Redakcja stylistyczna

Dorota Kielczyk

Korekta

Hanna Lachowska

Halina Lisińska

Projekt graficzny okładki

Małgorzata Cebo-Foniok

Ilustracja na okładce

© AskinTulayOver/iStockphoto

Tytuł oryginału

Das Pubertier

Originally published under the title: DAS PUBERTIER by Jan Weiler

Copyright © 2014 Rowohlt Verlag GmbH, Reinbek bei Hamburg

All rights reserved

For the Polish edition

Copyright © 2014 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

ISBN 978-83-241-5293-3

Warszawa 2014. Wydanie I

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

02-952 Warszawa, ul. Wiertnicza 63

tel. 620 40 13, 620 81 62

www.wydawnictwoamber.pl

Konwersja do wydania elektronicznego

P.U. OPCJA

juras@evbox.pl

Przed burzą

Zanim to wszystko się u nas zaczęło, miałem niezwykle romantyczne wyobrażenia o dojrzewaniu naszej córki Carli. Myślałem: kiedyś, być może, spróbuje alkoholu i papierosów, a ja – chcąc nie chcąc – uznam, że to jest okej. Wyobrażałem sobie, że będę prowadził z nią piękne i inspirujące dyskusje i z przyjemnością będę obserwował, jak dorośleje. Pragnąłem, żeby ten etap w życiu Carli był naszą wspaniałą przygodą, okresem wspólnych wypadów na koncerty. W końcu przecież wszyscy byliśmy jeszcze młodzi. W sumie każdy jest młody, w pewnym sensie…

Aż tu pewnego razu oboje z moją cudowną żoną Sarą zostaliśmy zaproszeni do przyjaciół. Na przyjęcie. Jakoś tak w połowie spotkania otworzyły się drzwi i do pokoju – bez żadnego „dzień dobry” – wpadła pryszczata sylwestrowa rakieta. Rozpoznałem ją: to Emilia, córka przyjaciół – istotka, która jeszcze kilka lat temu siedziała mi na kolanach i opowiadała wszystko, co trzeba wiedzieć o Polly Pochet i Hannah Montana. A teraz coś takiego.

Emilia na polecenie ojca ospałym ruchem łaskawie podała mi rękę. Wcześniej rzuciła krótki komentarz, że te zdechłe kwiaty strasznie jadą. To my je przynieśliśmy; myśleliśmy, że to piękny bukiet. Potem zapytała, czy może wziąć sobie deser, i zniknęła w kuchni. Wreszcie znów się zjawiła – po to, żeby zapytać, kto zakosił jej niebieską bluzę. Wesoło wskazałem na siebie, ale potraktowała mnie tylko pogardliwym spojrzeniem, po czym wyjechała z pretensjami do matki. Na koniec odwróciła się do gości, pożegnała z jakimś Paulem i – skoro braw się nie doczekała – wyszła. Przez resztę wieczoru wysłuchiwaliśmy, jak nasi przyjaciele robią sobie wyrzuty i oskarżają samych siebie. Wtedy nauczyłem się jednego: dzieci, które zapamiętałeś jako przemiłe, pełne uroku i wdzięku istoty, bardzo szybko zmieniają się w brzydko pachnące monstra (chłopcy) i histeryczne amazonki (dziewczyny). Jeśli rodzina ma dużo szczęścia, młodzi opuszczają tę „strefę zagrożenia”, gdzie dominują pryszcze i poplamione ciuchy, jako stateczni dorośli. Niektórzy jednak pozostają na zawsze w mrocznej krainie dojrzewania, ale mimo to czasem robią karierę.

Wracając do naszych biednych przyjaciół, którzy zawsze kładli nacisk na partnerskie relacje ze swoimi dziećmi, tak zwane rozmowy. Na ogół była to wymiana zdań prowadzona podniesionym głosem, która poruszała ważne tematy, takie jak higiena, narkotyki, formy zachowania, odżywianie i lenistwo. Postanowiłem, że ja w przyszłości też nigdy nie będę rzucał tekstów w stylu:, „Nie znoszę, jak tak marnujesz czas”. Albo: „Posprzątaj wreszcie w tym chlewie”. Uważam, że w obu tych sprawach dzieci mają prawo same decydować i rodzice nie powinni się wtrącać. Mój przyjaciel zaśmiał się gorzko i dolał sobie absyntu.

W drodze powrotnej milczeliśmy. Wyobraziłem sobie prezentację pierwszego chłopaka Carli i scenę, jak otwieram mu drzwi. A tu młodzieniec – połączenie władcy pioruna Thora i goblina, stoi przede mną i pyta, czy Carla jest w domu. Odpowiadam: „Chwileczkę, kolego, najpierw mały test”. Test będzie zawierał pytania typu: kim jest ojciec, jakie ma poglądy polityczne, jakim jeździ samochodem. Z odpowiedzi można już wyciągnąć rozmaite wnioski na wypadek przyszłego małżeństwa. Poza tym chcę wiedzieć, skąd ten młody człowiek (przez długie miesiące w obecności Carli będę go zawsze nazywał tylko „młodym człowiekiem”) zna Carlę, czy gra na jakimś instrumencie, czy uważa, że W grocie króla gór jest kiczem, i czego w ogóle chce od mojej córki. Jeśli utwór W grocie króla gór uważa za rozdział Władcy Pierścieni, a od mojej córki niczego nie chce, niech się lepiej od razu zmywa. Jeśli na ostatnie pytanie odpowie, że chce z nią „chodzić”, zrobię mu półgodzinny wykład o tym, jak to było w latach osiemdziesiątych. Jeśli mimo to zostanie tam, gdzie stał, pozwolę mu pójść z moją córką do kina. W czasie filmu będę dzwonił osiem razy, żeby zapytać, czy wciąż tam są. Tak to sobie wyobrażałem.

Ale, jak to w życiu, wszystko potoczyło się inaczej.

W ekosystemie nastolatków

Tylko temu, że w świecie zwierząt nie istnieje obowiązek nauki szkolnej, należy zawdzięczać, że miś koala uważany jest za najbardziej leniwą istotę. Przez dwadzieścia godzin dziennie wisi sobie na drzewie. Naszej córce bardzo by to pasowało, ale niestety musi chodzić do szkoły.

Jej aktualny idol to William Gaines, były wydawca magazynu „Mad”[1]. Podobno przez kilka lat kazał się wozić na wózku inwalidzkim, i wcale nie dlatego, że był kaleką, tylko z czystego lenistwa. To całkowicie odpowiada wyobrażeniu Carli o idealnej egzystencji na ziemi. Nasza nastolatka nie może posprzątać, ponieważ nie ma zamiaru się stresować. Nie może też podejść do telefonu, bo to zbyt męczące. Chętnie dodałaby do sosu trochę soli, ale niech już będzie sos niedosolony, skoro musiałaby sama przynieść sobie sól. Jest bardziej leniwa niż sardyński osioł w sierpniu w samo południe.

Dziś rano staje w drzwiach gotowa do wymarszu. Mówię jej, żeby lepiej wzięła kurtkę. Odpowiedź: „Kurtka jest na górze; zanim bym ją przyniosła, szkoła by się skończyła”. A nie mieszkamy w gmachu Parlamentu w Budapeszcie. Można pójść po kurtkę i za pół minuty być z powrotem. Ale tylko pod warunkiem, że się będzie posuwało do przodu. Nastolatki jednak nie ruszają się, w każdym razie tego nie widać.

Carla jest bardzo dobra w odpoczywaniu, relaksowaniu się, odprężaniu, zażywaniu spokoju, wyciszaniu się, sprawianiu sobie przyjemności, marnowaniu czasu i po prostu w nicnierobieniu. A przy tym nie chodzi wcale o tę samą czynność w kilku wariantach, tylko – według słów samej Carli – o różnego rodzaju czynności, których mój rozum niestety nie ogarnia. Carla uważa jednak, że to nie ona, tylko ja nie jestem całkiem normalny. Być może ma rację. Z biegiem lat staję się coraz bardziej pracowity i obowiązkowy. Szczerze mówiąc, to straszne, ponieważ pamiętam dokładnie rozmowy z własnymi rodzicami, którzy zarzucali mi „śmierdzące lenistwo”, „brak zainteresowania czymkolwiek” i „beznadziejne obijanie się”. Z dużym wysiłkiem wziąłem to sobie do serca w roku 1980 i zaparzyłem herbatę, żeby się wykazać. Poszło mi to co najmniej tak samo źle jak Carli. Ale nigdy bym się wobec niej do tego nie przyznał.

Wiem oczywiście, że to wszystko ma związek z hormonami i tym całym horrorem dojrzewania. Ale momentami trudno sobie wyobrazić, że z naszej letargicznej ameby pewnego dnia wyrośnie zaangażowana i energiczna istota, która z myślą o społeczeństwie i wbrew własnej naturze będzie rozpoczynała różne sprawy i doprowadzała je do końca.

Ostatnio oświadczyła mi, że nie może ugotować jajka, bo nie wie, kiedy trzeba je włożyć do wody. Powiedziałem jej, że można włożyć równie dobrze do zimnej, jak i do gotującej się wody. Po kwadransie wróciła i zapytała, kiedy woda jest gotująca. Spojrzałem na nią, po czym najpierw włączyłem kuchenkę. Szczerze mówiąc, myślałem, że jesteśmy już znacznie dalej. Zaprzyjaźniony lekarz wytłumaczył mi, że to modelowy przykład nieskoordynowanych ze sobą synaps. A więc wszystko w porządku.

Wczoraj chciałem się właśnie położyć, kiedy powstrzymał mnie słaby głosik. Przywoływał mnie. Wszedłem do pokoju córki. Leżała w łóżku. Spojrzała na mnie wzrokiem, przy którym wyraz pyszczka jelonka Bambi przypominał minę przywódcy talibów. Czy mógłbym jej podać filiżankę z biurka. Ona naprawdę czekała na to, aż ktoś do niej przyjdzie, żeby nie musiała sama wstawać. Powiedziałem, że chyba jej odbiło. Ona na to, że cierpi na zespół Aspergera i nie jest w stanie wykonać najprostszej czynności. Wytłumaczyłem jej, że cierpi co najwyżej na zespół Gainesa i opowiedziałem historię z wózkiem inwalidzkim, którym jeździł wydawca „Mada”. Carla odpowiedziała: „To bardzo ciekawe, ale skoro już jesteś w moim pokoju, to mógłbyś mi podać tę filiżankę z biurka”. Byłem tak osłupiały, że to zrobiłem. A ona: „No widzisz. Jednak można”.

Czasami czuję, że nie dorastam do swojej córki.

Nastolatka

Zdarza się, że denerwuję swoją córkę. Jasne, to nie jest przyjemne i często prowadzi do konfliktów. Ale czasem odczuwam wielką frajdę, kiedy drażnię się z naszą dorastającą panną. Reaguje wtedy natychmiast i eksploduje pięknymi barwami.

Kiedy czytała ostatni tom Harry’ego Pottera, pytałem ją na przykład po dziesięć razy dziennie, czy ten zły „lord Waldemar” już nie żyje. „On nazywa się Voldemort, Voldemort, Voldemort”, zaskrzeczała w pewnej chwili. Niegrzecznie? Być może.

Albo wkurzam ją, żartując sobie z przystojnego amerykańskiego piosenkarza Bruno Marsa. Kiedyś cały pokój miała obwieszony plakatami z jego podobizną. To było w czasach, kiedy młodzi mężczyźni przychodzili i odchodzili, choć tylko dwuwymiarowi, naścienni. Uważałem, że ten Bruno nie jest wcale taki zły, mimo to ciągle padał ofiarą moich dowcipów. Na przykład: „Dlaczego Bruno Mars nie nazywa się Bruno Snickers? Bo nie ma orzechów!”. Carla od samego początku nie widziała w tym nic zabawnego. Właściwie pozwalałem sobie na takie żarty tylko dlatego, że fajnie na nie reagowała. Stawała przede mną i mówiła ze śmiertelną powagą: „Tak, tato. Masz rację. Wyrzucę go!”.

Ale ona też mnie wyprowadzała z równowagi. Kiedy niedawno odważyłem się pojechać z nią autem do Stuttgartu, aby tam demonstrować w okolicy dworca, rzuciła mi pogardliwie uwagę, że jestem prawdziwym „hamulcem rewolucji”. To bardzo silny cios dla kogoś, kto w wieku trzynastu lat chodził już na manifestacje, nawet jeśli nie za bardzo rozumiał, o co tak naprawdę chodzi.

Ostatnio segregowałem z Carlą ubrania. I to nie jej, tylko swoje. Wyciągnęła trzy koszule, w których rzekomo wyglądam strasznie obciachowo, i spodnie nienadające się już, jej zdaniem, do noszenia. „Proszę cię, nie przyjeżdżaj w tym po mnie do szkoły”, powiedziała z niechęcią. Ale kiedy nawzajem nie działamy sobie na nerwy, tolerujemy się całkiem dobrze.

I oto teraz, ledwie przyszła na świat, już obchodziła swoje trzynaste urodziny. Przełomowy moment – Carla stała się podlotkiem. Radośnie podekscytowany przygotowałem z rana małą zagadkę. Na kartce napisałem: „Cześć”, potem „na”, potem „100”, dalej narysowałem roześmianą buźkę słońca i śpiewające ptaki, a pod spodem dałem podpis „mała ciepła pora roku”. Powiesiłem to na lustrze w łazience. Carla zjawiła się na śniadaniu z kartką w ręce i zapytała, co to znów ma znaczyć. Prawdopodobnie sądziła, że z niej szydzę. Wytłumaczyłem jej, że to taki rebus, ale nie wpadła na rozwiązanie. „No popatrz. Połącz: »na« i »sto« i »latko«: Co ci wyjdzie? »Cześć, nastolatko«”, wyjaśniłem. „Aha”, mruknęła średnio zachwycona. „To dlaczego narysowałeś, za przeproszeniem, jakąś koślawą pyzę, a przy niej świnie?” Przez chwilę poczułem się obrażony, choć muszę przyznać, że u mnie wszystkie zwierzęta wyglądają jak świnie. Nawet ptaki. Po śniadaniu Carla oznajmiła, że na popołudnie zaprosiła dziesięcioro przyjaciół ze szkoły. „Na urodzinki?” – zażartowałem pieszczotliwie. „Nie, na małą imprezę, żeby się zrelaksować”, odpowiedziała. Potem przekazała mi listę zakupów i wyjaśniła, że większość towarzystwa będzie u nas nocowała: co najmniej trzech chłopców i cztery dziewczyny. Przyniosą ze sobą śpiwory i urządzą się przyjemnie w jej pokoju. Biorąc pod uwagę wielkość tego pokoju, stwierdziłem, że będzie tam na pewno bardzo, bardzo przyjemnie. To tylko kwestia nastawienia. Zapytałem, czy lord Waldemar też jest zaproszony. Dostałem bułką w głowę.

Potem poszedłem do sklepu. Kupiłem wszystko, co było zapisane na kartce, oprócz alkoholu, ale zakładam, że Carla chciała w ten sposób tylko przetestować stopień postępowości swojego „hamulca rewolucji”. Kiedy wróciłem, stała w kuchni i mieszała w wielkim garnku. Chili con carne. „Zamiast ciasta?” – zapytałem niewinnie, a ona wyjaśniła mi, że chodzi tu o zupę o północy. Potem wygłosiła długą przemowę, że nasza obecność w jej pokoju jest niepożądana, obojętne, jakie odgłosy będą stamtąd dochodzić. I że powinniśmy choć raz zachować się jak prawdziwi w porzo rodzice. Posłusznie skinęliśmy głowami, po chwili zadźwięczał dzwonek. Przyszli pierwsi goście.

Mieli ze sobą śpiwory i byli przygotowani na noc niemal tak dobrze jak Reinhold Messner[2], kiedy zdobywał Nanga Parbat, choć ich prowiant wydawał się mało przydatny na wysokościach. Chipsy pokruszą się podczas wspinaczki. Ta ważna uwaga została przyjęta przez młodych ludzi ze wzruszeniem ramion, zanim ze swoimi manatkami ruszyli na górę do naszej córki.

Tam nie działo się nic szczególnego, na ile mogłem się zorientować przez zamknięte drzwi. Carla zaopatrzyła się w cały serial telewizyjny Glee i teraz oglądała go ze swoimi przyjaciółmi na laptopie. Przez chwilę pomyślałem sobie: Jakie to nudne. Jakie drętwe. Tak w ogóle zero kryminalnej albo przynajmniej hormonalnej energii. Nagle jednak uświadomiłem sobie, że tu chodzi o trzynaste, a nie o szesnaste urodziny, więc powstrzymałem się od dalszej krytyki programu uroczystości.

Potem usłyszałem przytłumione pomruki i chichoty, i skrzypienie mebli. Tymczasem wciąż co chwila rozlegał się dzwonek do drzwi, nowo przybyłych witano jak powracających z wojny, od czasu do czasu ktoś dobijał się do łazienki. Około wieczoru ściągnąłem całą zgraję (przez telefon!) do kuchni, gdzie podałem pizzę. To najwidoczniej zostało ocenione jako w porzo i nawet nagrodzone przez córkę pełnym uznania spojrzeniem. W każdym razie panie i panowie siedzieli prawie godzinę przy stole, aby następnie udać się do bazy i tam dalej tkwić bez sensu.

Oboje z żoną byliśmy dokładnie pod nimi w salonie i patrzyliśmy na sufit.

– Mogliby trochę potańczyć – powiedziała Sara.

– No właśnie. Albo po kryjomu zapalić – dodałem.

– Albo się pokłócić…

I nagle stało się. Sensacja! Nareszcie! Jakieś ożywienie! Usłyszeliśmy trzaskanie drzwiami i tupanie, potem znów walenie w drzwi i szarpanie za klamkę. Ktoś zamknął się w toalecie. Poszedłem się zorientować, o co chodzi. Pod drzwiami zobaczyłem czworo gości i naszą nastolatkę. Na moje pytanie, kto jest tam w środku, Carla oznajmiła, że Jenny, której zrobiło się niedobrze. Jenny to pulchna dziewczyna. Ładna, ale dość masywna.

Już niemal godzinę siedziała w toalecie, z pewnością z powodu wspaniałych prastarych komiksów, które tam zgromadziłem. Kiedy wreszcie przekręciła klucz i ukazała się zalana łzami, całe towarzystwo było już na miejscu, żeby podtrzymać koleżankę i ogólnie jej pomóc. Nie było tylko Moritza – ten siedział na schodach i wyglądał jak polityk po przegranych wyborach.

Potem, dzięki intensywnemu dochodzeniu (Facebook), dowiedziałem się, co się stało. To mianowicie, że Carla powiedziała: „Jenny jest naprawdę moją największą przyjaciółką”. A na to Moritz zawołał wesoło: „No, faktycznie największą”. I wtedy Jenny wypadła z pokoju. Reszta zaczęła objeżdżać Moritza, jak on mógł się tak podle zachować i ostro zakpić z Jenny wobec innych.

Ale potem sytuacja wróciła do normy. W nocy niewiele słyszeliśmy, tylko tyle, że Simon wymiotował. Za dużo wszystkiego, wiadomo, jak to jest. Ale wspólnymi siłami posprzątali cały bałagan. Następnego dnia przygotowałem śniadanie dla Carli i jej gangu, który schodził się pojedynczo. W milczeniu. Na moje pytanie, jak długo jeszcze się bawili, odpowiedzieli, że ostatni wytrzymali do siódmej rano. Człowiek sam jeszcze pamięta takie ekscesy, ale nie potrafi już ich zrozumieć. Ja osobiście bardzo lubię spać.

Zapytałem każdego po kolei, kto chciałby się napić kakao, a Moritz odpowiedział pytaniem, czy może być też latte macciato. Wszyscy przyłączyli się do niego. I mój niewielki zapas bycia w porzo znów jakby się ulotnił.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Przypisy

[1] Amerykański komiks satyryczny wydawany od lat 50. (wszystkie przypisy pochodzą od redakcji).

[2] Himalaista, alpinista, podróżnik.