Sergiusz Jesienin

WIERSZE

Wybór i tłumaczenie:

Henryk Ditchen

Сергей Есенин

СТИХИ

Warszawa 2015

© Copyright for the Polish translation by Henryk Ditchen, 2015

Wiersze pochodzą z wydawnictwa:

СЕРГЕЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ  ЕСЕНИН

СОБРАНИЕ СОЧИНЕНИЙ  В ДВУХ ТОМАХ

ИЗДАТЕЛЬСТВО «СОВЕТСКАЯ РОССИЯ»

МОСКВА

1990

Projekt okładki: Nowy Świat

ISBN (druk) 978-83-7386-569-3

ISBN (ebook) 978-83-7386-843-4

Wydanie I

Warszawa 2015

Wydawnictwo Nowy Świat

ul. Kopernika 30, 00-336 Warszawa

tel. 22 826 25 43, faks 22 826 25 47

Serdeczne podziękowania składam Barbarze Sobczak,

pracownikowi Multimedialnej Biblioteki dla Dzieci i Młodzieży nr LVI „Nautilus” w Warszawie

oraz moim przyjaciołom, którzy kochają poezję,

za pomoc w napisaniu tej książki.

Książkę dedykuję w podziękowaniu

mojej żonie Wierze,

córce Danusi

oraz wnuczkom Krysi i Poli

Wrażliwy Mistrz „Tajemnicy Słowa”

Twórczość Siergieja Jesienina – największego poety rosyjskiego XX wieku – inspirowana folklorem, sztuką sakralną, łączy wątki rosyjskiej tradycji ludowej z mitologią Greków; przede wszystkim zaś – nacechowana jest przeogromną wrażliwością, wręcz empatią. Pisząc, czerpał pełnymi garściami z własnej wrażliwości, czułości, „rzewności”, właściwej mu nostalgii, ukazując piękne cechy swojej na wskroś rosyjskiej „trogatielnoj” duszy – „duszoszczypatielnoj”…

Odsłania nam tajniki swoich przemyśleń z niespotykaną u innych twórców szczerością, prawie dziecięcą ufnością, nie pozwalając odbiorcy na dystans. Poetą był niezwykłym – hipnotyzował swoimi lirycznymi pieśniami. Jego osoba intrygowała z uwagi na ciekawe życie wagabundy-trubadura: wojaże po Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych oraz niezliczone wydania poezji i oryginalne w swej formie wystąpienia publiczne. To wszystko sprawiło, że stał się on jasno świecącą gwiazdą na początku XX wieku.

Jesienin urodził się 21 września (3 października nowego stylu) 1895 roku w Konstantinowie koło Riazania w rodzinie kupieckiej. Porzuconego przez rodziców przyszłego poetę wychowywali dziadkowie. Tworzył od 9. roku życia, choć jak sam twierdził, świadomie zaczął pisać mając lat szesnaście. Z tego to czasu wiersze opublikowano później w debiutanckim tomie „Radunica” (1916). W 1912 wyjechał do Moskwy, gdzie pracował jako korektor w drukarni. Przez półtora roku studiował eksternistycznie na Uniwersytecie Moskiewskim.

Debiutował w 1914 r., porzuciwszy uniwersytet i pracę. Zupełnie przypadkowo popadł w niełaskę rodziny carskiej, odmawiając napisania hymnu pochwalnego na cześć i chwałę panującego cara-satrapy. Za tę niesubordynację trafił na zesłanie, gdzie przebywał do 1917 r. Fakt ten sprawił, że późniejsza nowa, czerwcowa władza przyjęła go przychylnie, a on zaś w owym okresie w pełni popierał głoszone przez nią idee.

Dla jego twórczości bardzo ważny był jednak „okres petersburski”, który ubogacił jego twórczość. W Petersburgu bowiem, dokąd wyjechał w 1915 roku, poznał grono tamtejszych poetów: Błoka, Gorodeckiego, Biełego i Klujewa. Szczególnie Aleksander Błok pomagał wypromować Jesienina w początkach jego kariery.

W 1916 roku został wcielony do armii, ale wkrótce po Rewolucji Październikowej 1917 roku, Rosja wycofała się z działań wojennych. Jesienin początkowo poparł rewolucję, tłumacząc ją jako zwycięstwo tradycji chłopskiej i patriarchalnej utopii, ale wkrótce stracił złudzenia i nawet krytykował bolszewików w swej twórczości. W roku 1919 wraz z Marienhofem i Szerszeniewiczem ogłosił manifest imażynizmu: Obrazowość i intuicyjność w Sztuce. Poszukiwanie samoistnego obrazu oraz tajemnicy Słowa.

Jesienin wielokrotnie się zakochiwał, przeważnie na krótko; był pięciokrotnie żonaty w swoim 30-letnim życiu, bowiem wszystkie związki legalizował. Przez całe swoje życie poszukiwał AKCEPTACJI, której zabrakło mu w dzieciństwie i wczesnej młodości – poszukiwał stabilności, do końca czując się odtrąconym.

Nie mając szczęśliwego dzieciństwa, nie mógł w życiu dorosłym nie wchodzić w kolizję z uczuciami. Nie posiadł był umiejętności utrzymania związku, co przełożyło się na jego życie osobiste, a nawet – chorobę. Pierwsze małżeństwo miało miejsce w 1913 roku i z tego małżeństwa urodził się syn Jurij. Po raz drugi ożenił się w 1917 roku i z tego małżeństwa pozostały dzieci: Tatiana i Konstantyn. Pod koniec 1921 roku na przyjęciu u przyjaciela, malarza Gieorgija Jakułowa, poznał amerykańską tancerkę Isadorę Duncan, z którą się ożenił w maju następnego roku. Wspólnie odbyli podróż po Europie i do Stanów Zjednoczonych, jednak pogłębiająca się choroba alkoholowa poety i napady szału powodowały, że często niszczył wyposażenie pokoi hotelowych i robił awantury w restauracjach. Ich małżeństwo również trwało bardzo krótko i w maju 1923 roku Jesienin wrócił do Moskwy, gdzie ponoć miał wziąć czwarty ślub, chociaż nigdy nie rozwiódł się z Duncan.

Ostatnie dwa lata jego życia obfitowały w pijackie zachowania, ale także w najbardziej znane utwory literackie. Wiosną 1925 roku poznał Sofię Tołstoj (wnuczkę Lwa Tołstoja), z którą się ożenił. Kilka miesięcy później w związku z silną depresją skierowano go na leczenie psychiatryczne, jednak został zwolniony ze szpitala tuż przed świętami Bożego Narodzenia.  W nocy z 27 na 28 grudnia popełnił samobójstwo. Wiele też wskazywało na to, że do śmierci Poety – być może – przyczynili się funkcjonariusze OGPU (Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny).

Krótkie i burzliwe życie Jesienina przełożyło się na znakomitą lirykę, która posiada najpiękniejsze cechy: umiłowanie ojczyzny, wsi, przyrody. Jego utwory, to jego DZIECI, które chronił i być może to powodowało, że tak źle znosił krytykę. Nieprzeciętna melodyka wersów i wyrazistość detalu powodowały wrażenie, iż on po prostu swoją poezję śpiewał...

Był poetą poszukującym, ale nie tylko nowych inspiracji, czy środków wyrazu: poszukiwał od zawsze miłości, pamiętając o bolesnym odrzuceniu przez rodziców, co zarzutowało na całe życie, a także – wywołało stany depresyjne, lękowe – słowem: chorobę afektywną. Osobowość człowieka kształtuje się w jego dzieciństwie, które u Jesienina pozbawione było poczucia bezpieczeństwa, szczęścia, beztroskiej radości, nacechowane zaś – momentami smutku, załamania, izolacji, odtrącenia i – co za tym idzie – niewiary w siebie, we własne siły oraz stan poczucia mniejszej wartości…! Pozostawiło to głęboką rysę na psychice poety, której to skazy, do końca swojego krótkiego życia, nie zdołał zmazać.

Pretensjonalny w życiu – bezpośredni w sztuce. POETA WRAŻLIWIEC, ALE I CHŁOPAK – ŁOBUZ, KTÓREMU OSTATNI WIERSZ WŁASNĄ KRWIĄ PRZYSZŁO ZAPISAĆ. Miał osobowość bardzo skomplikowaną, nietuzinkowy sposób odczuwania i postrzegania świata. Zawsze interesowały go bezpośrednie relacje, bliskość z drugim człowiekiem, przyrodą, co pokazywał w swoich utworach z ogromnym sensualizmem, piękną prostotą.

Z wielką wnikliwością oddawał przeżycia i nastroje chłopstwa rosyjskiego na drodze od starej do nowej rzeczywistości, co też z pewnością zdecydowało o głębokim dramatyzmie jego poezji. Liryka Jesienina zawiera najpiękniejsze cechy: umiłowanie wsi, przyrody, ojczyzny; ludowość; subtelny liryzm; melodyjność wiersza. Pięknie pisał o miłości do matki, która go porzuciła, umiłowanej kobiety, mimo poczucia zranienia…

Był MISTRZEM SŁOWA, pięknym mężczyzną o duszy chłopca, ciekawym świata i życia.  W czułostkowych wersach, pełnych empatii pokazywał błękitną Ruś – stale obecną gdzieś tam pośród prostych ludzi, gdzie „matka zaczyniła kołacz dla syna”. Przełamywał ową empatię rewolucyjną dynamiką buntu, co również trafiało do odbiorcy. BYŁ TWÓRCĄ NIEPOSPOLITYM, CHARYZMATYCZNYM, O WIELKIM SERCU, KTÓRE NIE ZAWSZE TRAFIAŁO NA WŁAŚCIWYCH LUDZI, WE WŁAŚCIWY CZAS I MIEJSCE.

Nie ominęła  Jesienina i megalomania, bowiem nie zawsze potrafił poradzić sobie z krytyką, zaś FATUM wpisane miał w swój życiorys. Obcując z cyganerią Moskwy i Petersburga, gdzie najjaśniej świeciła gwiazda jego talentu – przywykł do uznania, co nie do końca przełożyło się korzystnie na jego życie osobiste.  Najzwyczajniej w świecie nie był przystosowany do życia – w owym trudnym, niestabilnym – historycznie i społecznie – okresie. To także komplikowało jego poszukiwania artystyczne,  zmieniało stosowane środki ekspresji – wręcz utrudniało pracę.

Nie od razu zdołał się zorientować w siłach napędowych i sprzecznościach, które przyniosła rewolucja, a przecież powitał ją „chłopskim pokłonem”. Bacznie obserwował i szukał odpowiedzi na pytanie: co daje rewolucja ludowi? Temat chłopstwa nabrał w jego utworach wymiaru historycznego i moralnego. Wrażliwy, zdezorientowany – wówczas właśnie najbardziej ulega wpływom bohemy.

W obliczu dokonujących się zdarzeń jego liryka ujawnia na przemian cechy smutku, załamania, rozpaczy, by nagle przychylić się ku radości, nadziei, a nawet brawurze. Głębokie umiłowanie ojczyzny spowodowało zrewidowanie jego stosunku do nowej rzeczywistości, a także do zasadniczych reorientacji poszukiwań twórczych.

Sergiusz Jesienin niewątpliwie był poetą wszechstronnym, o łkającej duszy, ogromnej wrażliwości i ciekawości świata. Od zawsze szukał BLISKOŚCI CZŁOWIEKA. Na wskroś rosyjski, szczery, subtelny, o nieprzeciętnej charyzmie, enfant terrible nowego ustroju. POETA-LEGENDA.

MAREK RÓŻYCKI jr

Wiersze

* * *

Выткался на озере алый свет зари.

На бору со звонами плачут глухари.

Плачет где-то иволга, схоронясь в дупло.

Только мне не плачется- на душе светло.

Знаю, выйдешь к вечеру за кольцо дорог,

Сядем в копны свежие под соседний стог.

Зацелую допьяна, изомну как цвет,

Хмельному от радости пересуду нет.

Ты сама под ласками сбросишь шёлк-фаты,

Унесу я пьяную до утра в кусты.

И пускай со звонами плачут глухари.

Есть тоска весёлая в алостях зари.

1910

* * *

Świt nieba ubarwił jezioro na czerwień,

Jękliwe głosy głuszców płoszą nocy cień.

Schowana w dziupli wilga śpiewa żałośnie,

A ja tęsknię do lubej, aż dusza rośnie.

Wiem, że będziesz wieczorem na rozstaju dróg.

Czeka na nas pachnący świeży siana stóg.

Mocno będę kochał, na śmierć zacałuję…

Par się miłujących nikt nie obgaduje.

Od mych słodkich pieszczot ona suknie zerwie,

Zgubimy się w krainie, co się rajem zwie.

Niech głuszce jękliwe krzyczą sobie w lesie,

Nieskończoność życia barwna zorza niesie.

1910

* * *

Под венком лесной ромашки

Я строгал, чинил челны,

Уронил кольцо милашки

В струи пенистой волны.

Лиходейная разлука,

Как коварная свекровь.

Унесла колечко щука,

С ним-милашкину любовь.

Не нашлось моё колечко,

Я пошёл с тоски на луг,

Мне вдогон смеялась речка:

«У милашки новый друг».

Не пойду я к хороводу:

Там смеются надо мной,

Повенчаюсь в непогоду

С перезвоною волной.

1911

* * *

Wianek z rumianku na głowie,

Naprawiam sobie łodzie,

I spadłą obrączkę łowię

W spienionej wiatrem wodzie.

Rozłąka w biedę wpakuje,

Jak teściowej knowanie.

Szczupak obrączkę smakuje,

A ja rozczarowanie.

Nie znalazła mi się zguba,

Smutny idę na błonie.

Śmieje się rzeczka, bo luba

Już z innym splotła dłonie.

Szydzą ze mnie w korowodzie,

Mówią – ty inną polub.

Przyrzeknę przy złej pogodzie,

Huśtającej fali ślub.

1911

Table of Contents

Wrażliwy Mistrz „Tajemnicy Słowa”

Wiersze