25 VI 1988

I

Postój

Stanęliśmy w miasteczku gospodarz

kazał stół wynieść do ogrodu pierwsza gwiazda

zapłonęła i zgasła łamaliśmy chleb

słychać było świerszcze w lebiodach wieczoru

płacz ale płacz dziecka poza tym krzątanina

owadów ludzi tłusty zapach ziemi

ci którzy siedzieli tyłem do muru

widzieli – liliowy teraz – pagórek szubienic

na murze gęste bluszcze egzekucji

jedliśmy dużo

jak zawsze wtedy kiedy nikt nie płaci

Posłaniec

Posłaniec na którego czekano rozpaczliwie długo

upragniony zwiastun zwycięstwa lub zagłady

ociągał się z przybyciem – tragedia była bez dna

W głębi chór skandował ciemne proroctwa i klątwy

król – dynastyczna ryba – miotał się w niepojętej sieci

brak było drugiej koniecznej osoby – losu

Epilog pewnie znał orzeł dąb wiatr morska fala

widzowie na poły martwi oddychali płytko jak kamień

Bogowie spali Noc cicha bez błyskawic

Na koniec przybył ów goniec w masce z krwi błota lamentu

wydawał niezrozumiałe okrzyki pokazywał ręką na Wschód

to było gorsze niż śmierć bo ani litości ni trwogi

a każdy w ostatniej chwili pragnie oczyszczenia

17 IX

Dostępne w wersji pełnej

Raport z oblężonego Miasta

Dostępne w wersji pełnej

Fotografia

Dostępne w wersji pełnej

Przebudzenie

Dostępne w wersji pełnej

Mona Liza

Dostępne w wersji pełnej

Nasz strach

Dostępne w wersji pełnej

Dwie krople

Dostępne w wersji pełnej

Węgrom

Dostępne w wersji pełnej

Przemiany Liwiusza

Dostępne w wersji pełnej

Guziki

Dostępne w wersji pełnej

Wilki

Dostępne w wersji pełnej

Powrót prokonsula

Dostępne w wersji pełnej

Prolog

Dostępne w wersji pełnej

Longobardowie

Dostępne w wersji pełnej

Pięciu

Dostępne w wersji pełnej

II

Arijon

Dostępne w wersji pełnej

Nike która się waha

Dostępne w wersji pełnej

Przypowieść o królu Midasie

Dostępne w wersji pełnej

Fragment wazy greckiej

Dostępne w wersji pełnej

Do Marka Aurelego

Dostępne w wersji pełnej

Z mitologii

Dostępne w wersji pełnej

Damastes z przydomkiem Prokrustes mówi

Dostępne w wersji pełnej

Achilles. Pentezylea

Dostępne w wersji pełnej

Dlaczego klasycy

Dostępne w wersji pełnej

Brzeg

Dostępne w wersji pełnej

III

Mój ojciec

Dostępne w wersji pełnej

Siódmy anioł

Dostępne w wersji pełnej

Bajka ruska

Dostępne w wersji pełnej

Apollo i Marsjasz

Dostępne w wersji pełnej

Curatia Dionisia

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz

Dostępne w wersji pełnej

Kaligula

Dostępne w wersji pełnej

Opis króla

Dostępne w wersji pełnej

Gra Pana Cogito

Dostępne w wersji pełnej

Boski Klaudiusz

Dostępne w wersji pełnej

Dawni Mistrzowie

Dostępne w wersji pełnej

Do Ryszarda Krynickiego – list

Dostępne w wersji pełnej

Potwór Pana Cogito

Dostępne w wersji pełnej

Beethoven

Dostępne w wersji pełnej

Domysły na temat Barabasza

Dostępne w wersji pełnej

Mademoiselle Corday

Dostępne w wersji pełnej

Do Henryka Elzenberga w stulecie Jego urodzin

Dostępne w wersji pełnej

Widokówka od Adama Zagajewskiego

Dostępne w wersji pełnej

Do Jehudy Amichaja

Dostępne w wersji pełnej

IV

Deszcz

Dostępne w wersji pełnej

Pan od przyrody

Dostępne w wersji pełnej

U wrót doliny

Dostępne w wersji pełnej

Jonasz

Dostępne w wersji pełnej

Głos wewnętrzny

Dostępne w wersji pełnej

Próba opisu

Dostępne w wersji pełnej

Tren Fortynbrasa

Dostępne w wersji pełnej

Sprawozdanie z raju

Dostępne w wersji pełnej

Zimowy ogród

Dostępne w wersji pełnej

Wyspa

Dostępne w wersji pełnej

Epizod z Saint-Benoît

Dostępne w wersji pełnej

Hakeldama

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito opowiada o kuszeniu Spinozy

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito a myśl czysta

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito o postawie wyprostowanej

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito szuka rady

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito obserwuje zmarłego przyjaciela

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito myśli o powrocie do rodzinnego miasta

Dostępne w wersji pełnej

Tren

Dostępne w wersji pełnej

Rozmyślania o ojcu

Dostępne w wersji pełnej

Co myśli Pan Cogito o piekle

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito o cnocie

Dostępne w wersji pełnej

Dusza Pana Cogito

Dostępne w wersji pełnej

Poczucie tożsamości

Dostępne w wersji pełnej

V

Pieśń o bębnie

Dostępne w wersji pełnej

Ornamentatorzy

Dostępne w wersji pełnej

Przedmioty

Dostępne w wersji pełnej

Różowe ucho

Dostępne w wersji pełnej

Jedwab duszy

Dostępne w wersji pełnej

Kołatka

Dostępne w wersji pełnej

Domy przedmieścia

Dostępne w wersji pełnej

Sekwoja

Dostępne w wersji pełnej

Potęga smaku

Dostępne w wersji pełnej

Pan Cogito i wyobraźnia

Dostępne w wersji pełnej

Do rzeki

Dostępne w wersji pełnej

Elegia na odejście pióra atramentu lampy

Dostępne w wersji pełnej

Tarnina

Dostępne w wersji pełnej

Krajobraz

Dostępne w wersji pełnej

Małe serce

Dostępne w wersji pełnej

Rovigo

Dostępne w wersji pełnej

Przesłanie Pana Cogito

Dostępne w wersji pełnej

Kamyk

Dostępne w wersji pełnej

Alfabetyczny spis tytułów

Achilles. Pentezylea

Apollo i Marsjasz

Arijon

Bajka ruska

Beethoven

Boski Klaudiusz

Brzeg

Co myśli Pan Cogito o piekle

Curatia Dionisia

Damastes z przydomkiem Prokrustes mówi

Dawni Mistrzowie

Deszcz

Dlaczego klasycy

Do Henryka Elzenberga w stulecie Jego urodzin

Do Jehudy Amichaja

Do Marka Aurelego

Do Ryszarda Krynickiego – list

Do rzeki

Domy przedmieścia

Domysły na temat Barabasza

Dusza Pana Cogito

Dwie krople

Elegia na odejście pióra atramentu lampy

Epizod z Saint-Benoît

Fotografia

Fragment wazy greckiej

Głos wewnętrzny

Gra Pana Cogito

Guziki

Hakeldama

Jedwab duszy

Jonasz

Kaligula

Kamyk

Kołatka

Krajobraz

Longobardowie

Mademoiselle Corday

Małe serce

Mona Liza

Mój ojciec

Nasz strach

Nike która się waha

Opis króla

Ornamentatorzy

Pan Cogito a myśl czysta

Pan Cogito i wyobraźnia

Pan Cogito myśli o powrocie do rodzinnego miasta

Pan Cogito o cnocie

Pan Cogito o postawie wyprostowanej

Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz

Pan Cogito obserwuje zmarłego przyjaciela

Pan Cogito opowiada o kuszeniu Spinozy

Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu

Pan Cogito szuka rady

Pan od przyrody

Pieśń o bębnie

Pięciu

Poczucie tożsamości

Posłaniec

Postój

Potęga smaku

Potwór Pana Cogito

Powrót prokonsula

Prolog

Próba opisu

Przebudzenie

Przedmioty

Przemiany Liwiusza

Przesłanie Pana Cogito

Przypowieść o królu Midasie

Raport z oblężonego Miasta

Rovigo

Rozmyślania o ojcu

Różowe ucho

Sekwoja

17 IX

Siódmy anioł

Sprawozdanie z raju

Tarnina

Tren

Tren Fortynbrasa

U wrót doliny

Węgrom

Widokówka od Adama Zagajewskiego

Wilki

Wyspa

Z mitologii

Zimowy ogród

Źródła

Wiersze wybrano z następujących tomów:

Struna światła

Dwie krople; Mój ojciec; Do Marka Aurelego; Przypowieść o królu Midasie; Fragment wazy greckiej; Nike która się waha; Arijon ;

Hermes, pies i gwiazda

U wrót doliny; Kołatka; Deszcz; Pan od przyrody; Siódmy anioł; Różowe ucho; Jedwab duszy; Pięciu; Ornamentatorzy; Pieśń o bębnie; Węgrom; Przedmioty; Bajka ruska;

Studium przedmiotu

Apollo i Marsjasz; Mona Liza; Nasz strach; Z mitologii; Jonasz; Powrót prokonsula; Tren Fortynbrasa; Próba opisu; Kamyk; Głos wewnętrzny;

Napis

Prolog; Wyspa; Przebudzenie; Postój; Zimowy ogród; Sprawozdanie z raju; Longobardowie; Epizod z Saint- Benoît; Opis króla; Brzeg; Curatia Dionisia; Dlaczego klasycy;

Pan Cogito

Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz; Rozmyślania o ojcu; Poczucie tożsamości; Pan Cogito myśli o powrocie do rodzinnego miasta; Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu; Pan Cogito a myśl czysta; Domy przedmieścia; Pan Cogito obserwuje zmarłego przyjaciela; Sekwoja; Kaligula; Hakeldama; Pan Cogito opowiada o kuszeniu Spinozy; Pan Cogito szuka rady; Gra Pana Cogito; Co myśli Pan Cogito o piekle; Pan Cogito o postawie wyprostowanej; Przesłanie Pana Cogito;

Raport z oblężonego Miasta i inne wiersze

Dusza Pana Cogito; Tren; Do rzeki; Dawni Mistrzowie; Pan Cogito i wyobraźnia; Do Ryszarda Krynickiego – list; Pan Cogito o cnocie; Fotografia; Boski Klaudiusz; Potwór Pana Cogito; Damastes z przydomkiem Prokrustes mówi; Beethoven; Posłaniec; 17 IX; Potęga smaku; Raport z oblężonego Miasta;

Elegia na odejście

Przemiany Liwiusza; Tarnina; Małe serce; Krajobraz; Domysły na temat Barabasza; Elegia na odejście pióra atramentu lampy;

Rovigo

Do Henryka Elzenberga w stulecie Jego urodzin; Mademoiselle Corday; Wilki; Guziki; Widokówka od Adama Zagajewskiego; Do Jehudy Amichaja; Achilles. Pentezylea; Rovigo;

Od wydawcy

W czerwcu 1990 roku zadzwoniliśmy do Zbigniewa Herberta, mieszkającego wówczas jeszcze w Paryżu, czy nie zechciałby wydać u nas swoich wierszy zebranych. Poeta odpowiedział nam wtedy, iż na takie wydanie jest jeszcze za wcześnie, ale że może warto byłoby wydać mały gustowny wybór, jak to określił – i wkrótce potwierdził też w liście. Zastrzegł się jednak, iż potrzebowałby na to więcej czasu. Czekaliśmy cierpliwie. Po kilku latach, w październiku 1996 roku, gdy dzięki Nagrodzie Nobla dla Wisławy Szymborskiej los naszego wydawnictwa z dnia na dzień się poprawił, odważyliśmy się ponownie zapytać Zbigniewa Herberta, czy nie powierzyłby nam zbiorowego wydania swoich poezji. Niestety, tym razem ubiegł nas Państwowy Instytut Wydawniczy. Autor Pana Cogito pamiętał jednak o dawnej obietnicy i niedługo po naszej rozmowie przysłał nam projekt swojego małego wyboru. Miał on się składać ze stu bez mała utworów i nosić tradycyjny tytuł Wiersze wybrane. Bardzo mi jednak w nim brakowało wielu moich ulubionych wierszy Herberta, sporządziłem więc na wszelki wypadek spis kilkudziesięciu z tych, których brakowało mi najbardziej, i wziąłem go ze sobą, kiedy w marcu 1997 roku wybrałem się z korektą Wierszy wybranych do Warszawy. Tu okazało się, że w tym czasie Zbigniew Herbert zmienił zamiar i zamiast zwykłego, tradycyjnego wyboru wierszy wolałby wydać antologię osobistą, tematyczną, ułożoną nie chrono- logicznie, lecz według pięciu najważniejszych wątków jego poezji, które w nowo sporządzonym spisie treści roboczo nazwał: (I) Bóg i Ojczyzna, (II) Antyczne, (III) Portrety, (IV) Ogólne, religijne oraz (V) Przedmioty. Miało się w niej znaleźć jeszcze mniej, bo osiemdziesiąt osiem z uprzednio wybranych wierszy, odpowiednio też miał się zmienić jej tytuł. Ponieważ jednak zauważyliśmy, iż w nowym spisie pięć tytułów zostało zapisanych podwójnie, a jednego w ogóle nie można się doliczyć, Zbigniew Herbert przywrócił kilka z wybranych wcześniej, a potem pominiętych utworów, wybrał także dwa z mojej listy (w tym wiersz O ojcu). Tak więc ostatecznie w książce znalazło się osiemdziesiąt dziewięć wierszy.

Rysunki na okładce pochodzą ze szkicownika podróżnego Zbigniewa Herberta z pobytu w Pinacotece Ambrosiana w Mediolanie w czerwcu 1989 roku. Anioł na pierwszej stronie (który teraz na wystawie Podróże Pana Cogito wskazuje drogę do źródeł). to jeden z trzech aniołów na małym arcydziele Botticellego, zwanym Madonna z dzieciątkiem i trze- ma aniołami albo Madonna na tle pawilonu. Podtrzymuje on zasłonę po prawej (od strony widza) stronie obrazu. Natomiast niedokończony szkic na odwrocie to kontury górnej partii Kosza z owocami Caravaggia, jeszcze jednego niezwykłego dzieła z tego muzeum.

R.K.

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

I

Postój

Posłaniec

17 IX

Raport z oblężonego Miasta

Fotografia

Przebudzenie

Mona Liza

Nasz strach

Dwie krople

Węgrom

Przemiany Liwiusza

Guziki

Wilki

Powrót prokonsula

Prolog

Longobardowie

Pięciu

II

Arijon

Nike która się waha

Przypowieść o królu Midasie

Fragment wazy greckiej

Do Marka Aurelego

Z mitologii

Damastes z przydomkiem Prokrustes mówi

Achilles. Pentezylea

Dlaczego klasycy

Brzeg

III

Mój ojciec

Siódmy anioł

Bajka ruska

Apollo i Marsjasz

Curatia Dionisia

Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz

Kaligula

Opis króla

Gra Pana Cogito

Boski Klaudiusz

Dawni Mistrzowie

Do Ryszarda Krynickiego – list

Potwór Pana Cogito

Beethoven

Domysły na temat Barabasza

Mademoiselle Corday

Do Henryka Elzenberga w stulecie Jego urodzin

Widokówka od Adama Zagajewskiego

Do Jehudy Amichaja

IV

Deszcz

Pan od przyrody

U wrót doliny

Jonasz

Głos wewnętrzny

Próba opisu

Tren Fortynbrasa

Sprawozdanie z raju

Zimowy ogród

Wyspa

Epizod z Saint-Benoît

Hakeldama

Pan Cogito opowiada o kuszeniu Spinozy

Pan Cogito a myśl czysta

Pan Cogito o postawie wyprostowanej

Pan Cogito szuka rady

Pan Cogito obserwuje zmarłego przyjaciela

Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu

Pan Cogito myśli o powrocie do rodzinnego miasta

Tren

Rozmyślania o ojcu

Co myśli Pan Cogito o piekle

Pan Cogito o cnocie

Dusza Pana Cogito

Poczucie tożsamości

V

Pieśń o bębnie

Ornamentatorzy

Przedmioty

Różowe ucho

Jedwab duszy

Kołatka

Domy przedmieścia

Sekwoja

Potęga smaku

Pan Cogito i wyobraźnia

Do rzeki

Elegia na odejście pióra atramentu lampy

Tarnina

Krajobraz

Małe serce

Rovigo

Przesłanie Pana Cogito

Kamyk

Alfabetyczny spis tytułów

Źródła

Od wydawcy

Karta redakcyjna

Biblioteka Poetycka Wydawnictwa a5

pod redakcją Ryszarda Krynickiego

Tom 30.

Opracowanie graficzne

Frakcja R

Rysunki na obwolucie wybrano ze szkicownika podróżnego

Zbigniewa Herberta

Zdjęcie Autora:

Ryszard Krynicki

© Copyright by Katarzyna Herbert, 2008

© Copyright by Halina Herbert-Żebrowska, 2008

Wydanie nowe, poprawione

ISBN 978-83-61298-46-5

Wydawnictwo a5

ul. Stawarza 16/3

30-540 Kraków

Dział sprzedaży:

tel. / fax 22 632 83 74

e-mail: mtm-motyl@wp.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com