Tytuł oryginału: Secrets of The World’s Healthiest Children

Przekład: Katarzyna Mojkowska

Projekt okładki: Paweł Panczakiewicz/PANCZAKIEWICZ ART.DESIGN

Redaktor prowadzący: Bożena Zasieczna

Redakcja techniczna: Karolina Bendykowska

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Dorota Wojciechowska-Ring

Na okładce wykorzystano ilustracje

© Knysh Ksenya/shutterstock

© 2016 by Naomi Moriyama and William Doyle

© for the Polish edition by MUZA SA, Warszawa 2017

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, przechowywana jako źródło danych i przekazywana w jakiejkolwiek formie zapisu bez pisemnej zgody posiadacza praw.

ISBN 978-83-287-0471-8

MUZA SA

Wydanie I

Warszawa 2017

FRAGMENT

Naszym rodzicom: Chizuko, Shigeo, Marilou i Williamowi
oraz naszemu synowi Brendanowi

Ważna informacja dla czytelników

Ta publikacja ma na celu dostarczenie pomocnych i bogatych w informacje materiałów na poruszane w niej tematy. Jest upowszechniana z zastrzeżeniem, że autorzy oraz wydawca nie są profesjonalistami z zakresu świadczenia usług medycznych, zdrowotnych czy jakichkolwiek innych proponowanych w tej książce. Czytelnik, zanim zdecyduje się zastosować porady zawarte w tej książce lub wyciągnąć z niej wnioski dla siebie, powinien skonsultować się ze swoim lekarzem prowadzącym.

W tej książce zawarto opinie reprezentatywnej grupy ekspertów, jednak każde dziecko jest inne, rodziny różnią się między sobą, a problemy zdrowotne twojego dziecka zawsze powinny być rozwiązywane w porozumieniu z w pełni wykwalifikowanym specjalistą, takim jak lekarz, zarejestrowany dietetyk oraz/lub psychiatra.

Ta książka w żaden sposób nie zastąpi profesjonalnych porad lekarskich, diagnozy lub leczenia. Nigdy nie lekceważ zaleceń specjalistów ani nie ociągaj się z ich zastosowaniem z powodu czegoś, co przeczytałeś w tej książce. Autor i wydawca w sposób szczególny nie biorą na siebie odpowiedzialności za wszelkie zobowiązania, urazy, straty czy ryzyko, które pojawiły się w bezpośrednim lub pośrednim następstwie korzystania z jakichkolwiek treści zawartych w niniejszej książce.

WPROWADZENIE

Japońskie dzieci wygrywają Światowe Igrzyska w Zdrowiu

Daleka, daleka kraina, mówią, że to raj,
Lecz gdy ktoś pragnie tam dojść, jeden dzień mu daj

wiersz japoński

Na łańcuchu skalistych wysepek Pacyfiku dzieje się coś wspaniałego. Dziesiątki milionów dzieci wygrywają Światowe Igrzyska w Zdrowiu. Mają także trochę zmieniających życie wiadomości dla całej reszty świata.

W grudniu 2012 roku międzynarodowy zespół badaczy wspierany przez fundację Billa i Melindy Gatesów opublikował w prestiżowym czasopiśmie medycznym „Lancet” wyniki ogromnego, zakrojonego na światową skalę badania. Nadano mu tytuł: Badanie światowego zagrożenia chorobami, lecz równie dobrze można by je nazwać Światowymi Igrzyskami w Zdrowiu, ponieważ stanowi ono najbardziej szczegółową, jakiej się kiedykolwiek podjęto, analizę zdrowia oraz przewidywanej długości zdrowego życia na świecie, kraj po kraju.

Naukowcy uszeregowali mieszkańców 187 państw pod względem przewidywanej długości zdrowego życia, zwanej HALE, która jest syntezą zdrowia, śmiertelności, chorób, czynników ryzyka oraz innych mających wpływ na zdrowie wskaźników, jakie dziś występują, a wszystko w formie rankingu powstałego w konkretnym momencie. Jak mówi Haidong Wang, adiunkt na Wydziale Zdrowia Światowego Uniwersytetu w Waszyngtonie biorący udział w Światowym Badaniu Zagrożenia Chorobami, „HALE to oczekiwana średnia liczba lat, które urodzone dziś w konkretnym kraju dziecko przeżyje w «pełnym zdrowiu», przy założeniu, że podlega aktualnie obserwowanej specyfice śmiertelności i patologii chorób na przestrzeni życia, bez uwzględnienia lat, które przeżyje w zdrowiu niepełnym z powodu choroby, hospitalizacji oraz/lub urazów”.

Pośród globalnej epidemii otyłości, która dotyka milionów dzieci na całej planecie, niszcząc ich zdrowie, skracając im życie i stanowiąc zarzewie ich przyszłych cierpień, studium opublikowane w „Lancecie” odkryło światło dające nadzieję. Badanie wykazało bowiem, że krajem o najwyższej na świecie przewidywanej długości zdrowego życia zarówno mężczyzn, jak i kobiet jest Japonia. Pokonuje swojego największego konkurenta o pełne dwa lata.

Według tego badania dzieci urodzone w dzisiejszej Japonii czeka dłuższe życie w zdrowiu niż inne dzieci urodzone w dowolnym kraju na ziemi – będą się cieszyć życiem zarówno dłuższym, jak i zdrowszym.

Jak poradziła sobie Wielka Brytania? Nie znalazła się nawet w pierwszej dwudziestce. Pojawiła się na miejscu dwudziestym trzecim, tuż przed Chile i Portugalią. Oto wyniki Światowych Igrzysk w Zdrowiu i Długowieczności.

Najwyższa średnia długość życia, mężczyźni i kobiety

Państwo

Miejsce w światowym rankingu

Japonia

1

Singapur

2

Hiszpania

3

Szwajcaria

4

Andora

5

Korea Południowa

6

Włochy

7

Australia

8

Izrael

9

Szwecja

10

Kanada

11

Tajwan

12

Francja

13

Nowa Zelandia

14

Austria

15

Holandia

16

Niemcy

17

Kostaryka

18

Irlandia

19

Cypr

20

Malta

21

Grecja

22

Wielka Brytania

23

Chile

24

Portugalia

25

Poniżej dolna część listy, w której pojawiły się następujące państwa:

Państwo

Miejsce w światowym rankingu

Stany Zjednoczone

32

Chiny

34

Kuwejt

51

Zjednoczone Emiraty Arabskie

59

Arabia Saudyjska

60

Korea Północna

92

Indonezja

104

Rosja

112

Egipt

120

Pakistan

132

Indie

134

Somalia

175

Afryka Południowa

159

Afganistan

176

Haiti

(ostatnie miejsce) 187

Źródło: „Średnia długość życia w zdrowiu [HALE] dla 187 państw, 1990––2010: Przegląd systematyczny przeprowadzony pod kątem Globalnego Badania Obciążenia Chorobami”, „Lancet”, 15 grudnia 2012–4 stycznia 2013. HALE to jednorazowy ranking oczekiwanej średniej długości życia dziecka urodzonego dziś, oparty na bieżących danych z zakresu zdrowia i śmiertelności.

Dokumentację konieczną do powstania tej książki przygotowaliśmy i sporządziliśmy wspólnie, William i Naomi Moriyama Doyle, lecz narratorką będzie Naomi.

ZDROWY STYL ŻYCIA JAPOŃCZYKÓW

To książka o tym, jak Japończycy w sposób czasem przypadkowy odkryli naturalny i wspólny dla całego narodu wzorzec żywienia, aktywności i myślenia, który pomaga żyjącym tam dzieciom i dorosłym osiągnąć najwyższe miejsce na świecie w rankingach długiego życia w zdrowiu, oraz uderzająco lepsze wyniki w porównaniu z mieszkańcami innych rozwiniętych państw.

Szukaliśmy odpowiedzi na pytanie, dlaczego dzieci japońskie czeka najdłuższe i najzdrowsze życie – i analizujemy potencjalne wnioski, jakie mogą wyciągnąć rodzice z całego świata, by pomóc własnym dzieciom żyć długo i zdrowo.

Wierzę, że to, czego można nauczyć się z japońskiego sposobu życia, może wykorzystać dla własnej rodziny każdy rodzic, niezależnie od miejsca zamieszkania.

W tej książce pragnę pokazać, dlaczego japońskie dzieci są najzdrowsze na ziemi i czego od Japończyków mogłaby się nauczyć reszta świata.

Japońskie dzieci niewątpliwie mierzą się z podobnymi wyzwaniami jak większość maluchów we wszystkich rozwiniętych państwach na świecie: zbyt długi czas spędzany przed ekranami, nieregularne pory posiłków, niezdrowe „gotowe” jedzenie i fast foody, szkoła, w której pobyt przynosi skutki odwrotne od zamierzonych, stres społeczny, a także mniej czasu na swobodną zabawę, relaks, czytanie dla przyjemności czy poznawanie przyrody. To nie jest książka, w której znajdziecie przeświadczenie, że japońskie jedzenie czy metody wychowawcze są z natury lepsze od tych, które ma każdy inny naród. Chociaż w wielu aspektach bardzo zdrowe, nawyki żywieniowe Japończyków nie są idealne, a w niektórych kwestiach zaczynają upodabniać się do mniej korzystnych zwyczajów zachodnich. Japonia rozpoczęła w ostatnich latach narodową kampanię Shokuiku (Edukacja Żywieniowa), która ma na celu odwrócenie negatywnego trendu i przywrócenie populacji lepszych zwyczajów żywieniowych. Niemniej jednak eksperci często stawiają bardziej tradycyjną japońską żywność oraz styl życia pośród najzdrowszych na świecie.

Jako rodzice – matka rdzenna tokijka, ojciec zaś rodowity nowojorczyk – siedmioletniego syna, który dorasta w Nowym Jorku, William i ja jesteśmy w świecie rodzicielstwa nowicjuszami. Nie ma dnia, w którym nie czulibyśmy zachwytu i pokory wobec tego wszystkiego, czego jeszcze musimy się nauczyć, oszołomieni, że nie istnieją ekspresowe metody wychowywania dzieci oraz jak bardzo jest to niedoskonały, zmienny proces, który ewoluuje wraz z tym, jak rodzina się wspólnie uczy i dojrzewa.

Nie twierdzimy, że dzieci, by być zdrowymi, muszą jeść japońskie jedzenie, lecz załączyliśmy na końcu książki serię inspirowanych tą kuchnią przepisów. Są one przykładowe i służą wspólnej zabawie, jeśli tylko macie na nią ochotę, jednak jest to zupełnie nieobowiązkowe.

Dodamy na koniec, że nie jest to książka o emocjonalnych, duchowych czy innych formach zdrowia. Sformułowanie „najzdrowsze dzieci na świecie” w pewien arbitralny sposób podkreśla nacisk na zdrowie fizyczne. Czujemy jednak, że zdrowie fizyczne i długie życie w zdrowiu, jak ocenia przełomowe Globalne Badanie Zagrożenia Chorobami opublikowane w „Lancecie” w 2012 r., jest krytycznym odbiciem ogólnego zdrowia człowieka.

KSIĄŻKA W SKRÓCIE

Panujące w rodzinie wzorce myślenia, odżywiania się i ruchu, którym przyglądamy się w tej książce, są odzwierciedleniem najnowszych zaleceń wielu światowych ekspertów w dziedzinie zdrowia i diety dziecka. Zawierają na przykład wytyczne, które pozwalają zapobiegać otyłości u dzieci, przedstawione w Globalnej Strategii Diety, Aktywności Fizycznej i Zdrowia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która radzi[1]:

• zwiększyć spożycie owoców i warzyw, w tym warzyw strączkowych (grochu, fasoli i soczewicy), produktów pełnoziarnistych oraz orzechów;

• ograniczyć przyjmowanie kalorii pochodzących z tłuszczów nasyconych i zarazem zwiększyć spożywanie tłuszczów nienasyconych;

• ograniczyć spożycie cukru;

• być aktywnym fizycznie – poświęcać codziennie łącznie 60 minut na regularną, średnią do intensywnej, aktywność odpowiednią do etapu rozwoju.

Te zalecenia są proste, jednak nie zawsze jest łatwo wcielić je w życie. Pisząc tę książkę, zebraliśmy opinie wielu naukowców z zakresu medycyny, a także ekspertów do spraw zdrowia i odżywiania dziecka na całym świecie, by poznać ich wizję tego, w jaki sposób pomóc dzieciom żyć zdrowiej. William i ja przeprowadziliśmy także wywiady z fascynującą grupą kobiet, które przekazały nam swoje interesujące uwagi na temat zdrowia dzieci i ich zwyczajów żywieniowych: była to grupa japońskich mam wychowujących swoje dzieci w Nowym Jorku, gdzie mieszkają na emigracji.

Z tych wszystkich wywiadów wyłoniło się siedem „sekretów”, które w moim przekonaniu mogą pomóc wielu rodzicom pielęgnować i poprawić stan zdrowia ich dziecka. Przedstawię je wszystkie w drugiej części książki.

CZĘŚĆ PIERWSZA

W JAKI SPOSÓB MOGLIBYŚMY ROZWIĄZAĆ ŚWIATOWY PROBLEM?

1.

Globalna wojna o zdrowie dzieci

Dzieci na całym świecie dotknął kryzys. Zdrowie naszych pociech ulega atakom, nie tylko ze strony odwiecznie nękających je chorób zakaźnych, głodu, ignorancji, wojny czy biedy, lecz także z powodu stosunkowo nowej grupy wrogów, którzy są tworami współczesnej cywilizacji.

Należą do nich: dziecięca otyłość, siedzący tryb życia, brak równowagi w nawykach żywieniowych i wynikające z tego choroby cywilizacyjne, które narażają na uszczerbek zdrowie naszych dzieci, a także skracają ich życie.

Weźmy pod uwagę brutalną rzeczywistość, o której donosi Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz lekarze, naukowcy i władze zajmujące się służbą zdrowia w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych oraz na całym świecie. Zgodnie z opublikowaną w 2014 r. w czasopiśmie medycznym „Lancet” analizą, przy której sporządzaniu korzystano z danych zebranych podczas Globalnego Badania Zagrożenia Chorobami, pomiędzy rokiem 1980 a 2013 powszechność występowania nadwagi i otyłości na świecie wzrosła o 27,5 procent u dorosłych i, co jest nawet bardziej alarmujące, o 47 procent u dzieci. W badaniu zwrócono uwagę na fakt, że otyłość jest kwestią dotykającą ludzi wszędzie, w każdym wieku i o różnych dochodach. W 2013 roku 22 procent chłopców i dziewcząt w krajach rozwiniętych miało nadwagę lub było otyłych. „Wzrost liczby przypadków otyłości u dzieci jest szczególnie niepokojący w wielu krajach o niskich bądź średnich dochodach – stwierdziła Marie Ng, główna autorka artykułu. – Wiemy, że otyłość u dzieci ma poważne konsekwencje dla zdrowia, włącznie z chorobami układu krążenia, cukrzycą i wieloma odmianami raka”.

WPŁYW NADWAGI NA ZDROWIE

Według WHO, nadwaga bądź otyłość u dzieci wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia różnych problemów zdrowotnych, włącznie z astmą, wysokim ciśnieniem krwi, chorobami mięśniowo-szkieletowymi, stłuszczeniem wątroby, insulinoopornością i cukrzycą typu drugiego, chorobami układu krążenia, a także obturacyjnym bezdechem sennym. W późniejszym życiu są bardziej narażone na otyłość, cukrzycę typu drugiego, choroby układu krążenia, niektóre rodzaje nowotworów, chorobę obturacyjną płuc, problemy natury psychicznej, emocjonalnej i społecznej, zaburzenia układu rozrodczego, a także przedwczesny zgon czy niepełnosprawność.

„Nasze postrzeganie normalności uległo zmianie; nadwaga jest teraz bardziej powszechna niż niezwykła”, powiedziała w 2014 roku przedstawicielka WHO, Zsuzsanna Jakab. „Nie możemy pozwolić na to, by dorosło kolejne pokolenie, dla którego otyłość będzie normą. Brak aktywności fizycznej w połączeniu z kulturą promującą tanie, łatwe do przyrządzenia jedzenie, pełne tłuszczów, soli i cukru, jest zabójczą mieszanką”.

Tak wiele osób tyje w zastraszającym tempie, że była przewodnicząca brytyjskiej Food Standards Agency[2], Deirdre Hutton, powiedziała kilka lat temu w wywiadzie dla „Timesa”: „Wystarczy spojrzeć na liczbę ludzi, których stan zdrowia pogarsza się na skutek złego odżywiania, lub którzy przedwcześnie umierają na skutek choroby wynikającej z diety, by wiedzieć, że musimy coś z tym zrobić. Jeśli przyjrzeć się liczbie otyłych dzieci i tempu, w jakim ona rośnie, wnioski są przerażające”.

Nasza kultura wydaje się skonstruowana w taki sposób, by promować otyłość, i to zjawisko narasta. Dr Hermann Toplak z Uniwersytetu w Grazu w Austrii oraz prezes elekt Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Otyłością (European Association for the Study of Obesity) zaobserwował: „Skutek jest taki, że we współczesnym społeczeństwie wiele dzieci – nie mówiąc już o dorosłych – nie nabiera wystarczającej masy i sprawności mięśni oraz utraciło kulturę «klasycznego jedzenia», wypartą przez niekontrolowane pochłanianie żywności wynikające z kultury «jedzenia i podjadania»”.

Kryzys otyłości jest klęską obejmującą cały świat oraz bombą zegarową, jeśli chodzi o służbę zdrowia. Opanowuje regiony historycznie zamieszkane przez osoby szczupłe, takie jak kraje śródziemnomorskie oraz Azję, włącznie z Włochami, Hiszpanią, Indiami i Chinami. Sytuacja pogarsza się na tyle, że niedawno naczelny lekarz Stanów Zjednoczonych nazwał otyłość „terrorem wewnętrznym” i powiedział, że jeśli nic nie zrobimy, „rozmiary problemu sprawią, że zbledną ataki terrorystyczne z jedenastego września oraz inne przejawy terroryzmu”. Dr Meir Stampfer z Harvard School of Public Health powiedział WebMD News: „To po prostu zdumiewające. Epidemia otyłości pochłania cały kraj [Stany Zjednoczone]. Problemem jest to, że nadwaga staje się normą. Ludzie patrzą na swoje brzuchy, widzą brzuchy innych, i uznają, że są przeciętni. Lecz w tym kraju osoba o średniej wadze ma już dużą nadwagę”.

W Wielkiej Brytanii dane zebrane przez rząd wskazują, że wśród dzieci 10- i 11-letnich ponad 35 procent chłopców oraz 32 procent dziewczynek ma nadwagę, o czym doniósł „Guardian” w lutym 2014 roku. Z tego 20,7 procent chłopców oraz 17,7 procent dziewczynek to dzieci otyłe. Londyński kardiolog dr Aseem Malhotra nazwał otyłość „największym zagrożeniem dla zdrowia na całym świecie” i dodał, że „koncerny produkujące śmieciowe jedzenie sponsorują wydarzenia sportowe, a sportowcy zachwalają przesłodzone napoje za pomocą reklam, które trafiają do najbardziej wrażliwych członków społeczeństwa, włącznie z dziećmi”.

–––

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

[1] Rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w kwestii żywienia niemowląt i małych dzieci znajdziecie w Aneksie III na s. 295.

[2] Odpowiednik Sanepidu.

MUZA SA

ul. Sienna 73

00-833 Warszawa

tel. +4822 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: +4822 6286360

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Wersja elektroniczna: MAGRAF s.c., Bydgoszcz