Spis treści

- O ksiażce

- Dedykacja

- Podziękowania

- Wstęp

- Słowo od Autorki

- 1. PSYCHOLOGIA ZDROWEJ CIĄŻY I PORODU

- Poród nie jest wydarzeniem tylko biologicznym

- Znaczenie porodu w innych kulturach

- Wpływ psychiki na akcję porodową

- Poród – czym jest i jak przebiega

- Hormony: pomost między ciałem a umysłem

- Opowieść o trzech przyjaciółkach i niecierpliwym „Adrenalu”

- Psychika a gospodarka hormonalna

- W bezpiecznej jamie urodzisz szybciej – dlaczego poczucie bezpieczeństwa jest tak ważne

- Poczucie bezpieczeństwa podczas ciąży i porodu

- Ciało i umysł w kulturze zachodniej

- 2. KOMUNIKACJA ZE ŚWIATEM

- Wpływ kultury na nastawienie do porodu

- Co nam wmówiono – obraz porodu w naszej kulturze

- Symbole porodu i rytuały ciąży w naszej kulturze

- Uruchom wewnętrzny filtr: kultura lęku a Twoja higiena psychiczna

- Stwórz własne symbole!

- Jak nazywamy, tak przeżywamy – programy ukryte w języku

- Niebezpieczne rady otoczenia

- Jak uchronić się przed makabrycznymi przyjaciółkami

- Higiena psychiczna – ciąg dalszy. Kilka prostych zasad

- 3. KOMUNIKACJA Z SOBĄ SAMĄ

- Dlaczego wszyscy powinniśmy uczyć się komunikacji ze sobą

- Potrzeby psychiczne w ciąży

- Rodzimy tak, jak żyjemy

- Zrozum role, które przyjęłaś

- Zdrowy realizm a toksyczne zamartwianie się

- Ty a Twoje ciało – dialog czy kłótnia?

- Wygoń wewnętrznego krytyka

- Afirmacje budujące siłę młodej i rodzącej matki

- 4. KOMUNIKACJA W MIEJSCU PORODU

- Obecność przyjaznej osoby – wpływ na przebieg porodu

- Dlaczego wybieramy wspólny poród

- Jak rozmawiać z partnerem, jeśli sądzisz, że jego obecność przy porodzie to nie jest dobry pomysł

- Komunikacja z personelem medycznym

- Jak rozmawiać podczas porodu

- Jak sobie radzić, gdy poród jest trudny

- Kilka słów o depresji poporodowej

- Przypowieść na zakończenie

- Aneks – spis wybranych instytucji pomocnych dla oczekujących oraz świeżo upieczonych rodziców

- Bibliografia

- Przypisy

- O autorce

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Copyright by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne & Iga Czarnawska-Iliev 2010.

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

Wydanie pierwsze

Redaktor prowadzący: Patrycja Pacyniak

Redakcja polonistyczna: Beata Demska

Korekta: Patrycja Pacyniak

Skład: Piotr Machola

Projekt okładki: Monika Pollak

Zdjęcie na okładce: © David P. Hall/Corbis

Zdjęcie na stronach tytułowych rozdziałów: © 123RF/PICSEL

ISBN 978-83-7489-452-4

Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Sp. z o.o.

ul. J. Bema 4/1a, 81-753 Sopot tel./faks 58 551 61 04

e-mail: gwp@gwp.pl

www.gwp.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Dzięki tej książce nauczysz się, po pierwsze, jak rozpoznawać swoje prawdziwe potrzeby pod kątem porodu i wczesnego macierzyństwa, w tym także, jak odróżniać je od tego, co usiłuje narzucić Ci społeczeństwo i komercyjny styl życia.

Po drugie, nauczysz się, jak słuchać komunikatów własnego ciała i własnej podświadomości, które jeśli nie zostaną uświadomione, mogą negatywnie wpłynąć na poród i połóg.

Po trzecie, będzie tu mowa o takiej komunikacji z otaczającymi Cię ludźmi, szczególnie z personelem medycznym, która uchroni Cię przed nieporozumieniami, niedopowiedzeniami oraz utratą kontroli nad przebiegiem Twojej ciąży i porodu.

Znajdziesz tu także pomocne wskazówki dotyczące tego, jak zlikwidować zawczasu potencjalne napięcia i ewentualne konflikty na forum rodzinnym.

Im lepiej będziesz zdawać sobie sprawę z własnych potrzeb, […] im lepiej będziesz w stanie przekazywać światu, kim jesteś i czego potrzebujesz w tej nowej dla Ciebie sytuacji, tym większa będzie Twoja szansa na pełen radości poród i harmonijny okres poporodowy.

Pamięci traumatycznego porodu, którego jestem owocem – w nadziei, że nadejdą dni, kiedy każda matka będzie miała wystarczającą wiedzę, aby uczynić zdrowy poród aktem miłości.

Podziękowania

Pragnę złożyć gorące podziękowania wszystkim, którzy przyczynili się do powstania niniejszej książki, a w szczególności: doktorowi Michelowi Odentowi, wieloletniemu kierownikowi ośrodka położniczego w Pi-thiviers we Francji, który jest dla mnie nieustającym źródłem natchnienia w pracy zawodowej; znakomitej polskiej położnej Irenie Chołuj za fachową konsultację oraz inspirujące rozmowy; londyńskiej douli Lialianie Lammers za bycie żywym przykładem mądrości kobiecej i wspieranie mnie w towarzyszeniu porodom; wszystkim matkom, które zgodziły się ożywić swoje wspomnienia i wypełniły ankietę na temat porodu; mojej gosposi Jadwidze Lasocie, bez której codziennej pomocy nie miałabym czasu, by pisać, zajmując się dwojgiem dzieci. Wreszcie, swoje podziękowania kieruję pod adresem Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego za redakcję książki i staranną edycję.

Wstęp

Czytelniczko!

Bierzesz do ręki publikację, która pomoże Ci zrozumieć, jak ważną jesteś osobą – szczególnie teraz, gdy dojrzewasz do pełnego rozkwitu rodzicielstwa. Z wielką dbałością o Twoje dobre samopoczucie w czasie porodu, w czasie narodzin Twojego dziecka, Autorka wyjaśnia ważne kwestie związane z rodzeniem dzieci. Robi to z wielką wrażliwością i serdecznością w stosunku do potrzeb kobiet w stanie błogosławionym, noszących dziecko pod sercem. Uczy je rozeznawania własnych pragnień, potrzeb, przemian dokonujących się w ich organizmach w czasie wczesnego rodzicielstwa, a także odważnego ich wypowiadania wobec osób, które spotkają w godzinach porodu. Uczy cierpliwie i w zrozumiały sposób, jak słuchać komunikatów własnego ciała w tym okresie.

Jestem położną. Odebrałam ponad 12 tysięcy porodów szpitalnych, przyjęłam ponad pół tysiąca porodów domowych. Przez prawie 47 lat opiekowałam się ponad 50 tysiącami rodzących kobiet. Przedstawiam się w ten sposób, gdyż takie doświadczenie zawodowe umożliwia mi wypowiadanie się o potrzebach kobiet rodzących, uprawnia do oce ny tego, co jeszcze można zmieniać w szpitalnym położnictwie, by kobiety rodziły pięknie, by ich porody były dla nich dobrym doświadczeniem życiowym, które chętnie wspominają, o którym mówią z rozrzewnieniem.

W ostatnich 10-15 latach wiele zmieniło się w polskich szpitalnych porodówkach na korzyść rodzących. Cieszy, że zmieniają się postawy personelu medycznego. I naprawdę już niewiele brakuje, by rodzice wybierający szpital na miejsce urodzenia swoich dzieci znaleźli tam to, co mają w domu: poczucie bezpieczeństwa i intymności oraz przyjazne im postawy osób, których opiece powierzają się na czas ważny dla ich małżeństwa i rodzicielstwa. Kobiety rodzące i/lub rodzący razem rodzice mogą znaleźć tu warunki do własnego naturalnego rytmu rodzenia.

Niestety, nie wszędzie tak jest. Dlatego często trzeba samemu postarać się o takie warunki: po prostu sprawdzić przed porodem, poznać położne pracujące w danym szpitalu (umówić się na spotkanie), spytać o sposoby ich pracy, o rutynowe działania zatrudnionego personelu położniczego. Wyczujesz lub nie: czy osoby te lubią swoją pracę, czy są gotowe pomagać, czy rozumieją i akceptują Twój plan rodzenia, na przykład że nie chcesz rodzić w pozycji leżącej, nie chcesz bolesnego masażu szyjki macicy dla szybkiego jej rozwierania. Treści zawarte w tej książce pomogą Ci znaleźć w sobie odwagę do poszukiwania własnej „drogi porodowej” i nakreślenia własnego planu porodu.

W wielu szpitalach schematyczne procedury zbyt często stosowane podczas porodu fizjologicznego zaburzyły albo zniszczyły naturalną umiejętność rodzenia wpisaną w organizm kobiety, zniszczyły intymność i emocjonalną moc przeżywania narodzin.

Wyznaczane są plany sprawnego przebiegu porodu, schematy określające czas poszczególnych jego okresów, taktyki parcia w drugim okresie porodu dostosowane do pozycji leżącej i półleżącej, ściśle określona technika „wytaczania główki” w drugim okresie, którą powinna stosować położna odbierająca poród od rodzącej w pozycji leżącej. Nadal w wielu szpitalach obowiązuje lekarski nakaz dotyczący konieczności nacinania krocza rodzącej. Rzadko kobieta ma możliwość wyboru spontanicznej pozycji, w jakiej mogłaby urodzić swoje dziecko.

Standardowy, czyli ciągle stymulowany przez położną i lekarza, sposób prowadzenia porodu stał się dla zdrowych rodzących bardziej wydarzeniem technicznym niż życiowym, emocjonalnym. W takich przypadkach nie uznaje się wartości instynktu rodzenia, który jest siłą kobiet rodzących naturalnie, według własnego rytmu i potrzeb ciała. Przejmowanie aktywności w porodzie przez personel medyczny jest przyczyną bierności rodzącej, jej niepewności, zagubienia. Rodząca może mieć wtedy przekonanie, że bez działań medycznych poród jest niemożliwy, może nawet niebezpieczny. Rodzenie dziecka stało się wydarzeniem medycznym pod specjalnym nadzorem.

Medykalizacja stosowana w porodach fizjologicznych obniżyła wartość naturalnej sfery emocjonalnej i psychicznej – a nawet ją zniszczyła – funkcjonującej w czasie narodzin, wydarzenia ważnego w życiu rodziny, w małżeństwie. Autorka pokazuje, jak to zmienić, jak odtworzyć piękną pracę, jaką wykonują w organizmie kobiety hormony endogenne (własne, wytwarzane przez organizm). Hormony odpowiadają za dobrą dynamikę porodu i jego pozytywne zakończenie, za emocje. Te wytwarzane podczas porodu są w tej książeczce opisane jako serdeczni przyjaciele kobiety. Autorka nadała im imiona! Dzięki temu łatwo jest zrozumieć, jaki wpływ mają one na emocje, na korzystne lub niekorzystne zmiany w organizmie rodzącej.

Każda kobieta, niezależnie od miejsca zamieszkania, ma prawo oczekiwać, a nawet domagać się, by ingerencje medyczne podczas jej porodu były stosowane wyłącznie ze wskazań medycznych i za jej zgodą. Kierowanie rodzącą i różne medyczne sposoby przyspieszania porodu mogą zaburzać lub niszczyć jej naturalne zachowania.

Kobiety, które w szpitalnej porodówce ze strachu lub niewiedzy aktywnie upominają się, czasem z krzykiem: „zróbcie coś ze mną, ja nie urodzę sama”, dużo wcześniej, najpóźniej kilka tygodni przed porodem, powinny dowiedzieć się, jak będzie funkcjonować ich ciało podczas porodu. Nie chodzi o to, by kobieta nauczyła się, jak ma urodzić, tylko raczej, by słuchając o fizjologii i przyjmując tę wiedzę, w godzinach rodzenia poddała się siłom życia tkwiącym w jej organizmie, by posłuchała nakazów swojego ciała. Powinna dać się prowadzić tym siłom mimo odczucia, że ją to czasami przerasta. Wtedy, we współdziałaniu z własnym ciałem, może być współtwórcą swojego porodu, a nie bezbronną istotą wydaną na łaskę losu lub łaskę personelu medycznego, który „coś zrobi”, by dziecko wreszcie się urodziło. Poród nie jest czysto biologicznym aktem, jest przeżyciem pełnym emocji, w którym bardzo ważną rolę odgrywa psychika kobiety rodzącej. Również na ten ważny aspekt zwraca uwagę Autorka.

Odkąd nakazano kobietom rodzić w szpitalach, zatraciłyśmy, zagubiłyśmy (my, kobiety) umiejętność wydawania na świat nowego życia. Utraciłyśmy odwieczną mądrość tkwiącą w ukształtowaniu przez Stwórcę ciała człowieka i jego funkcjonowaniu, sprawczą mądrość stwarzania świata. Skoro można na nowo ją odtworzyć, można też uczyć i nauczyć się sztuki rodzenia, bo nasze ciała „zapomniały” o niej, „zapomniały” o wirtuozerii przemian dokonujących się podczas porodu w drogach rodnych kobiety. Jak to możliwe, że przez tak małą przestrzeń dziecko przeciska się z wnętrza ciała mamy na zewnątrz? Co czuje rodzące się maleństwo? Poddać się schematycznym interwencjom, żądać znieczulenia czy spokojnie i bez tych ingerencji urodzić swoje dziecko we własnym, indywidualnym rytmie, mając oparcie w osobie zaproszonej (mąż, partner – ojciec dziecka, położna) do tego ważnego wydarzenia i czując jej wsparcie? To normalne pytania – kobiety często je sobie zadają.

Bardzo dobrze znam fizjologię porodu, technikę „odbierania porodów” – ba! – nawet uczyłam tego przez wiele lat młode kobiety przygotowujące się do zawodu położnej. Po latach praktykowania w zawodzie, a konkretnie od kiedy zaczęłam przyjmować porody naturalne, przekonałam się, że moim najlepszym nauczycielem była natura kobiecej umiejętności rodzenia. Matka Natura jest nauczycielem wymagającym tak wobec kobiety, jak i wobec położnej. Uczyła mnie, jak nie być aktywnym nadzorcą porodu, jak rozpoznawać rzeczywiste potrzeby moich rodzących: uczyła mnie cierpliwości, wrażliwości, piękna rodzenia się człowieka bez moich ingerencji. Trudna to nauka po wielu wcześniejszych latach dyrektywnego sposobu „prowadzenia porodów”. Teraz porody przyjmuję, a nie odbieram. Jaka jest różnica? Prosta – jak pomiędzy przyjmowaniem daru i odbieraniem czegoś, co do mnie nie należy.

Z całego serca życzę każdej kobiecie, Czytelniczce tej książki, otwartości na przyjęcie przesłania Autorki. Jak odróżnić własne potrzeby od „dobrych rad” czy nawet nakazów wszystkich osób „życzliwych”, choćby ich życzenia i dobre rady były przekazywane w najlepszej wierze? Jaka jest wartość komunikacji interpersonalnej pomiędzy bliskimi, życzliwymi osobami o odmiennych od naszych przekonaniach?

Spróbuj poddać się tej mocy, która jest w Tobie, daj się ponieść tej sile, tej umiejętności rodzenia wpisanej w Twój organizm przez Stwórcę. Ciało kobiety wie przecież, jak rodzić.

Życzę, by narodziny Waszych dzieci były dla Was dobrym, szczęśliwym początkiem rodzicielstwa!

Irena Chołuj

Słowo od Autorki

Skoro masz tę książeczkę w ręku, to pewnie oczekujesz przyjścia na świat swojego dziecka. Najpierw więc pozwolę sobie złożyć Ci serdeczne gratulacje!

Niezależnie od tego, czy mieszkasz w wielkim mieście czy w malutkiej miejscowości, czy jest to Twoje pierwsze dziecko czy czwarte, czy z pasją rozwijasz karierę czy też masz zamiar poświęcić się budowaniu szczęśliwego domu, jest coś, co łączy Cię ze wszystkimi innymi ciężarnymi kobietami na świecie: pragniesz urodzić zdrowe maleństwo i pragniesz także, aby poród był jak najłatwiejszy.

Moja babka wzruszyłaby w tym momencie ramionami i powiedziała, że będzie, co ma być, że to w rękach samej natury i – lekarzy. Ale nie tylko. Doświadczenie wielu światowych położnych pokazuje, że bardzo wiele zależy od czynników, na które Ty, jako oczekująca matka, masz istotny wpływ.

Komunikacja to pomost między Tobą a światem. Z jednej strony Ty mówisz światu, kim jesteś i jakie są Twoje potrzeby. Z drugiej zaś strony świat mówi Tobie, kim powinnaś być, jaka jest Twoja pozycja społeczna i Twoje prawa.

Dlaczego komunikacja jest szczególnie ważna dla kobiety w ciąży? Otóż, kiedy nosisz w sobie nowe życie, Twoje ciało jest w innym stanie niż przez pozostałe lata. Inne są zarówno Twoje potrzeby fizyczne, jak i psychiczne. A także, niezależnie od tego, czy zostaniesz matką po raz pierwszy czy oczekujesz narodzin kolejnego dziecka, siłą rzeczy Twój świat społeczny ulega głębokiemu przeobrażeniu.

Może Cię to zaskoczy, lecz wiele porodów, które przebiegają z komplikacjami lub też zostawiają w matce emocjonalny „niesmak”, jest takimi nie ze względu na medyczne nieprawidłowości nie do uniknięcia, ale właśnie dlatego, że zaszwankowała komunikacja!

A to lekarz czy położna „zapomnieli” poinformować kobietę o możliwych skutkach ubocznych zastosowanych leków czy zabiegów, a to kobieta uświadomiła sobie, co naprawdę jest dla niej ważne, dopiero na sali porodowej. Bywa i tak, że ukochana osoba z rodziny, której towarzystwo przy porodzie wydawało się tak pożądane, tworzy w nas napięcia, które w wyniku reakcji psychosomatycznych opóźniają poród.

Dzięki tej książce nauczysz się, po pierwsze, jak rozpoznawać swoje prawdziwe potrzeby pod kątem porodu i wczesnego macierzyństwa, w tym także, jak odróżniać je od tego, co usiłują narzucić Ci społeczeństwo i komercyjny styl życia. Po drugie, nauczysz się, jak słuchać komunikatów własnego ciała i własnej podświadomości, które jeśli nie zostaną uświadomione, mogą negatywnie wpłynąć na poród i połóg. Po trzecie, będzie tu mowa o takiej komunikacji z otaczającymi Cię ludźmi, szczególnie z personelem medycznym, która uchroni Cię przed nieporozumieniami, niedopowiedzeniami oraz utratą kontroli nad przebiegiem Twojej ciąży i porodu. Znajdziesz tu także pomocne wskazówki dotyczące tego, jak zlikwidować zawczasu potencjalne napięcia i ewentualne konflikty na forum rodzinnym.

Im lepiej będziesz zdawać sobie sprawę z własnych potrzeb, im lepiej Twój umysł będzie umiał się komunikować z Twoim ciałem, a ciało z umysłem, im lepiej w końcu będziesz w stanie przekazywać światu, kim jesteś i czego potrzebujesz w tej nowej dla Ciebie sytuacji, tym większa będzie Twoja szansa na pełen radości poród i harmonijny okres poporodowy. Odrzuć zatem lęk, a wypełnij się zrozumieniem i miłością – w takich warunkach poród może stać się najpiękniejszą chwilą życia kobiety.

1. PSYCHOLOGIA ZDROWEJ CIĄŻY I PORODU

Poród nie jest wydarzeniem tylko biologicznym

Przywykliśmy w naszej kulturze rozpatrywać akt narodzin dziecka jako wydarzenie czysto biologiczne. Nie trzeba szukać daleko, aby znaleźć szczegółowy opis fizjologii porodu. Terminy takie, jak: „skurcze”, „fazy porodu”, „rozwarcie szyjki macicy” przewijają się na prawo i lewo. Po prostu: „rodzi ciało kobiety”. Człowiek jednak nie składa się tylko z ciała. Pomyśl, jak niesłychanie marne stałoby się Twoje życie, gdybyś mogła zaspokajać tylko swoje potrzeby cielesne, a wszystkie inne nie byłyby nawet zauważone! Opis czystej fizjologii porodu jest równie niepełnym obrazem tego, co się z Tobą dzieje podczas narodzin dziecka, jak niepełnym obrazem Twojego życia byłoby rozpatrywanie go pod kątem jedzenia, spania i wypróżniania się.

Człowiek ma ciało, ma również umysł i potrzeby psychiczne oraz emocjonalne. Wielkim błędem jest uznanie tych ostatnich za drugorzędne. Człowiek jest z natury stworzeniem psychosomatycznym! W końcu nawet nazwa naszego gatunku: homo sapiens, czyli „człowiek myślący”, wskazuje, jak niesłychanie istotne jest w nas to, co niebiologiczne. Bez umysłu i bez zdolności odczuwania jesteśmy niepełni. Zostaje „homo niewiadomo”, jak to się mówiło w moim liceum.

Podczas porodu ciało i umysł współpracują ze sobą tak ściśle, że nie można jasno określić, co jest dziełem jakiej części naszej natury.

Jest to teza, do której będę wracać jeszcze wiele razy na łamach tej książki – ponieważ to właśnie dogłębne zrozumienie tej współzależności da Ci możliwość wpływu na akcję porodową i narodzenia dziecka w sposób świadomy.

Znaczenie porodu w innych kulturach

W wielu kulturach tradycyjnych poród był i po dziś dzień jest uznawany za zjawisko przede wszystkim duchowe, czasem także magiczne. Uogólniając, możemy powiedzieć, że przyjście dziecka na świat kojarzono ze stycznością dwóch światów: naszego doczesnego – cielesnego oraz świata duchów czy też dusz – pozazmysłowego. Ludzie przyjmowali, że dusza dziecka przychodzi przecież „skądś” – często z tego samego „miejsca”, w którym przebywają po śmierci dusze zmarłych. Rodząca kobieta stawała się pomostem dla obu światów, a co za tym idzie, jej sfera psychiczna i duchowa były niesłychanie istotne. W niektórych plemionach uważano, że młoda matka musi sięgnąć daleko w głąb siebie, aby znaleźć odwagę i siłę potrzebne do narodzenia dziecka – a kiedy trzymała je już w ramionach, czczono nie tylko nowego członka społeczności, ale także silną i twórczą kobiecość świeżo upieczonej mamy.

Z tych względów oczekująca i rodząca kobieta często była otoczona licznymi zwyczajami, których celem było przygotowanie i ochrona psychiki młodej mamy. Przeróżne tabu, czary i błogosławieństwa, choć dla nas nie zawsze logiczne, najczęściej to właśnie miały na celu.

Głęboko duchowy obraz porodu można znaleźć także u chrześcijan. Jedna z położnych, których relacje w Stanach Zjednoczonych zebrała Penfield Chester, widzi w przeżyciu porodu dzieło Boskie, a odczucie rodzącej opisuje tak:

Najważniejsza lekcja, jakiej się nauczyłam (odbierając porody), to ujrzenie siły ducha. […] Jako położne, mamy okazję obserwować to przy każdym porodzie. To zupełnie tak, jakby wstępował w człowieka Bóg. I trzęsiesz się, bo Jego moc jest tak wielka […]. Najczęściej to wtedy właśnie rodząca kobieta mówi: „Nie dam rady”. My wiemy, że to znaczy, iż dziecko jest tuż tuż. Kiedy tylko kobieta wyrzeka się kontroli, wtedy wstępuje w nią Bóg: Jego Moc i Duch Święty^1.

Zwróćmy uwagę na to, że w powyższej relacji położnej z Wisconsin matka ma do spełnienia ważne zadanie duchowe: musi uczynić miejsce dla Ducha Świętego. Jeśli tego nie zrobi, lecz będzie chciała własnymi siłami kontrolować poród, nie będzie on przebiegał optymalnie.

Wpływ psychiki na akcję porodową

Wszelka duchowość, a także psychiczny i emocjonalny wysiłek, jaki musi podjąć rodząca kobieta, zostały w naszych czasach zanegowane w momencie, w którym poród przeniósł się do szpitali. Przede wszystkim dlatego, że poród, przechodząc do sfery działalności lekarzy, przestał być ważną częścią życia i specjalnym momentem inicjacji kobiety, a stał się „chorobą”, „problemem”, który trzeba jak najszybciej rozwiązać. Problemem z definicji już czysto cielesnym, jako że w medycynie zachodniej panuje głęboki rozdział między umysłem a ciałem: jeśli idziesz do szpitala innego niż szpital mentalny, to liczą się wyłącznie sprawy fizjologiczne.

Wraz z zanegowaniem duchowego i psychicznego wymiaru porodu zanegowana została także kwestia psychicznych i emocjonalnych potrzeb kobiety. Klasycznie kształcony lekarz nie jest uczony, że mają one cokolwiek wspólnego z przebiegiem akcji porodowej. Będzie zatem święcie przekonany, że może je ignorować!

Nowoczesne podejście dowodzi tymczasem niezbicie, jak bardzo błędne jest to założenie.

Jak powiedziała słynna położna amerykańska Ina May Gaskin, wpływ stanu mentalnego na przebieg porodu jest ogromny i najczęściej bardzo niedoceniany:

W przeciwieństwie do mitu wrodzone cechy fizyczne niesłychanie rzadko wpływają na możność urodzenia dziecka. Innymi słowy, twoja miednica jest prawdopodobnie wystarczająco duża, żeby urodzić dziecko naturalnie. Praktycznie każda kobieta ma odpowiednią miednicę. Natomiast stan umysłu oraz emocje wpływają na możność urodzenia dziecka w o wiele większym stopniu, niż jest ogólnie przyjęte^2.

Gaskin w swoim ośrodku położniczym „The Farm” w Tennessee przyjęła wiele tysięcy porodów, a jej pełne poszanowania dla natury i zrozumienia dla duszy kobiecej podejście zaowocowało świetnymi wynikami: odsetek porodów z komplikacjami, interwencji medycznych oraz cesarskich cięć był spektakularnie niższy niż średnia zarówno dla Tennessee, jak i całych Stanów Zjednoczonych^3.

Warto wpomnieć, że Gaskin przekonała się po raz pierwszy o wpływie umysłu na akcję porodową na przykładzie dwóch z dziesięciu pierwszych porodów, które odbierała jako położna. W obu przypadkach poród przebiegał dobrze, aż nagle „utknął”. Szyjka macicy była rozwarta do połowy, a akcja mimo regularnych skurczy nie postępowała. Okazało się, że obie kobiety coś poważnie trapiło. Kiedy porozmawiały o swoich lękach i problemach, a następnie na tyle, na ile było to możliwe, poczyniły kroki, by je rozwiązać, coś w ich ciałach się odblokowało. Poród ruszył dalej pełną parą (bez żadnych kroplówek ani innych interwencji medycznych!), a dzieci urodziły się już bez przeszkód. Warto podkreślić, że dwa na dziesięć porodów (choć próbka jest za mała, by mogła być miarodajna statystycznie) to przecież całe dwadzieścia procent!

Choć zaczęłam od zagranicznego przykładu, jako że Gaskin była jedną z pierwszych osób, które na forum światowym zwróciły uwagę na związek psychiki i ciała, w Polsce również nie brakuje w tym momencie doświadczonych położnych, które prowadzą praktykę w takim właśnie duchu. Wiele z nich jest skupionych wokół niezależnej inicjatywy rodziców i położnych „Dobrze Urodzeni”. Stowarzyszenie to, założone przez położną Katarzynę Oleś, podkreśla, że narodziny dziecka dzięki odpowiedniemu przygotowaniu i opiece mogą stać się „świętem dla całej rodziny”.

Psychika rodzącej matki wpływa na akcję porodową na niesłychanie wiele sposobów. Czasem jest to relacja bardzo ewidentna, gdzie konkretny lęk lub problem hamuje poród, często jednak chodzi o bardziej subtelną interakcję, o wypadkową wielu elementów:

1. podejścia rodzącej mamy do porodu – i do życia!

2. relacji z innymi osobami obecnymi przy porodzie; subiektywnego poczucia bezpieczeństwa w miejscu porodu; poczucia bezpieczeństwa w życiu, podczas ciąży; nastawienia rodzącej do przyszłości i do macierzyństwa; przeszłości rodzącej, szczególnie jej dzieciństwa i relacji seksualnych; sposobu, w jaki rodząca przyszła na świat; związku z ojcem dziecka; komfortu bycia we własnym ciele, zdolności komunikacji z ciałem; lęków, zahamowań, ambicji czy też potrzeby kontroli, które mogą „siedzieć” w podświadomości.

Każdy człowiek jest inny, a także historia każdej ciąży i porodu jest inna. Dla konkretnej kobiety – dla Ciebie – nie każdy element z tej listy będzie równie ważny. Przypuszczam także, że lista ta nie jest wyczerpująca. Jednak u każdej z nas większość wspomnianych elementów będzie miała znaczenie – czy chcemy się do tego przyznać, czy też nie.

Nasz umysł zawiera przecież w sobie wszystko naraz: naszą przyszłość, przeszłość, a także chwilę obecną. Zawiera także wspomnienia, o których aktywnie nie myślisz, jak i odczucia względem przyszłości, o których mogłaś jeszcze z nikim otwarcie nie rozmawiać, nawet z sobą samą.

Być może, gdy będziesz czytać tę listę, od razu coś rzuci Ci się w oczy jako bardziej dla Ciebie samej istotne. Na przykład może nie jesteś pewna, czy Twój partner będzie dobrym ojcem, i tak naprawdę masz wiele wątpliwości co do tego, jak ułoży się Twoje życie po przyjściu na świat dziecka.

A może będzie to zupełnie coś innego: może masz kochającego męża, ale silnie czujesz obcość własnego ciała, trudno Ci się rozluźnić, masz poczucie, że wszystko idzie naprawdę dobrze tylko wtedy, kiedy Ty masz nad sprawami – i nad sobą – całkowitą kontrolę. Często osoby o takim pokroju nie wyjdą na ulicę inaczej, niż nienagannie ubrane i we wzorowym makijażu. Wreszcie, inne kobiety, jak jedna z moich bliskich przyjaciółek, czują trudny do uzasadnienia lęk przed szpitalami, a w otoczeniu, które traktuje je jak pacjentki, stają się defensywne, zamknięte w sobie i spięte.

W opisanych przykładach każda z pań będzie czuła wewnętrzne napięcie czy też niepokój. To napięcie i niepokój mogą stanąć na drodze do całkowitego rozluźnienia i otwarcia się, jakiego potrzeba dla optymalnego przebiegu akcji porodowej, a zarazem mogą wpłynąć hamująco na działanie hormonów porodowych. Rezultatem może być akcja porodowa, która nagle zwalnia i „staje”, albo też poród, który trwa wiele dni i kończy się koniecznością interwencji medycznych.

I tutaj właśnie wkracza na scenę szeroko pojęta komunikacja. Możesz nauczyć się komunikować zarówno z osobami, które będą obecne przy Twoim porodzie, w sposób dający Ci siłę i poczucie bezpieczeństwa, jak i z własnym ciałem, a także z podświadomością! Nawiązując dialog właśnie sama ze sobą – czyli tak naprawdę z podświadomością – będziesz w stanie sprawić, by Twoja psychika miała dobry i wspomagający, a nie hamujący wpływ na poród.

Poród – czym jest i jak przebiega

Czytelniczki wiedzą już pewnie, że poród z medycznego punktu widzenia dzieli się na trzy fazy. Pierwsza z nich to okres, który dla większości pań stanowi nawet 90% porodu: odczuwamy silne, rytmiczne skurcze, każdy trwający z reguły od 30 do 90 sekund, dzięki którym otwiera się droga na świat naszego dziecka, szyjka macicy ulega tak zwanemu zgładzeniu, czyli staje się krótsza i cieńsza, oraz rozwarciu. Kiedy będzie już w pełni rozwarta, rodząca czuje tak zwane skurcze parte i dzieciaczek wychodzi poprzez kanał rodny na światło dzienne. To właśnie druga faza porodu. Na sam koniec kobieta jeszcze „rodzi” łożysko – czyli następuje faza trzecia.

Choć w niejednej książce położniczej przeczytamy, że poród składa się z trzech faz, przeżycie porodu jest dla jego głównych aktorów – rodzącej matki i rodzącego się dziecka – całkiem inne. „Trzy fazy” mogą się mylnie kojarzyć z trzema aktami klasycznej sztuki teatralnej: oto akt pierwszy – początek, potem rozwinięcie i zakończenie.