Redakcja i korekta

Monika Filipek

Opracowanie typograficzne

Sławomir Onyszko

Projekt okładki i stron tytułowych

Studio PIWNICA

Na okładce

Rysunek pieczęci książęcej Jana II żagańskiego

Skład, druk i oprawa

Drukarnia Technet

Copyright by Barbara Techmańska, Kraków 2014

Wydawnictwo AVALON

ISBN 978-83-7730-312-2

Z a m ó w i e n i a p r z y j m u j e

Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o.

ul. Fiołkowa 4/13; 31-457 Kraków

tel. +48 606 750 749

zamowienia@wydawnictwoAVALON.pl

www.wydawnictwoAVALON.pl

SPIS TREŚCI

Wykaz ważniejszych skrótów

Wstęp

Rozdział I

Zarys dziejów księstwa głogowsko-żagańskiego do 1439 roku

Rozdział II

Rodzina księcia

Rozdział III

W obozie Jerzego z Podiebradów

Rozdział IV

Początek walki o sukcesję głogowską — wojna z Brandenburgią

Rozdział V

Wojna z Maciejem Korwinem — utrata księstwa głogowskiego

Rozdział VI

Polityka wewnętrzna

Rozdział VII

Otoczenie księcia

Rozdział VIII

W poszukiwaniu spokojnego dożywocia

Zakończenie

BIBLIOGRAFIA

Spis ilustracji

Indeks osobowy

Indeks nazw geograficznych

Wykaz ważniejszych skrótów

Annales Glogovienses — Annales Glogovienses bis zum Jahre 1493 nebst urkündliche Beilagen, wyd. H. Markgraf, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. X, Breslau 1877

AP Wr — Archiwum Państwowe we Wrpcławiu

AP ZG — Archiwum Państwowe w Zielonej Górze

Catalogus abbatum Saganensium — Catalogus abbatum Saganensium, wyd. G.A. Stenzel, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. I, Breslau 1835

CDP, t. IV — Codex diplomaticus Poloniae, t. IV: Res Silesicae, wyd. M. Bobowski, Warszawa 1887

CDS, t. XVII — Die Schlesische Oderschifffahrt in vorpreussischer Zeit, wyd. K. Wutke, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, t. XVII, Breslau 1896

CDS, t. XXIV — Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens I, Kreis Grünberg und Freystadt, wyd. K. Wutke, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, t. XXIV, Breslau 1908

CDS, t. XXVIII — Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens II, Kreis und Stadt Glogau, wyd. K. Wutke, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, t. XXVIII, Breslau 1915

CDS, t. XXXI — Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens, Kreis Sprottau, wyd. E. Graber, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, t. XXXI, Breslau 1925

CDS, t. XXXII — Die Inventare der Nichtstaatlichen Archive Schlesiens, Kreis Sagan, wyd. E. Graber, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, Breslau 1927

Historia Śląska — E. Maleczyńska, Epoka feudalna od XIV do XVI w., [w:] Historia Śląska, t. I, red. K Maleczyński, cz. II, Od połowy XIV do trzeciej ćwierci XVI w., Wrocław–Warszawa–Kraków 1961

Lehns- und Besitzurkunden... — C. Grünhagen, H. Markgraf, Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthümer im Mittelalter, t. I–II, Leipzig 1881

Pol. Cor., II — Politische Correspondenz des Kurfürsten Albrecht Achilles, wyd. F. Priebatsch, t. II, Leipzig 1897

Pol. Cor. Bres., I — Politische Correspondenz Breslaus im Zeitalter des Königs Mathias Corvinus, Erste Abtheilung (1479–1490), wyd. B. Kronthal i H. Wendt, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. XIII, Breslau 1893

PSB — Polski słownik biograficzny, red. W. Konopczyński et al., Kraków etc. 1035–

Rocznik głogowski — K. Borgeni, Rocznik głogowski do roku 1493 (Annales Glogovienses bis z. J. 1493), przeł., oprac. i wstępem opatrzył W. Mrozowicz, Głogów 2013

SRS, t. VIII–IX — Politische Corespondenz Breslau in Zeiten Georg von Podiebrad, wyd. H. Markgraf, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. VII–IX, Breslau 1873–1874

SRS, t. XII — Die böhmische Chronik des Benedict Johnsdorf soweit ihr selbstandiger Werth zukommen, wyd. F. Wachter, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. XIII, Breslau 1890–1898

Wstęp

Książka poświęcona jest ostatniemu Piastowiczowi linii głogowsko-żagańskiej — Janowi II. Mimo że jest to postać niezwykle barwna, nie doczekała się wcześniej osobnego opracowania biograficznego. Zwykle zainteresowanie historyków zajmujących się problematyką księstwa głogowsko-żagańskiego skupiało się na Henryku III. Trudno się temu dziwić, ponieważ Głogowczyk był jednym z nielicznych książąt śląskich zmierzających do przełamania rozbicia dzielnicowego. Pod jego władzą znalazła się znaczna część kraju, i to właśnie on był bliski urzeczywistnienia legendy o św. Stanisławie. Jan II w przeciwieństwie do sławnego przpdka nie jednoczył kraju i nie podejmował prób mających na celu uzyskanie korony, niemniej jego działalność polityczna miała ścisły związek z sytuacją międzynarodową, a poczynania interesowały władców europejskich sąsiednich krajów: Jerzego z Podiebradów, Macieja Korwina, Jagiellonów. Uwikłanie Jana II w politykę międzynarodową widoczne jest przede wszystkim w okresie walk o sukcesję głogowską w latach 1476–1488. Te wydarzenia budzą zresztą największe zainteresowanie historiografii polskiej oraz niemieckiej i stanowią zarazem najlepiej opracowany okres życia i działalności Jana II. Na uwagę zasługuje tutaj zwłaszcza praca H. Szczegóły — Koniec panowania piastowskiego nad środkową Odrą1. Autor przedstawił w niej okoliczności, które doprowadziły do upadku panowania piastowskiego w północnej części Śląska i sporo miejsca poświęcił charakterystyce Jana II. Praca Szczegóły jest również interesująca ze względu na to, że autor stara się należycie ocenić rolę, jaką odegrał książę w walce o utrzymanie spuścizny po Henryku XI. Chce widzieć w osobie Jana II władcę, który nie po to walczy, aby zrealizować swoje partykularne interesy, ale dlatego, że wykazuje zrozumienie dla sprawy polskości Śląska. Nie jest oczywiście w swojej ocenie bezkrytyczny, zauważa nieprzemyślane decyzje księcia i jego awanturniczy charakter, który nierzadko stawał się przyczyną nieszczęść spadających na Jana II.

Uboższe faktograficznie są opracowania W. Kulawskiego2 i M. Bonieckiego3 oraz Z. Borasa4, niemniej jednak znacznie ułatwiły one napisanie rozdziałów, w których omówione zostały związki Jana II z Jerzym z Podiebradów5 oraz walka o spuściznę po Henryku XI. Biogramy autorstwa K. Jasińskiego6 i A. Waśki7 dostarczają podstawowych informacji z życia księcia, zbyt ogólnych na potrzeby biografii, ale bardzo cennych z uwagi na opracowane kwestie genealogiczne. Szczególnie przydatne okazały się przy charakteryzowaniu rodziny Jana II. Natomiast przy przedstawianiu związków politycznych na Śląsku wykorzystane zostały przede wszystkim prace R. Hecka8 i T. Jurka9, monografie Śląska10 dotychczas opublikowane oraz opracowania poświęcone dziejom Jagiellonów11, ponadto w sprawach ustrojowo-administracyjnych autorka odwołała się do Zgromadzeń i urzędów stanowych księstwa głogowskiego od początku XIV w. do 1742 r. M. Ptaka12.

Wielce pomocna przy pisaniu pracy okazała się historiografia niemiecka. Na szczególną uwagę zasługują tutaj przede wszystkim historie lokalne Żagania i Głogowa. Najobszerniejszym opracowaniem tego typu, opartym na bogatym materiale źródłowym, jest historia księstwa żagańskiego A. Heinricha13. Dzięki niej możemy się wiele dowiedzieć o działalności Jana II do roku 1472; naświetla ona stosunki panujące w rodzinie Jana I i Jana II; dostarcza również informacji o działalności gospodarczej księcia, o jego stosunkach z Kościołem. Sporo informacji zawiera praca J.G. Worbsa14, w której znajdujemy opis życia i działalności Jana II do sprzedaży księstwa żagańskiego oraz pobieżny przegląd jego działalności w okresie panowania w Głogowie i Wołowie. Istotne jest to, że Worbs jako chyba jedyny autor niemiecki stara się być obiektywny wobec Jana II. Próbuje tłumaczyć nawet niecne czyny księcia i uzasadniać je wymogami chwili i wyższą koniecznością15. Nim wyda ostateczny osąd, przytacza argumentację pozwalającą czytelnikowi zapoznać się dogłębnie z każdym przedstawianym problemem. W dużym stopniu na pracy Worbsa oparł swą historię Żagania A. Leipelt16. Przekaz jest jednak raczej ogólny i pozbawiony kolorytu poprzedniego opracowania, a pod względem merytorycznym nie wnosi nic nowego. Pewnych wiadomości o Janie II dostarczają historie lokalne J. Blaschkego17 i J. Hejne’a18. Pierwsza stara się dać dowód na okrutny charakter księcia i w jego osobie dopatruje się głównego winowajcy wszelkich strat i zniszczeń w czasie wojny o Głogów; druga jest szczególnie cenna ze względu na dosyć obszerne przedstawienie ostatnich lat życia Jana II. Interesujących wiadomości dotyczących sprzedaży Żagania Sasom dostarcza H. Ermisch19. Jego przekaz dosyć dokładnie przedstawia okoliczności wspomnianej transakcji. Mniejsze znaczenie przy samej charakterystyce Jana II odegrała Geschichte Schlesiens C. Grünhagena20, niemniej umożliwiła przybliżenie związków pomiędzy książętami Śląska a władcami Czech i Węgier. Podstawowych informacji o księciu dostarczają też biogramy autorstwa H. Markgrafa21 oraz J.J. Menzla22.

W historiografii niemieckiej można zauważyć pewną prawidłowość — osobą Jana II zajmowała się ona najczęściej przy okazji przedstawiania wojny o sukcesję głogowską (po śmierci Henryka XI), tendencyjnie zresztą ukazując jego zabiegi o przedłużenie panowania piastowskiego nad środkową Odrą. Najwyraźniej widać to w pracach F. Priebatscha23 i W. Brandta24. Obaj autorzy opierają swoje rozważania na korespondencji elektora brandenburskiego Albrechta Achillesa (1470–1486).

Podstawowe znaczenie przy pisaniu biografii miała epistolografia piętnastowieczna. Obok wyżej wspomnianej należy jeszcze wymienić korespondencję Wrocławia25 oraz dwa zbiory korespondencji polskiej i węgierskiej z tego okresu (Codex epistolaris saeculi decimi quinti26; Matyas Kiraly Levelei27). Istotne są też źródła o charakterze kronikarskim i rocznikowym, m.in. kronika spisana przez opatów żagańskich klasztoru Kanoników Regularnych28 — szczególnie przydatna przy charakterystyce stosunków Jana II z Kościołem; Roczniki Głogowskie29 pomocne w omawianiu rządów Jana II w Głogowie oraz kronika M. Kyntscha — Herzog Hans von Sagan der Grausame30 — stanowiąca ciekawy przekaz z końca XV w., dotycząca bezpośrednio wojny o sukcesję głogowską; historia Długosza31 — wykorzystana głównie przy przedstawianiu kontaktów Jana II z Jagiellonami, Historia Wratislaviensis P. Eschenloera32 — charakteryzująca okres trwania Jana II przy Jerzym z Podiebradów, z uwzględnieniem roli Wrocławia w ekskomunice króla czeskiego i jego zwolenników, w tym Jana żagańskiego; oraz przekazy Schickfussa33, Sommersberga34 i Cureusa35 pomocne przy pisaniu wszystkich rozdziałów pracy. Ostatni autor jest wyjątkowo nieprzychylny Janowi II, niemniej jego kronika zawiera wiele interesujących informacji, nie pojawiających się w innych źródłach. Budzi również zainteresowanie ze względu na ciekawą interpretację i ocenę wydarzeń, w które uwikłany był książę.

Wspomniane kroniki i korespondencja pochodzą głównie z dwóch wydawnictw źródłowych, jakimi są Codex diplomaticus Silesiae oraz Scriptores rerum Silesiacarum. Kodeks ma ogromną wartość również ze względu na to, że zawiera szereg dokumentów dotyczących działalności Jana II36; podobnie jak wydane przez H. Markgrafa i C. Grünhagena Lehns und Bezitzurkunden...37, czy Codex Diplomaticus Polonie M. Bobowskiego38, i również Neues Archiv J. G. Worbsa39 oraz Schlesische Bibliothec J.J. Füldnera40. W ostatniej pracy znajduje się wydrukowany testament Jana żagańskiego.

Najuboższą grupę źródeł stanowią dokumenty archiwalne: materiały dotyczące działalności gospodarczej z archiwum wrocławskiego i zielonogórskiego41.

Ograniczyłam się do wymienienia najistotniejszych źródeł i literatury, ponieważ dokładny wykaz znajdzie się w końcowej bibliografii.

Praca ma układ tematyczny, niemniej zachowane zostały podstawowe zasady chronologii. Pierwszy rozdział stanowi wprowadzenie do właściwej biografii. Omówiony w nim został zarys dziejów księstwa głogowskiego, od momentu powstania poprzez podziały, którym ulegało aż do roku 1439. Ta część pracy ma na celu przybliżyć historię obszaru, na którym toczy się większość wydarzeń związanych z życiem i działalnością polityczną oraz gospodarczą Jana II. W kolejnym rozdziale opracowane zostały kwestie genealogiczne. Można w nim znaleźć biogramy bliskich księcia z uwzględnieniem znaczenia politycznego małżeństw zawieranych w rodzinie Jana II. Marginalnie został w tym miejscu potraktowany Baltazar żagański. Losy brata Jana II w dużej mierze zależne są od przedsięwzięć księcia toteż postać Baltazara będzie przywoływana w dalszej części pracy.

W następnym rozdziale dokonana została charakterystyka księstwa żagańskiego pod rządami synów Jana I z uwzględnieniem podziału z 1449 roku, oraz przedstawiona sytuacja wewnętrzna na Śląsku po wyborze na tron czeski Jerzego z Podiebradów. Ponieważ Jan II uchodził za jednego z największych śląskich zwolenników króla husyty, toteż możemy prześledzić wpływ, jaki wywarł ten sojusz na poczynania naszego księcia i jakie spowodował konsekwencje. Dwa kolejne rozdziały dotyczą przede wszystkim walki o sukcesję głogowską po śmierci Henryka XI. Jan II był głównym bohaterem rozgrywających się wówczas wydarzeń, zwłaszcza gdy walczył z Brandenburgią o utrzymanie panowania piastowskiego w księstwie głogowskim. Ponadto przedstawione zostały początki sojuszu Jana z Maciejem Korwinem oraz okoliczności sprzedaży księstwa żagańskiego Sasom. W tej części pracy znalazło się również omówienie przyczyn konfliktu, do którego doszło pomiędzy księciem a królem węgierskim, ponieważ jego konsekwencją było odnowienie wojny o spuściznę po Henryku XI i utrata przez Jana II księstwa głogowskiego. Następny rozdział ukazuje zagadnienia dotyczące działalności gospodarczej Jana II: akty prawne, przywileje przez niego wydawane. Nie zabrakło też przedstawienia stosunków księcia z poddanymi, w tym również związków z Kościołem. Charakterystyka tych relacji stanowi ciekawszy fragment pracy, ponieważ Jan II ze względu na prohusyckie poglądy oraz z powodu licznych nieporozumień na tle majątkowym z feudałami duchownymi nie był ulubieńcem księży i zakonników. To m. in.im zawdzięcza przydomki „Zły” i „Okrutny”. Tego wizerunku nie udało się Janowi zmienić, mimo że ostatnie lata życia spędził w spokoju i w przyjaźni z poddanymi jako władca Wołowa. Losy księcia od utraty sukcesji głogowskiej po kres jego życia są właśnie tematem ostatniego rozdziału. Poprzedza go charakterystyka osób bliskich Janowi II, jego doradców politycznych, osób związanych z kancelarią książęcą oraz tych wszystkich, na rzecz których Jan czynił nadania lub którzy występują w testacjach dokumentów książęcych. W opracowaniu nie zabrakło również oceny działalności Jana II.

W swojej pracy konsekwentnie dążyłam do zwartości i zwięzłości wypowiedzi, wybierałam często syntezę zamiast analizy, co wydaje mi się szczególnie istotne w przypadku rozprawy o charakterze biografii wiążącej się z szeregiem innych zjawisk. Przyjmując taką formułę, podkreślałam jednak wydarzenia, które ukształtowały osobowość Jana II, jak też jego decyzje polityczne. Inna rzecz, że pewne zagadnienia bezpośrednio związane z charakterystyką księcia są oparte w dużej mierze na hipotezach, ponieważ przeprowadzona kwerenda źródłowa nie zawsze przynosiła oczekiwany skutek, ze względu na znaczne zniszczenia książęcego archiwum Głogowa i Żagania. Nie bez znaczenia jest też fakt, że zainteresowanie historiografii niemieckiej i polskiej Janem II koncentruje się na okresie zaangażowania księcia w walkę o sukcesję głogowską. Późniejsze losy, zwłaszcza lata pobytu w Wołowie, nie budzą już takiego zainteresowania. Książę nie prowadził wówczas szerszej działalności politycznej na terenie Śląska.

Mam jednak nadzieję, że moje opracowanie pomoże lepiej poznać osobę Jana II, a podjęta polemika z historiografią niemiecką pozwoli spojrzeć na osobę księcia głogowsko-żagańskiego nie tylko jako na okrutnika i winowajcę wszelkich strat i zniszczeń w księstwie głogowskim, ale jako na władcę, który zrobił wiele dobrego dla swoich poddanych, który nie ugiął się przed siłą Brandenburgii i autorytetem króla węgierskiego, walcząc o należną mu część dziedzictwa.

Oddawana do rąk czytelników biografia Jana II powstała w oparciu o obronioną w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego rozprawę doktorską zatytułowaną „Jan II książę żagański (1435–1504)”. W 2001 roku praca została opublikowana. Obecne II wydanie stanowi jej uzupełnioną wersję (uwzględniającą przede wszystkim najnowszą literaturę). Autorka przeprasza z góry za drobne błędy i niedociągnięcia, które mogły pojawić się w publikacji, niemniej od ponad dziesięciu lat w kręgu jej zainteresowań badawczych jest historia społeczna powojennego Dolnego Śląska i dydaktyka historii, natomiast dzieje średniowieczne pozostały jako „interesujące wspomnienie z przeszłości”.

Na koniec pragnę podziękować tym Wszystkim, dzięki którym ta praca mogła powstać, zarówno w pierwotnym jak i obecnym kształcie. Wyrazy wdzięczności kieruję pod adresem Profesorów: Rościsława Żerelika, Mateusza Golińskiego, Andrzeja Wałkówskiego i Przemysława Wiszewskiego.

1 H. Szczegóła, Koniec panowania piastowskiego nad środkową Odrą, Poznań 1968. W oparciu o nią powstały artykuły tegoż autora: Zabiegi o sukcesję głogowską w latach 1476–1479, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace historyczne”, nr 56, 1977, s. 96–106 oraz Głogowska wojna sukcesyjna, [w:] Glogovia Maior, Wielki Głogów między blaskiem dziejów i cieniem ruin, Głogów–Zielona Góra 2010, s. 99–109.

2 W. Kulawski, Ustęp z historii Śląska. Dzieje Żagania pod synami Jana I, „Roczniki Krakowskiego Towarzystwa Naukowego” 1850. Odb. Kraków 1850.

3 M. Boniecki, Książęta szląscy z domu Piastów, Warszawa 1875.

4 Z. Boras, Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974. Książka ma charakter popularnonaukowy, warta jest jednak wspomnienia ze względu na interesujące przedstawienie osoby księcia Jana II, które może zachęcić do dalszych poszukiwań.

5 Osobę króla husyty charakteryzuje w swoich pracach J. Drabina (Kontakty Wrocławia z Rzymem w latach 1409–1517, Wrocław–Warszawa–Kraków 1981; Walka kaznodziejów wrocławskich z Jerzym z Podiebradu w latach 1453–1471, praca doktorska, Wrocław 1969), dostarczając również informacji o stosunkach Jerzego z Podiebradów z Janem II. O stosunkach między Jerzym a Stolicą Apostolską zob. J. Smołucha, Polityka kurii rzymskiej za pontyfikatu Piusa II (1458–1464) wobec Czech i krajów sąsiednich. Z dziejów dyplomacji papieskiej w XV wieku, Kraków 2008.

6 K. Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, t. II, Wrocław 1975; K. Jasiński, Rodowód Piastów śląskich. Piastowie wrocławscy, legnicko-brzescy, świdniccy, ziębiccy, głogowscy, żagańscy, oleśniccy, opolscy, cieszyńscy i oświęcimscy, wyd. II poprawione ze wstępem T. Jurka, Kraków 2007 oraz K. Jasiński, Jan II, [w:] PSB, t. X, z. 46, s. 426.

7 Jej autorstwa są biogramy Jana II oraz sióstr, braci i córek księcia zamieszczone w wydawnictwie zbiorowym Piastowie. Leksykon biograficzny, red. S. Szczur, Kraków 1999, s. 643–667.

8 R. Heck, Ruch husycki w Polsce, Wrocław 1953; Idem, Piastowie w dziejach Polski, Wrocław 1973; Idem, Czeski plan związku władców europejskich z lat 1462–1464 a Polska, [w:] Studia z dziejów polskich i czechosłowackich, t. 1, pod red. E. i K. Maleczyńskich, Wrocław 1960, s. 155–182; Idem, Zjazd w Głogowie w 1462 r., Wrocław 1962 (nowe wydanie ze wstępem i opracowaniem W. Maciuszczaka ukazało się w 2012 r. dzięki Towarzystwu Ziemi Głogowskiej).

9 T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego, książę głogowski Henryk (1274–1309), Poznań 1993; Idem, Geneza księstwa głogowskiego, Przegląd Historyczny 78 (1987), z. 1, s. 79–92; Idem, Księstwo głogowskie pod rządami synów Konrada I (1277–1290), „Sobótka” (1987) nr 3, s. 395–410.

10 Historia Śląska, t. I, cz. II, pod. red. K. Maleczyńskiego, Wrocław–Warszawa–Kraków 1961; Historia Śląska od czasów najdawniejszych do roku 1400, t. I, red. S. Kutrzeba, Kraków 1933; K. Piwarski, Historia Śląska w zarysie, Katowice 1947, M. Czapliński, E. Kaszuba, G. Wąs, R. Żerelik, Historia Śląska, Wrocław 2002, Dolny Śląsk. Monografia historyczna, pod red. W Wrzesińskiego, Wrocław 2006; A. Herzig, K. Ruchniewicz, M. Ruchniewicz, Śląsk i jego dzieje, Wrocław 2012. W pracy wykorzystano przede wszystkim pierwszą z wymienionych monografii Śląska, trzy ostatnie, mimo że współcześnie wydane, są ogólnymi syntezami znacznie uboższymi faktograficznie (w zakresie interesującej nas tematyki).

11 F. Papee, Jan Olbracht, Kraków 1936; Idem, Polska i Litwa na przełomie wieków średnich. Ostatnie dwunastolecie Kazimierza Jagiellończyka, t. I, Warszawa 1907.

12 M. Ptak, Zgromadzenia i urzędy stanowe księstwa głogowskiego od początków XIV do 1472 roku, Wrocław 1991.

13 A. Heinrich, Geschichte des Fürstentums Sagan, Sagan 1911.

14 J. G. Worbs, Geschichte des Herzogthums Sagan, Züllichau 1795.

15 Worbs konkretne czyny księcia ocenia przez pryzmat mentalności charakterystycznej dla przedstawianych czasów. Zachowania budzące zgorszenie czy potępienie współczesnych często były traktowane jako normalne w epoce średniowiecza.

16 A. Leipelt, Geschichte der Stadt und des Herzogthums Sagan, Sorau 1853.

17 J. Blaschke, Geschichte der Stadt Glogau und des Glogauer Landes, Glogau 1913.

18 J. Heyne, Urkundliche Geschichte der Stadt und des Fürstenthums Wohlau von den ältesten Zeiten bis auf die Gegenwart, Wohlau 1867.

19 H. Ermisch, Erwerbung des Herzogtums Sagan durch den Kurfürst Albrecht 1442–1475, „Archiv für die sächsische Geschichte”, Bd. XIX, H.1, Breslau 1898.

20 C. Grünhagen, Geschichte Schlesiens, Bd. I, Gotha 1884.

21 H. Markgraf, Johann II Herzog in Schlesien und Herr zu Sagan (1435–1504), [w:] Algemeine deutsche Biographie, Bd. XIV, Leipzig 1881, s. 126–131.

22 J. J. Menzel, Johann II, Herzog von Glogau und Sagan, geb. 16.6.1435, gest. 22.9.1504 Wohlau, [w:] Neue deutsche Biographie, Bd. X, Berlin 1974, s. 487–488.

23 Wprowadzenie do wyd. źródłowego Politische Corespondenz des Kurfürsten Albrecht Achilles, wyd. F. Priebatsch, Bd. II: 1475–1480, Leipzig 1897, s. 13–31; Idem, Der Glogauer Erbfolgestreit, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Altrrhum Schlesiens’’, 33(1899)

24 W. Brandt, Der Markische Krieg gegen Sagan und Pommern 1476–1479, Greifswald 1898.

25 Politische Corespondenz Breslau in Zeiten Georg von Podiebrad, wyd. H. Markgraf, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, Bd. VIII–IX, Breslau 1873–1874 oraz Politische Corespondenz Breslau im Zeitalter des Königs Mathias Corvinus, Abt. I (1470–1478), Abt. II (1479–1490), wyd. B. Kronthal i H. Wendt, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, Bd. XIII, Breslau 1893–1894.

26 Codex epistolaris saeculi decimi quinti, t. III, wyd. A. Lewicki, [w:] Monumenta medii aevi, Historia XIV, Kraków 1894.

27 V. Fraknoi, Matyas Kiraly Levelei, t. I: 1458–1479, Budapest 1893, t. II: 1480–1490, Budapest 1895.

28 Catalogus abbatum Saganensium, wyd. G.A. Stenzel, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, Bd. I, Breslau 1835.

29 Annales Glogovienses bis zum Jahre 1493 nebst urkundlichen Beilagen, wyd. H. Markraf, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, Bd. X, Breslau 1877 i polskie tłumaczenie: K. Borgeni, Rocznik głogowski do roku 1493 (Annales Glogovienses bis z. J. 1493), przeł., oprac. i wstępem opatrzył dr hab. Wojciech Mrozowicz, Głogów 2013.

30 M. Kyntsch, Herzog Hans der Grausame von Sagan im Jahre 1488, wyd. G. A. Stenzel, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, Bd. IV, Breslau 1850.

31 J. Długosz, Historiae Polonicae libri XII, t. V, Opera Omnia, wyd. A. Przeździecki, Bd. XIV, Kraków 1878.

32 P. Eschenloer, Historia Wratislaviensis, wyd. A. Markgraf, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. VII, Breslau 1872.

33 J. Schickfuss, Neue vermehrete Schlesische Chronica, Jena 1625.

34 F.W. Sommersberg, Silesiacarum rerum scriptores, Bd. I–III, Leipzig 1729–1732.

35 J. Cureus, Gentis Silesiae Annales, Wittenberg 1571.

36 Die Schlesiche Oderschiffhart in vorpreussischer Zeit, wyd. K. Wutke, [w:] CDS, t. XVII, Breslau 1896; Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesien, I. Kreis Grünberg und Freystadt, wyd. K. Wutke, [w:] CDS, t. XXIV, Breslau 1908; Die Inventare der nichtstaatlichen Archiv Schlesiens, II. Kreis und Stadt Glogau, wyd. K. Wutke, E. Graber, [w:] CDS, t. XXVIII, Breslau 1915; Die Inventare der nichstaatlichen Archive Schlesiens, Kreis Sprottau, wyd. K. Wutke, E. Graber, [w:] CDS, t. XXXI, Breslau 1925; Die Inventare der nichstaatlichen Archive Schlesiens, Kreis Sagan, wyd. E. Graber, [w:] CDS, t. XXXII, Breslau 1927.

37 Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthümer im Mittelalter, wyd. H. Markgraf, C. Grünhagen, Bd. I, Leipzig 1881.

38 CDP, t. IV.

39 J.G. Worbs, Neues Archiv für die Geschichte Schlesiens und der Lausitz, Bd. I, Glogau 1804.

40 J.J. Füldner, Bio- et Bibliographia Silesiana das ist Schlesiche Bibliothec und Bücher Historiae, Lauban 1731.

41 Szczegółowe sygnatury w dalszej części tekstu.

Rozdział I

Zarys dziejów księstwa głogowsko-żagańskiego do 1439 roku

Tekst dostępny w wersji komercyjnej.

Rozdział II

Rodzina księcia

Tekst dostępny w wersji komercyjnej

Rozdział III

W obozie Jerzego z Podiebradów

Tekst dostępny w wersji komercyjnej

Rozdział IV

Początek walki o sukcesję głogowską — wojna z Brandenburgią

Tekst dostępny w wersji komercyjnej

Rozdział V

Wojna z Maciejem Korwinem — utrata księstwa głogowskiego

Tekst dostępny w wersji komercyjnej

Rozdział VI

Polityka wewnętrzna

Tekst dostępny w wersji komercyjnej

Rozdział VII

Otoczenie księcia

Tekst dostępny w wersji komercyjnej

Rozdział VIII

W poszukiwaniu spokojnego dożywocia

Tekst dostępny w wersji komercyjnej

Zakończenie

Tekst dostępny w wersji komercyjnej

BIBLIOGRAFIA

Źródła archiwalne

Archiwum Państwowe we Wrocławiu (AP Wr):

Rep. 3 — Księstwo legnicko-brzesko-wołowskie

Rep. 4b — Dokumenty księstwa głogowskiego

Rep. 9 — Zbiór dokumentów osobistych, rodzinnych i publicznych

Rep. 76 — Dokumenty kolegiaty głogowskiej

Rep. 120 — Klasztor Magdalenek w Szprotawie

Rep. 133 — Zbiór Mündla

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze (AP ZG):

Kolekcja dokumentów podworskich i cechowych

Akta miasta Szprotawy

Wydawnictwa źródłowe

Acta Capituli Wratislaviensis 1500–1562; Die Sitzungsprotokolle des Breslauer Domkapitels in der ersten Hälfte des 16 Jahrhunderts, wyd. A. Sabisch, Wien 1972.

Annales Glogovienses bis zum Jahre 1493 nebst urkundlichen Beilagen, wyd. H. Markgraf, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. X, Breslau 1877.

Borgeni K., Rocznik głogowski do roku 1493 (Annales Glogowienses bis z. J. 1493), przełożył, opracował i wstępem opatrzył W. Mrozowicz, Głogów 2013.

Catalogus abbatum saganensium, wyd. G.A. Stenzel, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. I, Breslau 1835.

Codex diplomaticus Poloniae, t. IV: Res Silesiacae, wyd. M. Bobowski, Warszawa 1887.

Cureus J., Gentis Silesiae Annales, Wittenberg 1571.

Die böhmische Chronik des Benedict Johnsdorf soweit ihr selbstandiger Werth zukommen, wyd. F. Wachter, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. XII, Breslau 1890–1898.

Die schlesische Oderschifffahrt in vorpreussischer Zeit, wyd. K. Wutke, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, Bd. XVII, Breslau 1896.

Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens I, Kreis Grünberg und Freystadt, wyd. K. Wutke, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, Bd. XXIV, Breslau 1908.

Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens II, Kreis und Stadt Glogau, wyd. K. Wutke, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, Bd. XXVIII, Breslau 1915.

Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens II, Kreis Sprottau, wyd. E. Graber, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, Bd. XXXI, Breslau 1925.

Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens, Kreis Sagan, wyd. E. Graber, [w:] Codex diplomaticus Silesiae, Bd. XXXII, Breslau 1927.

Długosz J., Historiae Polonicae libri XII, Opera Omnia, t. V, wyd. A. Przeździecki, Kraków 1878.

Eschenloer P., Geschichte der Stadt Breslau, wyd. J.G. Kunisch, t. I–II, Wrocław 1827–1828.

Eschenloer P., Historia Wratislaviensis, wyd. H. Markgraf, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. VII, Breslau 1872.

Frankoi V., Matyas Kiraly Levelei, t. I (1458–1479), Budapest 1893, t. II (1480- 1490), Budapest 1895.

Füldner J.J., Bio-et Bibliographia Silesiana das ist Schlesische Bibliotheck und Bücher Historiae, Lauban 1731.

Index autorum saculi decimi qunti, Monumenta Medii Aevi, Historica res gestas Poloniae flastrandia, t. XI, wyd. A. Lewicki, Kraków 1889.

Joachim E., Hubatsch W., Regesta Historica Diplomatica Ordinis s. mariae Theotonicorum 1198–1525, Pars II, Göttingen 1948.

Klose S.B., Dokumentirte Geschichte von Breslau, t. III, Breslau 1871.

Kyntsch M., von Zobten, Herzog Hans der Grausame von Sagan im Jahre 1488, wyd. G.A. Stenzel, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. IV, Breslau 1850.

Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelner Fürstenthumer im Mittelalter, t. I–II, wyd. C. Grünhagen i H. Markgraf, Leipzig 1881.

Pol N., Jahrbücher der Stadt Breslau, t. II, wyd. J.G. Büsching, Breslau 1815.

Politische Corespondenz Breslaus im Zeitalter des Konigs Mathias Corvinus, Erste Abtheilung (1470–1478), wyd. B. Kronthal i H. Wendt, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. XIII, Breslau 1893.

Politische Corespondenz Breslaus in Zeiten Georg von Podiebrad, wyd. H. Markgraf, [w:] Scriptores rerum Silesiacarum, t. VIII-IX, Breslau 1873–1874.

Politische Corespondenz des Kurfürsten Albrecht Achilles, wyd. F. Priebatsch, t. II 1475–1480, Leipzig 1897, t. III 1481–1486, Leipzig 1898.

Regestenbeiträge zur Geschichte des Bundes der Sechsstädte, „Neues Lausitzisches Magazin”, t. 72, wyd. R. Jecht, Görlitz 1896.

Schickfuss J., Neue vermehrete Schlesische Chronica, Jena 1625.

Sommersberg F.W., Silesiacarum rerum Scriptores, t. I-III, Leipzig 1729–1732.

Worbs J.G., Neues Archiv für die Geschichte Schlesiens und der Lausitz, t. I, Glogau 1804.

Literatura

Aubin H., Geschichte Schlesiens, Bd. I: bis 1526, Breslau 1939.

Bachman A., Geschichte Böhmens, t. II, Gotha 1905.

Baczkowski K., Walka Jagiellonów z Maciejem Korwinem o koronę czeską w latach 1471–1479, Kraków 1980.

Battek M.J., Szczepankiewicz J., Słownik nazewnictwa krajoznawczego polsko-niemiecki i niemiecko-polski, Wrocław 1998.

Bazylow L., Śląsk a Czechy w II poł. XV w., „Sobótka”, R. II 1947, s. 110–140.

Biskup M., Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim 1454 –1466, Warszawa 1967.

Blaschke J., Geschichte der Stadt Glogau und des Glogauer Landes, Glogau 1913.

Boniecki M., Książęta szląscy z domu Piastów, cz. II, Warszawa 1875.

Boras Z., Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974.

Brandt W., Der Markische Krieg gegen Sagan und Pommern 1478–1479, Greisfwald 1898.

Brann M., Geschichte der Juden in Schlesien, t. IV, Breslau 1907.

Conrads N., Schlesien, [w:] Deutsche Geschichte im Osten Europas, t. III, Berlin 1994.

Czapliński M., Kaszuba E., Wąs G., Żerelik R., Historia Śląska, Wrocław 2002.

Dola K., Wrocławska kapituła katedralna w XV w. Ustrój, skład osobowy, działalność, Lublin 1983.

Dolny Śląsk. Monografia historyczna, pod red. W. Wrzesińskiego, Wrocław 2006.

Drabina J., Kontakty Wrocławia z Rzymem w latach 1409–1517, Wrocław–Warszawa–Kraków 1981.

Drabina J., Walka kaznodziejów wrocławskich z Jerzym z Podiebradu w latach 1453–1471, praca doktorska, Wrocław 1969

Duczmal M., Jagiellonowie, Kraków 1996.

Dworzaczek W., Genealogia, Warszawa 1959.

Ermisch H. Ewerbung des Herzogtums Sagan durch den Kurfürst Albrrecht 1442–1475, Archiv f. sachs. Geschichte, Bd. XIX, Berlin 1898.

Frankoi W., Matthias Corvinus Konig von Ungarn 1488–1490, Freiburg in Breisgau 1891.

Gerlic H., Kapituła głogowska w dobie piastowskiej i jagielońskiej (1120–1526), Gliwice 1993.

Głogowski S., Genealogia Podiebradów, Gliwice 1997.

Głogów. Zarys monografii miasta, red. K. Matwijowski, Wrocław–Głogów 1994.

Goliński M., Uzbrojenie mieszczańskie na Śląsku od połowy XIV do końca XV wieku, „Studia i materiały do historii wojskowości”, 33(1990), s. 3–64.

Griegr R., Die Pläne des Ungarn Königs Matthias Corvinus mit Schlesien, JSFUB 24 (1983).

Grotefend A., Stammtafeln d. Schles. Fursten bis zum Jahre 1740, Breslau 1889.

Grünhagen C., Geschichte Schlesiens, Bd. I, Gotha 1884.

Hausdorf G.P.A., Die Piasten Schlesiens, Breslau 1893.

Heck R., Czeski plan związku władców europejskich z lat 1462–1464 a Polska, [w:] Studia z dziejów polskich i czechosłowackich, t. 1, pod red. E. i K. Maleczyńskich, Wrocław 1950.

Heck R., Elekcja hutnohorska 1471, „Sobótka” 27(1972), s. 193–235.

Heck R., Piastowie w dziejach Polski, Wrocław 1973.

Heck R., Ruch husycki w Polsce, Wrosław 1953.

Heck R., Tabor a kandydatura jagiellońska w Czechach (1438–1444), Wrocław 1964.

Heck R., Zjazd w Głogowie w 1462 r., Wrocław 1968 (jak też wydanie II z 2012 r.)

Heinrich A., Geschichte des Fürstentums Sagan, Sagan 1911.

Herzig A., Ruchniewicz K., Ruchniewicz M., Śląsk i jego dzieje, Wrocław 2012.

Heyne J., Dokumentirte Geschichte des Bisthums und Hochstiftes Breslau, Bd. I, Breslau 1860.

Heyne J., Urkundliche Geschichte der Stadt und des Furstenthums Wohlau von den altesten Zeiten bis auf die Gegenwart, Wohlau 1867.

Historia Śląska, t. I pod red. K. Maleczyńskiego, cz. II, Od połowy XIV do III ćwierci XVI w., opracowali R. Heck i E. Maleczyńska, Wrocław–Warszawa–Kraków 1960

Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, t. II, Wrocław 1975 (K. Jasiński, wyd. I).

Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich. Piastowie wrocławscy, legnicko-brzescy, świdniccy, ziębiccy, głogowscy, żagańscy, oleśniccy, opolscy, cieszyńscy i oświęcimscy, wyd. II poprawione ze wstępem T. Jurka, Kraków 2007 (K. Jasiński, wyd. II).

Juhnke R., Wohlau. Geschichte des Fürstentums und des Kreises, „Ostdeutsche Beiträge aus dem Göttinger Arbeitskreis”, Bd. 35, Würzburg 1965.

Jurek T., Dziedzic Królestwa Polskiego książe głogowski Henryk (1274–1309), Poznań 1993.

Jurek T., Geneza księstwa głogowskiego, „Przegląd Historyczny”, 78(1987), z. 1, s. 79–92.

Jurek T., Konrad I głogowski. Studium z dziejów dzielnicowego Śląska, „Roczniki historyczne”, (54)1988, s. 111–141.

Jurek T., Księstwo głogowskie pod rządami synów Konrada I 1273–1290, „Sobótka” 1987, nr 3, s. 395–410.

Jurek T., Obce rycerstwo na Śląsku, Poznań 1996.

Kapłon M., Głogów i księstwo głogowskie w okresie średniowiecza. Genealogia Piastów Głogowskich, Głogów 2003, s. 114–117.

Kiersnowski R., Życie codzienne na Śląsku w wiekach średnich, Warszawa 1971.

Kozak P., Omnium ducum glogoviensium de stripe Hedwigis ultimus knize Jinrich XI. (1467–1476) a jeho casy, [w:] Glogovia Maior. Wielki Głogów między blaskiem dziejów i cieniem ruin, pod red. B. Czechowicza i M. Konopnickiej, Głogów-Zielona Góra 2010, s. 87–98.

Kulawski W., Ustęp z historii Śląska. Dzieje Żagania pod synami Jana I, Roczniki Krakowskiego Towarzystwa Naukowego 1850, Odb., Kraków 1850.

Labuda S.A., Wrocławski ołtarz św. Barbary i jego twórcy, studium o malarstwie śląskim połowy XV w., Poznań 1984.

Leipelt A., Geschichte der Stadt und des Herzogtums Sagan, Sorau 1853.

Maleczyńska E., Życie codzienne w dobie odrodzenia, Warszawa 1973.

Markgraf H., Johann II Herzog in Schlesien und Herr zu Sagan (1435–1504), [w:] Algemeine deutsche Biographie, Bd. XIV, Leipzig 1881.

Matuszkiewicz F., Die mittelalterliche Gerichtsverfassung des Fürstentums Glogau, Breslau 1911.

Matuszkiewicz F., Geschichte der Stadt Sprottau, Sprottau 1908.

Menzel J.J., Johann II, Herzog von Glogau u. Sagan. Geb. 1435 gest 22.9 1504 Wohlau, „Neue Deutsche Biographie”, 10, Berlin 1974.

Minsberg F., Geschichte der Stadt und Festung Gross-Glogau, Bd. I–II, Glogau 1853.

Nowakowa J., Rozmieszczenie komór celnych i przebieg dróg handlowych na Śląsku do końca XIV wieku, Wrocław 1951.

Olejnik K., Obrona polskiej granicy zachodniej od końca XIV do schyłku XVIII w., Poznań 1985.

Pachaly F., Johann II Herzog zu Sagan und Glogau. Sammlung verschiedener Schrieften über Schlesiens Geschichte und Verfassung, Bd. II, Breslau 1801.

Papee F., Jan Olbracht, Kraków 1936.

Papee F., Polska i Litwa na przełomie wieków średnich. Ostatnie dwunastolecie Kazimierza Jagiellończyka, t. I, Kraków 1903.

Pasternak W., Szczegóła H., Słownik nazw geograficznych Ziemi Lubuskiej, Zielona Góra 1963.

Paszkiewicz B., Mennictwo żagańskie w średniowieczu, [w:] Dziedzictwo artystyczne Żagania, pod red. B. Czechowicza i M. Konopnickiej, Wrocław–Zielona Góra–Żagań 2006, s. 73–100.

Piastowie. Leksykon Biograficzny, red. S. Szczur, Kraków 1999.

Piastowie w dziejach Polski, pod red. R. Hecka, Wrocław–Warszawa–Kraków 1975.

Pieradzka K., Związki handlowe Łużyc ze Śląskiem w dawnych wiekach, „Sobótka”, 4(1949).

Polski słownik biograficzny, red. W. Konopczyński et. al., Kraków etc. 1935–.

Priebatsch F., Der Glogauer Erbfolgestreit, „ZfGS”, 33(1899).

Priebatsch F., Die Hohenzollern und die Städte der Mark im 15 Jahrhundert, Berlin 1892.

Piotrowicz L., Tragiczny zgon Mikołaja II, księcia opolskiego, Katowice 1939.

Ptak M., Zgromadzenia i urzędy stanowe księstwa głogowskiego od początków do 1742 roku, Wrocław 1991.

Sandera M., Jindrich Starsi z Minsterberka a valka o hlohovske dedictvi, [w:] Glogovia Maior. Wielki Głogów między blaskiem dziejów i cieniem ruin, pod red. B. Czechowicza i M. Konopnickiej, Głogów–Zielona Góra 2010, s. 111–120.

Smołucha J., Polityka kurii rzymskiej za pontyfikatu Piusa II (1458–1464) wobec Czech i krajów sąsiednich. Z dziejów dyplomacji papieskiej w XV wieku, Kraków 2008.

Steller G., Grund- und Gutsherren im Fürstentum Sagan 1400–1940, Sagan 1940.

Studia nad początkami i rozplanowaniem miast nad środkową Odrą i dolną Wartą, pod red. Z. Kaczmarka i A. Wędzkiego, Zielona Góra 1970.

Szczegóła H., Koniec panowania piastowskiego nad środkową Odrą, Poznań 1963.

Szczegóła H., Z dziejów księstwa głogowskiego w wiekach średnich, [w:] Ze studiów nad średniowiecznym Głogowem i Krosnem, Zielona Góra 1970.

Szczegóła H., Zabiegi o sukcesję głogowską w latach 1476–1479, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace historyczne”, nr 56, 1977.

Szczegóła H., W. Pasternak, Słownik (polsko-niemiecki; niemiecko-polski) nazw geograficznych Ziemi Lubuskiej, Zielona Góra 1963.

Szczegóła H., Głogowska wojna sukcesyjna, [w:] Glogovia Maior. Wielki Głogów między blaskiem dziejów i cieniem ruin, Głogów–Zielona Góra 2010, s. 99–109.

Worbs J.G., Geschichte des Herzogtums Sagan, Züllichau 1795.

Żerelik R., Dokumenty i kancelaria Henryka III księcia głogowskiego, AUW nr 683, Historia XLII, Wrocław 1984.

Żuławiński J., Walki na Śląsku w II połowie XV wieku, [w:] Wybrane problemy historii militarnej Śląska X-XX w., Wrocław 1992.

Żuławiński J., Wypadki wrocławskie 1459 roku w relacji Długosza, „Sobótka” 13(1958).

Spis ilustracji

Tekst dostępny w wersji komercyjnej

Indeks osobowy

A

Agnieszka, córka Jana I 31, 61

Agnieszka, żona Baltazara żagańskiego 28, 50

Albrecht VII, hrabia Lindow 30

Albrecht Achilles, margrabia brandenburski 7, 64, 65, 66, 73, 74, 75, 76, 77, 81, 99, 125

Albrecht saski, kuzyn Jana II 31, 39, 52, 54, 59, 60, 61, 62, 69

Albrecht ziębicko-oleśnicki, wnuk Jerzego z Podiebradów 32, 84, 127, 128

Alden Nickel, szlachcic 97

Aleksander IV, papież 130

Anna, córka Baltazara żagańskiego 29, 50

Anna, córka Jana I 30

Anna, córka Jana II 35, 83

Anna cieszyńska 50

Anna, ksieni trzebnicka 129

B

Baier Caspar z Selten 119

Baltazar de Pisci, nuncjusz papieski 67

Baltazar z Tauschdorff 109

Baltazar żagański 15, 27, 28, 29, 31, 36, 37, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 55, 56, 57, 58, 59, 61, 96, 103, 106, 109, 116, 118, 119

Banfi Mikołaj z Limbow 32, 82

Barbara, córka Albrechta Achillesa 64, 66, 76, 78, 112

Barbara, córka Jana I 31, 61

Barbara, córka Jana II 35, 128, 130

Barbara cieszyńska, żona Baltazara żagańskiego 29, 50, 59, 60, 62

Bergen Kasper 109

Bergen Jurg 109

Bernard VI, książę Bernburga (Anhalt Bernburg) 30, 33

Beryman Gottlieb 110

Biberstein Henryk, szlachcic 49, 94

Biberstein Ulryk 94

Biberstein Wacław, szlachcic 93, 94

Bogusław, książę zachodniopomorski 73

Bolesław, syn Henryka III Głogowczyka 21, 22, 23

Bolesław II cieszyński 29

Bolesław Rogatka 19

Bolko I świdnicki 117

Bolko V opolski 41

Braun Baltazar 119

Braun Kasper, dowódca obrony Szprotawy 90, 108, 117, 119

Brawchicz Bernard 125

Brawchicz Kacper 125

Breithar Hieronim, burmistrz Głogowa 76, 109, 119

Busch 115, 118

C

Cisicensis Joannes, proboszcz szpitala św. Ducha we Wrocławiu 131

Christof z Tauschdorff 109

Cromer Johann, wikariusz 105

D

Dehr Dytryk 119

Dehr Fridrich z Herzogwalde 119

Długosz Jan 13, 63, 74

Dhona Hans Abraham 119

Dreissigmarck Bernard, rajca głogowski 84, 101

Dusche Hans 99

Düster Jan, proboszcz katedry wrocławskiej 45

E

Ebirspach Hans 119

Eisenreich Lucas, mieszczanin wrocławski 126

Elżbieta, księżna legnicka 31

Elżbieta, żona Kazimierza Jagiellończyka 43

Erlichshausen Ludwik, mistrz Zakonu Krzyżackiego 96

Ernest saski, kuzyn Jana II 31, 59, 60, 61, 62

F

Filcz Hans 118

Filcz Kaspar 118

Filipiec Jan, biskup waradyski 77

Franciszek, wnuk Jana II 32

Fryderyk, margrabia łużycki 41

Fryderyk I legnicki 40, 71, 73, 81, 86, 87

Fryderyk cieszyński 132

Fryderyk saski 37, 38

Fullstain Henryk, członek kapituły wrocławskiej 132

Furman Jan 75

G

Gansa Wedigo, biskup havelberski 71

Gladiss Nickel 109

Glosser Jan 108, 116

Goldener Nickel, mieszczanin, rajca szprotawski 95

Goldschmit Maciej, rajca głogowski 85

Goretz Melchior 49

Grisslau Hans z Lobussen 118

Grisslau Henryk 118

Grünberg Hans 119

H

Hammerstein Urlich 127

Hampo Jan 32

Hanca Małgorzata 107

Hanca Mikołaj 107

Hankos Fabian 45

Hantzter Simon, kanclerz 127

Hatzcher Andrzej, mieszczanin 95, 116

Haugwitz Jan 88, 90

Henryk, książę jaworski 23

Henryk II Pobożny 19

Henryk III Biały 19

Henryk III Głogowczyk 9, 20, 21, 22, 37, 40, 47, 112

Henryk III, książę brunszwicki na Grubenhagen 30

Henryk IV Prawy 20

Henryk IV Wierny 21, 23, 24

Henryk V Gruby 20, 24

Henryk V Żelazny 24, 25, 119

Henryk VI Senior 25

Henryk VII Rumpold 25

Henryk VIII Wróbel 25, 26, 28

Henryk IX Starszy 26, 27, 47, 48, 93, 94

Henryk X Rumpold Młodszy 26, 27

Henryk XI 10, 12, 15, 27, 50, 64, 65, 67, 68, 79, 82, 112

Henryk XI Śmiały, hrabia von Honstein 30

Henryk Podiebrad ziębicki 84, 87, 89, 91, 112, 122, 125, 126, 127, 128

Hewn Andreas, mistrz zakonu krzyżowców 126

Hieronim, arcybiskup Krety, legat papieski 41, 44, 46

Hieronimus, pisarz książąt saskich 60

Hoffmann Andreas, opat klasztoru w Lubiążu 131

J

Jadwiga, córka Henryka V Żelaznego 25

Jadwiga, córka Jana I 30, 32

Jadwiga, córka Jana II 33,35, 84

Jadwiga śląska, św. 29

Jan, syn Henryka III Głogowczyka 21, 23

Jan I żagański 11, 15, 26, 28, 29, 35

Jan IV Rot, biskup wrocławski 126, 128, 132

Jan brandenburski, syn Albrechta Achillesa 65, 73, 77, 78

Jan Korwin 64, 77, 82, 83, 122

Jan Luksemburski, król czeski 23, 24

Jan Olbracht, król Polski 123, 124

Jan opolski 83, 91, 112, 122, 123, 124, 128

Jan z Wezenburga, rycerz wrocławski 46

Jaroslaw ze Stenberku, szlachcic 49

Jerzy z Podiebradów, władca Czech 9,10, 14, 15, 32, 33, 36, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 57, 67, 83, 93, 102, 106, 134

Jerzy ziębicko-oleśnicki (Podiebradowicz), wnuk Jerzego z Podiebradów 33, 84, 86, 88, 89, 114, 125, 127, 128

Jodok z Rozmbergu, biskup 40, 43, 46

Jonsdorf Bededykt, opat klasztoru kanoników regularnych we Wrocławiu 128

K

Kapistrant Jan, kaznodzieja 102

Kalgreuth 109

Karnkowski Jan, namiestnik królewski w Głogowie 124

Karol IV Luksemburski, król czeski, cesarz niemiecki 23, 24, 25

Karol ziębicko-oleśnicki, wnuk Jerzego z Podiebradów 33, 35, 84, 128

Katarzyna, córka Jerzego z Podiebradów 51

Katarzyna opawska, żona Jana II 31, 32, 90, 91, 124, 125

Kazimierz cieszyński 81, 82, 132

Kazimierz Jagiellończyk 39, 43, 47, 52, 53, 66, 83, 89, 96, 117, 121

Kazimierz Wielki 24, 25

Keller Maciej 84, 101

Keppel Jan, pisarz głogowski 76, 101, 109, 115

Kinzenberg Baltazar 116

Kittlitz Hennig 118

Kittlitz Kasper 107, 116, 117

Kittlitz Mikołaj 118

Kittlitz Sigmunt 117

Knoppe Antoni, rajca głogowski 84, 101

Koch Heinrich 99

Kolowrath 132

Koło Apicjusz (Apitz Colo, Cohlo) 76, 82, 88, 89, 99, 113, 114, 115

Konrad, syn Henryka III Głogowczyka 21, 22

Konrad I głogowski 19, 20

Konrad II 20

Konrad Biały oleśnicki 40, 46, 81, 83, 91, 122, 128

Konrad Czarny oleśnicki 41

Kopple Melchior 108

Koschman Jurge z Selten 118

Kothewicz 116

Kothewicz Bernard 117

Kothewicz Hans, starosta szprotawski 117

Kothewicz Kasper 117

Kothewicz Krzysztof, szlachcic 61

Kuntzil Mikołaj 84

Kurzbach Jan, baron na Żmigrodzie i Miliczu 33

Kurzbach Zygmunt, komornik króla Władysława Jagiellończyka 33

L

Langhans Kacper 107, 109, 116

Leste Baltazar 49, 108, 116

Leste Krzysztof 108, 116

Lichtenwalde Bernard 119

Lincke Mikołaj, rajca miejski 85

Löben Baltazar 116, 118

Löben Hans 118

Löben Krzysztof 116, 118

Löben Melchior 75, 116, 118

Ludwik XI, król Francji 44

M

Maciej Korwin, król Węgier 9, 15, 32, 51, 52, 54, 55, 56, 62, 64, 66, 67, 73, 74, 75, 76, 77, 79, 82, 83, 84, 91, 96, 98, 101, 106, 112, 115, 117, 121, 122, 127, 128, 134

Małgorzata, córka Jana I 30

Małgorzata, córka Jana II 30, 32, 35, 82, 106

Małgorzata Tilly 79, 80, 81

Mariensuess Bartłomiej, uczony 133

Matylda brunszwicka, wdowa po Henryku III 21

Meczynrode Kasper 107

Meczynrode Krzysztof 118

Melchoze Wittche 108, 116, 118

Meybner Maciej 125

Mikołaj opolski 47, 83, 91, 112, 122

Milner Jan, burmistrz Głogowa 85

Moczelnic Barbara 132

Moczelnic Krzysztof 132

Moczelnic Mathias 127

N

Niavis Paul (Schneevogel) 133

Nosticz Bernard 125

Nosticz Hantsche z Hertwigswalde 119

Nosticz Harwig 119

Nosticz Kaspar 119

O

Ochsen Austin 109

Ochsen Jan 109

P

Paweł II, papież 46, 47

Paweł Weingarth, rajca głogowski 85

Phfull Nickel 108

Pius II, papież 41, 44, 45, 46

Pobeschitz Heinz 108

Poschke, mieszczanin 95

Pote Hans 108

Promnitz Hans z Przecławia 118

Promnitz Maciej z Przecławia, szlachcic szprotawski 109, 116, 118

Pruner Jan, rajca głogowski 84, 101

Przemko, syn Henryka III 21, 23

Przemko ścinawski, syn Konrada I 20

Przemysław I cieszyński 59, 60, 62, 79

Przymke Bernhard, szlachcic głogowski 75, 90, 116, 117

R

Rangoni Protazy, biskup ołomuniecki 47

Rassel Mikołaj, rajca głogowski 85

Rechenberg Baltazar 109

Rechenberg Klemens 108

Rechenberg Melchior 107, 108, 116, 119

Rechenberg Nickel 90, 109, 116

Reinsperge 109

Reppil Jan, rajca głogowski 84

Rinkenberg Marcin, opat klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu 59, 105

Rischemeuschel Gabriel 107, 116

Rothenburg Bernard 107

Rothenburg Hans 107

Rothenburg Heinze, szlachcic 97

Rothenburg Zygmunt, dowódca najemnych wojsk 69

Rudolf, legat papieski 47, 50, 51, 67, 81

Rudolf III saski 28

Rudolf żagański 27, 29, 36, 37, 38, 39, 96, 118

Rutschitze Kacper 107, 116

S

Salomea, córka Jana II 32, 33, 35, 84

Salomea, księżna ścinawska 63, 122

Schaumberg Lorenz 68

Schenk Jorge, urzędnik saski z Tautenburg 61, 62, 65, 68

Schenkt Otton z Lansberg, namiestnik brandenburski 68

Scherer Kasper, rajca głogowski 84, 101

Schlichtinger Albrecht 119

Schlichtinger Hans 119, 125

Schlichtinger Vinzenz 119

Scholastyka, córka Jana I 31, 61

Scholastyka, żona Jana I 28, 31, 36

Scholz Melchior, rajca głogowski 85

Schönberg Bernhard, możny saski, podmarszałek książąt saskich 60, 61

Schulcz Hans, mieszczanin kożuchowski 95

Schulcz Kacper, szlachcic 97

Sforza Bianka, mediolańska księżniczka 82

Stanisław św., biskup krakowski 9

Straubinger (Winkler) Oswald 115

Stein Jerzy, namiestnik węgierski 66, 73, 75, 76, 82, 85, 86, 122, 123, 125

Stencz Fridrich 108

Stisselin Anna 109

Szymon, opat klasztoru augustianów 105

T

Tauchan Nicolas, dr scholastyki 126

Tettau Wilhelm, dowódca wojsk węgierskich 86, 88, 89

Trnka Jan, dowódca wojsk węgierskich 88, 89

Truchsess Marcin, mistrz Zakonu 96, 97

Tschambor Ernest, starosta głogowski 109, 116, 118

Tschammer Ernest 109

Tscheschen Baltazar 107, 116

Tscheschen Piotr 107

Tschyrnhawse Fabian 97

Turzon Jan, biskup wrocławski 114, 132

U

Unruhes Bernard 109

Unwürde Baltazar 61

Unwürde Casper 117

Unwürde Cristoff 117

Unwürde Gregor 61, 107, 117

Unwürde Hanus 117

Unwürde Heinz 107, 109, 116

Unwürde Hencze117

Unwürde Jan 117

Unwürde Jorge 117

Unwürde Nickel 117

W

Wache (Wachau) Hans 118

Wacław, syn Henryka Wróbla 26, 27

Wacław żagański, syn Jana I 27, 29, 30, 31, 36, 37, 38, 52, 61, 64, 65

Warcisław, książę zachodniopomorski 73

Warnsdorf Nickel z Witchendorf 119

Wartenbergowie 57

Weigkir Heinrich 119

Weisenbach Johann 61

Weitmül Benesz, burgrabia Karlsteinu 125, 126

Weitmül Jan 126

Weitmül Krzysztof 126

Weitmül Michał 126

Weitmül Sebastian 126

Weitmül Władysław 126

Wemberg Caspar, ochmistrz dworu 119

Wercker Hieronim 105

Weresowic Jacucki, dowódca czeskich oddziałów najemnych 73

Wiktoryn Podiebradowicz 47, 51, 83

Wilde 114

Wilhelm, książę weimarski 75

Wilhelm opawski, teść Jana I 31

Wilhelm saski 39, 40, 52, 74

Wilhelm z Pernstejnu 33

Wilschwitz Jan 86

Władysław Jagiellończyk 52, 54, 66, 70, 83, 84, 87, 88, 123, 124, 125, 126, 127

Władysław Pogrobowiec 29, 33, 39, 40, 93

Włodko cieszyński 40

Wolff Hans, kapitan żagański 118

V

Volrad, hrabia Mansveld 30

Z

Zabeltitzowie 99

Zabeltitz Bruno 99

Zabeltitz Kasper 99

Zdenek ze Stenbergu, możny czeski 47

Zelenay, dowódca węgierski 74

Zygmunt brandenburski 71

Zygmunt z Wartenberka i Lipy, zięć Jana I 33

Indeks nazw geograficznych

A

Anhalt Bernburg 33

Ansbach 74

B

Barge (Wilczyce) 117

Bawaria 115

Belitz 71, 72, 73

Berlin 64, 72, 74

Bobrowice 76

Bogumiłów zob. Reichenau

Bolesławiec 20, 119

Bolonia 114, 119

Borów 108, 117

Borów Polski 108

Bożnów 108

Branau 70

Brandenburgia 16, 21, 54, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 82, 92, 96, 97, 99, 115, 121, 125, 135

Bratysława 32

Buchwald (Bukowina) 117, 118

Buczyna 108, 109

Buda 33, 51, 59, 114

Budziszyn 82, 93

Bukowina zob. Buchwald

Bytnica 72

Bytom Odrzański 20, 25, 26, 76, 77, 83, 94, 102

C

Cheba 39

Chociebuż 72, 74

Chojnice 29, 38

Cottbus 41, 71

Czarnocin zob. Niederende

Czechy 12, 23, 24, 25, 39, 43, 54, 64, 66, 70, 84, 93, 102, 119, 121, 123, 125, 126, 127

Czocha 125

D

Daubiz 94

Dąbrowa Łużycka 107

Drezno 59, 60, 65, 124

Dziecięcy Staw 108

Dzietrzychowice 100, 107, 109, 118

Dziemiarowice 118

Dzikowice zob. Ebersdorf

E

Ebersdorf (Dzikowice) 95

F

Francja 43, 44

Frankfurt 72, 99, 125

Frankonia 65, 73

Fürnstenwalde 72

Fürstenberg 75

G

Gaworzyce 108

Geinsenfeld 115

Gęstowiec 74

Gisenberg 118

Głogów 11, 12, 16, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 33, 40, 43, 44, 58, 63, 67, 68, 70, 76, 77, 79, 80, 81, 82, 83, 85, 87, 88, 89, 91, 94, 95, 97, 98, 99, 100, 101, 102, 104, 105, 106, 110, 112, 114, 115, 116, 118, 119, 123, 124, 125, 126, 127, 130, 131

Głubczyce 83

Gniezno 21, 22, 124

Gościszów 119

Góra 20, 25, 26, 63

Grossenhein, zamek 59

Gródek 93

Gryżyce 107

Gubin 71, 73, 77, 94, 113, 118

H

Halle 94

Harttmousdorff (może Hartmannsdorf-Jarogniewice) 108

Hatzcher 95

Henczendorff (Wrociszów) 95

Henryków zob. Schprotischendorff

Hertwigswalde 119

Herzogwalde 119

Hermsdorf (Żaganiec) 107

I

Iłowa 94

Ingolstadt 115

J

Jawor 86, 87, 90, 117

Jüterbock 65

K

Kalisz 22

Kamieniec Ząbkowicki 76, 115

Karlstein 125

Kącik 103

Keule (Kobylnica?) 94

Kittlitz 117

Klein Biesnitz ( Mała Bieśnica) 37

Kłębanowice 108

Kłębów 62, 115

Kłodzko 35, 52, 122, 124

Knihpolt 38

Kobylnica zob. Keule

Kocin 119

Köln 64

Königsgratz 57

Kopanica 22

Kościan 63

Koźle 83

Kożuchów 19, 20, 27, 48, 64, 65, 68, 69, 71, 72, 76, 77, 90, 94, 95, 97, 98, 100, 112, 117, 125, 126, 127

Kraków 110, 124

Krosno Odrzańskie 19, 25, 67, 69, 70, 72, 73, 74, 76, 94, 124

Królewiec 38

Kurternitz 95

Kutna Hora 54, 125

L

Landeskrone(lub Landskron, prawdopodobnie Smolanka) 37

Lansberg 62

Legnica 40, 41, 86, 87, 117

Libenwerda 93

Lipsk 93, 94, 99

Lobussen 118

Loss 107

Löbau 117

Lubań 23

Lubiąż 131

Lubin 19, 20, 33, 41

Lubsko 71, 77

Ł

Łaba, rzeka 60

Łużyce 23, 35, 54, 75, 116

Łużyce Dolne 75

Łużyce Górne 48, 117, 118, 119

M

Mallmitz (Małomice) 117

Mała Bieśnica zob. Klein Biesnitz

Małomice zob. Mallmitz

Mazowsze 43

Merzdorf 117

Milicz 33

Miśnia 94, 118, 119, 120

Mittenwalde 74

Młynówka zob. Muehlbach

Mołdawia 83

Morawy 54

Muehlbach (Młynówka) 107

Muskau 107

Mużaków 93

N

Namysłów 22, 55

Neurappin 30

Neundorf (Nowa Wieś) 37

Neustad 65

Niederende (Czarnocin) 109

Niegosławice zob. Waltersdorf

Nosocice 87

Nowa Kopernia 99

Nowa Wieś zob. Neundorf

Nowe Miasteczko 72, 94

Nowogrodziec nad Kwisą 20

Nowogród Bobrzański 25, 27, 36, 38, 39, 42, 60

Nysa, rzeka 93, 94, 122

O

Odra, rzeka 9, 13, 72, 94, 95, 99

Ofen 55

Oleśnica 83, 127, 118

Ołomuniec 51, 54, 76

Opawa 52, 83, 122, 125

Ostrów Tumski 104

Ośno 72

Oświęcim 43

Otyń 94

P

Paczków 133

Patach (Potok) 107

Pechern 118

Pechtlug 105

Petersdorf (Piotrów) 107, 117, 118

Piotrków 123

Piotroniowice 131

Piotrów zob. Petersdorf

Poczdam 72

Podroże 94

Pogórzyce zob. Poydritz

Pogritz 107

Pomorze 21, 74

Pomorze Zachodnie 73

Polkowice 76, 77, 94

Polska 24, 25, 39, 40, 43, 47, 55, 56, 63, 66, 87, 92, 93, 110, 123, 124

Popschitcz (Popschütz) 109

Potok zob. Patach

Poydritz (Pogórzyce) 107

Poznań 20, 21, 97, 123, 124

Praga 24, 25, 43, 50, 51, 112, 123

Preszburg 32

Prochowice 82

Prusy 29, 38

Przemęt 22, 24

Przemków 94, 117

Przesieczna 118

Przewóz 23, 27, 30, 37, 38, 39, 42, 50, 56, 57, 60, 92, 93, 94, 100, 107, 116, 117

Przybków 117

R

Racibórz 83

Rauden (Rudno) 95

Reichenau (Bogumiłów) 108

Rogoźno 21

Rudna 122, 125, 126

Rudno zob. Rauden

Rückersdorf (Siecieborzyce) 118

Ryczyn 131

Rzepin 72

Rzym 41, 43, 44, 46, 47, 118, 121, 131

S

Saksonia 39, 48, 62, 65, 66, 72, 78, 92, 93, 105, 121, 124

Salzderheldern 30

Sądowel 15

Schprotischendorff (Henryków) 95

Schrotwasser 107

Selten 118, 119

Sękowice 71

Siecieborzyce zob. Rückersdorf

Sieraszowice 108

Siewierz 20, 43

Silber 117, 118

Sława 77, 107, 117

Sławonia 83

Smolanka zob. Landeskrone

Solniki 118

Spremberg 69

Strzegom 41, 90

Strzelin 35, 119, 128

Sulechów 69, 70, 71, 76, 94

Syców 99

Szprewa, rzeka 64

Szprotawa 20, 25, 66, 69, 76, 77, 86, 88, 89, 90, 94, 95, 97, 98, 99, 104, 105, 106, 110, 112, 117, 137

Szczecin 92

Ś

Ścinawa 19, 20, 21, 25, 26, 35, 63, 67, 86, 90, 122, 123, 124, 125, 126, 131

Śląsk 10, 11, 12, 15, 16, 17, 19, 29, 39, 40, 45, 47, 51, 52, 54, 56, 62, 63, 67, 68, 70, 82, 84, 86, 88, 92, 94, 99, 116, 117, 118, 121, 122, 123, 124, 126, 127, 131, 135

Środa 87

Świdnica 41, 81, 86, 87, 90, 91, 117, 118

Świebodzin 25, 33, 35, 69, 70, 76, 77, 86, 90, 94, 97, 112, 122

Świerzawa 86

T

Tautenburg 61

Thomaswaldau 88

Tomaszów 119

Tomaszów Górny 88

Tomkowice 88

Toszek 83

Tunnerwiz 37

Tunzendorf 117

Turyngia 118, 119

W

Waltersdorf (Niegosławice) 105

Wenecja 43

Węgry 12, 32, 39, 54, 66, 75, 76, 83, 86, 87, 115, 123, 125, 126

Wiedeń 90

Wielkopolska 20, 21, 22, 63, 99

Wiesen (Mokrzany) 118

Wilczyce, zob. Barge

Wińsko 20, 126, 130, 133

Witchendorf 119

Wittanowice 108

Wodzisław 83

Wołek 109

Wołów 16, 104, 113, 126, 127, 128, 129, 130, 131, 133

Wrociszów zob. Henczendorff

Wrocław 13, 14, 20, 30, 31, 32, 40, 41, 42, 43, 45, 46, 47, 51, 55, 62, 81, 83, 85, 86, 87, 94, 114, 115, 122, 127, 128, 131, 133

Wschowa 24, 63, 64

Wysoka Cerkiew 80, 81, 86

Z

Zator 43

Ząbkowice Śląskie 35, 47, 52, 89, 91

Zbąszyń 22

Zgorzelec 23, 37, 38, 44, 45, 48, 49, 52, 56, 86, 92, 93, 118

Zielona Góra 21, 25, 27, 47, 64, 69, 70, 76, 77, 88, 90, 94, 95, 97, 105

Ziębice 52, 89, 91, 127

Zły Komorów 93

Ż

Żaganiec zob. Hermsdorf

Żagań 12, 16, 19, 20, 21, 24, 27, 28, 30, 36, 42, 44, 45, 48, 49, 50, 52, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 68, 69, 77, 94, 99, 103, 104, 105, 106, 107, 109, 111, 116, 118, 119, 126

Żarkowo 87

Żmigród 33