwie, poszłam do niego i powiedziałam, co zamierzam zrobić. Boję się, że go to zdenerwowało, bo moja dość oczywista chęć poznania prawdy o losach Dwighta musiała zdradzić moje uczucia. Kiedy się czegoś dowiem, wrócę do domu.

– Trzy godziny jazdy po ciemku? W okolicy jest zbyt wielu głodujących ludzi. Musisz przenocować. Każę pani Stevens przygotować pokój.

Po dziesięciu minutach wyszły z domu na wąską uliczkę pokrytą kocimi łbami i błotem, po czym zaczęły się przeciskać między tłumami przechodniów. Sklepy były ciągle otwarte, szynki pełne gości. Na rogach leżeli pijacy, wokół rozlegały się wrzaski bawiących się dzieci. Verity i Caroline mijały ślepych lub chromych żebraków, plotkujących starych żołnierzy, marynarzy idących trójkami i śpiewających sprośne piosenki. W otwartych drzwiach stali właściciele domów, psy szczekały i walczyły ze sobą, w górze piszczały mewy. Był pogodny wieczór, ciepły jak na kwiecień tuż po ulewie. Ale Caroline nie dostrzegała nastroju, ciepła, światła. Nie otaczały jej istoty ludzkie, tylko szare lub białe cienie utrudniające dotarcie do celu.

W biurze statków pocztowych zastały Bena Pendera, znużonego niskiego urzędnika w staroświeckiej peruce i tabaczkowym surducie. Rozmawiał z kapitanem odzianym w granatowy mundur ze złotymi galonami. Oficer natychmiast wstał i pochylił się nad dłonią Verity, która przedstawiła Caroline i wytłumaczyła powód wizyty.

– Niestety, pani, mamy tylko meldunek przekazany przez slup, który zawinął do portu i natychmiast odpłynął – rzekł kapitan. – Pellew i jego okręty są ciągle na morzu. Oto pełna treść meldunku, to wszystko, co wiemy. Sir Edward Pellew napisał, że po raz pierwszy dostrzegł dwa francuskie okręty, Hérosa, dwupokładowiec uzbrojony w siedemdziesiąt cztery działa, oraz Palmiera, o trzeciej po południu w czwartek w odległości około pięćdziesięciu mil na południowy zachód od Ouessant. Panowała sztormowa pogoda, wiał silny wiatr z zachodu, eskadra brytyjska postawiła żagle i rozpoczęła pościg. Za kwadrans szósta do francuskich okrętów zbliżyły się Nymphe i Travail. – Kapitan spojrzał na papier, który położył przed nim Ben Pender, i poprawił okulary. – Według meldunku później doszło do dziesięciogodzinnej bitwy w coraz silniejszej nawałnicy. Najpierw niebo zasnuły niskie chmury, z których lunął deszcz, potem nadeszły wściekłe szkwały deszczowe; chwilami na niebie pojawiał się księżyc w pierwszej kwadrze. Mermaid również włączył się do bitwy i pięć okrętów dryfowało w stronę wybrzeża Francji. Kiedy w półmroku dostrzeżono Półwysep Bretoński, Héros był niezdolny do walki, a Palmier, Nymphe i Travail odniosły poważne uszkodzenia. Dwa okręty francuskie próbowały popłynąć w stronę zatoki Rade de Brest, ale nie zdołały tego dokonać wskutek uszkodzeń. Palmier wpadł na skały koło wyspy Sein i zatonął, a Héros zdryfował do zatoki Audierne i osiadł na mieliźnie. Travail również nie wytrzymał naporu nawałnicy i rozbił się w pobliżu Hérosa. Nymphe, choć znalazł się na płyciźnie, zdołał minąć Pointe de Penmarch i wypłynąć na otwarte morze. Mermaid, najmniej uszkodzony spośród pięciu okrętów biorących udział w bitwie, próbował podpłynąć do wraków, by ratować załogi, lecz musiał zawrócić ze względu na niebezpieczeństwo. Straty Nymphe: szesnastu zabitych i pięćdziesięciu siedmiu rannych. Mermaid: pięciu zabitych i trzydziestu pięciu rannych. Na początku bitwy poległ kapitan Harrington, dowódca Travaila. – Kapitan zdjął okulary. – To koniec meldunku, pani.

Do biura wszedł urzędnik z zapaloną latarnią i postawił ją obok innych stojących na biurku. W kręgu światła widać było mapy, plany statków, konosamenty sporządzone na żołtym papierze, wagę, kałamarz, gęsie pióro, mahoniowe meble, mosiężną balustradę, posadzkę wyłożoną kamiennymi płytami.

– Rozmawiał pan z kimś z załogi slupa? – spytała Caroline. – Spotkał się pan z jednym z tych ludzi?

– Zamieniłem kilka słów z kapitanem. Ale powinna pani pamiętać, że nie brał udziału w bitwie. Przywiózł po prostu meldunek.

– Czy w ogóle… wspominaliście o Travailu?

Kapitan się zawahał.

– W kilku słowach, pani. Ale na podstawie własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że przeżycie katastrofy morskiej zależy od szczęścia. Jeśli fregata osiadła na plaży, jest duża szansa, że wielu członków załogi ocalało. Obawiam się, że przez pewien czas się tego nie dowiemy, bo rozbitkowie staną się jeńcami wojennymi.

Rozdział czwarty

Początek maja był wietrzny i deszczowy, podobnie jak cały miesiąc. Demelza miała wrażenie, że minęło wiele lat od ostatniego pogodnego maja, gdy świeciło jasne słońce i wiały łagodne wiatry. Tęskniła za widokiem gładkiego, błękitnego morza, za kwitnącymi kwiatami i ciepłem, którym można się cieszyć przez cały dzień. W zeszłym roku pogoda była taka sama jak obecnie: prawie bez przerwy deszcz i wiatr, a poza tym kilka bezwietrznych, lodowatych dni – pojechała wtedy na bal w Werry House. (Okropne wspomnienie, nie mogła znieść myśli o tym, co się tam stało). Dwa lata temu w maju odbyło się przyjęcie u Trevaunance’ów, kiedy wszyscy oczekiwali, że Unwin ogłosi swoje zaręczyny z Caroline Penvenen, on zaś tego nie zrobił. Wówczas również świat był szary i zimny.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. Biblia, to jest księgi Starego i Nowego Testamentu, przeł. Jakub Wujek, Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne, Warszawa (bez roku wydania; przedruk edycji krakowskiej z 1599 roku), Pierwsze Księgi Samuelowe, XXVIII, 13–14, s. 295 (wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza). ↩

2. Por. Biblia, to jest księgi Starego i Nowego Testamentu, op.cit., Dzieje Apostolskie, VIII, 23, s. 140. ↩