Redaktor prowadzący

Małgorzata Cebo-Foniok

Korekta

Barbara Cywińska

Hanna Lachowska

Halina Lisińska

Projekt graficzny okładki

Małgorzata Cebo-Foniok

Zdjęcie na okładce

© Vanessa Ho/Trevillion Images

Tytuł oryginału

L’envie

Copyright © Editions Robert Laffont, Paris, 2011, through arrangement with Renata de La Chapelle Agency.

All rights reserved.

For the Polish edition

Copyright © 2014 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

ISBN 978-83-241-5117-2

Warszawa 2014. Wydanie I

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

02-952 Warszawa, ul. Wiertnicza 63

tel. 620 40 13, 620 81 62

www.wydawnictwoamber.pl

Konwersja do wydania elektronicznego

P.U. OPCJA

juras@evbox.pl

Od autorki

Przez długi okres, którego, prawdę mówiąc, nie chciałabym ani sytuować w czasie, ani mierzyć liczbą lat, dopuszczałam się chyba najgorszej niesubordynacji, jaką znają nasze czasy: nie miałam życia seksualnego. Nie wiem zresztą, czy to odpowiednie określenie, bo zmysłowość miała dla mnie wówczas kolosalne znaczenie, nawet jeśli swoje pragnienia zaspokajałam tylko w snach (za to jakich snach!), a zbliżenia przeżywałam tylko w marzeniach (za to jakich marzeniach!).

Dziś uświadamiam sobie, jakie było moje ówczesne życie. Nie było ono wcale nudne. Przeciwnie – było bogate i dokładnie takie, jakiego w tamtym czasie pragnęłam. Było też jednak niełatwe, a słowa, które teraz piszę, ciążyły mi wówczas jak ołów, tak bardzo wstydziłam się swojej odrębności, która była czymś jeszcze gorszym od inności. Wszyscy wiemy, że nawet ci, którzy są inni, mają swoje życie seksualne, rzeczy, które pokazują, odstępstwa, których bronią. Tymczasem my, osoby samotne – armia, która sama jest sobie najgorszym wrogiem, niezliczona, bo bojąca się ujawnić rzesza – instynktownie wyczuwamy, że jeśli przemówimy, czeka nas jeszcze gorszy ostracyzm. Że ludzie, którzy nas nie rozumieją, będą opowiadać o nas niestworzone rzeczy. Że zrobią z nas kozły ofiarne, żeby utwierdzić się w przekonaniu, że lepiej doznawać nawet najbardziej przypadkowych rozkoszy, niż tak jak my wypaść poza nawias i nie mieć nic.

O tym niczym, które okazało się dla mnie zbawienne i które odkryło przede mną nieprzebrane bogactwa, o tym, czym jest pieszczota dla kogoś, kto nie jest przez nikogo pieszczony i kto sam nikogo nie pieści, o prześladującej nas obsesji, która, jak słusznie się mówi, odbiera rozum, o zrezygnowanym tłumie, którego istnienie przeczuwam, o tych ludziach, których rozpoznaję w jednej chwili i dla których mam tyle czułości – postanowiłam napisać tę książkę.

Rozdział 1

Siedziałam oparta o poręcz krzesełkowej kolejki linowej, która wiozła mnie na górę, gdzie, jak przeczuwałam, niebo będzie błękitne, a mgła zniknie jak kożuch zdjęty z mleka; patrzyłam na jodły, szczyty górskie, nieskazitelne plamy koloru i myślałam: chcę właśnie takiego spokoju. To, czego wartość przecież dobrze znałam – niezrównane uczucie oczyszczenia, które daje seks – przestało mnie interesować. Nie chciałam więcej być brana i wytrząsana. Nie chciałam więcej ulegać. Zbyt często mówiłam „tak”. Nie brałam pod uwagę, że moje ciało pragnie spokoju.

Ponieważ byłam głucha na jego sygnały, protestowało coraz gwałtowniej. Ten wewnętrzny opór nasilił się przed moim wyjazdem w góry. W sytuacjach intymnych barykadowała się każda cząsteczka mojego ciała, a ja nie mogłam zupełnie nic na to poradzić. Miałam ciągle zaciśnięte pięści, choć zdobywałam się na wysiłek, żeby otworzyć leżącą na pościeli dłoń, ona i tak zaraz się zamykała. Przez całe tygodnie musiałam otwarcie odmawiać swojemu kochankowi. On się niecierpliwił. Ja się zmuszałam. Sądził, że dawałam, podczas gdy ja tylko przyzwalałam. Myślał, że ustępowałam, podczas gdy ja szukałam sposobu, żeby jak najszybciej mieć to za sobą. Stałam się marną zdobyczą dla kogoś, kto chciał wziąć mnie w posiadanie. Widziałam jego podejrzliwą minę. Zaczynał wątpić w wartość swojego trofeum. Przypominał człowieka, który podczas bójki łapie swojego przeciwnika za kołnierz i zostaje z jego swetrem w ręku, podczas gdy tamten ucieka co sił w nogach, wymachując rękami.

Biegłam, biegłam co tchu, aż znalazłam się w tym ośrodku sportów zimowych. Zaraz po przyjeździe poszłam do sklepu i zamiast spodni narciarskich kupiłam sobie kombinezon; w tym trudnym do zdjęcia stroju czułam się bezpieczniej. Hotel znajdował się przy ostatniej stacji kolejki. Po szesnastej, gdy kolejka przestawała kursować, wszelkie życie tutaj zamierało. Było po sezonie: w hotelu mieszkały zaledwie trzy osoby, w tym ja i właściciel – Jonas. Jonas, który od dziecka uwielbiał Johnny’ego Hallydaya, obsłużył mnie przy dźwiękach przeboju L’envie. Ostrzegł mnie:

– W górach człowiek staje się defetystą.

Nie obchodziło go czyste powietrze. Żalił się, że na tej wysokości właściwie nie widuje kobiet: gdy chce gdzieś wieczorem wyjść, wsiada na skuter śnieżny, a potem wraca w egipskich ciemnościach, dziesięć razy bardziej samotny, a do tego jeszcze pijany i przemarznięty. Nie rozumiałam jego niezadowolenia. Pomyślałam sobie, że wiele bym dała, żeby móc jak on być z dala od innych. Śpiewać L’envie, patrząc w horyzont. A za jedynego towarzysza mieć skrzypiący śnieg. Jonas najwyraźniej nie widział tego w ten sposób. Od trzech lat żył bez kobiety.

– Zaczyna mi odbijać – oznajmił, dorzucając do kominka trzy polana naraz (więcej niż było potrzeba). Palenie ognia było dla niego odtrutką na monotonię. Pierwszego wieczoru powiedział mi kilka komplementów. Nagle uświadomiłam sobie, że jesteśmy tutaj całkiem sami. Był mężczyzną o atletycznej budowie, służył w szeregach strzelców alpejskich, miał ogorzałą twarz i jasne oczy górala. Jego skóra przy kołnierzyku była biała, nietknięta – gdybym chciała się bliżej przyjrzeć, na pewno by mi pozwolił. Odruchowo stwierdziłam, że mogłabym z nim to zrobić. Gdy tylko o tym pomyślałam, moje ciało zgłosiło sprzeciw. Wiedziałam, że się do niczego nie zmuszę, że wszystko się we mnie zablokowało. Przypomniałam sobie, jak kiedyś, rozwiązując krzyżówkę w „Le Monde”, za nic nie mogłam wydobyć z pamięci słowa „brona”. Teraz zaś samo przychodziło mi na myśl.

Zostawiłam Jonasa. Poszłam do swojego pokoju. Przypomniałam sobie Paryż, to, przed czym uciekłam, także tego wieczoru. Otworzyłam okno i spojrzałam w czerń nocy, za którą, jak wiedziałam, była najczystsza biel. Odetchnęłam. Śnieg wokół sprawił, że ujrzałam przed sobą ziemię obiecaną. Moje życie płynące spokojnie i miękko jak śnieżny puch. Wiedziałam, że nikomu więcej się nie dam.

Ktoś, kto się wyzwolił, ma przed sobą cały świat. Wiem, że zdarza się to ludziom nawet w wieku dziewięćdziesięciu lat. Już w czasach licealnych taka byłam: na zewnątrz się podporządkowywałam, wewnątrz miałam chęć uciec. Opuszczałam lekcje, których martwota powodowała, że wzbierał we mnie ożywczy bunt. To straszne porównywać seks do przymusowej nauki w szkole. Jestem świadoma, że skojarzenia z odrabianiem prac domowych, mozołem nauczania, szkolną nudą i podległością wobec nauczycieli nie świadczą o mnie najlepiej w kulturze, w której ludzie woleliby raczej umrzeć, niż się przyznać, że kiedykolwiek byli znużeni seksem. Owo zobojętnienie często mylone jest z niemocą. Tymczasem (i dotyczy to wielu osób) nie uprawiamy seksu nie dlatego, że nie możemy, lecz dlatego, że przestajemy się w nim odnajdywać. Zdobywamy nagrodę – przyjemność. A co potem? Wczorajsza nieodparta pokusa traci rację bytu. Gra przestaje być warta świeczki. Dlatego się oddalamy.

Powiedziałabym nawet, że przynosi to niesamowitą ulgę.

Po powrocie z gór moja twarz wypogodziła się w kilka tygodni. Znałam siebie i wiedziałam, że nie było to spowodowane tylko działaniem świeżego powietrza. W Paryżu, gdzie góry nie mogły już przecież wywierać swojego dobroczynnego wpływu, moja twarz nadal była pogodna, a nawet jeszcze nabrała blasku. Kiedy zobaczyłam się na jakimś zdjęciu, stwierdziłam, że wprost promienieję. Co za spotkanie mnie tak odmieniło? Z kim się widywałam, że moje oczy jaśniały pewnością siebie, a cera – szczęściem z odzyskanej wolności? Mojego kochanka, z którym umówiłam się wówczas po raz ostatni w kawiarni, żeby ratować to, czego nie dało się już uratować, moja radość zraniła bardziej niż najokrutniejsze słowa. Spostrzegł, że zaczęłam wyżej nosić głowę. Widziałam po jego zmarszczonych brwiach, że nie wie, czego się może teraz po mnie spodziewać: że stanę się dla niego groźniejszym przeciwnikiem niż dziewica, że na przekór mojemu nowemu przyjemnemu wyrazowi twarzy zamknę się przed nim na cztery spusty jak autystka, czy też może (co by wszystko wyjaśniało), że zacznę się rozglądać za innym mężczyzną. Zlustrował mnie od stóp do głów, w dziesięć sekund zrobił bilans mojej metamorfozy i – było to dla niego jedyne możliwe wytłumaczenie – spytał, czy się zakochałam.

Nie tylko on zadał mi to pytanie. Także moja przyjaciółka Henrietta.

– Kto to jest? – zapytała, gdy tylko cała rozpromieniona, jak na skrzydłach wbiegłam do kawiarni. Gdy odnajdujemy samych siebie, inni myślą, że poznaliśmy kogoś nowego.

Wiem, kim była osoba, dla której wszystko rzuciłam. Odeszłam do dziewczyny, którą sama byłam przed laty. Miała trzynaście lat, ale wyglądała na szesnaście. Bóg obdarzył ją talentem do czytania, miała zostać pisarką. Na razie pochłaniało ją jednak coś innego. Marzyła o zmysłowości. Myśl o rozpiętej koszuli mężczyzny, zwłaszcza niebieskookiego, albo miejscu, w którym mężczyźni mają coś innego niż kobiety, coś, czego nie widać, burzyła jej krew. Przedwcześnie rozwinięta dziewczyna w lekkiej sukience. Przeczuwała, że w sprawach zmysłów niczego nie musimy się uczyć, bo wszystko wiemy od samego początku. Dlatego, choć była dopiero nastolatką, rozsadzała ją ciekawość. Spieszno jej było do inicjacji – rzecz jasna nie tej, zupełnie nieciekawej, którą przeżywała w parafialnym kościele. Musiały przecież istnieć inne, szatańskie uniesienia. Czekając na nie, przeglądała się w lustrze. Stwierdzała, że ma szczęście, bo nie była piękna, za to smukła. O czymś jednak nie wiedziała: że jej cechą szczególną był wyzierający jej z oczu utajony mrok. Mężczyźni widzieli go od razu. Mężczyźni od razu wiedzieli, co chybotało tą dziewczyną. Jak miał na imię ten, któremu pewnego dnia wpadła pod nogi i w oko, meksykański turysta ze słodką, okoloną lokami twarzą archanioła? Powiedział: Tus ojos…, co po hiszpańsku znaczy „Twoje oczy…”. To było w nocnym lokalu, do którego w jej wieku nie powinna rzecz jasna mieć prawa wstępu. Mało tego. Nie wolno jej było przecież nawet wychodzić wieczorami.

Spotkali się znowu następnego dnia, on chciał iść do muzeum. Była inteligentna, uspokajało ją więc, że był kulturalny. Musiał po coś wrócić do pokoju. Oczywiście, że chciała zobaczyć, jak wygląda luksusowy hotel. To było przy place de la Madeleine. Dla zabawy częściowo się rozebrał. Miał taki słodki, idealny tors. Lubił impresjonistów, no i był przystojny. Zahipnotyzowana czekała z nadzieją. Zdjął resztę ubrania i stanął przed nią nagi – nie posiadała się z radości: dokładnie tak to sobie zawsze wyobrażała. To było fantastyczne. Nie było czym się martwić: musiał nadejść dzień, kiedy wszystko się zdarzy.

Była trzynastolatką i przedsmak ją zachwycił – chciała na tym poprzestać. Pozostać z tym wrażeniem na kilka lat. Zrobiła ruch, żeby wstać z łóżka. Przytrzymał ją za nadgarstek. Powiedziała, że chce już iść. Zaśmiał się głupio, łotrzykowato. Był od niej o dwadzieścia lat starszy.

– Mam dopiero trzynaście lat – tłumaczyła. Mimo swojej inteligencji była śmiesznie naiwna. Czego się spodziewała? Że podnieconemu do tego stopnia nieznajomemu mężczyźnie, który następnego dnia miał wrócić do swojego kraju, wystarczy teoria bez praktyki?

Miałyśmy po piętnaście lat. Henrietta była najlepszą uczennicą w szkole. Czekała ją błyskotliwa kariera archeologa: za kilka lat będzie się przemykać przed kamerami BBC po starożytnych nekropoliach Aleksandrii. Rozłożyłyśmy się na jej rattanowym łóżku w mieszkaniu jej rodziców. Powtarzałyśmy łacinę. Właśnie skończyłyśmy grekę. Imponowało mi u niej to, że dzięki swojemu zamiłowaniu do nauki mogłaby właściwie mówić owymi martwymi językami, podczas gdy mnie ciągle sprawiały one trudności. Pamiętam, jak wodziła palcem po kompletnie dla mnie niezrozumiałych zdaniach z Tytusa Liwiusza. Odszyfrowywała je bez jednego zająknięcia, jak niewidomy czyta alfabet Braille’a. Tamtego dnia popisywała się płynnym tłumaczeniem fragmentu o drugiej wojnie punickiej. Być może trochę sobie ze mnie podkpiwała, bo umknął mi na przykład jakiś bijący po oczach genetivus. Robiła to jednak bez złośliwości, cieszyło ją po prostu, że wie więcej od innych. Postanowiłam utrzeć jej nosa. Odłożyłam na bok pracę z łaciny, wyraźnie zaznaczając, że przechodzimy do innych umiejętności, i powiedziałam prosto z mostu, że byłam z mężczyzną.

Efekt przeszedł moje oczekiwania. Nawet Henrietta musiała uznać wyższość miłości fizycznej nad łaciną. Była krótkowidzem i miała kompleksy na punkcie grubości swoich szkieł; dopiero oswajała się ze swoją kobiecością i czuła się niepewnie na tym gruncie. Nachyliła w moją stronę swój ledwo co ukształtowany biust:

– Opowiadaj. – Moja nagła przewaga zbiła mnie z tropu. – Chyba że nie chcesz? – dopytywała się.

Obawiała się, że po takiej zapowiedzi zechcę zachować dla siebie swoje tajemnice. Jak mogłam teraz, gdy udało mi się już zrobić wrażenie, najdobitniej dowieść swojej siły i najradykalniej zaznaczyć swoją opozycję wobec łaciny: milcząc czy mówiąc? Przez chwilę się nad tym zastanawiałam, lecz chęć zwierzenia się choć jednej osobie, równie przemożna co inne podstawowe ludzkie potrzeby, wzięła górę. Po raz pierwszy opowiedziałam wtedy komuś o meksykańskim akcencie, wizycie w muzeum i hotelu przy place de la Madeleine oraz o tym, jak pociągające było ciało mężczyzny, jaka gładka była jego skóra na plecach i w innych miejscach, i jak okrutna jego obojętność wobec naszych obaw. Co do samego aktu, zaspokajając uzasadnioną ciekawość Henrietty, wyjaśniłam, że im bliżej dopuści się mężczyznę, tym trudniej go kontrolować. W pewnym momencie przestaje mieć wzgląd na cokolwiek, co gorsza zaś, trudno zdobyć się na odwagę, żeby go zmitygować.

Zwierzeń nikt nie podejrzewa o nieszczerość. Henrietta milczała. Nagle ogarnięta paniką zaczęłam ją przekonywać, że tego chciałam, mimo wszystko. Takie było życie, a ja tylko odkryłam jeden z jego ukrytych aspektów. To przed tym – swoimi zakazami wychodzenia z domu, przemilczeniami, gwałtownymi reakcjami – próbowali nas ochronić rodzice. Wiedzieli, jaką prawdą się kończy dzieciństwo.

Miałam dwadzieścia lat i pierwszego poważnego chłopaka. Uważał mnie za niezastąpioną, choć doznał wielu rozkoszy, jeszcze zanim mnie poznał. Lubił to, jak można mnie było budzić w nocy. Nic mi nie przeszkadzało. Mógł w łóżku przekładać moją głowę z ręki do ręki, a ja, cała rozczochrana, nawet nie mrugnęłam okiem. Lubił mieć nade mną władzę. Pysznił się, że dostarcza mi niezwykłych wrażeń. Chodził po mieszkaniu, pusząc się z dumy jak paw. Na próżno jednak przybierał pozę zdobywcy: wystarczyło, że poprosił, żebym roztoczyła przed nim mój utajony mrok, a jego przewaga pryskała jak bańka mydlana. Złapał Kozak Tatarzyna… Próbował wówczas obrócić swoją prośbę w żart, żeby ukryć zawód, który sprawiała mu moja beznamiętność.

Wracałam z zajęć na Sorbonie. Oglądał w łóżku jeden z tych bzdurnych popołudniowych programów telewizyjnych – reportaż o przewodnikach psów. Na ekranie jakiś pułkownik straży pożarnej twierdził, że najzdradliwsze wcale nie są psy, które byśmy o to podejrzewali. Podczas interwencji największy postrach sieje pies, który ujada. Tak naprawdę jednak nie jest niebezpieczny. Próbuje tylko z daleka pokazać, jaki jest groźny, komuś, kogo i tak nie zdołałby dosięgnąć lub kto zdążyłby zareagować bądź go obłaskawić. Za to pies, który stoi bez ruchu, z niewzruszonym spokojem, macha ogonem, nie warczy, jeśli podejść do niego na odległość pięciu metrów, nie warczy nawet, jeśli zbliżyć się do niego na dwa centymetry, tylko wyciąga przyjaźnie pysk, wita się, trącając wilgotnym nosem wierzch dłoni, kładzie się na grzbiecie, przymyka oczy, jeśli podrapać go po łbie, rozkoszuje się pieszczotą, pozwala się powąchać, zanurzyć twarz w swojej orzechowej sierści, podnieść sobie wargi w komicznym uśmiechu – ten właśnie pies, jeśli przypadkiem dotknąć niewinnego punktu na jego zadzie, potrafi w jednej chwili odwrócić się i odgryźć policzek.

Pokazano zdjęcie jakiegoś z pozoru nieszkodliwego psa – dalmatynki. W kontekście tego, co powiedziano przed chwilą, jej dobroduszny wygląd wywoływał ciarki na plecach. Mój chłopak stwierdził, że to niewiarygodne: suka nie odróżniała się niczym od innych psów. Wydawała się taka wytworna w swoim pięknym, cętkowanym umaszczeniu. Nie mógł uwierzyć, że tak młode i zgrabne stworzenie może być wrogo nastawione do ludzi. Opadł z powrotem na poduszki i powiedział:

– Jak dobrze, że to nie mój pies!

Skinął na mnie, poklepując prześcieradło. Zawahałam się. Gdy tylko zobaczyłam tę dalmatynkę, wiedziałam, że to ja.

Od pobytu w górach tylko czekałam na okazję, żeby się wyrwać z Paryża. Stale brakowało mi powietrza. Podczas jednej z takich wypraw (w okolice miejscowości Manosque, w Alpach Górnej Prowansji) pewnego ranka, kiedy szczególnie optymistycznie patrzyłam w przyszłość, dowiedziałam się, że niedaleko mojej wioski pewna gospodyni sprzedaje czystą wełnę. Zapragnęłam ją od niej kupić. Zapakowałam się więc do kabrioletu i z lekkim sercem ruszyłam w drogę.

Nie mogłam jednak znaleźć gospodarstwa tej kobiety. Kolejne wiejskie drogi, które mi wskazywano, zamiast do rozwidleń prowadziły do rozsypujących się kamiennych murków. Ostatnią z nich wjechałam na wzgórze o płaskim wierzchołku. Rosło na nim mnóstwo polnych kwiatów – nie mogłam jechać dalej. Byłam straszliwie zawiedziona, że nie udało mi się znaleźć gospodarstwa i kupić wełny. Wystarczyło drobne niepowodzenie, żeby osłabić moje morale. Uciekinier robi dramat z najmniejszej nawet przeszkody. Tak bardzo się boi, że będzie musiał wrócić do więzienia. Chciałam władzy absolutnej – sądziłam, że bez niej nie uda mi się wyjść poza schemat. Nic nie mogło mnie zatrzymać. Cóż mi po wolności, skoro nie mogę mieć wszystkiego, co chcę? Zawzięcie jechałam dalej. Nie spodobało mi się, że droga znów okazała się ślepym zaułkiem. Ożyły wspomnienia. Starożytne pismo, wytarte z pergaminu, znów staje się widoczne w odpowiednim świetle.

Przez długi czas zbywałam swoje pragnienia. W hotelu przy place de la Madeleine być może zabrakło mi czasu do namysłu. Ale później, kiedy raz po raz hołdowałam bylejakości? Moja biedna ziemska powłoka była ze mną przez cały czas i ponosiła realne straty. Pamiętam nieustającą niewygodę, którą znosiłam w tamtych latach, bolały mnie plecy, uciekałam w chorobę, byłam wiecznie zmęczona. To były sygnały ostrzegawcze. Pewnego razu lekarz spojrzał na mnie spod brwi i zwrócił się do mojego drugiego ja, jakby się spodziewał, że to ono będzie bardziej zainteresowane i skłonne do ustępstw: „Trzeba słuchać swojego ciała”. Serce załomotało mi w klatce piersiowej. Nie rozumiałam, co próbuje mi powiedzieć ten badający mnie już całe czterdzieści minut (czyli dwa razy dłużej niż innych pacjentów) lekarz. Na każdej kolejnej wizycie mediował między moim ciałem a mną. Leczył mnie całymi tygodniami. Gdy tylko jednak czułam się nieco lepiej, znowu o sobie zapominałam. Znów można mnie było poszturchiwać.

Jak moje ciało mogło mi ufać, skoro tak szorstko się z nim obchodziłam? Odpowiedź nie kazała na siebie długo czekać: skurcz uda zmusił mnie do wyjścia z samochodu. Poszłam na łąkę maków rozprostować nogi. U stóp miałam tysiące kwiatów, tysiące pszczół. Szłam przed siebie, wiedziona jakąś energią. Wkrótce zewsząd otaczały mnie kwiaty. Skurcz ustąpił, a moje ciało mruczało z zadowolenia. Ono i ja byliśmy wreszcie jednym – doskonałym owadem.

Koniec wersji demonstracyjnej.