Introduction, czyli wstęp

Starożytni Grecy, a później Rzymianie, czerpiąc z myśli Platona, wierzyli, że istnieje gdzieś na Ziemi państwo doskonałe, Wyspa Wiecznej Szczęśliwości. Wyspa, gdzie relacje międzyludzkie i równowaga ekonomiczna są idealne. Mówiąc krótko, że istnieje państwo utopia!

Według Platona miała nią być mityczna Atlantyda – Wyspa Idealna. Różne są – czy też były – hipotezy na temat jej położenia: A to mówiono, że leży gdzieś na Morzu Egejskim, a to że może na Adriatyku… czy też za słupami Heraklesa… Wyspa taka – Wyspa Idealna, Wyspa Wiecznej Szczęśliwości – nie tylko istnieje, ale istnieje tu i teraz (!), co postaram się szanownym Czytelnikom przedstawić, przybliżyć i… udowodnić!

Jest takie państwo w Europie!

Jest takie państwo w Europie, gdzie… jest tylko 2% bezrobocia, gdzie prawie 20% populacji przeszkolone jest w udzielaniu pierwszej pomocy i gdzie inflacja nie sięga nawet 1,5%… Jest takie państwo w Europie, którego waluta jest środkiem płatniczym ważnym tylko w tym państewku i jest niewymienialna na żadną inną poza granicami tego kraju!… Gdzie ropucha stoi na postumencie w centralnym punkcie stolicy i gdzie można zjeść w kawiarence przerobionej z… miejskiej ubikacji!… Gdzie widok pijanych, bosonogich kobiet – maszerujących główną ulicą w weekendowe jesienno-zimowe noce – nie wzbudza niczyich, nawet policyjnych, emocji! Co to za państwo? To… offshorowa wysepka położona na kanale La Manche (zwanym tutaj English Channel) – Jersey!

Tak – moja przybrana od prawie dziesięciu lat ojczyzna to swoiste kuriozum… Może ktoś powiedzieć w tym momencie, że kalam swoje gniazdo, ale – jak pisał wieszcz – „czy ten swoje gniazdo kala, co je kala… czy ten co kalać nie pozwala?” (C.K. Norwid).

Moim celem nie jest wszakże kalanie mojej, jakże gościnnej żywicielki – lecz zainteresowanie Czytelników egzotyczną Wyspą położoną niemalże w centrum Europy. Moja kochana wysepka chowa w sobie znacznie więcej takich „kwiatuszków” czy tez kuriozów… Uznaje bowiem zwierzchnictwo Korony Brytyjskiej (od 1204 roku), lecz… nie należy do United Kingdom (UK, czyli Zjednoczonego Królestwa), posiada drugi – własny – hymn i odmienną od brytyjskiej flagę i walutę! Posiada też własny język, którym posługują się jednak już tylko najstarsi jerseyowscy „górale” (jerssaires)…

Location, czyli położenie

Samo słowo location ma w języku angielskim – szczególnie w odmianie brytyjskiej – swoiste konotacje i jest pewnym słowem kluczem. W umysłach Brytyjczyków kojarzy się bowiem bardziej z położeniem i lokalizacją domu niż z położeniem geograficznym.

Położenie geograficzne jest tu raczej elementem wtórnym, określającym położenie domu właśnie.

Synowie Albionu, będąc społeczeństwem bogatym, namiętnie kupują domy znajdujące się w różnym położeniu, czyli location.

Średnio co ok. dwóch godzin w różnych stacjach i programach telewizyjnych można obejrzeć jakiś program o sprzedaży domów – czy to home, czyli na miejscu, czy to away, czyli za granicą! Location, location, location it’s the main problem bother Englishman! (czyli: Położenie jest głównym problemem zajmującym ich głowy).

Piszę o tym nie bez kozery, ponieważ myślenie pewnymi schematami powoduje liczne misunderstanding, czyli nieporozumienia w kwestiach językowych.

Polacy, używając słowa „położenie”, mają najczęściej w domyśle „…geograficzne”.

To tyle tytułem wstępu do omówienia położenia geograficznego Jersey, które postaram się zaraz Czytelnikowi przybliżyć!

Precyzyjnie, geograficznie rzecz biorąc, Jersey leży na 2 st. długości geograficznej zachodniej i 49 st. szerokości geograficznej północnej.

Co jednak ważniejsze, leży u ujścia Golfstreamu – ciepłego, atlantyckiego prądu zatokowego, który ma swój początek w Zatoce Meksykańskiej.

Golfstream nie tylko ma przemożny wpływ na pogodę Wysepki, ale pod wieloma względami w ogóle decyduje on o jej egzystencji!

Jersey – podobnie jak pozostałe z Channel Islands, czyli: Guernsey, Alderney, Sark i Herm – jest wyspą znajdującą się na samym Golfstreamie!

Przy czym te wymienione wyspy nie są tożsame z tymi, o których pisał Ernest Hemingway! Jego Wyspy na Golfstreamie leżą u jego początku – i są nimi Bahamy!

Fakt, że Golfstream ma tak istotny wpływ na życie wysepki i komunikację z nią, przejawia się choćby w największych w Europie (i drugich na świecie) –przypływach i odpływach Atlantyku.

Różnica wysokości fali przypływu wynosi tutaj nawet do 15 metrów! Oznacza to, że w trakcie odpływu woda „odjeżdża” aż po horyzont, a w czasie przypływu przelewa się bałwanami fal przez lokalne falochrony i zabezpieczenia!

Świadomi tego muszą być szczególnie kapitanowie lokalnych promów, inaczej w czasie odpływu z łatwością mogliby osiąść na mieliźnie.

Ciepły prąd zatokowy wpływa również znacząco na klimat wysepki.

Przyjezdni ze zdumieniem zauważają, ze roślinność jerseyowska bardziej przypomina tę śródziemnomorską niż – w jakikolwiek sposób – tę spotykaną w Wielkiej Brytanii! Rosną tu nawet palmy, które nijak nie kojarzą się nam z Anglią czy też z całym Zjednoczonym Królestwem!

Jak na wysepkę 6 na 9 – to znaczy 6 mil z północy na południe i 9 ze wschodu na zachód – Jersey zaskakuje ilością i różnorodnością fauny i flory, klifów, morskich zatoczek i wspaniałą roślinnością!

Raczej jałowe wybrzeże zachodnie z najdłuższą na Wyspie plażą, tzw. Five Miles Road, oflankowane jest drzewami i krzewami, które dosłownie leżą na ziemi położone siłą wiatru!

Wiatr jest tu kolejnym czynnikiem, który dosłownie i w przenośni stanowi o życiu mieszkańców. Wiatr wiejący nierzadko z siłą dochodzącą do 100 mil na godzinę dosłownie odcina Jersey od reszty cywilizowanego świata!

Trzeba w tym miejscu przyznać wyspiarzom, że bardzo szybko i sprawnie radzą sobie ze zniszczeniami spowodowanymi przez wichurę.

Wyspa Wiecznej Szczęśliwości usiana jest licznymi malowniczymi zatoczkami – najczęściej o klifowym charakterze. Stanowią one niewątpliwą atrakcję turystyczną, a co najmniej kilka z nich mogłoby śmiało konkurować z kurortami angielskimi, francuskimi czy nawet hiszpańskimi.

W takiej na przykład St. Brelade Bay znajdujemy nie tylko bardzo bogatą infrastrukturę turystyczną, z hotelami, których nie powstydziłyby się wyżej wymienione kraje, lecz także – a może przede wszystkim – wspaniałe śródziemnomorskie krajobrazy z palmami w roli głównej!

Duża, szeroka plaża w St. Brelade Bay z położonymi wzdłuż niej hotelami, restauracjami, wielkim parkingiem i pięknym parkiem im. Winstona Churchilla mogłaby z powodzeniem być miejscem akcji przygodowego filmu udającego kurort południowej Europy, gdyby…

No właśnie – gdyby nie lewostronny ruch samochodowy i woda w oceanie, która w czasie odpływu „odjeżdża” tutaj na odległość około jednego kilometra!

Nie jest to bynajmniej najbardziej obserwowalny odpływ na Wyspie.

Różnice w poziomie odpływu można zaobserwować w różnym stopniu w wielu miejscach Wyspy.

Najbardziej daje się on we znaki w jej południowo-wschodniej części, zwanej La Rocque. Wrażenie jest niesamowite! Morskie fale, które jeszcze rano rozbijały się o nabrzeże pobliskiego St. Clements czy też Pontac – po południu cofają się tak daleko, że… ledwo widać je na horyzoncie!

Odsłaniają przy okazji całe dno zatoki, które rzęsiście usiane jest kamieniami. Stąd też nazwa tego miejsca – La Rocque, czyli skała.

Ale wróćmy do plażowiczów wygrzewających się na najpiękniejszej chyba plaży na Wyspie, czyli w St. Brelade. W słoneczne dni kąpieli słonecznych i morskich na tej wyjątkowej plaży zażywają tysiące ludzi… O ile jednak z kąpielą słoneczną w pogodny dzień nikt nie ma oczywiście żadnego problemu – o tyle kąpiel morska przysparza nieco zabawnych kłopotów.

Ogromna różnica pomiędzy czasem przypływu i odpływu fali powoduje, że w ciągu kilku godzin musimy bądź to podążać szybkim krokiem za „uciekającym” przed nami morzem, czy raczej oceanem, bądź uciekać przed nim w czasie przypływu!

W praktyce wygląda to tak: Rozkładamy ręczniczek i inne plażowe precjoza. Zaczynamy się opalać, mając do wody ok. 30 metrów… Po jakiejś godzinie ze zdumieniem zauważamy, że oto do krawędzi wody mamy już około… 200 metrów! Jeżeli w dalszym ciągu nie zdecydujemy się jeszcze zakosztować kąpieli, to za dwie godziny, jeśli zechcemy dostać się do wody, będzie nas to kosztować porządny półmilowy spacer.

Cała „procedura” przypływu lub odpływu zajmuje około sześciu godzin. Oznacza to, że odpływ jest maksymalny po około sześciu godzinach i po tym czasie zaczyna się przypływ. Biada temu, kto chcąc być cwanym, przyniósłby sobie swój ręcznik bliżej krawędzi wody, a potem poszedł pływać, zapominając o przypływie. Wszystkie akcesoria zostaną przezeń szybko wchłonięte…

Przy wielu jerseyowskich plażach istnieją tak zwane sleep-waye – czyli kilkudziesięciometrowe dróżki dojazdowe, mające na celu ułatwić dojazd do plaży zmotoryzowanym… Na większości z nich znajdują się tabliczki w trzech językach (!) informujące przyjezdnych o tym, aby nie zostawiać swoich pojazdów – ponieważ nadchodzący przypływ może szybko uczynić z nich… no, może niekoniecznie amfibie – raczej kupę złomu!

St. Brelade Bay i pobliska Beauport Bay są miejscami nie tylko malowniczymi, ale również wręcz spokojnymi, z bardzo dobrze rozwiniętą infrastrukturą turystyczną. Swoje domy mają tu sławni kierowcy Formuły 1, tacy jak Nigel Mansell czy Derek Warwick.

Pisząc o położeniu Wyspy Wiecznej Szczęśliwości, nie można nie wspomnieć o jej bliskości do francuskiego wybrzeża. W najwęższym miejscu z południowo-wschodniej części Wyspy do francuskich brzegów Bretanii jest mniej niż 20 kilometrów!

Z St. Catherines Breakwater – bo o nim tu mowa – możemy całkiem wyraźnie obserwować francuskie wybrzeże i obracające się na nim nowoczesne wiatraki.

Połączenie promowe funkcjonuje jednakże między stolicą wyspy St. Helier i francuskim miastem piratów, czyli St. Malo.

Odległość 58 kilometrów pomiędzy tymi miejscami prom „Condorferries” pokonuje teoretycznie w godzinę i piętnaście minut… Dlaczego teoretycznie? Dowiecie się, szanowni Czytelnicy, w następnym rozdziale!

Dumni ze swej wysepki jerseyczycy do jej położenia przykładają wagę do tego stopnia, że… położyli nawet kamień, który wyznacza jej centrum!

Tak, w parish of St. Johns (czyli w parafii św. Jana) – poszczególne dystrykty Wyspy określa się tu jako parafie – leży całkiem sporych rozmiarów głaz, na którym znajduje się napis w dwóch językach informujący o tym, że właśnie w tym miejscu znajduje się „Centre of the Island” – czyli centrum Wyspy.

– Where are you living mate? (Gdzie mieszkasz, kolego?).

– Close to the centre stone (Blisko centralnego kamienia) – i… wszystko jasne!

Dodać jednak trzeba, że takie określenie położenia domu jersey-beana, czyli „tubylca”, nie jest bynajmniej czymś odosobnionym. Miejscowi przy podawaniu adresu bardzo często posiłkują się nazwami miejsc charakterystycznych dla Wyspy. Na przykład:

– Where are you living?

– Close to the Devile’s Hole – czyli blisko Diabelskiej Dziury, miejsca niemalże kultowego na Wyspie.

Dlaczego piszę, że jest to miejsce kultowe? Jakże inaczej nazwać miejsce, gdzie w leśnym zagajniku, pośrodku niewielkiej sadzawki, stoi solidnych rozmiarów pomnik diabła?

Tak – około trzymetrowej wielkości postument diabła bardzo dosadnie oddaje wszelkie jego „przymioty”.

Wszystko to – przypominam – dzieje się na jednej z najbogatszych na świecie wysepek i w… XXI wieku!

Nieopodal Diabelskiej Dziury znajdują się Wolf Caves, czyli Jaskinie Wilków… Jak mówią nasi górale: Tys piknie!… Czyż nie?

Jeżeli – jako przyjezdny – nie wiesz, gdzie znajdują się Jaskinie Wilków czy Diabelska Dziura to… masz pecha!

Samo określanie na tak małej wysepce kierunków geograficznych brzmi nieco patetycznie, żeby nie powiedzieć: śmiesznie. Powiedzenie bowiem, że mieszka się na północnym zachodzie Wyspy koło Gronez Point lub Soley Point w parish of St. Ouens – brzmi może szokująco dla nowo przybyłego, a przecież… ze stolicy, czyli St. Helier, do parish of St. Ouens można dojechać mniej więcej w 20-25 minut na… rowerze!

Mówiąc szczerze, nie mam najmniejszego pojęcia, ilu Jerseyczyków znajdowało się na statku Mayfair, który przywiózł pierwszych WASP (White American Saxon Protestans) do Ameryki – fakt jednak pozostaje faktem, że New Jersey w Stanach Zjednoczonych wywodzi swoją nazwę od „old Jersey” – czyli „naszej” Jersey właśnie.

Często w lokalnym radiu BBC Jersey na początku audycji można usyszeć: From St. Helier, St. Clements, Grouville – loving, where we living… Tak – kochając miejsce, w którym mieszkamy.

W ten sposób „tubylcy” usiłują chyba przekonać samych siebie, że kochają klaustrofobiczne miejsce, w którym żyją.

Odległość z pięknego skądinąd Gorey – mogącego pochwalić się średniowiecznym, bajkowym zamkiem na wzgórzu – do najodleglejszego punktu na drugim końcu Wyspy, to – jadąc drogą – około 10-11 mil (16-17 kilometrów). Jeszcze mniejsze wrażenie robi przejazd z St. Helier na południu do najodleglejszego miejsca na północy Wyspy. Odległość to około 7 mil.

Jeżeli ktoś jednak ceni sobie spokój, bezpieczeństwo i niemalże bezstresowy commuting, czyli dojazd do pracy, Jersey jest miejscem dla niego.

Położenie Wyspy determinuje jednakże nie tylko jej faunę i florę, lecz także krajobraz – nazwijmy to – historyczny.

Jersey jest wyspą, i jak każda wyspa musiało na przestrzeni wieków odpierać ataki najeźdźców. Wyspiarze są bardzo dumni ze swego dziedzictwa kulturowego i licznych pozostałości militarnych, które odziedziczyli po przodkach. Przyjezdni mogą więc podziwiać dwa duże średniowieczne zamki w Gorey i w St. Helier. Ruiny najstarszych XIII- i XIV-wiecznych fortyfikacji na północno-zachodnim krańcu Wyspy, a także cytadela w St. Aubin – są również warte zobaczenia.

Miejscowi mówią też z dumą o licznych fortyfikacjach poniemieckich, którymi usiana jest wysepka. Jeśli wierzyć pogłoskom, ktoś ponoć przekonywał samego Hitlera, że lądowanie aliantów ma nastąpić nie w Normandii, lecz właśnie na Wyspach Normandzkich. Pobudowali więc Niemcy – rękami tubylców i przyjezdnej siły zaciężnej – liczne schrony i fortyfikacje, których pozostałości stanowią do dziś rodzaj „atrakcji turystycznej” i przypominają o niełatwej historii Wyspy.

Kilkanaście bunkrów i armat rozsianych po całej Wyspie, a także underground hospital, czyli podziemny szpital, są niemymi świadkami cierpień wyspiarzy.

To, co zupełnie logiczne i nie powinno nas zaskakiwać w kontekście położenia Wyspy, to niewątpliwie dobre umiejętności… pływackie jerseyowskiej braci.

Jersey bierze udział w licznych zawodach Commonwealthu (Wspólnoty Brytyjskiej) oraz w międzywyspiarskim współzawodnictwie i zawsze przywozi stamtąd pływackie trofea!

Communication, czyli komunikacja

Wyspa Wiecznej Szczęśliwości posiada komunikację – a jakże – i jest to komunikacja wielostronna. Komunikację zewnetrzną wymusza jej położenie na wodach Atlantyku. Można więc do niej dopłynąć promem.

I to dosłownie tylko jednym promem. Łączność z wysepką utrzymuje bowiem tylko jedna kompania promowa o nazwie Condor Ferries. Powoduje to mniej lub bardziej poważne utrudnienia, ale także stwarza całkiem zabawne sytuacje, np. gdy pod koniec rejsu słyszymy z pokładowych mikrofonów anons firmy: Thank you for using Condor Ferries (Dziękujemy za skorzystanie z usług Condora)… A przepraszam bardzo – z jakich innych usług mielibyśmy skorzystać, skoro takowe nie istnieją? Kilka lat temu jeden ekstrawagancki milioner próbował – i nawet mu się udało – założyć konkurencyjną firmę przewozową pod nazwą HD-Ferries, ale długo biedaczyna nie pociągnął, skompromitowany zarówno umiejętnościami swoich kapitanów – którzy… dwukrotnie osiedli na mieliźnie (i czekali kilka godzin wraz z załogą i pasażerami, aż nadejdzie przypływ!) – jak i ostrą kampanią skierowaną przeciwko niemu przez konkurencję, czyli przez Condora właśnie.

Zdarzył im się również wypadek przy „parkowaniu” promu… Uderzyli bowiem w bok Condora tak niefortunnie, że wybili dziurę w jego poszyciu!

Wypadek ten okazał się final straw – jak mawiają Angole – czyli kroplą przepełniającą czarę goryczy w działalności firmy HD, która szybko po tym wypadku przestała funkcjonować. A szkoda! Ponieważ podobnie jak reklama jest dźwignią handlu, tak konkurencja jest czynnikiem zbawiennym dla klienta (zwłaszcza dla jego kieszeni).

Niemuszący się znów z nikim liczyć Condor zaczął dyktować monopolistyczne, czyli horrendalne ceny! O ile kilka lat wcześniej można było wybrać się na tzw. day-trip do St. Malo za 10 funtów, o tyle po „wykasowaniu” konkurencji cena wzrosła do 30 funtów… Najbardziej z punktu widzenia pasażerów denerwujące są jednakże ceny przewozu samochodów. Doświadczyłem tego boleśnie na własnej skórze kilka lat temu, jadąc samochodem do Włoch. Okazało się, iż koszt paliwa do Florencji (ok. 1000 mil, czyli 1600 km) był niższy niż przepłynięcie promem ok. 35 mil, tj. 60 km. Cena przewozu samochodu wynosiła wówczas 230 funtów!

No ale… zawsze przecież możemy na Wyspę Wiecznej Szczęśliwości dolecieć lub z niej wylecieć… No… prawie zawsze! Komunikacja lotnicza z wysepką jest również bardzo wesołym przeżyciem… Trafienie bowiem samolotem w lotnisko o wymiarach parkingu dla ciężarówek jest nie lada sztuką – wymagającą od pilotów sporych umiejętności. Wieża kontrolna na Jersey nie posiada też systemu automatycznego naprowadzania pilota, co oznacza, że jakiekolwiek załamanie pogody – mgła, niższe chmury, ostrzejszy wiatr – i… trzeba wracać do Londynu, by nie wylądować w wodzie lub w okolicznych krzakach.

Niewiele lepiej wygląda sytuacja z cumowaniem łodzi czy też promu. Silniejszy wiatr i wzburzone fale powodują, że prom po prostu zostaje uziemiony czy raczej zakotwiczony… na amen!

Zdarzało się niejednokrotnie, że w trakcie krótkiego rejsu do położonego po drugiej stronie kanału St. Malo kapitan prosił o zajęcie miejsc siedzących, a sklep bezcłowy z drogocennymi napojami alkoholowymi zostawał zamknięty, ponieważ kołysało tak mocno, że butelki z alkoholem spadały z półek i tłukły się niemiłosiernie! Cóż za strata! Zwłaszcza dla Angoli i podróżujących Polaków, którzy głównie po to płyną tym promem, aby – jak ci pierwsi – „uwalić się” jeszcze przed dopłynięciem do portu docelowego lub – jak ci drudzy – aby porobić bezcłowe zakupy i upić się w zaciszu „domowego ogniska”.

Nie chcę w tym miejscu rozwodzić się nad alkoholizmem naszych rodaków na Wyspie bądź też nad ogólnym alkoholizmem Angoli… Będzie o tym mowa w rozdziale Alkohol. Chcę jednakże przybliżyć szanownemu Czytelnikowi widok takiego rozkołysanego, pijanego, zarzyganego (sic!), ale wesołego i oczywiście spóźnionego promu!

Prom Condor Ferries ma tę niewątpliwą „zaletę”, że spóźnia się zawsze (!), niezależnie od trasy, widoczności, liczby pasażerów i samochodów na pokładzie, stanu morza czy też po prostu – pogody. Spóźnienia Condora spowodowane są najczęściej fatalnym stanem technicznym przestarzałych jednostek pływających używanych do przewozu pasażerów i samochodów. Prom ma teoretycznie do użytku cztery silniki – ale dobrze jest, jeżeli w czasie rejsu działają dwa.

W tym miejscu dygresja: wiedzy swojej nie zaczerpnąłem z dzienniczka (logu) pokładowego, ale miałem okazję o tym niejednokrotnie usłyszeć z… anonsu kapitana w czasie takiegoż wesołego rejsu.

Cóż więc mają robić biedni, zdesperowani i skazani na przedłużającą się podróż pasażerowie? Spragnieni, nomen omen, wrażeń – piją.

Piją zachęceni ceną i pojemnością butelki. O ile bowiem na naszej Wysepce cena 0,7 litra whisky wynosi – w zależności od sklepu – 16-20 funtów, o tyle na promowej bezcłówce większą, bo litrową butelkę można kupić już za 10 funtów. Co za radość! Chleją więc na promie prawie wszyscy między 15 a 105 rokiem życia. A że 15-latkom nie wolno pić i prawo im tego zabrania? A cóż to za problem poprosić (za niewielką opłatą) starszą osobę, by kupiła im tę „wodę życia”! I… zaczyna się balanga! Szczególnie wesoło jest, gdy mocniej kołysze – rzygają wtedy wszyscy, gdzie popadnie. Mało kto zdąży chwycić papierową torebkę – specjalnie na ten cel przygotowaną dla każdego pasażera – otworzyć ją i… jeszcze trafić do niej swoją „wydzieliną”. Obleśne? Obrzydliwe? Disgusting? Ależ to jest samo życie! Dodajmy, że załatwienie potrzeb fizjologicznych w ubikacji graniczy niemalże z cudem i wymaga nieco ekwilibrystycznych zdolności przy wejściu, aby… nie pośliznąć się na rzygowinach innych…

No ale cóż… po niespełna dwóch godzinach rejsu – zamiast po przewidywanych siedemdziesięciu pięciu minutach – prom dopływa bądź do francuskiego St. Malo, bądź – jeśli płynie z Francji – na naszą Wysepkę i… wysypuje się z niego zgraja pijanych, skacowanych turystów, ruszająca bądź to na podbój miasta piratów (St. Malo), bądź na podbój naszej kochanej Wysepki.

Drugim środkiem masowej komunikacji i alternatywną formą dostania się na Wyspę jest – jak już wspomniałem – samolot. Wysepkę obsługuje kilka linii lotniczych, z których najpopularniejsze to BA (British Airways) i lokalna linia Flybe. Każda z nich prowadzi swoją – często bandycką – politykę cenową, która wykorzystuje fakt, że Jersey należy do tzw. offshore islands.

Jest więc Wyspą bogatą, rządzącą się odmiennymi prawami ekonomicznymi i, co najważniejsze w tym momencie, mającą inne, tzn. wyższe, opłaty lotniskowe.

Opłatom tym – tak przynajmniej twierdzą wymienieni przewoźnicy – zawdzięczają pasażerowie horrendalne ceny biletów! Niespełna godzinny lot do Londynu kosztuje od 100 do… 350 funtów w zależności od pory roku i czasu rezerwacji. Przy odrobinie szczęścia z tego samego londyńskiego lotniska możemy polecieć do hiszpańskiej Malagi lub na Wyspy Kanaryjskie za… 60-120 funtów, i to w obie strony! Zabawny jest również fakt, że za trzyipółgodzinny lot na Kanary nie tylko zapłacimy mniej niż za półgodzinny lot na naszą Wysepkę, ale i w czasie tego pierwszego lotu jesteśmy częstowani w drodze darmowym obiadem, podczas gdy w drodze na Jersey zostaniemy „obciążeni finansowo” nawet za mała kawę.

Komunikację na Wyspie obsługują dwie linie autobusowe, sześć taksówkowych, a także ponad 100 000 samochodów prywatnych i służbowych.

Jersey jest wysepką bogatą, co oznacza, że jeżeli w rodzinie są trzy pełnoletnie osoby, każda z nich ma samochód (przynajmniej jeden). Ta wysoka liczba samochodów przypadająca na rodzinę nie jest jednak wprost proporcjonalna do umiejętności kierowców. Uzyskanie bowiem prawa jazdy na Jersey jest jedną z najłatwiejszych rzeczy na świecie.

Tymczasowe prawo jazdy po prostu się dostaje i przed jego wydaniem nikt nie sprawdza umiejętności potencjalnego kierowcy. Musi on tylko zdać egzamin w terminie nieprzekraczającym pół roku, a nim tego dokonana musi jeździć z nieco bardziej doświadczonym kierowcą oraz mieć przypiętą na masce i bagażniku literę „L”.

Tak więc nasz świeżo upieczony „orzeł” nie ma pojęcia o znakach drogowych tudzież zasadach ruchu drogowego. Zmieniać biegów również nie musi umieć, a to dlatego, że większość samochodów ma automatyczną skrzynię biegów… Wyjeżdża więc taki żółtodziób na ulicę ze swoim mentorem przy boku i… sieje spustoszenie przy szybkości 15-20 mil na godzinę! Jest ciężko przestraszony, bo przecież nie ma pojęcia, co oznaczają znaki (no, może poza ograniczeniem szybkości), kto i kiedy ma pierwszeństwo itd.

Trudno się jednak temu wszystkiemu dziwić, skoro nauczyciel pływania na Wyspie nie musi… umieć pływać! Tak! Wiem to z własnego doświadczenia, że nauczyciel pływania nie tylko nie musi udowadniać żadnych umiejętności pływackich, ale i przez cały proces nauki nie musi… wchodzić do wody! Egzamin zdaje się bowiem z teorii i… na sucho (pokazując przed egzaminatorem ruchy do kraula, klasyka czy też stylu motylkowego). Odbywa się to na stojąco przed biurkiem egzaminującego. Kupa śmiechu! Mój „motyl na sucho” był zdecydowanie lepszy niż młodych dziewczyn z klubu pływackiego. Wiem, że w wodzie byłoby niestety odwrotnie… Ale wróćmy do naszych samochodzików.

Kierowców amatorów można również podzielić na kilka kategorii. Do najwyższej będą należeli kierowcy ferrari, maserati, porsche, bentleyów, mercedesów czy też innych mniej lub bardziej sportowych limuzyn. Samochody tych marek są nie tylko wskaźnikiem zamożności czy też prestiżu właściciela, ale – zwłaszcza tu, na Wyspie – wizytówką jego napompowanego ego. No, bo po co komu fura za 150-200 tys. funtów mająca 400 i więcej koni mechanicznych i rozwijająca 100 km/h poniżej 5 sekund na wysepce o wymiarach 6 na 9 mil, na której maksymalna szybkość, jaką można rozwinąć, to 40 mil/h (ok. 64 km/h)? A nawet gdyby się chciało przekraczać przepisy i jechać szybciej, to po prostu… nie ma tu gdzie „pojeździć”.

Coś, co nazywane jest jerseyowską autostradą, ma ok. dwóch mil długości i jest jedyną dwupasmową drogą na wyspie. Pozostałe ulice to drogi dwukierunkowe, na których z trudem mogą wyminąć się dwie ciężarówki, a często i dwa samochody osobowe… Większość dróg w głębi Wyspy to tzw. green-line’y o szerokości średnio dwóch wypasionych sławnych jerseyowskich krów! Gdy na takiej drodze spotkają się dwa auta osobowe, to zawsze któreś z nich musi cofać się do najbliższej zatoczki lub po prostu nieco szerszego miejsca, tak by można było przejechać.

Wszystkie, ale to absolutnie wszystkie green-line’y – a i część dróg dwupasmowych również – są na wyspie nieoświetlone. W nocy zapadają tu egipskie ciemności i jeżeli szukasz domu, a nie znasz dokładnie drogi i nie masz ze sobą latarki, to… masz pecha! W bezgwiezdną czy bezksiężycową noc jest ciemno, że oko wykol! Jak za króla Ćwieczka, czy raczej jak za czasów… bitwy pod Hastings (1066). Widoczność ograniczona jest do zasięgu świateł samochodu i przy odrobinie szczęścia do łuny księżyca! Bajka?! Taak… zwłaszcza dla taksówkarzy. Biedne chłopaki muszą w tych ciemnościach znaleźć nie tylko zupełnie nieoświetloną ulicę, ale i słabo oświetlony dom, który nie tylko że nie ma numeru (domy na Jersey mają nazwy), ale znajduje się na ogół kilkanaście lub kilkadziesiąt metrów od nieoświetlonej dróżki… I broń cię Panie Boże, żebyś około północy zapukał lub zadzwonił nie do tego domu, co trzeba. Właściciel bardzo szybko wytłumaczy ci jego i twoje human rights i dowiesz się, kim jesteś do trzeciego pokolenia wstecz! I… trudno mu się w tym wypadku dziwić!

Zawsze można jednak zadzwonić do klienta z telefonu komórkowego i… tu tez zaczyna się „zabawa”:

– Gdzie jesteś?

– A tu, na rogu koło takiego krzywego drzewa.

– Aaa, to nie, to musisz zjechać kawałek w dół i zobaczysz takie duże krzaki po prawej stronie i zielony (!) kosz na śmieci po lewej; koło kosza będą takie dwa małe betonowe słupki. Wjedź pomiędzy nie i dalej prosto koło shedu [pakamery] w lewo… – I tak dalej.

A wszystko to, przypominam, dzieje się w XXI wieku na offshorowej wysepce, przez system bankowy której przepływa rocznie ok. 220-250 miliardów funtów! Nie ma – nie ma lamp – nie ma świateł! Nie ma, i już! Z końcem każdego miasteczka i każdego parishu (parafii) kończą się światła i zaczyna się… no właśnie co? Bajkowa czy też przerażająca Jersey?

To w końcu tu, na tej wysepce, odbywały się ponoć w XVII wieku sabaty czarownic, równie sławne jak te czarownic z Salem!

Do wszystkiego można się ponoć przyzwyczaić, choć trudno jest się przyzwyczaić – zwłaszcza w zimie – do faktu, że jakikolwiek wyjazd poza tzw. miasto wiąże się z szukaniem domu przyjaciół po omacku lub z latarką w ręce. Jeżeli ktoś ma np. psa, musi wychodzić z nim na spacer z latarką i najlepiej ubrany w odblaskowy kombinezon, tak aby był widoczny z daleka dla nadjeżdżających pojazdów. Jest to również o tyle ważne, że przy tzw. green-line’ach nie ma ani poboczy, ani chodnikow… Idziemy więc tą samą wąską dróżką, którą poruszają się samochody…

Ale wracając do pojazdów, czy raczej samochodów, poruszających się po naszej wysepce… Drugą, równie ciekawą grupę autek stanowią samochody tzw. staffu, czyli obsługi – zwłaszcza tej portugalskiej. Jeżeli widzicie bowiem na ulicy 15-20 letniego opla corsę, forda fiestę, peugeota itp. ospoilerowanego, gdzie się da, na rozbudowanych alufelgach, ze sportowym wydechem i ciemnymi szybami, wydającego z siebie 120 decybeli zarówno z wielkiej rury wydechowej, jak i z dudniących głośników – to… nie musicie nawet patrzeć, kto siedzi za kierownicą. Jest to na pewno śniady, zadowolony z siebie – na ogół palący papierosa – młody portugalski macho man…

Najzabawniejszy w tym wszystkim jest fakt, że ów młodzieniec zapłacił za swoje autko – tak bywa na ogół – nie więcej niż ok. 200-300 funtów, a same przeróbki wspomnianego „bolidu” kosztowały go ok. 1000-2000 funtów. Ponadto jako młody i niedoświadczony kierowca musi zapłacić dość słone ubezpieczenie takiego auta, tj. ok. 700-1000 funtów rocznie!

Istotnym elementem komunikacji samochodowej na Wyspie są przepisy ruchu drogowego, a raczej – brak ich znajomości w codziennym życiu ze strony tutejszych kierowców. Powoduje to wiele sytuacji zabawnych i irytujących jednocześnie. Ponieważ panie i panowie za kółkiem generalnie nie mają pojęcia o czymś takim jak „reguła prawej ręki” – wolą zatrzymać się i przepuścić nadjeżdżające auto tak Just in case, czyli na wszelki wypadek!

Co gorsza, przepuszczają też ludzi włączających się do ruchu na przeciwległym – czyli nie na własnym – pasie! Potrafią wpuścić nawet kogoś mającego czerwone światło – no, bo po co ma biedak czekać?! Jednocześnie wszelka próba wymuszenia lub wpychania się z innego pasa powoduje u nich piss-off, czyli stan natychmiastowego „wkur***ia się”, objawiającego się pokazywaniem jednego lub dwóch lekko zakrzywionych palców!

Trzeba jednak przyznać wyspiarzom, że potrafią z anielską cierpliwością – lub właśnie z „angielską flegmą” – czekać na jednokierunkowej ulicy na samochód, który się zatrzymał, aż ten wyładuje: żonę, dziecko, wózek, zakupy itd. A tymczasem za nim kolejka samochodów rośnie i nikt nawet nie zatrąbi!

Generalnie rzecz biorąc, poruszanie się po Wyspie samochodem wymaga sporych umiejętności od kierowcy, a zaparkowanie samochodu – jakiegokolwiek – graniczy niemalże z cudem. Jeżeli dodamy do tego fakt, że samochodów na Wyspie jest więcej niż ludzi, możemy sobie wyobrazić, jak wygląda codzienne życie zmotoryzowanej jerseyowskiej braci.

Ale poruszanie się po Wyspie to nie tylko kwestia jazdy samochodem. Bardzo popularnym wśród „tubylców” i przyjezdnych środkiem lokomocji jest rower. Na wysepce dużo jest ścieżek rowerowych i wyznaczonych dla rowerów szlaków, co nie zmienia faktu, że często wielu rowerzystów jeździ pod prąd, nieoświetlonych i generalnie za nic ma jakiekolwiek przepisy… Po cóż wysilać się jeszcze z rowerem tam, gdzie i z samochodem jest dość kłopotów? Jeżdżą więc dzielni cykliści po „stolicy”, czyli po St. Helier, pod prąd, po chodnikach, generalnie po czym się tylko da.

I lepiej nie zwracać takiemu jerseyowskiemu młodzieńcowi uwagi, ponieważ wiązanka, jaką możemy usłyszeć, mogłaby zadziwić niejednego lingwistę.

Sam byłem świadkiem sytuacji, gdy dwóch pijanych chłopaków – jeden wiózł drugiego na ramie – przewróciło się w dość ruchliwym miejscu na rondzie… Podjechała policja, pogadali i… policja grzecznie odjechała… No, ale to byli właśnie chłopcy z Jersey… Marnie widzę szansę naszych rodaków, gdyby przydarzył im się podobny „numer”.

Podobnie jak w przypadku samochodów, tak w przypadku rowerów możemy też zauważyć rodzaj kolarskiej elity, którą można rozpoznać głównie po sprzęcie i po stroju. Ponieważ, jak już nieraz podkreślałem, wysepka jest bogata, jeżeli ktoś wybrał sobie takie hobby jak kolarstwo – i jest takim bardziej serio praktykującym kolarzem – może się pochwalić sprzętem, o jakim w innych szerokościach geograficznych ludzie mogliby co najwyżej pomarzyć! Rowery z karbonową i duraluminiową ramą, nierzadko za 5000 lub więcej funtów, do tego odpowiednia koszulka, spodenki, getry itp. Razem tworzy to obraz kolarza jakby żywcem wyrwanego z Tour de France lub przynajmniej Vuelta Espana. W tym miejscu trzeba przyznać, że ci panowie jeżdżą na ogół przepisowo i całkiem szybko, niezależnie od wieku.

Kolejnym środkiem komunikacji na Wyspie są taksówki, ale o nich opowiem w rozdziale o moich prywatnych doświadczeniach (From my own experience).

REDAKCJA: PAWEŁ POMIANEK

KOREKTA: ALICJA MASZKOWSKA

OKŁADKA: WYTWÓRNIA PRZECINKÓW

KONWERSJA DO EPUB/MOBI: InkPad.pl

© Jacek Kulon i Novae Res s.c. 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

Wydanie pierwsze

ISBN 9978-83-7942-352-1

NOVAE RES – WYDAWNICTWO INNOWACYJNE

al. Zwycięstwa 96/98, 81-451 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.

Wydawnictwo Novae Res jest partnerem

Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego w Gdyni.