Korekta

Joanna Złotnicka

Hanna Lachowska

Projekt graficzny okładki na postawie koncepcji Andrew Arnolda

Małgorzata Cebo-Foniok

Zdjęcia na okładce

© Ibushuev/iStockphoto

© Zbigniew Foniok

Tytuł oryginału

Love Letters to the Dead

LOVE LETTERS TO THE DEAD

Copyright © 2014 by Ava Dellaira

Published by arrangement with Farrar, Straus and Giroux, LLC.

All rights reserved.

„One Art” and excerpt from „The Armadillo”

from THE COMPLETE POEMS 1927–1979 by Elizabeth Bishop.

Copyright © 1979, 1983 by Alice Helen Methfessel.

Reprinted by permission of Farrar,- Straus and Giroux, LLC.

For the Polish edition

Copyright © 2015 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

ISBN 978-83-241-5442-5

Warszawa 2015. Wydanie I

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

02-952 Warszawa, ul. Wiertnicza 63

tel. 620 40 13, 620 81 62

www.wydawnictwoamber.pl

Konwersja do wydania elektronicznego

P.U. OPCJA

juras@evbox.pl

Mojej matce, Mary Michael Carnes.

Uniosę Twoje serce.

Kochany Kurcie, pani Buster zadała nam dziś pierwszą pracę domową z angielskiego: list do kogoś, kto nie żyje. Powinien być napisany tak, jakby adresat mógł go przeczytać w niebie albo odebrać z poczty dla duchów. Pewnie miała na myśli kogoś w stylu prezydenta, ale ja chciałam napisać do osoby, z którą mogłabym pogadać. Z prezydentem nie dałabym rady porozmawiać, ale z Tobą mogę.

Chciałabym, żebyś mi powiedział, gdzie jesteś i czemu odszedłeś. Byłeś ulubionym muzykiem mojej siostry May. Odkąd jej nie ma, trudno mi być sobą, bo tak naprawdę nie wiem, kim jestem. A zaczęłam chodzić do liceum i dobrze by było, gdybym się dowiedziała. Inaczej nie przetrwam.

Wszystkiego, co wiem o liceum, dowiedziałam się od May. Przed rozpoczęciem roku poszłam do jej szafy i znalazłam strój, który ona miała pierwszego dnia: plisowaną spódniczkę i różowy kaszmirowy sweterek, z którego wycięła kołnierz i przypięła znaczek Nirvany, ten z uśmiechniętą buźką i iksami zamiast oczu. Ale May była piękna. Niezapomniana. Miała idealnie gładkie włosy i chodziła, jakby należała do lepszego świata, więc ten strój do niej pasował. Kiedy ja się w to ubrałam, patrzyłam na siebie w lustrze i starałam się wierzyć, że pasuję do jakiegokolwiek świata, ale skończyło się na stwierdzeniu, że wyglądam, jakbym się za kogoś przebrała. Włożyłam swoje ulubione ciuchy z poprzedniej szkoły, czyli dżinsowe ogrodniczki, T-shirt z długimi rękawami i kolczyki w kształcie kółek. Jak tylko weszłam do West Mesa High, już wiedziałam, że to był zły pomysł.

Następne, czego się dowiedziałam, to że nie wolno przynosić z domu drugiego śniadania. Trzeba sobie albo kupić pizzę, albo paczkę ciastek Nutter Butter, a jak nie, to w ogóle nic nie jeść. Ciocia Amy, u której mieszkam co drugi tydzień, zaczęła mi robić do szkoły kajzerki z kapustą lodową i majonezem, bo bardzo je z May lubiłyśmy, jak byłyśmy małe. Kiedyś miałam normalną rodzinę. Może nie jakąś doskonałą, ale byli mama, tata i ja z May. Teraz mi się wydaje, że to było sto lat temu. Ciocia Amy bardzo się stara i bardzo lubi robić mi te kanapki, więc nie mogę jej powiedzieć, że w liceum nie wypada takich jeść. Chodzę do toalety dla dziewczyn, najszybciej jak się da zjadam bułkę i wpycham pusty woreczek do kosza na tampony.

Minął już tydzień, a ja nadal nikogo tu nie znam. Moi koledzy z gimnazjum poszli do Sandia High, tam gdzie chodziła May. Ale ja nie chciałam, żeby wszyscy mnie żałowali i zadawali pytania, na które nie ma odpowiedzi, więc poszłam do West Mesa, niedaleko cioci. Uznałam, że to może być początek czegoś nowego.

Nie mam za bardzo ochoty spędzać całej przerwy śniadaniowej, która trwa czterdzieści trzy minuty, w toalecie, więc jak już zjem, wychodzę na dwór i siadam przy ogrodzeniu. Robię się niewidzialna i mogę się wszystkiemu przyglądać. Drzewa zaczynają gubić liście, ale ciągle jest tak gorąco, że w powietrzu można pływać. Najbardziej lubię patrzeć na takiego jednego chłopaka. Ma na imię Sky. Zawsze jest ubrany w skórzaną kurtkę, chociaż jeszcze jest lato. On mi przypomina, że powietrze to nie coś, co po prostu sobie istnieje. Trzeba nim oddychać. Chociaż jestem po przeciwnej stronie szkolnego boiska, wydaje mi się, że widzę, jak jego pierś się wznosi i opada.

Nie wiem, o co w tym chodzi, ale jest mi jakoś tak dobrze, kiedy w miejscu pełnym obcych ludzi Sky oddycha tym samym powietrzem co ja. Tym samym powietrzem, którym Ty oddychałeś. I May.

Czasem jak słucham Twojej muzyki, to wydaje mi się, że miałeś w sobie wszystkiego za dużo. Może nie mogłeś tego z siebie wydobyć. Może dlatego umarłeś. Wybuchłeś od środka. Chyba nie wychodzi mi ta praca domowa tak, jak powinna. Może spróbuję później.

Pozdrawiam,

Laurel

Kochany Kurcie, pani Buster zbierała dzisiaj na koniec zajęć nasze listy. Zajrzałam do zeszytu, w którym był mój, ale zaraz go zamknęłam. Jak tylko zadzwonił dzwonek, szybko zebrałam swoje rzeczy i wyszłam. Jest tyle spraw, o których nie mogę powiedzieć nikomu z wyjątkiem ludzi, których już nie ma.

May pierwszy raz mi puściła Twoją muzykę, jak byłam w ósmej klasie. Ona była w dziesiątej. Odkąd poszła do liceum, wydawała się coraz dalsza. Tęskniłam za nią i za światami, które budowałyśmy. Ale tamtego wieczoru, w samochodzie, znów byłyśmy razem. Włączyła Heart-Shaped Box. Nigdy wcześniej czegoś takiego nie słyszałam.

Oderwała wzrok od szosy, spojrzała na mnie i spytała, czy mi się podoba. Jakby otworzyła drzwi do swojego nowego świata i zaprosiła mnie do środka! Pokiwałam głową. W tym świecie było mnóstwo uczuć, których jeszcze nie potrafiłam nazwać.

Ostatnio znowu Cię słuchałam. Nastawiłam In Utero, zamknęłam drzwi do pokoju, potem zamknęłam oczy i odtwarzałam całość kilka razy. Jak jestem sama z Twoim głosem, jest jakoś tak, choć trudno mi to wyrazić, że wszystko nabiera sensu.

May umarła w kwietniu i poczułam, jakby mózg mi się zatrzasnął. Nie umiałam odpowiedzieć na żadne pytanie rodziców, więc przez jakiś czas w ogóle się nie odzywałam. A w końcu wszyscy przestaliśmy rozmawiać, przynajmniej na ten temat. To bzdura, że żałoba zbliża. My wylądowaliśmy na oddzielnych bezludnych wyspach: tata w domu, mama w mieszkaniu, do którego się przeprowadziła kilka lat wcześniej, i ja, wędrująca tam i z powrotem pomiędzy nimi, zbyt przybita, żeby dotrwać kilka ostatnich miesięcy do końca gimnazjum.

W końcu tata zaczął nastawiać na cały regulator mecze baseballowe i wrócił do pracy w Rhodes Construction, a dwa miesiące później mama wyjechała na ranczo w Kalifornii. Może była wściekła, że nie mogłam jej powiedzieć, co się stało. Ale nie mogłam powiedzieć nikomu.

Przez całe długie lato nic nie robiłam, aż w końcu zaczęłam szukać w internecie artykułów, zdjęć albo jakiejś historii, która mogłaby zastąpić tę, którą miałam w głowie. Znalazłam pośmiertne wspomnienie o tym, że May była piękną młodą dziewczyną, świetną uczennicą i kochała ją cała rodzina. Albo inne, z lokalnej gazety, pod tytułem: Tragiczna śmierć nastolatki. Ilustrowało je zdjęcie kwiatów i innych rzeczy, które zostawili przy moście ludzie z jej dawnej szkoły, oraz jej uśmiechnięte zdjęcie ze szkolnego albumu. Jej włosy błyszczały i patrzyła prosto w obiektyw.

Może mógłbyś mi pomóc jeszcze raz znaleźć drzwi do nowego świata? Wciąż nie mam tu żadnych przyjaciół. W zasadzie od tygodnia nie wypowiedziałam ani słowa, nie licząc „jestem” przy sprawdzaniu listy. I raz spytałam sekretarkę, jak dojść do klasy. Ale na zajęciach z angielskiego jest taka dziewczyna, ma na imię Natalie. Rysuje sobie na rękach. Ale nie jakieś zwykłe serca, tylko łąki z różnymi stworzeniami i dziewczyny, i drzewa. I wszystko wygląda jak prawdziwe. Ma dwa warkocze, które sięgają do pasa, a jej ciemna skóra jest idealnie gładka. Jedno oko ma prawie czarne, a drugie butelkowozielone. Wczoraj podała mi liścik, w którym była narysowana uśmiechnięta buźka. Myślę, że może w najbliższym czasie spróbuję dosiąść się do niej w czasie lunchu.

Kiedy wszyscy stoją w kolejce, żeby coś kupić, wyglądają, jakby byli razem. Strasznie chciałam też z nimi stać, ale nie mogłam poprosić taty o pieniądze, bo się denerwuje, jak to robię. Cioci Amy też nie poproszę, bo ona myśli, że cieszę się z jej bułek. W związku z tym zaczęłam zbierać drobne: a to znajduję coś na ziemi, a to ćwierć dolara w zepsutym automacie z napojami, a wczoraj wzięłam pięćdziesiąt centów z komody cioci. Czułam się z tym źle. Ale wystarczyło na paczkę nutter buttersów.

Wszystko mi się podobało. Czekanie w kolejce. Dziewczyna przede mną, z rudymi kręconymi włosami, które układała sobie sama. Podobało mi się, jak się pogniótł plastik, kiedy otwierałam paczkę. I każdy kęs ciastek, chrupki i rozpadający się w ustach.

A potem stało się coś takiego: skubałam ciastka i spomiędzy liści patrzyłam na Skya. Wtedy on też na mnie spojrzał. Odwracał się akurat, żeby coś do kogoś powiedzieć. Poruszał się jakby w zwolnionym tempie. Patrzyliśmy na siebie przez chwilę i ja odwróciłam wzrok. Czułam, jakby pod skórą rozbłysły mi chmary świetlików. A jak na próbę zerknęłam jeszcze raz, cały czas na mnie patrzył. Jego oczy były jak Twój głos: klucze do zamkniętych miejsc we mnie, które wreszcie mogły się otworzyć.

Pozdrawiam,

Laurel

Droga Pani Judy, pomyślałam, że do Pani napiszę, bo Czarnoksiężnik z Krainy Oz to nadal mój ulubiony film. Mama włączała mi go zawsze, jak byłam chora i nie szłam do szkoły. Dostawałam do jedzenia tost z cynamonem i napój imbirowy z różowymi plastikowymi kostkami lodu, a Pani śpiewała Somewhere over the Rainbow.

Chyba wszyscy znają Pani twarz i głos. Ale nie każdy wie, kim Pani była, jak nie grała Pani w filmach.

Wyobrażam sobie Panią jako małą dziewczynkę tamtego grudniowego dnia w Pani rodzinnym miasteczku na obrzeżach pustyni Mojave. Stepowała Pani na scenie w kinoteatrze ojca. Śpiewała Pani kolędy. Szybko się Pani nauczyła, że brawa przypominają miłość.

Wyobrażam sobie Panią w letnie wieczory, kiedy ludzie przychodzili do kina, żeby uciec przed upałem. Powietrze było chłodne, a Pani wychodziła na scenę i sprawiała, że na chwilę zapominali, że jest się czego bać. Pani rodzice się do Pani uśmiechali. Byli najszczęśliwsi, kiedy Pani śpiewała.

Potem zaczynał się czarno-biały film, a Pani robiła się śpiąca. Tatuś niósł Panią na zewnątrz i wracaliście do domu jego wielkim samochodem, jakbyście płynęli łodzią po czarnym asfalcie.

Nie chciała Pani, żeby ktokolwiek był smutny, więc Pani śpiewała. Sobie do snu i kiedy rodzice się kłócili. Jak się nie kłócili, śpiewała Pani, żeby się śmiali. Śpiewem jednoczyła Pani rodzinę. A potem tak samo broniła się Pani przed upadkiem.

Moja mama usypiała mnie i May kołysanką. Nuciła Morningtown Ride i głaskała mnie po głowie, aż zasnęłam. Gdy nie mogłam spać, mówiła, żebym sobie wyobraziła, że jestem zamknięta w bańce mydlanej i lecę ponad morzem. Zamykałam oczy i frunęłam, zasłuchana w fale. Patrzyłam na rozmigotaną wodę. Kiedy bańka pękała, słyszałam głos mamy, który wyczarowywał kolejną.

Ale jak teraz próbuję to sobie wyobrazić, bańka pęka od razu. Muszę otwierać oczy, żeby się nie rozbić. Mama jest zbyt smutna, żeby się mną zająć. Rozstali się z tatą, tuż zanim May zaczęła liceum. A kiedy dwa lata później umarła, mama wyjechała do Kalifornii.

Zostaliśmy z tatą sami w domu pełnym echa. Przypominam sobie czas, gdy jeszcze byliśmy razem. Czuję zapach kotletów, które mama smażyła na obiad. Słyszę, jak skwierczą! Wyglądam przez okno i niemal widzę siebie i May w ogrodzie, jak zbieramy zioła na nasze czarodziejskie napary.

Teraz już nie jeżdżę do mamy co drugi tydzień, tak jak kiedyś z May. Mieszkam u cioci Amy. Jej dom też jest pusty, ale inaczej. Nie ma w nim duchów. Jest cicho, półki są zastawione filiżankami w różyczki i lalkami z chińskiej porcelany. Są też różane mydełka, które mają odpędzać smutki. Ale ciocia oszczędza je na jakąś wyjątkową okazję. Tak myślę, bo do mycia rąk używamy zwykłego mydła.

W tym domu jest zimno. Siedzę pod kocem w różyczki i wyglądam przez okno, żeby wypatrzeć pierwszą gwiazdkę.

Chciałabym wiedzieć, gdzie Pani teraz jest. To znaczy wiem, że Pani nie żyje, ale wydaje mi się, że człowiek nie może tak po prostu zniknąć. Jest ciemno. Pani gdzieś jest. Gdzieś, gdzieś… Chciałabym móc tu Panią wpuścić.

Pozdrawiam,

Laurel

Koniec wersji demonstracyjnej