Wstęp

Miejscem wydarzeń przedstawionych w tej książce jest ściśle tajny Ośrodek Wypoczynkowy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Tatrach. W latach siedemdziesiątych XX wieku był on znany sferom rządowym i partyjnym jako Ośrodek Zero. Pilnowany przez służby specjalne, obiekt znajdował się w Dolinie Syrokiej Wody, której istnienie zostało starannie ukryte przed polskim społeczeństwem. Zastanawiające jest to, że choć od tamtych czasów minęły całe dziesięciolecia, na żadnej z powszechnie dostępnych map Tatrzańskiego Parku Narodowego nie zaznaczono Doliny Syrokiej Wody.

Najwięksi znawcy Tatr, w XX wieku Witold Paryski i współcześnie Władysław Cywiński, przemilczają jej istnienie. Jakby Doliny Syrokiej Wody nigdy nie było. Jakby stała się niewidoczna w tatrzańskiej mgle. A przecież jeszcze nie tak dawno temu wysocy działacze partyjni wjeżdżali prywatnym wyciągiem narciarskim na Szpic Turnię i leczyli kaca, szusując po dziewiczym zaśnieżonym stoku. W nocy polujące na świstaki puchacze omijały dolinę wielkim łukiem, spłoszone setkami świateł i podnieconymi głosami podpitych mężczyzn. Przewodnicy i ratownicy tatrzańscy, znający góry jak własną kieszeń, udawali przed samymi sobą, że nigdy nie słyszeli o Dolinie Syrokiej Wody. Kolejni dyrektorzy Tatrzańskiego Parku Narodowego, zaraz po otrzymaniu nominacji w ministerstwie, byli pouczani, że w tej kwestii mogą się zasłaniać przepisami o parkach narodowych i koniecznością ochrony rezerwatów przyrody. Wszyscy zgodnie wtedy udawali, że Ośrodek Zero nie istnieje.

Dziś nie trzeba niczego udawać, bo nie ma po nim śladu. Jakby rozwiał go halny, jakby naprawdę nigdy go nie było. Zniknął główny pawilon, baseny zostały zrównane z ziemią, zniknęły podziemne garaże, a wraz z nimi tajemniczy, niezniszczalny bunkier numer 3. Asfaltowe ścieżki zarósł las, rdza zjadła resztki drutów ze specjalnych ogrodzeń.

Kiedy to się stało? Podobno jeszcze przed końcem obrad Okrągłego Stołu budynki Ośrodka zostały pośpiesznie rozebrane przez ekipy robotników spoza Podhala. Marmury, obrazy, wyposażenie łazienek, dywany i meble wywieziono z Zakopanego specjalnymi pociągami przez Przemyśl do Związku Radzieckiego. Według trudnych do sprawdzenia przecieków, większość cennego wyposażenia znalazła się we wschodnim skrzydle Ermitaża. Materiały z rozbiórki posłużyły do niwelacji terenu pod budowę osiedla mieszkaniowego na Olczy w Zakopanem. Mieszkańcy położonego pośród pagórków blokowiska raz po raz wykopują na swoich działkach i kwietnikach posrebrzane łyżki z wygrawerowanymi literami OZ, kawałki potłuczonego szkła i skorupy porcelanowych naczyń, sprzęt kuchenny, mosiężne klamki, przegniłe, nieczytelne papiery… Olczanie przyzwyczaili się do tych znalezisk i nawet są dumni z tego, że mieszkają w takim miejscu, gdzie ziemia jak na Forum Romanum wyrzuca z siebie świadectwa zaginionej cywilizacji.

Próżno dziś szukać dokumentacji Ośrodka Zero w archiwach z czasów PRL-u. Nie wspominają o nim w swoich pamiętnikach także ówcześni partyjni prominenci. Po 1990 roku robili wszystko co w ich mocy, by zatrzeć ślady swego uprzywilejowanego stylu życia. Żyjący jeszcze staruszkowie udają, że w Tatry jeździli na rodzinne wczasy i nie mieli nic wpólnego z nadużyciami władzy, o które podejrzewała ich solidarnościowa prasa.

Zniknęła też cała obsługa Ośrodka Zero. Jeszcze przed wprowadzeniem stanu wojennego pracownicy dostali odprawy w dolarach, paszporty i lipne zaświadczenia z podpisem Wałęsy. Niektórzy otrzymali nawet profesjonalnie sfałszowane fotografie z Lechem trzymającym do chrztu ich syna czy córkę. Tak zaopatrzeni wyjechali z Polski na zachód, głównie do Austrii, gdzie podawali się za antykomunistycznych uchodźców politycznych. Naiwni, ufni Amerykanie z wiedeńskiej ambasady z podziwem oglądali fotografie „więźniów ustroju” z wąsatym przywódcą Solidarności i rozdawali promesy zielonych kart stałego pobytu wraz z biletami lotniczymi do Nowego Jorku. „Ofiary ustroju” z Polski miały po przybyciu do Ameryki zapewnione darmowe mieszkania, dostęp do szkół i osobistych nauczycieli języka angielskiego. Teraz amerykańscy sąsiedzi tych „uchodźców” zachodzą w głowę, jak to się stało, że ci niedawni emigranci mieszkają w executive houses i jeżdżą mercedesami, podczas gdy oni, Amerykanie z dziada pradziada, ledwo wiążą koniec z końcem.

Byli pracownicy Ośrodka Zero doprowadzili też do frustracji amerykańskich polonusów, którzy do dziś nie mogą pogodzić się z tym, że „solidarnościowym” emigrantom tak się powiodło, a im jakby trochę gorzej…

W nowej, demokratycznej Polsce nadal nikt nie ma pojęcia o Dolinie Syrokiej Wody. Ale to się może zmienić! Wystarczy, że ty, mój wydawco, zaryzykujesz, postawisz na szali swą reputację i opublikujesz ten rękopis… Wystarczy, że ty, mój czytelniku, odłożysz zagranicznego szmatławca, weźmiesz do ręki tę książkę i świat dowie się prawdy. Jeśli jednak trzymasz w ręku tylko pojedynczą kartkę z maszynopisu, przyniesioną przez wiatr z odległego śmietnika, to znaczy, że legenda o Ośrodku Zero podzieliła los Atlantydy.

Jak dowiedziałem się o istnieniu Doliny Syrokiej Wody i Ośrodka Zero

Wiosną 1971 roku, gdy wreszcie do mnie dotarło, że koniec moich studiów na Wydziale Leśnym Akademii Rolniczej w Krakowie jest bliski, zacząłem się bać. Już tylko miesiące dzieliły mnie od obrony pracy magisterskiej, a ja ciągle nie miałem zielonego pojęcia, co będę robił po otrzymaniu dyplomu. Leśnictwo studiowałem „na złość mamie”, a właściwie na złość cioci, która chciała, bym, jak wszyscy w rodzinie ze strony ojca, został aktorem. Ja jednak, chcąc pokazać, że sam wiem najlepiej, co jest dla mnie dobre, zostałem studentem Wyższej Szkoły Rolniczej, popularnie zwanej Wysrolem. Jako specjalizację wybrałem leśnictwo, i to raczej z przypadku niż w wyniku przemyślanej decyzji. Fachowe przedmioty pozwoliły mi zrozumieć, że w lesie czuję się nieswojo, samotnie, po prostu źle, jednak pozostałem na tym kierunku przez następne pięć lat. Z braku odwagi? Z lenistwa? Nie wiem. Z głupoty, a może z wygodnictwa, nawet nie próbowałem szukać czegoś, do czego bym się nadawał. Trwałem biernie w raz obranym miejscu, obijałem się, studia zupełnie mnie nie interesowały, ale dotrwałem do końca. Gdy wreszcie obudziłem się z tego letargu, miałem już prawie napisaną pracę magisterską o osnui gwiaździstej (obrzydliwy, przypominający osę owad, który zjada limby nad Morskim Okiem) i pozdawane egzaminy z takich przedmiotów, jak mechanizacja leśnictwa (formuła na wydajność pługa i opowieści o przewodniej roli radzieckiej techniki leśnej!) i fitopatologia (trzeba było zapamniętać łacińskie nazwy wszystkich hub i najróżniejszych stworzeń Bożych żywiących się drewnem).

Koniec studiów był tuż-tuż, a ja miałem głowę pełną coraz to czarniejszych myśli. Przeczuwałem, że moje życie będzie polegać na brodzeniu w błocie wśród rachitycznych drzew zżeranych przez agresywne robactwo. Na leśnych bagniskach nabawię się gruźlicy albo reumatyzmu i na pewno zgłupieję do reszty. Latami będę dogorywał w jakiejś smrodliwej leśniczówce, wilgotnej i ciemnej, z grzybem na ścianach i pajęczynami pod sufitem. Nigdy nie znajdę sobie żony, bo nawet czerwonogębne, wrzaskliwe wieśniaczki nie będą chciały za męża takiego zmarnowanego zdechlaka jak ja. Oto co mnie czeka, mnie – młodego durnia, który zamiast słuchać mądrej cioci wolał pić jabcoki na leśnych polanach i polować widelcem na pstrągi.

Student ze mnie był słabiutki, oj słabiutki! Nie miałem żadnych szans na to, by pozostać na uczelni jako asystent jakiegoś profesora. Tym bardziej że ustosunkowana w wielkim świecie ciotka nie chciała mnie znać, odwróciła się do mnie plecami w odwecie za afront, jaki jej zrobiłem przed pięciu laty. Ciotka była moją jedyną nadzieją, ojciec już wtedy nie żył (zresztą i tak by mi nie pomógł, bo chyba mnie nie znosił), a biedna jak mysz kościelna mama myślała bardziej o malowaniu obrazów niż o synu, który jest „taki zdolny, że na pewno sobie poradzi”. Tymczasem „zdolny” syn przeglądał oferty pracy w Lasach Państwowych i sparaliżowany wizją czekającej go przyszłości, pił szklankami wino owocowe w akademiku „Promyk”.

Pewnego popołudnia, zupełnie niespodziewanie, zatelefonowała do mnie mama, cała rozgorączkowana, by pochwalić się, że na wystawie swoich obrazów w Zakopanem spotkała inżyniera leśnika z Tatrzańskiego Parku Narodowego (z TPN-u, użyła akronimu), pana Gołąbka, który na pewno jest na wysokim stanowisku, bo wyglądał na dyrektora i wypowiadał się z wielką pewnością siebie. Inżynier Gołąbek to bardzo inteligentny i kulturalny człowiek, czego najlepszym dowodem jest to, że niesłychanie podobały mu się obrazy mamy. Rozważał nawet, i to przez ładnych parę minut, zakup „Damy w Kapeluszu z Różami”, ale nie podjął jeszcze ostatecznej decyzji w tej sprawie.

Podczas rozmowy o obrazach, mama (oczywiście!) opowiedziała mu o mnie, jaki to ja jestem zdolny, właśnie kończę leśnictwo i kocham Tatry. A gdy z dumą dodała, że jeżdżę na nartach, wspinam się („z tymi linami i hakami”) i jeszcze nigdy nie spadłem, inżynier przerwał jej i mimochodem wtrącił, że może mógłby mi dopomóc w znalezieniu pracy w Zakopanem, a kto wie, może nawet w dyrekcji Tatrzańskiego Parku Narodowego. Napomknął również, że „Dama w Kapeluszu z Różami” zrobiła na nim ko-lo-sal-ne wrażenie, ogromnie się cieszy, że on i mama mają sobie tyle do powiedzenia, podobnie patrzą na życie oraz sztukę i – tak czuje – mama go rozumie, więc może z tego spotkania na wernisażu wyniknie coś dobrego dla nich obydwojga, a właściwie dla całej naszej trójki.

Później mama przyznała się, że po tej rozmowie długo nie mógła zasnąć dręczona myślą, że „dotknął ją palec losu” i musi rozgryźć, o co w tym wszystkim chodzi. W końcu otworzyły jej się oczy, a właściwie zamknęły, bo zasnęła. I miała sen: wróciłem do domu i zamieszkałem razem z nią, w naszym starym mieszkaniu, ale jakby większym i takim… dostatnim. W tym śnie nie byłem już studentem, tylko kimś ważnym, w zielonym mundurze, chyba asystentem samego dyrektora Tatrzańskiego Parku Narodowego, inżyniera Gołąbka. Ten proroczy sen uzmysłowił mojej przedwojennie naiwnej rodzicielce, że ma szansę załatwić pracę dla syna. Złapała za telefon, wykręciła z pamięci numer do akademika i zapytała mnie prosto z mostu, czy chcę pracować w Tatrzańskim Parku Narodowym, bo jeśli tak, to ona może sobie namalować następną „Damę w Kapeluszu z Różami”, a obraz z wystawy wysłać wraz z moim życiorysem i kopią indeksu inżynierowi Gołąbkowi.

Byłem bardzo dumny z mamy, że mimo artystycznej, uduchowionej natury nauczyła się twardo stąpać po naszej polskiej, socjalistycznej ziemi i chyba pierwszy raz w życiu prawidłowo odczytała intencje swojego rozmówcy. Podziękowałem mamie i powiedziałem, że oczywiście pójdę pracować do TPN-u. Za dwa, trzy dni dojdą pocztą moje dokumenty, więc razem z obrazem będzie mogła je wysłać pod prywatny adres pana Gołąbka. Zasugerowałem również, żeby mama sprawdziła w książce telefonicznej Zakopanego, czy „jej” inżynier jest jednym z dyrektorów, bo jeśli nie jest dyrektorem, to szkoda „Damy w Kapeluszu z Różami”.

Mama, zanim przyszły moje dokumenty, dowiedziała się od pani Fijorko, która mieszkała na Chałubińskiego, koło budynku dyrekcji TPN-u, że inżynier Gołąbek to bardzo ważna figura i niedługo (jak mówią różne ważne osoby w sąsiedztwie) zostanie najważniejszym z dyrektorów. Wtedy ja napisałem podanie o pracę, mama dołożyła swój załącznik i po dwóch tygodniach dostałem wiadomość, że jak tylko obronię pracę magisterską, otrzymam stanowisko referenta techniczno-leśnego w Tatrzańskim Parku Narodowym w Zakopanem.

I tak przez sześć lat udawałem leśnika.

Przydzielono mnie do działu podległego świeżo upieczonemu magistrowi inżynierowi Poprzecznemu, który po ukończeniu zaocznych studiow leśnych i wielu latach okazywania inicjatywy na wszelkich, a szczególnie politycznych frontach został zastępcą dyrektora Parku. Dział składał się z szefa i ze mnie. Poprzeczny na leśnictwie znał się niewiele, zajmował się głównie turystyką, polityką i robieniem kariery. Byłem pierwszym z grupy młodych „po studiach”, którzy mieli u niego pracować. Mój przełożony nie bardzo wiedział, co ze mną zrobić, więc na początek wysłał mnie z gajowym do lasu, bym przez parę tygodni zapoznawał się z rewirami poszczególnych leśniczych.

Była to bardzo ciekawa praktyka. Podczas ładnej pogody chodziliśmy po reglach i rozmawialiśmy z góralami, którzy pracowali przy naprawie szlaków turystycznych. Byli wśród nich świetni gawędziarze. Opowiadali nam zasłyszane od ojców i dziadków historie o czasach, gdy Tatry były własnością hrabiego Zamoyskiego, o tym jak hrabia targował się o każdy grosz, o pierwszych przewodnikach, o rudym Leninie, który chciał wynająć Byrcyna na przewodnika i wiele innych historii, a co jedna to ciekawsza. Gdy pogoda się psuła i było zimno, siedzieliśmy w jakiejś leśniczówce. Czasami leśniczy częstował mnie wódką, bo kto wie, może kiedyś w przyszłości awansuję i warto teraz we mnie zainwestować ćwiartkę wyborowej. Nigdy nie odmawiałem.

Kiedyś podczas naszych leśnych wędrówek stanęliśmy u wejścia do doliny, której nie było na mapie. Drogę zagradzał metalowy szlaban z wysokim ogrodzeniem, zwieńczonym trzema pasmami drutu kolczastego.

– A cóż to za dolina? – zapytałem gajowego Guta. – Nie ma jej na mapie.

– Bo to je, klopce, Dolina Syrokiej Wody i ty jej na zodnej mapie nie uświodcis. To je tako dolina, co je, ale jej ni mo. Rozumies? Nie-ist-nie-jon-ca dolina… A to temu, co ona nie dla tokich jak jo cy ty. To je, klopce, dolina dla tokik partyjnych, co kieby ino kcieni, mogom nosego dyrektora Kampinosa capkom nakryć. Nazywajom to miejsce Ośrodek Zero, że niby jes, a go ni ma. Rozumies?

Więcej w tamtą stronę nie chodziliśmy.

Minęło 35 lat…

Wyjechałem z Polski jeszcze w stanie wojennym. Żyłem w innym kraju, innym życiem. Zapomniałem, że kiedyś byłem leśnikiem i pracowałem w Tatrzańskim Parku Narodowym. Tatry, które przez trzydzieści parę lat były całym moim światem, przestały mnie interesować. Zapomniałem, jak się nazywają szczyty nad Morskim Okiem, zapomniałem, jak nazywali się partnerzy moich wspinaczek. Jedynym realnym miastem stała się dla mnie Filadelfia, a otoczone górami Zakopane rozmyło się w mojej pamięci jak stara wypłowiała fotografia.

We wrześniu 2000 roku wybrałem się z żoną Jolą na tygodniowy urlop. Wybraliśmy Dominikanę, a nie dobrze nam znany Meksyk, z prostego powodu: spośród wszystkich turystycznych miejsc na Karaibach, tam było najtaniej. Zamieszkaliśmy w hotelu, jednym z wielu w całym kompleksie, gdzie wszystko było „za darmo” (czytaj: opłacone z góry). Sympatyczny kelner roznoszący drinki po plaży, widząc, że palę, stawiał kieliszek na stoliku, odchodził kilka kroków w bok i grzecznie czekał, aż zgaszę papierosa w popielniczce, po czym natychmiast wymieniał ją na czystą. Takie tam były zwyczaje, tak wtedy szkolono kelnerów… Dziś, gdy na Dominikanę przyjeżdża o wiele więcej turystów, kelnerzy już tego nie robią. A szkoda, bo to był piękny zwyczaj.

Po dwóch dniach znudziły nam się luksusy godne perskich satrapów, mieliśmy już dość wylegiwania się na plaży i kwaśnego smaku margarity, więc postanowiliśmy zwiedzić okolicę. Wynająłem samochód i w poszukiwaniu autentycznego, lokalnego klimatu pojechałem wraz z zawsze ciekawą świata Jolą w głąb wyspy. Zostawiliśmy za sobą wypieszczone hotele Punta Cany i bez wyrzutów sumienia zarzynaliśmy małego dodge’a na wąskich górskich drogach, położonych z dala od plaż i hoteli. Po kilku godzinach dojechaliśmy do malowniczej starej hacjendy. Z radością zauważyliśmy, że jeden z historycznych budynków został zamieniony na uroczą restaurację. Zaparkowałem samochód przy samym wejściu i zaciekawieni weszliśmy z żoną do środka. Wystrój wnętrza spełnił nasze oczekiwania: stare kolonialne meble, obrazy, srebra i co najważniejsze – właściciel, rasowy hidalgo, czekający z dystyngowanym uśmiechem, by obsłużyć nas, amerykańskich turystów. Łamanym hiszpańskim (Cerveza, por favor!) zamówiłem piwo dla siebie i pinacoladę dla Joli. Usiedliśmy, rozkoszując się atmosferą tego miejsca. Egzotyczna wyspa pamiętająca czasy Kolumba i Legionów Bonapartego, gościła dziś kolejnych Polaków – mnie i Jolę.

Piłem lodowate lokalne „Presidente”, a Jola zajadała się soczystymi awokado, które nasz gospodarz zerwał specjalnie dla niej z drzewa rosnącego przed wejściem do restauracji. Przyglądałem mu się, jak wycierając kieliszki, obserwuje nas spod oka, nie narzucając się nam, a jednocześnie w każdej chwili gotów spełnić nasze życzenia.

– Takiej kultury nie sposób się nauczyć, to trzeba mieć we krwi, odziedziczone po arystokratycznych przodkach – powiedziałem do Joli.

Obserwowałem, jak kieliszki, jeden po drugim, nabierają połysku w zręcznych palcach starszego pana, który nie przestając wycierać szkła, dyskretnie zerkał w naszą stronę. Nie mógł słyszeć, o czym rozmawiamy, bo mówiliśmy ściszonymi głosami i po polsku, ale przyglądał się nam, a jego dłonie, jakby kompletnie niezintegrowane z oczami i ustawieniem głowy, polerowały szkło śnieżnobiałą ściereczką i z maszynową precyzją, automatycznie odkładały na półkę kolejne lśniące kieliszki. Aż tu nagle, niespodziewanie i dla hidalga, i dla nas, kieliszek wymsknął mu się z dłoni i z trzaskiem rozbił się o kamienną podłogę. Kawałki szkła rozprysły się po sali, tak że srebrzyste odpryski doleciały nawet do naszego stołu.

– Kurwa mać! – wyrwało się Hiszpanowi.

Zatkało mnie! Nie wierzyłem własnym uszom! Spojrzałem na Jolę. Ona też wydawała się zaskoczona i aż otworzyła usta ze zdziwienia. Nie mieściło nam się w głowach, że w tropikach usłyszymy tak swojsko brzmiące przekleństwo. Kto na Dominikanie klnie po polsku? Skoro nie ja i nie Jola, to pozostawał jedynie właściciel hacjendy. Oprócz nas i hidalga w całej restauracji nie było żywego ducha.

I tak to przed laty, pośród dominikańskiej dżungli, poznaliśmy pana Zdzisława, którego w dalszej części mojej opowieści nazywać będę Kierownikiem. Nasz gospodarz okazał się bowiem Polakiem, od ponad dwudziestu lat mieszkającym na Karaibach. Choć pozbawiony kontaktu z językiem Mickiewicza, biegle mówił po polsku, co prawda z warszawskim akcentem, za to bez cienia hiszpańskiej intonacji.

Pan Zdzisław nie zwierzał się nam ze swojej polskiej przeszłości. Wolał słuchać niż mówić o sobie. Był ostrożny, powiem więcej – podejrzliwy. Robił wrażenie, jakby unikał rodaków. Gdy jednak poznaliśmy się bliżej, przestał się obawiać, że jesteśmy podstawieni, by wydobyć od niego jakieś informacje, i stał się bardziej rozmowny. A jak już wpadł w tok opowieści, potrafił powiedzieć coś tak odkrywczego o Polsce (mało! o moim rodzimym Zakopanem!), że aż mi dech zapierało w piersi!

Zajęło nam bite siedem lat, nim pan Zdzisław przekonał się do nas i uwierzył, że nie jesteśmy tajnymi agentami nasłanymi po to, by wziąć go na spytki albo zaciukać czekanem, jak czekiści Trockiego w Meksyku, tylko po prostu przyjaźnie do niego nastawionymi rodakami.

Nasza znajomość rozwijała się stopniowo. Wysyłałem mu fragmenty swoich książek, które w miarę czytania krytykował w dowcipnie złośliwych e-mailach. Jola skomponowała dla niego dietę, chyba nie najgorszą, bo w podzięce przysłał jej na gwiazdkę piękną biżuterię z szylkretu. Wysłaliśmy mu bożonarodzeniową kartkę. Odpisał natychmiast i – o dziwo! – tak się przyłożył do życzeń, że własnoręcznie narysował czarnego Chrystusika leżącego w żłóbku na dominikańskiej plaży. Miał niezłą rękę do rysowania piórkiem.

Byliśmy potem na Dominikanie jeszcze dwukrotnie i za każdym razem po opuszczeniu hotelu spędzaliśmy u pana Zdzisława trzy, cztery dni. Było miło w tej jego hacjendzie! Och, jak było miło! Pan Zdzisław lubił wieczorem wypić kilka kieliszków dobrej tequili. („Doskonały napitek, to taka tutejsza litworówka” – żartował.) A ja, udając, że nie widzę pełnych dezaprobaty min Joli, jak umiałem, próbowałem dotrzymać mu kroku. Muszę jednak przyznać, że daleko mi było do niego. Umiał wypić! Nigdy się nie upił, choć mnie kurzyło się ze łba już po pięciu kieliszkach. Pił jakoś tak mięciutko, radośnie, jakby z każdym kieliszkiem dodawał sobie zdrowia i polotu, a całe to gnuśne, wylewne upijanie się zostawiał innym. No i pij tu z takim!

Nigdy też pan Zdzisław nie przekroczył przy wódce granicy gadulstwa. Z otwartą gębą słuchałem jego opowieści o Tatrach i ludziach, którzy nimi rządzili w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. Wiedział o rzeczach, o których ja, stary zakopiańczyk, nie miałem pojęcia. Nie wiem, skąd miał te wiadomości. Czy był wtedy w Tatrach? Co tam robił? Skąd znał wszystkich ówczesnych zakopiańskich dygnitarzy, skoro nie był jednym z nich? No skąd? Przecież nie był góralem i nie pracował w żadnej zakopiańskiej instytucji. Gdyby był kimś znaczącym w Zakopanem w tamtych latach, znałbym go! A ja nigdy nie widziałem tej twarzy na Krupówkach, w urzędzie miejskim, w tatrzańskich schroniskach.

Pan Zdzisław ze swadą rozprawiał zarówno o Zakopanem i Tatrach, jak i o stolicy. Miałem wrażenie, że osobiście zna członków rządu i partyjnych dygnitarzy, ich żony, dzieci, kochanki, ich kierowców i ochroniarzy. Kim był ten człowiek? Co robił przed wyjazdem z Polski? Jak zdobył majątek, którym cieszył się teraz w dojrzałym wieku? Na pewno ukończył jakieś studia, prawdopodobnie humanistyczne, bo czasami potrafił zacytować jakąś łacińską sentencję, znał historię, nomenklaturę prawniczą, był bardzo oczytany. Ale czy rzeczywiście studiował? Jaki uprawiał zawód? Czemu wyjechał z Polski? Jedna wielka zagadka!

Po kilku latach znajomości on wiedział o nas wszystko, a my o nim nic. Ale pal sześć, nieważne! Można kogoś lubić, nie wiedząc o nim zbyt wiele… Nie pytałem o nic. Starałem się być taktowny. Nagrodą za brak ciekawości było to, że co jakiś czas jeździłem na Dominikanę i żyłem jak w raju w polskiej hacjendzie!

W 2007 roku pracowałem w Nowym Orleanie jako szef sekcji Federalnej Agencji Ochrony Środowiska. Przez kilka tygodni mieszkałem na prowizorycznej kwaterze i pracowałem po dwanaście, czasem po czternaście godzin dziennie przy usuwaniu skutków huraganu Katrina, który zniszczył miasto i wygnał z niego znaczną część mieszkańców. Moi pracownicy wywozili z opuszczonych domów tysiące lodówek i składowali je na tymczasowym złomowisku, gdzie, jak gigantyczne domino, zajmowały coraz większą przestrzeń. Stare białe lodówki, w których czarni mieszkańcy biednych przedmieść trzymali jambalaye, krewetki i soul food, bieliły się jak śnieg na śmierdzącej zatęchłą wodą łące. To nie były ekskluzywne Sub-Zero ze stalowymi drzwiami i szufladami chłodziarek. Drzwi starych murzyńskich lodówek nadal były upstrzone magnesami z roześmianymi tancerzami, butelkami burbona, widoczkami i modlitwami o domowe szczęście. Podczas gdy one rdzewiały na podmokłych łąkach, ich właściciele, gdzieś w barakach w Teksasie i Nebrasce, modlili się o rządową zapomogę, by móc wrócić do domów.

Pewnego popołudnia, gdy włóczyłem się pośród „moich” lodówek, odczepiając z drzwiczek co ładniejsze magnesy, żeby po powrocie do Filadelfii porozdawać je kolegom w pracy, zadzwoniła Jola.

– Dostaliśmy list i paczkę od prawnika z Santo Domingo. Pan Zdzisław nie żyje.

– Jezu! Co się stało? – Z wrażenia upuściłem torebkę z magnesami.

– Katrina! Zginął przywalony dachówkami przy wejściu na hacjendę. – Jola była bardzo przejęta. Na chwilę zamilkła, chyba ocierała łzy z oczu. – Słuchaliśmy tylko wiadomości o Nowym Orleanie – kontynuowała – a zupełnie zapomnieliśmy, że huragan zabił kilkadziesiąt osób na Dominikanie. Że też trafiło na niego! Wyobraź sobie, że on w testamencie napisał, żeby po jego śmierci adwokat przesłał ci jego pamiętnik. – W słuchawce telefonu usłyszałem szelest papieru. – Przeczytam ci zresztą jego list – powiedziała Jola drżącym głosem.

Drogi Panie Romualdzie!

Za pośrednictwem mojego prawnego pełnomocnika przesyłam Panu zapiski z czasów, o które zawsze mnie Pan, dość niezręcznie zresztą, wypytywał. Ja już nie żyję, prawdopodobnie pękła mi jakaś żyłka w mózgu albo zabił mnie zawał serca… Nieistotne… Miałem już swoje lata i prędzej czy później musiało to nastąpić. Moja córka i jej matka pewno już zaczęły dzielić się pieniędzmi, które im zapisałem, i wystawiły hacjendę na sprzedaż. Rozdrapujcie wszystko, drogie panie! Walczcie o każdą rzecz! Cieszcie się, że stary wreszcie wykitował! Panu też się coś dostanie. Mam na myśli moje grafomańskie wspomnienia z czasów, gdy obaj pracowaliśmy w Tatrach. Pan, jako młody chłopak biegał po Parku Narodowym, a ja, zupełnie Panu nieznany, byłem kierownikiem Ośrodka Zero w Dolinie Syrokiej Wody, do której nie miał Pan, oczywiście, wstępu. Pańscy przełożeni również.

Trzyma Pan w swoich rękach, Panie Romualdzie, poszarpane kawałki mego życia. Od czasów studenckich aż do wyjazdu na Dominikanę. Lepszy to materiał na książkę niż Pańskie pierdoły o zbieraniu koników polnych w Idaho czy amerykańskie czytanki dla córki, z których jest Pan taki dumny. Jeśli nie zniechęcił się Pan jeszcze do pisania książek, może z moimi opowieściami będzie miał Pan więcej szczęścia niż z tą swoją „emigracyjną literaturą”. Gdy znajdzie się Pan tam, gdzie ja teraz jestem, opowie mi Pan, jak Panu poszło z wydaniem moich wspomnień. Ogromnie jestem ciekaw, czy się Panu uda…

Wracając do czekającego nas spotkania, po przejściu przez Bramę Świętego Piotra, proszę skierować się na lewo. Będę siedział na czerwonawej chmurce obok premiera C. Nasza chmurka jest z oparów dobrego burgunda, a obok nas, brzuchatych i opasłych, porozkładały się podpite aniołki, którym opowiadamy świńskie kawały. My z premierem fałszujemy entuzjastycznie „Naprzód, młodzieży świata!”, a anielscy chórzyści piszą na nas donosy, bo zagłuszamy ich hit „Gloria”.

Asta Luego, Panie Romualdzie! Asta Luego!

– I to wszystko? Koniec listu? – Nie mogłem uwierzyć, że jest taki krótki.

– Tak. Jest jeszcze maszynopis. Przesłać ci?

– Nie. Przeczytam go sobie spokojnie po powrocie z Nowego Orleanu. Tu jest to niemożliwe.

W Filadelfii przeczytałem wspomnienia pana Zdzisława i postanowiłem je opublikować. Starałem się niczego nie zmieniać w rękopisie, czasami tylko dodawałem kilka zdań od siebie, by wprowadzić czytelników w temat i uczynić opowieści Kierownika bardziej zrozumiałymi dla tych, którzy z racji wieku nie mogą znać rzeczywistości PRL-u. Generalnie jednak nie wygładzałem stylu i nie cenzurowałem słownictwa autora. Pozostawiłem dosadne wyrażenia, rzucane przez pana Zdzisława pod adresem pracowników i kolegów z pracy. Autentyczność wspomnień i specyficzny język były dla mnie priorytetem.

Przygotowując materiał do druku, zachowałem taką kolejność opowiadań, w jakiej przyszły w paczce. Nie jest to chronologiczny zapis wydarzeń, raczej mozaika wspomnień z różnych okresów istnienia Ośrodka. O tym, kiedy te historie miały miejsce, można się domyślić po występujących w tekście nazwiskach przywódców partii i rządu.

Kierownik nie zdążył uporządkować swoich wspomnień. Gdy przypomniało mu się jakieś wydarzenie, notował je na gorąco, nie dbając o poprawność językową ani o chronologię. Zostawił to na później…

Moją jedyną ingerencją było umieszczenie opowiadania o rozsypce Ośrodka na końcu książki. To chyba logiczne. Wprawdzie Kierownik opisał to wydarzenie tuż po fragmencie o polowaniu na dzika, ja jednak uznałem, że dla czytającego tę książkę taka kolejność opowiadań byłaby zbytnim dysonansem. Tytuły opowiadań wymyśliłem sam, ale na tym koniec. Przedstawiam ten dokument przeszłości w takiej postaci, w jakiej go otrzymałem. Nie dodałem żadnych własnych osądów ani przypisów historycznych; czasem tylko na początku rozdziału dopisałem kilka zdań wprowadzenia w historię tamtego okresu lub kreśliłem zarys postaci, o których tak barwnie opowiada autor. Chcę, by czytelnicy słuchali Kierownika, tak jak ja go kiedyś słuchałem: pełnego humoru i fantazji, piszącego swoją prawdę o życiu doliny, o której istnieniu nikt nie wiedział.

Dość tych wstępów! Posłuchajcie Kierownika.

Jak Kierownik został borowcem

Nie przyszło mi to łatwo, oj nie! – opisuje początki swojej kariery Kierownik. – Podobnie jak w opowieściach frontowych, których autorzy piszą, że „wiele krwi się polało”, zanim coś osiągnięto, tak i tu też krew się lała i kawa się rozlewała, a na koniec mnóstwo gorzałki wlać się musiało do wielu gardeł, zanim przyjęto mnie do Biura Ochrony Rządu.

Pamiętam – kontynuuje – miałem dwadzieścia dwa lata i byłem na czwartym roku prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Żyłem sobie spokojnie i rutynowo. Wszystko mi się udawało bez specjalnego wysiłku i wcale nie w głowie mi było wybijanie się ponad przeciętność. Niech tam inni sobie marzą o karierze w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, o sławie i pieniądzach w adwokaturze albo o wyjeździe na Zachód. Ja, Zdzisław Groch, chcę skończyć prawo i zostać notariuszem w moim rodzinnym Grodzisku Mazowieckim, gdzie prawdopodobnie ożenię się z Dusią Nowosad, córką zawiadowcy stacji, i dorobię się małej willi oraz dużego fiata. Taki prosty plan na życie. Całkiem realny…

Kiedyś, pamiętam był kwiecień, przyszedł mnie odwiedzić w akademiku Oluś Pluta, kolega z ogólniaka. Oluś był przeogromnie wysoki, chudy jak pies, nieśmiały i po paru głębszych miły w rozmowie. A że popijał często, wiadomo było, że jak tylko Oluś się pojawi, będzie serdecznie i przyjacielsko. Znaliśmy się od wielu lat i zawsze dobrze nam się razem spędzało czas. Teraz Oluś studiował botanikę na uniwersytecie, ale w miarę jak chodził po lasach i łąkach i zbierał te swoje roślinki, coraz bardziej skłaniał się ku zmianie kierunku studiów. Zamierzał mianowicie wstąpić do seminarium duchownego. Nie był jednak do końca zdecydowany, wahał się i bił z myślami, co powodowało u niego stany depresyjne, z których ratował się ucieczką w alkohol. Tego wieczoru Oluś przyniósł butelkę jarzębiaku. Wypiliśmy ją w akademiku w moim pokoju, a potem namówiłem Olusia, abyśmy poszli popatrzeć na dziewczyny do klubu studenckiego. A nuż się coś trafi? A nuż coś mu się odmieni w głowie na amen i – tym go przekonałem – być może utwierdzi się w swoim powołaniu.

Poszedł, choć bardzo niechętnie…

Weszliśmy do ciemnej sali rozbrzmiewającej głośnym rodzimym jazzem. Dym z papierosów kłębił się aż pod sufit. Dziewczyn niezbyt wiele, więcej facetów. Część siedziała przy stolikach, większość na krzesłach pod ścianami. Te ładne, oczywiście, są już zajęte! Znieruchomiały jak lalki na wystawie i wpatrzone w swoich chłopaków, kiwają głowami do taktu, bawią się łyżeczkami od herbaty, palą mentolowe zefiry z długim filtrem… I choć mało co rozmawiają, to i tak wiadomo, że nie są same. Tkwią tak godzinami i niewidzącymi oczami śledzą samotnych facetów, podekscytowanych nieudaczników. Czekają, aż jeden z lunatycznych spacerowiczów, w przypływie szaleńczej odwagi, podejdzie i poprosi którąś z nich do tańca. Wtedy ona, ta wyróżniona jego wyborem, będzie mógła popatrzeć na absztyfikanta z niesmakiem jak na jakiegoś obrzydliwego robaka, zrobi bardzo zdziwioną minę i powie: „Nie… Nie tańczę”. A gdy niedoszły tancerz odejdzie jak zmyty, wówczas taka jedna z drugą odwróci się w stronę swojego chłopaka i pokiwa głową, zdziwiona, że znalazł się ktoś, komu się wydaje, że mógłby ot, tak sobie po prostu podejść do niej i wyciągnąć ją na parkiet. Adresat całej tej pantomimy wydmie pogardliwie wargi, przez chwilę odprowadzi wzrokiem przegranego rywala, po czym wróci do znudzonej pozy i uda, że ta niedostępna dla innych, siedząca obok dziewczyna właściwie go nie interesuje, on przyszedł tu tylko popalić sobie papierosy i wypić pięć herbat.

Przy innych stolikach te mniej atrakcyjne, a może bardziej nieśmiałe dziewczyny siedzą w grupkach i udają niesłychane zainteresowanie… sobą. Mają tyle ciekawych rzeczy do opowiedzenia koleżankom, że choć głośna muzyka zagłusza każde słowo, one bez przerwy coś do siebie paplają. Wśród tych wolnych dziewczyn zdarzają się, choć rzadko, ładne sztuki. Paradujący kandydaci na tancerzy szukają tej najbardziej atrakcyjnej i próbują ją wyrwać z kręgu koleżanek, zaprosić do tańca, olśnić rytmicznymi podrygami i… uczynić ją „swoją” dziewczyną. Naiwniacy! Myślą, że to oni wybierają, nie wiedzą, że sami są obiektem wyboru, bo to przecież dziewczyna mówi „tak” albo „nie”. A im ładniejsza, tym częściej mówi „nie”, bo czeka, aż trafi się syn sekretarza wojewódzkiego albo przynajmniej bogatego lekarza, który studiuje medycynę i ma wujka w Paryżu. Ładne dziewczyny się cenią i nie tańczą z byle kim!

My z Olusiem parę razy próbowaliśmy zatańczyć z upatrzoną dziewczyną i obaj dostaliśmy kosza. Tymczasem coraz więcej ładnych panien znajdowało sobie parkietowych partnerów, a coraz więcej tych mniej ładnych decydowało się wracać do domu i proporcja chłopaków do dziewczyn stawała się tragicznie niekorzystna dla tych pierwszych. W tej sytuacji nie pozostało mi nic innego jak wykonać ostatni gest rozpaczy i albo mieć kilka minut triumfu, albo wracać do domu z kwitkiem. Postanowiłem iść na całość. Wyostrzonym dwiema setkami jarzębiaku wzrokiem oceniłem urodę siedzących dziewczyn. Znalazłem tę najbardziej seksowną. Była nią smukła, czarnowłosa piękność w dżinsach, siedząca przy pierwszym stoliku obok parkietu. Obcisły sweterek z dekoltem przyciągał wzrok każdego mężczyzny, a znudzone usteczka i senne oczy odstraszały, mówiąc: „Nawet sobie nie myśl, cymbale, że jesteś wart tego, by na ciebie spojrzeć”. Wzrok utkwiła w ścianie przed sobą i na nikogo nie patrzyła. Paliła zagranicznego papierosa. Na jej ramieniu, jak jakaś obrzydliwa narośl, leżała włochata dłoń wysokiego przystojniaka w niebieskim garniturze, który czule nachylał się nad dziewczyną, szeptał jej coś do ucha i od czasu do czasu upijał łyk kawy. Żłopał tę kawę, szczerzył zęby w głupim uśmiechu i nie tańczył.

Podszedłem zdecydowanym krokiem do stolika. Nie zważałem na bruneta o urodzie fryzjerczyka, który na mój widok jak boa grzechotnik czujnie uniósł się w krześle. Uśmiechnąłem się najszczerzej, jak potrafiłem do wybranej piękności, bo a nuż w tym ponętnym ciele bije dobre serce i panna zachowa się jak człowiek. Bez większej wiary w sukces zapytałem:

– Przepraszam, czy mogę cię prosić do tańca?

Dziewczyna nie zdążyła powiedzieć „nie”, gdy ten w garniturze gwałtownie rzucił się w moją stronę i wściekły warknął:

– Najpierw powinieneś mnie zapytać, czy pani tań… – Nie dokończył i zaczął kląć. – O kurwa! O kurwa mać! – ryczał na cały głos, nie bacząc na siedzące obok kobiety i innych ludzi wokół.

Powodem tej eksplozji przekleństw i wrzasków było to, że robiąc zwrot w moim kierunku, nieostrożnie trącił stojącą na skraju stołu szklankę z kawą, której cała zawartość wylała się prosto na jego spodnie, dokładnie na wysokości rozporka. Dopiero co przyniesiona, świeżo zaparzona kawa „po turecku” pozostawiła czarne kropki fusów na materiale spodni, a gorący napar przenikał coraz głębiej przez białe płótno i wgryzał się parzącym bólem w „śpiącego wojownika”.

– Jezus Maria i wszyscy święci!

Przystojniak w niebieskim garniturze zamienił przekleństwa na klerykalny skowyt i zgięty wpół, pobiegł do toalety.

– Ja naprawdę nie chciałem – sumitowałem się bezradnie, próbując okazać skruchę. – Czy tobie nic się nie stało? – Spojrzałem niepewnie na dziewczynę.

– Nie. Nic mi się nie stało – odpowiedziała mechanicznie, przyglądając się swoim nowym i ani trochę niepoplamionym dżinsom.

– No to szczęście w nieszczęściu – powiedziało mi się niespecjalnie inteligentnie.

– Słucham? – Tym razem popatrzyła na mnie uważniej. – A gdzie ty tu widzisz szczęście?

– Miałem na myśli twoje dżinsy, a nie to, że niechcący uwolniłem cię od tego chłopaka – zaryzykowałem jeden z moich nieprzemyślanych żartów.

– Uwolniłeś? Ty go kompletnie załatwiłeś! Widziałeś, gdzie wylała się jego kawa?

Prawdopodobnie chodzi jej o to, że on ma poplamione spodnie, więc będą musieli wyjść z klubu, pomyślałem, nie podejrzewając dziewczyny o jakiekolwiek podteksty, ale… co szkodzi zagrać va banque, a nuż się uda.

– Może go jakoś z tego wyleczą… Może obejdzie się bez amputacji, przecież to poparzenie, a nie odmrożenie… Może za jakiś czas będzie się jeszcze do czegoś nadawał…

Parsknąłem śmiechem, wyobrażając sobie, jak ten biedak robi teraz gorączkowo striptiz w toalecie i ogląda swoje poparzone przyrodzenie. Ależ musi być wściekły!

– A może mu to… pomoże? – roześmiała się.

– Widzę, że nie był z niego najlepszy… tancerz – rzuciłem.

– A z ciebie byłby lepszy? – odparowała bez namysłu.

– Przekonaj się… – powiedziałem i wyciągnąłem do niej zapraszająco rękę.

Poszła ze mną tańczyć! Wstała od stolika, zrobiła trzy kroki i… już byliśmy na parkiecie! A zgrabna była jak baletnica! A jak się sprężyście poruszała! Wiedziała, doskonale wiedziała, że każdy facet aż się oblizuje, patrząc na krągłości jej biustu i kształtną pupę. Popatrywała na mnie, czy ja też widzę, jaka jest seksowna!

A ja… Ja byłem w siódmym niebie, dumny jak paw, niemogący uwierzyć w swoje szczęście. Zapomniałem o całym bożym świecie i tylko gapiłem się na nią jak cielę na malowane wrota, zakochany po uszy po dwóch minutach znajomości. Ani mi w głowie było, że gdzieś w głębi sali pozostał osamotniony Oluś, który właśnie w tym momencie zrozumiał, że nie nadaje się do podrywania dziewczyn i powziął ostateczne postanowienie o przeniesieniu się na teologię. Zapomniałem o poparzonym przystojniaku i nie zdawałem sobie sprawy, że zamknięty w toalecie, szykuje zemstę.

Idylla trwała przez dwa swingowe standardy, grane zupełnie zresztą nieźle, przez krakowski zespół Old Timers. Wszystko co dobre niestety szybko się kończy i podczas trzeciego utworu na parkiet wparował wściekły facet w niebieskim garniturze. Zaszedł nas od tyłu jak atakujący pod słońce Messerschmitt 109. Odepchnął mnie na bok z taką siłą, że o mało nie przewróciłem tańczącej obok dziewczyny. Podtrzymałem ją w ostatniej chwili, żeby nie upadła. Gość w garniturze spojrzał wściekłym wzrokiem na moją partnerkę i wysyczał przez zaciśnięte zęby:

– Ty dziwko! Jak śmiesz z nim tańczyć?!

I już nie dramatycznie filmowo, tylko zwyczajnie po chamsku uderzył swoją kobietę w twarz.

Drobna główka odskoczyła w bok, dziewczyna zachwiała się, ale nie przewróciła, tylko przyłożyła obie dłonie, jedną na drugiej, do uderzonego policzka i patrzyła na niego przerażonymi oczami, niepewna, czy uderzy ją jeszcze raz. On zawahał się, jakby nie wiedział, czy przyłożyć jej z drugiej strony, czy przeprosić za odruch zazdrości i błagać o przebaczenie. Oboje zamarli. Czas stanął w miejscu. Zespół ciągle grał nowoorleański jazz, jak w podkładzie do niemego filmu, mimo to ludzie przestali tańczyć i zastygli w tanecznych pozach, kompletnie zaskoczeni tym, co się dzieje. Nie wszyscy! Ja nie miałem żadnych wątpliwości, jak wykorzystać następne sekundy. Mój prawy prosty, wyprowadzony precyzyjnie, rozkwasił napastnikowi nos. Nie czekając na reakcję pokrzywdzonego, dołożyłem mu mocno z lewej w okolice żołądka. Przystojniak pochylił się, w sam raz na tyle, by dostać jeszcze krótkiego haka w podbródek. Ten trzeci cios z powrotem go wyprostował, po czym facet opadł na podłogę, niespecjalnie pokurczony. Cała akcja trwała jakieś dziesięć sekund i w tym czasie kompletnie go zmasakrowałem. Old Timersi grali, jakby nigdy nic, większość studentów dalej tańczyła i tylko ci najbliżsi miejsca bijatyki uciekli na skraj parkietu i stali tam, niezdecydowani, nie wiedząc, co robić.

Objąłem dziewczynę i odprowadziłem do wyjścia.

– Przepraszam za to, co się stało. Nie zdążyłem cię obronić przed tym draniem – wyjąkałem. – Chodźmy stąd.

Poprosiła, bym ją odprowadził do damskiej toalety. Chciała sobie przyłożyć zimny kompres do policzka i przemyć oczy. Wzięła mnie pod rękę i szybkim krokiem pomaszerowaliśmy w kierunku drzwi. Pewnie marzyła o tym, żeby jak najszybciej zostać sama.

Zadzwoniłem po taksówkę. Miałem niesamowite szczęście. Nie tylko się dodzwoniłem, ale pani w centrali powiedziała, że taksówka będzie pod weściem do klubu za pięć minut. Wróciłem pod drzwi damskiej toalety. Dziewczyna właśnie stamtąd wyszła i szukała mnie wzrokiem.

– Chodźmy. Taksówka czeka.

Starała się być spokojna i opanowana. Upewniwszy się, że jestem obok niej, uśmiechnęła się do mnie z wdzięcznością. Nie zapytała, czy „jej chłopak” ciągle jeszcze leży na parkiecie, czy jest bardzo pobity, czy jest nieprzytomny. Nic z tych rzeczy! Jak przedtem do toalety, tak i teraz szła szybkim krokiem do samochodu i ani razu nie obejrzała się za siebie. Ja też wolałem wyjść z klubu jak najszybciej, bo a nuż ktoś zawiadomił milicję i zrobi się afera.

Wsiedliśmy do starej warszawy i dopiero w ciemnym wnętrzu samochodu dziewczyna zaczęła płakać. Udawałem, że tego nie widzę. Niech się wypłacze, ma do tego prawo. Odwiozłem ją pod sam dom. Na szczęście wystarczyło mi pieniędzy, by zapłacić za kurs. Pod bramą kamienicy, gdy już mieliśmy powiedzieć sobie „do widzenia”, zorientowaliśmy się, że nie znamy nawet swoich imion.

– Mam na imię Małgosia, Małgosia Greczko. – Próbowała uśmiechnąć się do mnie.

– A ja Zdzisiek – powiedziałem trochę zawstydzony, bo nie znoszę swojego imienia. – Zdzisiek Groch.

– Tu masz, Zdziśku, mój telefon. – Podała mi kartkę wyrwaną z notesu z numerem, który zapisała w przerwie między jednym a drugim spazmem płaczu, gdy jechaliśmy taksówką. – Musimy się kiedyś spotkać na kawie. Zadzwoń, proszę.

Zadzwoniłem następnego dnia o dziewiątej rano.

– Spotkajmy się dzisiaj – powiedziała.

Przyniosłem jej bukiecik przylaszczek. Wyglądały równie pięknie jak fiołki, a kosztowały o połowę mniej. Bałem się wydać więcej na kwiaty, bo całego majątku miałem 32 złote i byłem w strachu, że jeśli ona zamówi w kawiarni kieliszek wina czy, nie daj Boże, kawę i tort, to może mi nie wystarczyć na zapłacenie rachunku.

Małgosia przyszła do kawiarni punktualnie. Weszła pewna siebie, w eleganckim, szytym zapewne na miarę popielatym kostiumie i w szpilkach w tym samym kolorze. Szła między stolikami krokiem modelki, poruszając ponętnie biodrami i uśmiechając się do mnie od drzwi.

Nie mogłem uwierzyć, że ta kobieta jak z okładki francuskiego kolorowego magazynu przyszła tu po to, by wypić ze mną kawę. Bardzo się starałem, żeby nie zauważyła, jaki jestem onieśmielony i spięty. Jej uroda, zapach zagranicznych perfum, makijaż, spojrzenie wielkich czarnych oczu, czerwona szminka na ustach… Światowa kobieta!

Rozmawialiśmy o nieważnych rzeczach, tak jakby w klubie studenckim nic się nie wydarzyło. Paliłem jak smok, żeby ukryć zdenerwowanie. Małgosia nie paliła. Obserwowała mnie i uśmiechała się tajemniczo. Udawała, a może nie udawała, tylko naprawdę słuchała z zainteresowaniem moich opowieści o ostatnim wyjeździe w Tatry i przejściu Orlej Perci. Nie potrafiłem jej rozszyfrować, czy naprawdę interesowały ją góry, czy jedynie okazywała grzeczność. Sama, przynajmniej na początku, mówiła niewiele, a ja o nic jej nie wypytywałem. Byłem oczarowany samą jej obecnością i tym, że mnie słucha. Tak jak przede mną miliony zakochanych mężczyzn, widziałem w Małgosi tylko to, co podpowiadało mi serce. Czułem, że jest mądra, inteligentna i szlachetna. Atrakcyjna kobieta może mówić półsłówkami, a wyobraźnia zakochanego faceta i tak zrobi z niej intelektualistkę i świętą w jednej osobie.

Potem zaczęła mówić o sobie. Opowiedziała o swojej rodzinie, że są z Krakowa, a do Warszawy przenieśli się, gdy ojciec dostał pracę w ministerstwie. Nie powiedziała w jakim. Nie byłem ciekawy. Wspomniała, bez większego entuzjazmu, że studiuje psychologię, bo to modny kierunek i co równie ważne, niewymagający przykładania się do nauki. W tym roku była na wakacjach z mamą w Soczi. Nie, nie ma rodzeństwa. Szkoda, że nie ma, bo tato jest przez to opiekuńczy aż do bólu. Nic jej nie wolno, rodzice o wszystkim muszą wiedzieć, szczególnie ojciec, który boi się, żeby jej się nic nie stało.

– A wczoraj? Zauważył coś? – wyrwało mi się.

– Od razu. Musiałam mu wszystko opowiedzieć.

– I mimo to pozwolił ci umówić się ze mną? – spytałem zdziwiony.

– Nie tylko pozwolił, ale nawet kilka razy przypominał mi o naszym spotkaniu. – Przerwała na chwilę, po czym jakby dodała: – On tak nienawidził Henryka, że po tym, co się stało, zostałeś kandydatem numer jeden na mojego męża.

Mimowolnie spoważniałem. Nie nadążałem za tempem wydarzeń. Wczoraj bijatyka na parkiecie, dzisiaj mowa o małżeństwie. Czy ona mówi serio?

Małgosia zauważyła napięcie na mojej twarzy.

– No, nie bój się! Nie musisz się od razu ze mną żenić! – Roześmiała się, pokazując hollywoodzkiej piękności zęby. – A swoją drogą, czy ja ci się nie podobam? Nie spodziewałam się, że na samą myśl o poślubieniu mnie zrobisz taką smutną minę. Henryk oświadczał mi się prawie każdego dnia. A ty? Ty zaniemówiłeś na sam dźwięk słowa „ślub”. To po co ta cała randka?

Teraz już naprawdę nie wiedziałem, czy mówi serio, czy nabija się ze mnie. Próbowałem ratować się, przyjmując jej żartobliwy ton:

– Ależ skąd! Zasmuciłem się, bo przypomniałem sobie, że nie mam w szafie odpowiedniego garnituru.

– Głupstwo! Moi rodzice kupią ci garnitur!

– Świetnie! A co z mieszkaniem? Czy po ślubie zamieszkamy z moją mamą, czy z twoimi rodzicami? – spytałem, uśmiechając się na myśl o wprowadzeniu się tej rozpuszczonej dobrobytem panienki do klitki, w której mieszkamy z mamą w Grodzisku.

– Tato załatwi dla nas mieszkanie.

– I samochód?

– Oczywiście!

Teraz już wiedziałem, że żartowała, więc dalsza rozmowa potoczyła się szybciej i weselej, tym bardziej że rozmawialiśmy o ubraniach, a w tym temacie Małgosia była biegła nadzwyczajnie.

W ciągu tego tygodnia spotkaliśmy się jeszcze w środę i w piątek. Za drugim razem odważyłem się pocałować ją na pożegnanie w policzek. Tylko w policzek, bo z taką atrakcyjną dziewczyną trzeba uważać, żeby jej nie spłoszyć.

W sobotę mieliśmy iść na tańce do klubu studenckiego. Po raz pierwszy mogłem się tam pokazać ze „swoją” dziewczyną. Na dobitek tak piękną, że wszyscy faceci będą chcieli mi ją ukraść. Byłem bardzo zdenerwowany. Wszystko zależy od niej, ale jak trafi się jakiś superprzystojny samiec i Małgosia będzie miała ochotę z nim zatańczyć, to… to przecież nie będę nokautował każdego rywala. Raz mi się udało, ale nie daj Boże trafi się jakiś zabijaka i zalegnę w pozycji horyzontalnej na parkiecie, a Małgosia odjedzie taksówką z nowym przystojniakiem! Och! Lepiej nie myśleć!

Przed wyjściem na tańce wykąpałem się, ogoliłem i nawet spryskałem (może trochę za bardzo?) wodą lawendową „Staropolska”. Próbowałem uczesać swoje pokręcone na wszystkie strony włosy, ale te cholery jakby się uparły i nie słuchały grzebienia. Włożyłem jedyne, uprane specjalnie na tę okazję dżinsy i wyżebraną na jeden dzień od Żaby (tego, co był na wakacjach w Anglii) kraciastą koszulę z metką firmy Lee.

O szóstej wieczorem niecierpliwie czekałem na Małgosię pod dobrze mi już znaną bramą w śródmieściu. Dziewczyna, jak zwykle punktualna, skinęła na mnie zapraszająco ręką.

– Rodzice wyjechali do dziadka do Kielc. Chodź, pokażę ci, jak mieszkamy.

Nie oponowałem. Weszliśmy schodami na pierwsze piętro. Małgosia otworzyła potężne dębowe drzwi od góry do dołu uzbrojone w ogromne zamki. Całe szczęście, że wychodząc po mnie, zostawiła drzwi uchylone, bo inaczej musielibyśmy spędzić co najmniej dziesięć minut na dobieraniu właściwego klucza do kolejnego zamka.

Weszliśmy do dużego, mrocznego przedpokoju. Rozglądałem się zaciekawiony, bo takich przedwojennych kamienic zostało już niewiele. Kiedyś mieszkali w nich bogacze. Podobno babka z dziadkiem, który był sędzią, mieli takie mieszkanie na Kruczej. Jakie to musi być wspaniałe mieszkać z sufitem odległym o ponad trzy metry od podłogi, z dębowymi parkietami i klamkami z prawdziwego mosiądzu!

Małgosia zrobiła kilka kroków w stronę najbliższych drzwi i otworzyła je na oścież. Staliśmy przy wejściu do łazienki, większej niż sypialnia w moim grodziskim domu. Zapaliła wszystkie światła i wskazała na nowoczesną szklaną kabinę.

– Mamy wspaniały prysznic. Spróbuj, jak działa, a ja zaraz przyniosę ci ręcznik.

Jak to? – myślałem gorączkowo. Mam się po raz drugi kąpać przed wyjściem na tańce? Raz nie wystarczy? Może ona myśli, że jestem brudasem? O co jej chodzi? Ale jej już nie było, a ja stałem na białych kafelkach na środku łazienki i czułem, że cokolwiek teraz zrobę, i tak wyjdę na patentowanego durnia. Nie było wyjścia, znalazłem się w całkowicie nieprzewidzianej sytuacji i nie wiedziałem, jak się zachować.

Przypomniałem sobie życiową radę matki: „Bądź zawsze dżentelmenem”. Nie miałem zielonego pojęcia, jak dżentelmen w rozumieniu mojej mamy postąpiłby w takich okolicznościach. Kiedyś sprecyzowała to swoje powiedzenie: „Pamiętasz, jakim dżentelmenem był twój dziadek Konstanty? Wyobraź sobie, jak on by się zachował, i idź w jego ślady”.

Dziadek był wielkim czyściochem, zawsze starannie wygolony, pachnący, uczesany, jakby całe życie nic innego nie robił, tylko pozował do reklam męskich kosmetyków. Na pewno nie odmówiłby kąpieli! Ponadto był zawsze bardzo szarmancki w stosunku do kobiet, spełniał wszystkie ich życzenia. Czyli wszedłby pod prysznic! A co zrobiłby prawdziwie angielski dżentelmen? Przypomniałem sobie, że Szekspirowski dżentelmen był „prądem rzek obojętnych niesion w ujścia stronę”. Jego podejście przejął później, i to z sukcesem, współczesny polski poeta. Nie będę gorszy! Poddam się temu, co przyniesie los!

Rozebrałem się do naga, ubranie złożyłem w kostkę, położyłem na brzegu wanny i jak Robespierre pod gilotynę, tak ja wszedłem do kabiny. Co to był za wspaniały prysznic! Woda tryskała z wielkiego jak talerz do zupy sitka rzęsistym deszczem, para wypełniła kabinę przyjemnym ciepełkiem. Czułem się jak król! Mógłbym tak stać pół godziny w strugach wody. Niestety! Moja radość ustąpiła miejsca zaniepokojeniu, gdy zobaczyłem, że pod wpływem przyjemnie gorącego strumienia mój nieposłuszny, żyjący własnym życiem członek przebudził się i powstał jak żołnierz na dźwięk trąbki do ataku. Żeby tylko Małgosia nie zauważyła, że reaguję jak czternastolatek, pomyślałem zażenowany.

Właśnie weszła do kabiny zupełnie naga, wstydliwie zasłaniając piersi.

Poczułem na swoim rozgrzanym torsie jej chłodny młody biust, ocieranie się małych, twardych sutków, szorstki dotyk jej włosów łonowych. Para miała zapach podnieconej kobiety. Nie! Nie mogłem się opanować! Ani sekundy dłużej! Tego było za wiele! Nic na to nie poradzę! Eksplodowałem między półkule jej piersi.

– O, mój kochany, aż tak ci się podobam? – ucieszyła się. – Nie mógł biedaczek troszeczkę poczekać? – szeptała czule, nie przestając się ocierać, przytulać i całować mnie. – Nie martw się, mój malutki, Małgosia cię utuli, pomoże ci się podnieść i znowu będziesz wielki…

W szklanej kabinie coraz mocniej roztaczał się jej zapach.

W końcu w rurach nie było już ani kropli ciepłej wody. Początkowo tego nie zauważyliśmy i przez jakiś czas staliśmy w coraz to zimniejszym strumieniu, który stopniowo schładzał, oziębiał, mroził nasz zapał. Wypadliśmy z łazienki, trzęsąc się z zimna. Pośpiesznie włożyłem spodnie i podkoszulek, Małgosia zarzuciła na siebie miękki łazienkowy szlafroczek i szczękając zębami, usiedliśmy w salonie. Wokół nas trzy weneckie okna, za nimi światła Warszawy. To jest życie! Małgosia zaproponowała kawę, coś szczebiotała, a ja, choć pękałem ze szczęścia, ledwie miałem siłę potakiwać.

– Już za późno, żeby iść do klubu – stwierdziła bez cienia żalu w głosie – ale przecież możemy to zrobić jutro, a tak, spędzając ten wieczór w domu, poznaliśmy się lepiej. Było ci ze mną dobrze, Zdzisiu, prawda? To wspaniale, tak się odnaleźć w seksie! Wiesz, na mnie bardzo działa twoja skóra. To dobrze, że nie jesteś włochaty i nie pocisz się podczas kochania… Och, tak się cieszę, że cię poznałam! Jesteś właśnie taki, jakiego potrzebuję, ani za duży, ani za mały, i mocny, uparty, ambitny. Jesteś, Zdzisiu, ambitnym kochankiem. Och, chodź do mnie, mój ty wojowniku, chodź tu, na podłogę, niech cię jeszcze raz poczuję w sobie, na dywanie, na twardym…

No i nie dopiliśmy tej kawy…

Wracałem do domu piechotą, bo zrobiło się tak późno, że taksówki przestały jeździć. Po drodze siadałem na każdej napotkanej ławce i odpoczywałem.

Dwa tygodnie później Małgosia oświadczyła, że rodzice zapraszają mnie na obiad. Uważała za całkowicie naturalne, że następnym krokiem w naszym chodzeniu ze sobą jest przedstawienie mnie rodzicom. Była bardzo z siebie dumna, że opowiedziała im o mnie w taki sposób, że nie mieli żadnych zastrzeżeń co do mojej osoby. Uznali, że chcą poznać bliżej chłopaka córki i w bezpośredniej rozmowie ocenić, jakie ma wobec niej zamiary i czy jest dobrym kandydatem na męża.

– Na męża? – powtórzyłem, przestraszony tempem wydarzeń, które rozgrywały się jakby poza mną. – Jakie mam zamiary? – dodałem. – Toż to jak przed wojną! Czego oni ode mnie oczekują Małgosiu? Czy ja naprawdę muszę tam iść?

– Chcą wiedzieć, czy jesteś poważnym kandydatem na męża dla mnie – odpowiedziała, jakby to była najnormalniejsza rzecz pod słońcem.

– No, chyba nie chcesz mnie stracić dla jakiegoś następnego Henryka, prawda? On codziennie przysyła mi list z przeprosinami i bukiet kwiatów. Codziennie! Nie, nie mówiłam ci o tym, bo i po co. Jestem z tobą! Chyba to czujesz, kiedy ci się oddaję? Jak mi jest z tobą dobrze? Czy trzeba czegoś więcej?

Nie trzeba.

Na oficjalny obiad u rodziców Małgosi stawiłem się w odprasowanym garniturze, z wielkimi bukietami goździków dla mamy oraz fiołków dla córki.

Zaraz po pierwszym dzwonku otworzyły się forteczne drzwi i w nozdrza uderzył zapach pieczeni cielęcej zmieszany z zapachem perfum Chanel N°5. Nie wiadomo, który piękniejszy! Pani Greczko uprzejmie udała radość na widok ofiarowanych jej kwiatów. Bystrym wzrokiem matki i przyszłej teściowej oceniła rozpakowane z papieru goździki, sposób, w jaki się jej przedstawiłem i to, że pocałowałem ją w rękę, garnitur, blask wypolerowanych flanelką półbutów, śnieżnobiałą koszulę bez jednej zmarszczki na gorsie, wzrost, wagę, uzębienie… W miarę lustracji jej uśmiech z grzecznościowego przemienił się w szczerze radosny.

– Och, tak się cieszę, Zdzisiu, że nas odwiedziłeś. Mogę ci mówić Zdzisiu, prawda? Zgadzasz się? Ja mam na imię Iza. „Pani Izo” brzmi o wiele lepiej niż „proszę pani”. Tak serdeczniej, rodzinniej, czyż nie? Małgosia mówiła nam o tobie same dobre rzeczy, ale czy to można wierzyć takiej młodej, niedoświadczonej dziewczynie? No, ale widzę, że miała rację. Proszę, proszę dalej. Czekamy z obiadem.

W trakcie tej przemowy wbiegła Małgosia, wymalowana jak mamusia, i serdecznie mnie pocałowała, po czym, wymieniwszy z matką znaczące spojrzenia, wytarła białą serwetką ślad szminki na moim policzku.

– Jakby tato zobaczył, że cię pocałowałam, miałbyś u niego minus – powiedziała, po czym zwróciła się do matki: – A nie mówiłam, mamusiu, że Zdzisiu przystojny? Podoba ci się, no powiedz sama…

– Proszę, proszę do stołu – przerwała jej pani Greczko, zachęcając mnie gestem, bym wszedł do jadalni.

Za stołem siedzieli już ojciec Małgosi, jego starszy brat i bratowa. Pani Iza przedstawiła mnie reszcie rodziny i wskazała miejsce obok siebie, naprzeciwko pana domu.

Pan Stanisław Greczko, intensywnie mi się przyglądający, był jeszcze straszniejszy niż w opowieściach córki. Wysportowany, wysoki, pod pięćdziesiątkę. Byczy kark, miażdżący uścisk ręki i spojrzenie jak u śledczego. Dobrze, że choć ten jego brat sprawiał wrażenie łagodniejszego. Oboje z żoną wyglądali na skromnych, zapracowanych ludzi. I chyba, wnosząc z biżuterii obu pań, nie tak bogaci jak gospodarze.

Przesłuchanie zaczęło się przy zupie grzybowej z lanymi kluseczkami. Głównym inkwizytorem był ojciec Małgosi.

– Skończysz prawo w terminie? – spytał bez ogródek.

– Tak. W czerwcu dostanę dyplom.

– Jaką masz średnią ocen?

– Smakuje ci zupa, Zdzisiu? Może ci dolać? – Pani Iza próbowała przyjść mi na ratunek.

– Powiedz, gdzie chcesz pracować? Masz już coś załatwione? – Ojciec nie zmieniał linii pytań.

– Czy twój tato, Zdzisiu, też taki zawsze poważny jak mój Stasiu? – rozpoczęła swoją część zbierania danych mama Małgosi.

– Zginął w wypadku samochodowym.

– A co robił przed śmiercią? – dopytywała się.

– Był inżynierem – odpowiedziałem.

– Jakim inżynierem? – zainteresował się pan Stanisław. – Aaa, rozumiem. Ciekawy zawód. Należał do partii? – Zadał to, niby nic nieznaczące pytanie, nie zmieniając tonu głosu, a gdy zaprzeczyłem, padło zaniepokojone: – A czemu nie? – Poczułem się jak niemiecki zeppelin złapany nad Londynem w wiązkę siedmiu reflektorów. – Ty też nie należysz? To co ty jesteś, Zdzisław, głupi czy naiwny? Jak zamierzasz zarabiać na życie? Dojść do czegokolwiek? Co?

Dopiero przy kawie, torcie i koniaku rozmowa stała się bardziej znośna.

– Jakie sporty uprawiasz?

– To musicie być sobie z mamą bardzo bliscy…

– Księgowość to ciężka praca i mało płatna. Pewnie niełatwo jej utrzymać cię na studiach.

– To ty tak lubisz Grodzisk Mazowiecki? Ale marzysz chyba o pracy w Warszawie?

Przecież każdy chce do Warszawy…

Ojciec wstał od stołu i wyszedł na balkon zapalić papierosa. Wyjąłem z kieszeni marynarki sporty i dołączyłem do niego.

– Staram się nie palić w mieszkaniu. Przekonałem się, że jak wychodzę z papierosem na balkon, mniej palę – tłumaczył, zaciągając się ekstramocnym.

Przyszło mi na myśl, że pan Greczko nie pali przy stole nie z własnej woli, tylko nie pozwala mu na to ktoś, kto tu naprawdę rządzi. Z panem Stanisławem muszę się liczyć, ale słuchać muszę pani Izy.

– Skoro jesteśmy sami, zdradzę ci, Zdzichu, że wiem od Małgosi, co się stało w klubie studenckim. Muszę przyznać, że szczerze ci zazdroszczę. Zdrowo przypieprzyłeś temu wymoczkowi! Badylarski syn jeden! Przychodził tu i chwalił się, jakimi to on zachodnimi samochodami jeździ! Kawał gówniarza! Opowiadał, jak dzięki pomocy jego rodziców, badylarzy, Małgosia i on będą zwiedzać Europę i otwierać kolejne prywatne inicjatywy. Kapitaliści w Polsce Ludowej, kurwa mać! Oj, dobrze, żeś mu przysunął! Mnie wiele razy ręka świerzbiała, ale we własnym domu nie wypadało. Zwłaszcza, że ta moja durna córka świata poza nim nie widziała. Czy uwierzysz, że ten drań ciągle do niej listy pisze i kwiaty przysyła? Damski bokser! Bandyta! Niechby tylko spróbował przyjść po tym wszystkim do mojego domu. Och! Dałbym mu popalić! Ale ty, synu, uważaj, żeby on jej znowu nie omamił…

– Proszę się nie obawiać. Za bardzo kocham pańską córkę, bym pozwolił ją komukolwiek sobie zabrać – zadeklarowałem z powagą.

– To dobrze, ale pamiętaj, ją możesz sobie kochać, ale słuchać musisz mnie. W przeciwnym razie kariery nie zrobisz, będziecie klepać biedę i jakiś następny Henryk ukradnie ci żonę. Tak radzi Stanisław Greczko i taka jest prawda. Rozumiesz?

Po dwóch miesiącach odbył się nasz ślub. Oczywiście cywilny. W Warszawie w Pałacu Ślubów. Od rodziców Małgosi dostaliśmy w prezencie klucze do umeblowanego M3 w centrum i obietnicę zamiany na większe w ciągu roku. Małgosia już miała własnego dużego fiata i gotówkę na zagospodarowanie.

W czerwcu, jeszcze przed otrzymaniem dyplomu, teść wezwał mnie do siebie do ministerstwa. Stanisław Greczko był dyrektorem departamentu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

– Dobrze, że mnie posłuchałeś z tą partią – powiedział – bo teraz mnie jest łatwiej ci pomagać. Za parę dni dostaniesz propozycję pracy w Biurze Ochrony Rządu. To lepsze i ciekawsze niż bycie notariuszem w Grodzisku Mazowieckim, wierz mi. Poznasz ludzi z wierchuszki i sam dasz się im poznać, nauczysz się, jak jeszcze lepiej załatwiać takich Henryków, jak by ci się taki znowu nawinął. – Roześmiał się w głos. – Pensję będziesz miał nie najgorszą, my z Izą na początku trochę wam pomożemy. Za jakiś czas pomyślimy o następnym kroku w twojej karierze. Zgadzasz się na mój plan?

– Jak zwykle, tato, zgadzam się.

– No to uściśnijmy sobie dłonie. Powodzenia!

I tak zostałem borowcem.

REDAKCJA: Julia Golasik

KOREKTA: Karolina Kaźmierska

OKŁADKA: Michał Styba-Pomieczyński

KONWERSJA DO EPUB/MOBI: InkPad.pl

© Romuald Antoni Roman i Novae Res s.c. 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-7942-231-9

NOVAE RES – WYDAWNICTWO INNOWACYJNE

al. Zwycięstwa 96/98, 81-451 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.

Wydawnictwo Novae Res jest partnerem

Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego w Gdyni.