Spis treści

Karta redakcyjna

Rozdział drugi

Chuck Palahniuk - biogram

Tytuł oryginału: DAMNED

Redaktor: BEATA SŁAMA

Projekt okładki: PAWEŁ JOŃCA

Copyright © 2011 Chuck Palahniuk
All rights reserved
Copyright © 2011 for the Polish edition by Purpura Izabela Sojka

Wydanie I

ISBN 978-83-60979-33-4

Wydawnictwo Niebieska Studnia
www.niebieskastudnia.pl

Konwersja: eLitera s.c.

ROZDZIAŁ

DRUGI

Jesteś tam, Szatanie? To ja, Madison. Proszę, nie odnieś wrażenia, że nie lubię Piekła. Nie, poważnie, tu jest super. Milion razy lepiej, niż się spodziewałam. Naprawdę. Widać, że poświęciłeś mnóstwo czasu i włożyłeś mnóstwo wysiłku w te wszystkie spienione oceany gorących jak wrzątek rzygów i ogólną atmosferę przesyconego siarką smrodu, i w te chmary brzęczących czarnych much.

Jeśli moja wersja Piekła nie robi na was wrażenia, to weźcie poprawkę na luki w mojej edukacji. No bo co ja w końcu wiem? Dorosła osoba pewnie zsikałaby się z wrażenia na widok fruwających nietoperzy wampirowatych i majestatycznych, spadających w pienistych kaskadach wodospadów cuchnącego gówna. I nie mam wątpliwości, że to całkowicie moja wina, bo jeśli kiedykolwiek wyobrażałam sobie Piekło, to zawsze była to ognista wersja klasycznego hollywoodzkiego arcydzieła Klub winowajców, w którym, jak pamiętacie, występowała śliczna cheerleaderka z parciem na lans, zbuntowany ćpun, niezbyt lotny mięśniak futbolista, kujon mózgowiec oraz lekko psychiczny mizantrop, a wszystkich zamknięto razem w szkolnej bibliotece, by przesiedzieli tam za karę pół soboty, która byłaby całkiem zwyczajna, gdyby nie to, że w mojej wizji wszystkie książki i każde krzesło stały w płomieniach.

Tak, może i jesteście teraz żywi i na dodatek jesteście Gejami, Seniorami, albo Meksykanami, i czujecie się ode mnie lepsi, ale weźcie pod uwagę fakt, że tylko ja zaliczyłam osobiście przebudzenie się i pierwszy dzień pobytu w Piekle, więc będziecie musieli uwierzyć mi na słowo, że tak to tu właśnie wygląda. Wiem, to nie fair, ale możecie się pożegnać z wizjami mitycznego tunelu z jaśniejącą na końcu białą poświatą i witających was z otwartymi ramionami dawno nieżyjących babci i dziadka. Możliwe, że pewni ludzie opisywali tego typu niebiańskie doznania, ale pamiętajcie, że te osoby jeszcze żyją, ewentualnie umarły, zdążywszy te swoje spotkania zrelacjonować. Chodzi mi o to, że przeżyli coś, co nosi nazwę „doświadczenia bliskiego śmierci”. Ja tymczasem jestem martwa, spuszczono ze mnie krew i gryzą mnie robaki. W moim rozumieniu mam zatem większy autorytet. Cała reszta ludzi, jak choćby ten sławny włoski poeta, Dante Alighieri, serwuje czytelnikom stek kiczowatych i wyssanych z palca bzdur.

Tak więc, jeśli chcecie zdyskredytować moją relację z Piekła, zrobicie to na własne ryzyko.

Pierwsza sprawa: budzicie się, leżąc na kamiennej posadzce w dość ponurej celi z żelaznych prętów. Poważnie wam radzę: niczego nie dotykajcie. Żelastwo jest koszmarnie zasyfiałe. Jeśli przez przypadek dotkniecie prętów, chociaż widać, że są oślizgłe od pleśni i cudzej krwi, nie dotykajcie potem twarzy – ani ubrań – jeśli zależy wam na tym, by zachować w miarę normalny wygląd aż do Dnia Sądu.

I nie jedzcie słodyczy, które walają się wszędzie po ziemi.

Nie mam jasności, co do tego, jak wyglądał mój transfer w Zaświaty. Pamiętam zaparkowaną czarną limuzynę marki Lincoln i stojącego tuż przy krawężniku szofera z białym kartonikiem, na którym wypisano koślawymi wołami moje nazwisko: MADISON SPENCER. Kierowca – ci ludzie nigdy nie mówią po angielsku – miał okulary z lustrzanymi szkłami i czapkę z daszkiem, więc większość jego twarzy była niewidoczna. Pamiętam, jak otworzył tylne drzwi, by mnie wpuścić do wozu, a potem bardzo długo jechaliśmy, a szyby były tak bardzo przyciemniane, że niewiele przez nie widziałam. Jednak to wszystko pasuje do każdego z dziesięciu trylionów przejazdów, jakie zaliczyłam między lotniskami a miastami i z powrotem. Czy to właśnie ta limuzyna przetransportowała mnie do Piekła, głowy nie dam, ale wiem, że zaraz potem obudziłam się w tej plugawej celi.

A obudziłam się prawdopodobnie dlatego, że ktoś krzyczał. W Piekle nieustannie ktoś krzyczy. Każdy, kto leciał choć raz na trasie Londyn – Sydney i posadzono go tuż obok albo nieopodal ryczącego niemowlaka, ma już przybliżone pojęcie o tym, jak jest w Piekle, i znalazłszy się w tłumie nieznajomych, w ścisku, czekając w nieskończoność na to, że nic się nie wydarzy, odczuje w Piekle coś w rodzaju lekkiego, nostalgicznego déjà vu. Szczególnie jeśli na pokładzie puszczali Angielskiego pacjenta. Kiedy usłyszycie w Piekle zapowiedź, że diabły zapraszają wszystkich na wielki hit hollywoodzkiego kina, możecie nie robić sobie niepotrzebnie apetytu, bo zawsze będzie to Angielski pacjent, albo – niestety – Fortepian. Na Klub winowajców nie macie co liczyć.

Jeśli chodzi o wrażenia węchowe, to Piekło wypada blado przy Neapolu podczas strajku śmieciarzy w pełni lata.

Na mój rozum, ludzie w Piekle krzyczą, żeby usłyszeć własny głos i żeby wypełnić sobie czymś czas. Mimo to narzekanie na warunki w Piekle wydaje mi się nieco trywialne i roszczeniowe. Bo za większością doświadczeń, w które wkraczamy w pełni świadomi tego, że będą koszmarne, kryje się skrywane oczekiwanie na przyjemność rozkoszowania się ich przyrodzoną złą jakością. Jak na przykład raczenie się w szkolnym internacie mrożonym pierogiem z nadzieniem z kurczaka firmy Swanson albo mrożonym stekiem mielonym firmy Banquet, kiedy kucharka ma wychodne. Albo spożywanie czegokolwiek w Szkocji. Zaryzykuję nawet tezę, że jedynym powodem, pozwalającym nam czerpać przyjemność z niektórych rozrywek, jak oglądanie ekranizacji Doliny lalek, jest fakt, że ich kiepska jakość daje nam poczucie ukojenia i bliskości.

Angielski pacjent przeciwnie, sili się ze wszystkich sił na głębię, jednak w rezultacie jest jedynie do bólu nudny.

Wybaczcie, że się powtarzam: nasze życie na ziemi przypomina Piekło, ponieważ oczekujemy, że będzie nam tam jak w Niebie. Ziemia to ziemia. Piekło to Piekło. Więc darujcie sobie skamlanie i biadolenie.

I właśnie na tej podstawie twierdzę, że zachowacie się sztampowo i przewidywalnie, jeśli zaraz po przybyciu do Piekła zaczniecie płakać, zgrzytać zębami i rozdzierać szaty, kiedy okaże się nagle, że siedzicie po szyję w cuchnących ściekach albo rzucili was na sam szczyt sterty rozgrzanych do białości żyletek. Wrzaski i szamotania trącą nieco... hipokryzją, zupełnie jakbyście kupili sobie bilet i zasiedli w kinie na seansie Jeana de Florette, a chwilę potem zaczęli głośno biadolić, zniesmaczeni odkryciem, że aktorzy mówią po francusku. Bylibyście jak ludzie, którzy jadą do Las Vegas tylko po to, by sarkać, że wszędzie króluje kicz. Oczywiście nawet w kasynach z pretensjami do elegancji, które inwestują w kryształowe żyrandole i w szyby witrażowe, dominuje harmider i kakofonia plastikowych jednorękich bandytów, błyskających strobami, by przyciągnąć uwagę. Ludziom, którzy w takiej sytuacji biadolą i jęczą, wydaje się być może, że sieją w ten sposób jakiś twórczy ferment, jednak w rzeczywistości sami są tylko kolejnym powodem do narzekania.

Inna ważna zasada, którą warto przypomnieć: nie jedzcie słodyczy. Zresztą nie sądzę, byście mieli na nie ochotę, bo walają się po brudnej ziemi, a na dodatek są to cukierki, którymi gardzą nawet grubasy czy heroiniści: landrynki, twarde jak kamień gumy balonowe Bazooka, drażetki Sen Sen, pańska skórka, cukierki Black Crow i popcornowe kule.

Biorąc pod uwagę fakt, że wciąż jesteście żywi, a do tego czarni, pejsaci czy jacyś inni – brawo, jedzcie dalej swoje muffinki z otrębami – będziecie musieli uwierzyć mi na słowo we wszystko, co wam tu szczegółowo opisuję, więc skupcie się i uważnie słuchajcie.

Wasza klatka znajduje się w ciągnącym się w obie strony aż po horyzont szeregu innych cel, zajmowanych przeważnie przez jedną osobę. A większość tych osób wrzeszczy. Nawet teraz, kiedy otwieram oczy, słyszę głos jakiejś dziewczyny, mówiący: „Nie dotykaj krat...”.

W celi obok stoi jakaś nastolatka i rozcapierzając w moją stronę dłonie, pokazuje mi, jak się wybrudziła. W Piekle mają naprawdę poważny problem z pleśnią. Jakby całe Zaświaty były dotknięte syndromem chorego budynku.

Idę o zakład, że moja sąsiadka jest gimnazjalistką, ponieważ ma już wyraźnie zaznaczone biodra, przytrzymujące jej spódnicę-tubę, a przód bluzki jest naturalnie wypełniony i nie wymaga maskujących falbanek czy marszczeń. I chociaż w powietrzu snuje się gęsty dym, a przed oczami co jakiś czas śmiga mi nietoperz, dostrzegam, że jej buty od Manolo Blahnika to podróbki, coś w rodzaju obuwia za nędznych parę dolarów, jakie można ściągnąć przez Internet z jakiejś pirackiej firmy w Singapurze. Nie wiem, czy wytrzymacie, ale udzielę wam kolejnej rady: nie umierajcie, mając na nogach tanie buty. Piekło jest... piekielnie bezlitosne dla tandety, wszystkie plastiki się topią, a nie chcecie chyba łazić przez resztę wieczności na bosaka. Kiedy nadejdzie wasza godzina, kiedy zacznie wam bić przysłowiowy dzwon, radzę się poważnie zastanowić nad wskoczeniem w zwykłe płaskie mokasyny firmy Bass Weejun, i to ciemne, na których nie będzie widać brudu.

Nastolatka z celi obok zwraca się do mnie z pytaniem:

– Za co zostałaś potępiona?

Podnoszę się z ziemi i ostrzepując nogawki spódnicoszortów, odpowiadam:

– Chyba za popalanie trawki.

Bardziej z grzeczności niż z ciekawości pytam o jej śmiertelny grzech.

Dziewczyna wzrusza ramionami, i wskazując utytłanym palcem swoje stopy, odpowiada:

– Białe buty po Święcie Pracy. – Żałosne buty z białej, odrapanej imitacji skóry. Takie podróbki Manolo Blahnika mają to do siebie, że nie dają się doczyścić.

– Piękne buty – kłamię, wskazując je oczami. – Od Manolo Blahnika?

– Tak – odpowiada mi kłamstwem. – Zgadza się. Kosztowały majątek.

Kolejny wart zapamiętania szczegół dotyczący Piekła: jeśli spytacie kogoś, czym sobie zasłużył na wieczne potępienie, usłyszycie, że „za przechodzenie na czerwonym” albo „za noszenie czarnej torebki do brązowych butów”, albo inne tego typu bzdurki. Bylibyście bardzo naiwni, licząc na prawdomówność ludzi w Piekle. Na Ziemi zresztą też.

Moja sąsiadka podchodzi bliżej, wciąż się na mnie gapiąc, i mówi:

– Wiesz, że jesteś naprawdę ładna?

Tym stwierdzeniem demaskuje się jako wytrawna, pierwszoligowa mistrzyni kłamstwa, a ja pomijam jej uwagę milczeniem.

– Nie, szczerze – zapewnia. – Wystarczy trochę więcej eyelinera i mascary. – Zaczyna grzebać w swojej torbie na ramię – też białej, podrabianej na Coacha, plastikowej – i wyciągać rurki tuszu do rzęs i kompakty z turkusowym cieniem do powiek z Avonu. Daje mi brudną ręką znak, bym wysunęła twarz przez pręty.

Z doświadczenia wiem, że dziewczyny są na ogół superinteligentne, póki nie zaczną im rosnąć piersi. Możecie się nie zgodzić z tym stwierdzeniem, uznając je za wyraz moich osobistych uprzedzeń wynikających z młodego wieku, jednak wszystko wskazuje na to, że na trzynasty rok życia przypada pełnia rozkwitu inteligencji, osobowości i odwagi. Dotyczy to i dziewczyn, i chłopaków. Nie chcę się przechwalać, ale wierzę, że osoba trzynastoletnia jest kimś naprawdę wyjątkowym – spójrzcie na Pippi Langstrumpf, Pollyannę, Tomka Sawyera czy Dennisa Rozrabiakę – a potem dopadają ją sprzeczności, do głosu dochodzą hormony i genderowe stereotypy. Niech tylko dziewczyna zacznie miesiączkować, a chłopak zaliczy swój pierwszy mokry sen – od razu znikają błyskotliwość i talenty. Tu pokuszę się o analogię z podręcznikiem Historii Zachodu – na długi czas po wieku pokwitania zapadają mroki średniowiecza, czyli czas pomiędzy ateńskim oświeceniem a włoskim renesansem. Dziewczynom wyrastają cycki i każda z miejsca zapomina, że była kiedyś bystra i dzielna. To samo dotyczy facetów, którzy też bywają na swój sposób inteligentni i zabawni, ale zaraz po pierwszej erekcji głupieją do reszty, i to na kolejnych sześćdziesiąt lat. Dla obydwu płci okres dorastania jest czymś w rodzaju Epoki Lodowcowej Zidiocenia.

I tak, znam przymiotnik „genderowy”. Może i jestem pulchna, płaska jak deska, krótkowzroczna i nieżywa, ale nie jestem debilką.

Tak, wiem też, że kiedy superseksowna starsza koleżanka z biodrami, piersiami i ładnymi włosami upiera się, że zdejmie wam okulary i zrobi makijaż smoky eyes, to usiłuje was jedynie wkręcić do konkursu piękności, który sama już wygrała. Zwykły, wredny, protekcjonalny gest: bogacze pytający niezamożnych ludzi, gdzie spędzają letnie wakacje. Dla mnie to jawny przejaw aroganckiego szowinizmu w stylu „niech jedzą ciastka”.

Chyba że wasza atrakcyjna starsza koleżanka jest lesbijką. Tak czy inaczej, nie udostępniam jej swojej twarzy, mimo że dziewczyna stoi w gotowości, machając glutowatą szczoteczką z mascarą jak wróżka czarodziejską różdżką, chcąc zamienić mnie w jakiegoś zdzirowatego Kopciuszka. Będę szczera: zawsze kiedy oglądam klasyczny film Johna Hughesa Klub winowajców i scenę, w której Molly Ringwald prowadzi biedną Ally Sheedy do damskiego wucetu, a potem wyprowadza ją stamtąd z kretyńskimi plamami różu à la lata osiemdziesiąte pod każdą kością policzkową, z włosami związanymi w koński ogon szykowną wstążką i z czerwoną do bólu szminką na wargach, zrobiwszy z niej laleczkowatą karykaturę lansowanego przez „Vogue’a” image’u Bladzianny Vanderbladź, i zredukowawszy biedną Ally do czegoś w rodzaju ożywionej grafiki Patricka Nagela, zawsze wrzeszczę wtedy do telewizora: „Uciekaj, Ally!”. Poważnie, krzyczę: „Obmyj twarz i uciekaj!”.

Więc zamiast wystawić buźkę, mówię:

– Może lepiej nie, poczekam, aż mi się trochę cofnie egzema.

Magiczna makijażowa różdżka momentalnie się cofa. Cienie do powiek z Avonu i szminki lądują w podróbce Coacha, a dziewczyna aż przymyka oczy, by dostrzec na mojej twarzy czerwone i łuszczące się oznaki zapalenia i ziejące pory.

Jak powiada moja mama: „Każda nowa pokojówka zechce składać ci bieliznę po swojemu”. Co znaczy: „Masz być sprytna i nie dawać się ustawiać innym”.

Do naszych dwóch cel przylegają inne, a do nich jeszcze inne, niektóre puste, niektóre zajęte przez samotne osoby. Z całą pewnością jest tu i mięśniak futbolista, i zbuntowany ćpun, i kujon mózgowiec, i psychol, zamknięci na całą wieczność po lekcjach.

Wiem, to nie fair, ale wszystko wskazuje na to, że przesiedzę w tej celi wiele stuleci, udając nawet, że cierpię na łuszczycę, podczas gdy hipokryci będą wrzeszczeć i skarżyć się na wilgoć i smród, a moja sąsiadka Bladzianna Vanderbladź będzie wciąż przykucać i podejmować kolejne próby nabłyszczenia śliną swoich tandetnych butów z białego plastiku, polerując je zgniecionym kłębem papierowych chusteczek. I nawet przez odór kupy, dymu i siarki przebija zapach jej tanich perfum z drogerii, jak smak wieloowocowej gumy do żucia czy napoju winogronowego w proszku. Jeśli mam być szczera, wolałabym wąchać kupę, ale kto potrafi wstrzymać oddech na milion i więcej lat? Więc, z czystej kurtuazji, odpowiadam:

– Ale dzięki za propozycję upiększenia, no wiesz.

Z grzeczności przymuszam wargi do uśmiechu i dodaję:

– Jestem Madison.

Na te słowa nastolatka rzuca się w stronę oddzielających nas prętów. Mimo biustu, bioder i wysokich obcasów jest mi najwyraźniej rozpaczliwie wdzięczna za towarzystwo. Uśmiecha się, szczerząc do mnie pokryte tanimi porcelanowymi licówkami ząbki. W przekłutych uszach ma nawet diamentowe kolczyki – Claire Standish pełną gębą – a raczej pospolite, wielkie jak dziesięciocentówki, fasetowane, migotliwe cyrkonie. I ze słowami:

– Jestem Babette – upuszcza kłąb papierowych chusteczek i wysuwa przez pręty upapraną dłoń, którą mam uścisnąć.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Chuck Palahniuk

ur. 21 lutego 1962 r. w Pasco w stanie Waszyngton, jeden z najpopularniejszych współczesnych pisarzy amerykańskich, autor minimalistycznych powieści, pełnych gorzkiego cynizmu i czarnego humoru.

Studiował dziennikarstwo w Portland i w tym mieście pogranicza dorastał do roli pisarza, zbierając doświadczenia i obserwacje.

W Polsce dotychczas ukazały się następujące książki:

• Rozbitek

• Fight Club

• Udław się

• Dziennik

• Uchodźcy i wygnańcy

• Opętani

• Niewidzialne potwory

• Pigmej

• Powiedz wszystko

• Potępieni

• Rant

• Kołysanka

• Snuff