WSTĘP

Szpile – szpilki, czółenka, buty na obcasie. W publicystyce: sarkastyczne, ironiczne, ostre, trafiające w sedno wnioski i puenty. Lubię szpile, bo i buty, i kłujące jak damski obcas myśli zwracają uwagę, kojarzą się z pewnością siebie, odwagą, a w przypadku słownej szermierki – z nazywaniem rzeczy po imieniu.

Szpile kocham za to, że idealnAie współgrają z moją osobowością i temperamentem – są charakterne, kobiece i bezwzględne zarazem, niosą moc skojarzeń i mają wiele znaczeń. Nie ma ostrego komentarza, polemiki, prowokacji bez umiejętnego wbicia szpili. Szpila to każda cięta riposta, zaskakująca informacja, trafny argument przyszpilający (właśnie!) kluczącego po manowcach przeciwnika.

Dlatego mój telewizyjny program publicystyczny, do którego zapraszam mądre i błyskotliwe kobiety, by rozmawiać o wydarzeniach tygodnia, nazwałam Szpilami. I dlatego taki właśnie tytuł nadałam tej książce.

Szpile są zbiorem moich felietonów publikowanych w ciągu ostatnich kilku lat w „Gazecie Wyborczej”, na portalach Onet.pl i naTemat.pl, na moim prywatnym Facebooku, a także tych nigdzie wcześniej niepublikowanych. Tekst Bóg rozumu się nie boi, napisany z Tomaszem Piątkiem, pisarzem i dziennikarzem „Gazety Wyborczej”, znalazł się w tej książce, bo bez niego nie byłaby kompletna.

Moje przemyślenia i komentarze podzieliłam, zgodnie z tematyką, na rozdziały: Polityka, Kościół, Kobiety i Media. Powstawały w różnym czasie, dlatego przy kilku umieściłam swoje dopiski, które pomagają wyjaśnić kontekst. Zabawnie jest niekiedy (choć bywa to śmiech przez łzy) przekonać się, że spełniły się niektóre moje proroctwa, innym razem zastanawiam się, czy aby na pewno miałam rację.

Tak czy owak, jeśli zechcecie Państwo poznać mój punkt widzenia na różne sprawy, popolemizować ze mną i – na co liczę – nie zgadzać się i kontrargumentować, książka jest do Państwa dyspozycji.

Życzę przyjemnej, choć (mam nadzieję) niezbyt spokojnej lektury.

Pozostaję z szacunkiem

Eliza Michalik

BÓG ROZUMU SIĘ NIE BOI

Czterysta dziewięćdziesiąt dziewięć lat temu do drzwi katedry w Wittenberdze zostały przybite Tezy o odpustach Lutra. Ten happening uczynił Zachód Zachodem. Polski to nie obchodzi.

Polacy w ogromnej większości nie zauważyli przypadającego 31 października Święta Reformacji, bo reformacji nie przeszli. W XVI wieku polska szlachta masowo nawracała się na kalwinizm. Ale Kościół katolicki powstrzymał ten ruch. Nawróconych oskarżano o zdradę Polski na rzecz obcych, zachodnich wartości i władców. A jezuickie szkoły pracowały, by „zrekatolicyzować” dzieci z protestanckich rodzin.

Szkoda. Potrzebowaliśmy i wciąż potrzebujemy reformacji. Dziś widać, jak bardzo przydałyby się nam jej wartości. Wiara, która nie wojuje z rozsądkiem. Rozdział państwa i Kościoła. Uczciwość i ciężka praca, której owoce nie są trwonione, ale pomnażane. Wolność duchowa, swoboda interpretowania świętości… Protestancki duch mógłby zmienić Polskę.

Czas rozkwitu polskiego protestantyzmu nazywamy złotym wiekiem Polski. Protestantami byli ojciec naszej literatury Mikołaj Rej i ojciec myśli politycznej Andrzej Frycz Modrzewski. Kalwińskie wychowanie otrzymał największy ówczesny polityk Jan Zamoyski. A mimo to dzisiejsza Polska o protestantyzmie nie wie prawie nic. Po części dlatego, że książki Lutra, Kalwina i innych reformatorów znalazły się na kościelnym indeksie ksiąg zakazanych. Przez wieki Watykan odwodził nawet od czytania Biblii. W wielu katolickich krajach jej posiadanie oznaczało podejrzenie o herezję.

Jak można bronić wiernym dostępu do słowa Bożego? Cóż, papieże zapamiętali, od czego zaczęła się reformacja. Od tego, że Marcin Luter przeczytał dokładnie Biblię.

Najpierw Bóg, potem Kościół

Oparte na słowie Bożym nauki Lutra były proste: nie Kościół zbawia człowieka, tylko Bóg. Kościół nie może więc handlować zbawieniem, sprzedawać odpustów, „uwalniać” człowieka od „pokuty czyśćcowej” za pieniądze. A wyznacznikiem moralności nie jest stosunek człowieka do kościelnych instytucji, obrzędów i hierarchów. Są nim wartości, które człowiek wyznaje. I którym daje wyraz nie tylko w kościele, ale też w życiu. W tym, jak traktuje innych ludzi.

Marcin Luter zwalczał bałwochwalstwo – wielbienie fałszywych bożków zamiast uprawiania cnót. Wykazał, że w słowie Bożym nie ma podstaw do wiary w czyściec, nieomylność papieską, pożyteczność kultu świętych i matki Jezusa. W ten sposób przywrócił serca chrześcijan Chrystusowi i jego nauce. Przypomniał im, że to Jezus Chrystus przez swą Mękę na Krzyżu uwolnił ich od grzechu i potępienia. Nie zrobiła tego Matka Boska ani figurki świętych. Ani też proboszcz za sprawą rzuconych mu na tacę pieniędzy.

W pewnej mierze Luter przypomniał o tym również katolikom. Broniąc się przed jego zarzutami, ograniczyli praktyki bałwochwalczo-magiczne. Kontrreformacja była kontratakiem Watykanu na reformację. Ale sama także była swoistą reformacją – nawet jeśli bardzo niepełną i prowadzoną ze zgrzytaniem zębów. Oczywiście i dzisiaj dla wielu katolików Matka Boska jest obiektem kultu niemal równym samemu Bogu. Jednak nie przesłania im Chrystusa tak bardzo jak kiedyś.

Reformacja znaczy życie

Reformatorzy przypomnieli nam też, że religia to oddawanie czci Bogu Żywemu – i sama musi być żywa! Nie może być skostniałym dogmatycznym tworem. Dlatego jedna reformacja to za mało: każdy Kościół wciąż musi się reformować. Religia nie rządzi, ale służy Bogu i ludziom. Stąd niezbędne są debaty i ciągłe zgłębianie Biblii – takie, w którym pokora łączy się z odwagą. W ten sposób wierni poznają coraz to nowe aspekty Boga. A religia odpowiada na ludzkie potrzeby duchowe, zamiast je dusić. Jak powiedział Jezus Chrystus: Święto jest dla człowieka, nie człowiek dla święta.

Katolicy mówią: Może Luter i Kalwin mieli swoje racje – jednak buntując się, rozerwali jedność Kościoła! Osłabili go! – Ale przecież prawda jest ważniejsza niż jedność. Stawianie zaś na pierwszym miejscu potęgi ziemskiej organizacji jest myśleniem skrajnie świeckim. Bo każdy istniejący na tym świecie kościół instytucjonalny jest organizacją ziemską. Zatem nie można go utożsamiać z prawdziwym Kościołem Chrystusowym, który jest niewidzialny. Należą do niego członkowie różnych ziemskich Kościołów, może też osoby spoza nich – ale kto dokładnie, wie tylko Bóg.

Natomiast Kościół, który stawia jedność i potęgę ponad prawdą, staje się aż nazbyt widzialny i ziemski. W walce o wpływy i pieniądze kłamie, kradnie i wymusza. Wpycha się do rządowych gabinetów i publicznych mediów, do kodeksów karnych, do naszych łóżek i kieszeni. Gdy przy tym wszystkim ogłasza, że jest jedynym prawdziwym Kościołem, z monopolem na zbawienie – to jego pycha wprost wyzywa Boga. Taką „jedność” trudno uznać za zaletę.

Ale nawet zapominając o tych nadużyciach – czy chrześcijanie powinni usilnie dążyć do pełnej jedności doktrynalnej i organizacyjnej?

Żadna ludzka myśl nie obejmie całego Boga. Zatem chwałę Bożą lepiej głosi chór różnych wspólnot i nauk niż jedna organizacja i doktryna. Różnice sprzyjają też rozwojowi. Gdyby kalwini nie byli w sporze z katolikami, Rousseau nie mógłby inspirować się kalwinizmem przy tworzeniu podstaw nowoczesnej demokracji w Umowie społecznej. Gdyby anglikanie nie byli w sporze z katolikami, nie stworzyliby podstaw nowoczesnego liberalnego konserwatyzmu podczas „chwalebnej rewolucji” w 1688 roku. Gdyby purytanie i baptyści nie byli w sporze z anglikanami, nie ruszyliby do Ameryki i nie dokonaliby tam rewolucji amerykańskiej. Debaty wywołane przez reformację nie są słabością Zachodu, są jego skarbem.

Ogrom danych wskazuje na to, że społeczeństwa protestanckie zwykle działają lepiej niż katolickie. Przed ponad wiekiem socjolog Max Weber przypisał to tak zwanej nauce o predestynacji. Luter i Kalwin uważali, że o zbawieniu decyduje Bóg. Człowiek swymi kalekimi „dobrymi uczynkami” nijak nie „zarobi na bilet do nieba”. To Bóg sam wybiera ludzi, którym daje łaskę wiary, cnót i zbawienia.

Teoretycznie taka nauka powinna działać „demotywująco”: po co się starać, skoro to nic nie da? Według Webera jest odwrotnie: protestant chce pokazać, że zalicza się do wybranych. Że już w tym życiu obdarzony został łaską pracowitości i dobrych zarobków, a zarazem uczciwości. Efekt? Wspólnota rzetelnych pracusiów działa jak szwajcarski kalwiński zegarek!

Weber jednak wiele przeoczył. Luter i Kalwin nie twierdzili, że ludzie źle zarabiający muszą być pozbawieni łaski; byłoby to wbrew Ewangelii. Kalwin kazał parafiom, miastom i królom dbać o biednych. A gdy profesor Benito Arruñada z uniwersytetu w Barcelonie zderzył tezy Webera z twardymi danymi statystycznymi, okazało się, że katolicy pracują tak samo rzetelnie jak protestanci!

Różnica leży gdzie indziej. W społeczeństwach protestanckich owoce tej pracy są lepiej wykorzystywane. Protestancka parafia uczy swoich członków lepiej wydawać pieniądze, bo jest transparentna i demokratyczna. Rządzi nią nie ksiądz, tylko rada wybierana przez wiernych. Na jej czele stoi prezes (prezeska) i skarbnik (skarbniczka). Zatem katolickiemu proboszczowi łatwiej wydać pieniądze z tacy na limuzynę… Pastor wie, że prezeska i skarbniczka urwałyby mu łeb.

Prozaiczne sprawy? Stoi za nimi głębsza różnica. W Kościele katolickim ksiądz uznawany jest za kapłana – uświęconego pośrednika między człowiekiem a Bogiem (mimo że według Biblii wyłącznie Chrystus jest takim pośrednikiem). W Kościołach protestanckich ksiądz/pastor jest tylko kaznodzieją i teologicznym doradcą wiernego. Jego rola jest bardziej służebna. A wierny jest wolny – ma jedynie pamiętać, że jego wybory świadczą o jego wierze i duszy. To uczy odpowiedzialności.

Oświecenie bez oziębienia

Kościół katolicki głosi wojnę cywilizacji życia z cywilizacją śmierci. Walczyć ze sobą miałyby dwa wrogie światy. Świat zimny: nowoczesność, wiedza naukowa, pragmatyzm, fakty, logika, a także egoizm i hedonizm. Świat ciepły: rodzina, tradycja i „nasz kościółek”, który zarazem jest Kościołem Największym, Jedynym, Niekwestionowalnym.

Ten świat ciepły jest ciemny – obowiązują w nim nakazy i zakazy, których nie da się wyjaśnić naukowo czy zdroworozsądkowo. Nie można ich też wywieść z Biblii. Ale czy nie lepiej tkwić w ciemności niż sterczeć na zimnie?

Prawda jest jednak inna. Świat jasny jest cieplejszy niż ten ciemny. Boże Dobro nie boi się wiedzy i nowoczesności. Jest ponad epokami, bo jest uniwersalne. Nie przejawia się pokłonami przed figurką, tylko dobrymi uczynkami. A te wychodzą nam lepiej, gdy posługujemy się logiką i znamy fakty. Ciepło i życzliwość wobec drugiego człowieka to przymioty ducha, w których rozwijaniu nowoczesna psychologia, medycyna i filozofia jedynie pomagają. Żeby w pełni kochać bliźniego, trzeba kochać siebie. Ktoś, kto stawia przed samym sobą tylko ograniczenia i zakazy, ten siebie nie kocha – i mści się na innych.

Liczba nawróceń na protestantyzm rośnie. Interesują się nim katolicy, a nawet racjonaliści-ateiści. Może to oznaczać, że Polki i Polacy zaczynają więcej myśleć o sprawach ducha, a mniej o tym, co ziemskie. Miejmy nadzieję, że to początek duchowej zmiany – po której przyjdzie zmiana społeczna.

Bo dobra i trwała zmiana społeczna musi się opierać na dogłębnej zmianie duchowej. Reformacja wzmacnia człowieka, ale przedtem zderza go z jego słabością. Najpierw trzeba uznać swoją bezsilność wobec własnego i cudzego zła. Najpierw trzeba się powierzyć Chrystusowi całym sobą – razem ze swoimi tradycjami i razem ze swoim rozumem. Co znaczy: nie wyrzucać ich na śmietnik, ale znaczy też: nie stawiać ich na piedestale. Trzeba kochać Boga, siebie i bliźniego. A kochać, to szanować. To naprawiać zło bez krucjat. Przyjmując życie, jakie jest, i zaczynając naprawę od nas samych. Reszta przyjdzie sama. Będzie darem i łaską.

Tekst zamieszczony za zgodą Tomasza Piątka.

POLITYKA

TERAZ KU*** MY

Jeśli przestępca pochodzi z najwyższych kręgów władzy i zna, kogo trzeba, może spać spokojnie. Prawo jest dla was, maluczkich Polaczków, a nie dla nas, Wielkich Polaków i Prawdziwych Patriotów. Jeśli łudziliście się, że wszyscy są równi wobec prawa, współczujemy głupoty – taki przekaz dostali dziś Polacy od prezydenta Andrzeja Dudy, który ułaskawił właśnie Mariusza Kamińskiego, byłego szefa CBA, skazanego na bezwzględne więzienie i dziesięcioletni zakaz pełnienia funkcji publicznych przez niezawisły sąd (sędziemu i jego rodzinie teraz głęboko współczuję). PiS tak się spieszył do pokazania, kto tu rządzi, że nie zaczekał nawet, dla zachowania pozorów, z nominowaniem Kamińskiego na ministerialne stanowisko do tego – nie ma wątpliwości, że umówionego wcześniej z Andrzejem Dudą – ułaskawienia. A co tam: skoro sprawa jest ustalona, niech Kamiński jak najszybciej dostanie stołek, a jeśli obywatelom to się nie spodoba, tym gorzej dla obywateli.

Oczywiście, jak słusznie napisał Paweł Wroński z „Gazety Wyborczej”, prezydent, ułaskawiając byłego szefa CBA, pokazał, że wie, że Kamiński jest winny. Pokazał to też sam Kamiński, wycofując swoją apelację (tylko taki ruch mógł pozwolić na uprawomocnienie wyroku i ułaskawienie go przez prezydenta, bo ułaskawić można tylko przestępcę skazanego prawomocnym wyrokiem).

A zatem: czy teraz już można mówić, że Kamiński jest przestępcą? Wcześniej groził, że pozwie każdego, kto nazwie go w ten sposób. Ciekawa sytuacja, bo teraz nazwał go tak jego kolega prezydent – ułaskawiając.

Niezależnie od wszystkiego, nawet będąc głęboko przekonanym o niewinności Kamińskiego, Andrzej Duda nie miał prawa go ułaskawić właśnie dlatego, że były szef CBA jest jego znajomym – zachowania takiej podstawowej bezstronności wymagają standardy demokratycznego państwa prawa.

Wydaje się, że dziś, bardziej niż kiedykolwiek, trzeba przypomnieć, że państwo to nie jest prywatny folwark Jarosława Kaczyńskiego i Andrzeja Dudy, tylko nasze wspólne dobro, którym oni chwilowo zarządzają, i też nie wedle uznania, tylko w ramach ogólnie przyjętych zasad, nazywanych przez cywilizowanych ludzi systemem prawnym. W normalnym kraju ludzie są równi wobec prawa, a za złamanie go ponosisz odpowiedzialność – niezależnie od tego, czy jesteś murarzem, czy ministrem.

Oprócz prawa są także zasady przyzwoitości, normy liberalnych demokracji szanowane na całym świecie, podmiotowe, a nie przedmiotowe traktowanie państwa i jego instytucji, nie używanie władzy powierzonej przez ludzi nieodpowiedzialnie i beztrosko, a przeciwnie – posługiwanie się nią ostrożnie, ze świadomością, że niesie ze sobą wielką odpowiedzialność.

O odpowiedzialności nie ma mowy, gdy Andrzej Dera z kancelarii prezydenta informuje, że prezydent nie uzasadni swojej decyzji o ułaskawieniu partyjnego kolegi. No i temu się akurat nie dziwię: jeszcze by sobie obywatele pomyśleli, że prawo i prezydent są dla nich.

Swoją decyzją prezydent i PiS pokazali, że nie uważają Polski za normalny kraj, a Polaków za obywateli, którym należy się szacunek, że prawo traktują instrumentalnie. Polska jest w ich oczach republiką bananową, w której instytucje i przepisy są ledwie narzędziem do gorszącego załatwiania prywaty, w tym, jeśli trzeba, pomagania kolegom – przestępcom. Teraz Kurwa My.

NIE W NASZYM IMIENIU

PiS jest partią populistyczną, od wielu lat uprawiającą wyłącznie propagandę i manipulację, partią, która kłamie, nie szanuje instytucji państwa i porządku prawnego, nadużywa władzy, szantażuje i zastrasza wszystkich myślących inaczej, a więc znakomitą większość społeczeństwa. Ale to się zmieni, bo – zapewniam was, funkcjonariusze PiS-u – partia polityczna utrzymywana z pieniędzy podatników, działająca (co prawda już tylko teoretycznie) na mocy przepisów prawa, tak wyglądać nie może i nie będzie.

Polacy zbuntują się – już się buntują! (Komitet Obrony Demokracji) – przeciwko próbom zamknięcia im ust i pozbawienia dostępu do informacji, bo tak należy rozumieć zawieszenie Karoliny Lewickiej z TVP, która zawiniła wyłącznie tym, że z premierem Glińskim rozmawiała nie na kolanach, ale normalnie, ośmielając się zadawać mu dociekliwe pytania i obnażać manipulacje.

Informacja jest sprawą w demokracji kluczową, bo tylko dobrze, rzetelnie poinformowani ludzie mogą podejmować, także w wyborach, decyzje oparte na faktach. A informacją jest, jak mawiał Andrzej Wojciechowski, wyłącznie to, co władza chce ukryć. Reszta to propaganda i reklama. Dlatego dobry dziennikarz nie jest, nie może i nie powinien być lubiany przez polityków, przeciwnie – im bardziej dobiera się im do skóry i odkrywa ich grzechy i zaniechania, tym bardziej go nie znoszą. I tak ma być. I to jest normalne i właściwe. W Ameryce mawia się, że dziennikarze i redakcje, którym politycy nie wytaczają procesów, to słabi dziennikarze i słabe redakcje, nie zdołali bowiem nadepnąć władzy na odcisk.

Politycy PiS-u z profesorem Glińskim, którego kolejne wypowiedzi dotyczące mediów pokazują, że woda sodowa coraz bardziej uderza mu do głowy, nie przyswoili sobie jeszcze tej prostej prawdy, że w dobie swobód obywatelskich, praw człowieka, Internetu i przynależności Polski do różnych międzynarodowych organizacji nie będzie łatwo założyć dziennikarzom kaganiec. Wszystkich nas nie zwolnicie, a jeśli zwolnicie – zostaną blogi, felietony książki, gazety, a choćby i prywatne i niszowe media. Zapewniam, że informacje o waszych wyczynach tak czy owak popłyną do opinii publicznej szerokim strumieniem. Sami Polacy zbuntują się przeciw zawłaszczaniu państwowych instytucji i traktowaniu ich samych jak chłopów na folwarku, bo wbrew temu, co o nich myślicie, parobkami na folwarku nie są.

Wasza władza upadnie, nawet nie obalona z zewnątrz. Pozbędziecie się jej sami: swoją butą, pychą, arogancją, chciwością, podłością, pogardą i głupotą – bo nie rozumiecie, że dla Polaków ich wolności i ich prawa z takim trudem wywalczone mają znaczenie kluczowe i fundamentalne. Wasza władza upadnie także dlatego, że w przeciwieństwie do was większość obywateli rozumie, czym jest demokracja. Wy tej większości nie reprezentujecie. Reprezentujecie ledwie mniejszość, której obawy i lęki cynicznie wykorzystaliście i wyolbrzymiliście, żeby zdobyć władzę. Mniejszość, która się boi (bo agresja zawsze wynika ze strachu). Wy zaś, zamiast ten strach ukoić i obrócić w pozytywne propaństwowe działanie – bo tak postępują politycy troszczący się o swój kraj – zamieniliście go w bezrozumne przerażenie, snując przez lata obłąkańczą narrację o niemiecko-rosyjskim kondominium i zdrajcach w najwyższych kręgach władzy.

Mimo że chwilowo to wasze, agresywne i nieliczące się z nikim i z niczym, jest na górze, jedno wam powiem: mnie nie reprezentujecie. I wielu, wielu, wielu innych też nie. Są nas miliony i wy – partia Bezprawia i Niesprawiedliwości – w naszym imieniu nie mówicie. Wy nas nie reprezentujecie.

WARTO MIEĆ POD GÓRĘ

Lubię mieć pod górę. Lubię się wspinać. Może dlatego, że – jak powiedział jeden z filozofów – z wysiłkiem i trudem zmierza się na szczyt, łatwo i lekko tylko spada się w dół. Wszystkim nam, z różnych powodów, coraz trudniej żyć w Polsce. Myślę sobie jednak, że sytuacja, w której się znaleźliśmy, to nie porażka, tylko lekcja. PiS nie jest wrogiem – jest naszym nauczycielem, uzmysławia nam braki i słabości naszego państwa i systemu prawnego, pokazuje nam sprawy, które zaniedbaliśmy, które sobie odpuściliśmy, które musimy poprawić.

Prawda jest taka, że dojrzałe zrównoważone społeczeństwo, odpowiedzialne i dalekowzroczne, nie wybrałoby PiS-u, nie dałoby władzy (ani nawet tak silnego poparcia, tak dobrych sondaży) populistom i autokratom, ludziom zachłannym, krzykliwym, nieuczciwym i bezideowym. To nie PiS jest problemem – PiS jest tylko objawem choroby toczącej Polskę i nas wszystkich: braku nowoczesnej edukacji, tkwienia w religijnych zabobonach, przedkładania chciejstwa i naiwnych wyobrażeń nad fakty, niechęci do długiego i mozolnego budowania trwałego dobrobytu, chodzenia na łatwiznę i na skróty. Rządy PiS-u to także konsekwencja zaniedbań poprzednich rządów – odpuszczenia Ziobrze Trybunału Stanu, bagatelizowania działań Antoniego Macierewicza i Mariusza Kamińskiego, ale też zaniedbań sporej części mediów i dziennikarzy: sprowadzania wszystkiego do wymiaru operetki, mówienia o najważniejszych sprawach jakby były błahe, ślizgania się po powierzchni zamiast wnikania w sedno, ośmieszania mądrości poprzez zestawianie jej (na przykład w programach telewizyjnych) z galopującą głupotą i prostactwem. Dopiero kiedy odrobimy tę lekcję, wyciągniemy wnioski, dopiero kiedy to zrozumiemy – zwyciężymy.

Bo musicie wiedzieć, że PiS się nigdy nie zmieni, on zostanie PiS-em na wieki wieków amen. Zamiast szukać w nim słabości, musimy odnaleźć swoją siłę. Żeby w Polsce było dobrze, to nie PiS się musi zmienić. Zmienić się musimy my, Polacy, politycy i media. Musimy dorosnąć. Zrozumieć, że to nie zabawa. Zamiast szukać słabości u Kaczyńskiego czy Brudzińskiego, znajdźmy własną odwagę i rozum, mądrość i spryt, solidarność i pragnienie wolności. Nauczmy się je wyrażać głośno i zdecydowanie, z pasją i przekonaniem. Odzyskajmy głos. Kiedy to się stanie – nie tylko partia Kaczyńskiego, ale każdy podobny polityczny twór po prostu zniknie, straci rację bytu. Czy to łatwe, pociągające? Skąd! Będzie trudno, będzie koszmarnie, będą schody i będzie wspinaczka – ale jeśli wytrwamy, jeśli to zrobimy, zwyciężymy.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

SPIS TREŚCI

Wstęp

Bóg rozumu się nie boi [źródło: „Gazeta Wyborcza”, tekst wspólny z Tomaszem Piątkiem, 5–6 listopada 2016]

POLITYKA

Teraz Ku*** My [źródło: naTemat.pl, 17 listopada 2015]

Nie w naszym imieniu [źródło: naTemat.pl, 23 listopada 2015]

Warto mieć pod górę [źródło: Facebook, tekst 1, 16 września 2016]

Po co nam wolność? [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 17–18 września 2016]

Prawda [źródło: Facebook, 13 lutego 2016]

Daliśmy sejmowym małpom brzytwy, to mamy [źródło: naTemat.pl, 4 sierpnia 2015]

Wszyscy jesteśmy priorytetowi. Wszyscy jesteśmy ważni [źródło: naTemat.pl, 16 września 2015]

Ten ma rację, kto mocniej bije [źródło: Onet.pl, luty 2013]

Kukiz, polityk, jakich wielu [źródło: naTemat.pl, 26 kwietnia 2015]

Wybory strachu [źródło: naTemat.pl, 26 maja 2014]

Uchodźcy (tytuł pierwotny: Wątpliwości wyszły z mody) [źródło: naTemat.pl, 2 października 2015]

Przemówienie Szydło w Sejmie [źródło: Facebook, 29 grudnia 2015]

Nowy rząd na szkodę Polski [źródło: naTemat.pl, 9 listopada 2015]

24. urodziny Radia Maryja [źródło: Facebook, 5 grudnia 2015]

Katastrofa smoleńska [źródło: Facebook, 10 grudnia 2015]

Konstytucja (tytuł pierwotny: Jeszcze w lutym 2016) [źródło: Facebook, 16 lutego 2016]

Profesor Rzepliński [źródło: Facebook, 21 grudnia 2015]

Polska po PiS-ie [źródło: Facebook, 26 stycznia 2016]

Do elit PiS-u (tytuł pierwotny: Elita PiS) [źródło: Facebook, 9 lutego 2016]

My, ludzie drugiego sortu [źródło: Facebook, 1 marca 2016]

Patriotyzm [źródło: Facebook, 5 stycznia 2016]

Siedzącym cicho krzywda się nie dzieje [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 4–5 lutego 2017]

Kaczyński z 7 marca 2016 [źródło: Facebook, 7 marca 2016]

Wrogowie narodu [źródło: Facebook, 18 stycznia 2016]

Beata, publikuj [źródło: Facebook, po 10 marca 2016]

Dowód demokracji [źródło: Facebook, 17 marca 2016]

PiS-owcy [źródło: Facebook, 7 maja 2016]

Oczernianie poprzedników [źródło: Facebook, 11 maja 2016]

Macierewicz to narzędzie, którym Kaczyński szkodzi Polsce [źródło: Onet.pl, 16 maja 2016]

Prezydentura nie tylko zmarnowana, ale żenująca [źródło: Onet.pl, 24 maja 2016]

Odwrócona rzeczywistość PiS-u [źródło: Facebook, 25 maja 2016]

Minister od pogardy, Konstanty Radziwiłł [źródło: Onet.pl, 30 maja 2016]

Jest prosty sposób na PiS: wystarczy przestrzegać prawa [źródło: Onet.pl, 2 czerwca 2016]

Czego mi brakuje u polityków opozycji [źródło: Facebook, bez daty]

Boże, co powie PiS [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 13–14 sierpnia 2016]

Antoni Macierewicz może zagrażać polskiej racji stanu [źródło: Onet.pl, 20 czerwca 2016]

PiS rynsztoka się chwyta (a raczej od dawna w nim się tapla) [źródło: Onet.pl, 23 czerwca 2016]

Szydło przemówiła po raz drugi [źródło: Facebook, 5 lipca 2016]

Kaczyński boi się najbardziej [źródło: Facebook, lipiec 2016]

Śledztwo w sprawie nazwania Szydło nędznym błaznem [źródło: Facebook, 18 lipca 2016]

TK [źródło: Facebook, 5 sierpnia 2016]

76. miesięcznica smoleńska, 10 sierpnia 2016, Warszawa [źródło: Facebook, 10 sierpnia 2016]

Napaść na ludzi KOD-u na pogrzebie „Inki” i „Zagończyka” [źródło: Facebook, 26 sierpnia 2016]

Nie odpuszczać [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 27–28 sierpnia 2016]

Zakaz handlu w niedzielę [źródło: Facebook, 20 września 2016]

PiS – Posady i Swoi (tytuł pierwotny: TKM) [źródło: Facebook, 21 września 2016]

PiS-owska komisja weryfi kacyjna do spraw reprywatyzacji [źródło: Facebook, 19 października 2016]

Zasady czy ludzie? [źródło: Facebook, sierpień 2016]

Moje zastrzeżenia do Kijowskiego [źródło: Facebook, 28 października 2016]

Cztery tysiące za dziecko z gwałtu [źródło: Facebook, 4 listopada 2016]

Cytat [źródło: Facebook, 4 listopada 2016]

Pierwszy rok rządów PiS-u [źródło: niepublikowany, 15 listopada 2016]

Ludzi dobrej woli jest więcej [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 19–20 listopada 2016]

Pułkownik Mazguła [źródło: Facebook, 5 grudnia 2016]

Esbeckie emerytury [źródło: Facebook, 26 listopada 2016]

Zdelegalizować PiS [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 10–11 grudnia 2016]

Dlaczego PiS wrzeszczy, zamiast rozmawiać [źródło: Facebook, 13 grudnia 2016]

Trochę szacunku dla samych siebie [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 3 stycznia 2017]

Rzeczywistość [źródło: Facebook, 6 maja 2016]

Prawda nas wyzwoli [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 14–15 stycznia 2017]

KOŚCIÓŁ

Kościół żądny władzy i pełen hipokryzji [źródło: naTemat.pl, 4 maja 2014]

W imię Boga Wszechmogącego [źródło: naTemat.pl, 16 lipca 2014]

Stop nachalnej katopropagandzie [źródło: naTemat.pl, 11 marca 2013]

Wara wam, politycy i księża, od rozdziału Kościoła od państwa [źródło: naTemat.pl, 17 sierpnia 2015]

Precz z dyktatem fanatyków (tytuł pierwotny: Mam dość Królikowskiego i ferajny) [źródło: naTemat.pl, 28 stycznia 2014]

Świętsi od Jezusa, bardziej rodzinni od apostołów [źródło: naTemat.pl, 14 sierpnia 2013]

Jeśli Bóg istnieje [źródło: naTemat.pl, 26 sierpnia 2013]

Pięknie już było. Przed Franciszkiem [źródło: naTemat.pl, 17 września 2013]

Naród, ojczyzna, ściema [źródło: naTemat.pl, 10 grudnia 2013]

Gender to jest wojna kobiet [źródło: naTemat.pl, 28 grudnia 2013]

Ludzki pan [źródło: niepublikowany, bez daty]

Polski interes państwa Watykan [źródło: naTemat.pl, 10 stycznia 2014]

Oko zamiast mózgu [źródło: naTemat.pl, 23 stycznia 2014]

Papież Franciszek i Światowe Dni Młodzieży (tytuł pierwotny: Papież Franciszek) [źródło: Facebook, 27 lipca 2016]

Kościół i nacjonalizm [źródło: Facebook, 17 sierpnia 2016]

Kastracja księży i zakaz operacji raka prostaty [źródło: Facebook, 25 września 2016]

Masaż i klauzula sumienia [źródło: Facebook, ok. 17 maja 2016]

KOBIETY

Zadbana kobieta [źródło: Facebook, 1 lipca 2016]

Porucznik Columbo (czyli o mężczyznach) [źródło: Facebook, 12 listopada 2015]

Kobieta – człowiek czy dama [źródło: Facebook, 5 sierpnia 2016]

Piersi [źródło: Facebook, 5 sierpnia 2016]

Komplementy [źródło: Facebook, bez daty]

Nie ma walki o aborcję, jest walka o władzę [źródło: naTemat.pl, 28 września 2013]

Szmaty maszerują, szmaciarze świrują [źródło: naTemat.pl, 20 maja 2014]

Płeć trzymająca język [źródło: naTemat.pl, 20 września 2014]

Ginekolog to nie dentysta, czyli z podręcznika MEN [źródło: naTemat.pl, 15 kwietnia 2015]

Prawa człowieka dla kobiet [źródło: Facebook, 10 kwietnia 2016]

Nieme kobiety w Sejmie [źródło: Facebook, 19 kwietnia 2016]

Nie dajmy „szmacie” zamydlić sobie oczu [źródło: naTemat.pl, 25 maja 2016]

Paulina Młynarska i Matka Teresa [źródło: Facebook, 6 września 2016]

500 Plus (tytuł pierwotny: Luty 2016 – po wprowadzeniu 500 Plus) [źródło: Facebook, 9 lutego 2016]

Moje ciało należy do mnie [źródło: Facebook, 25 września 2016]

Zmiećmy samozwańczych władców kobiet [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 1–2 października 2016]

Chazan [źródło: Facebook, 23 kwietnia 2016]

Nie jesteśmy psami, żeby nas wyprowadzać [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 15–16 października 2016]

Kobiety z życiu publicznym [źródło: Facebook, 18 października 2016]

Kobiety polityczki [źródło: Facebook, 4 listopada 2016]

Przestańcie nami pomiatać [źródło: „Gazeta Wyborcza”, 5–6 listopada 2016]

Ogórek [źródło: Facebook, 14 grudnia 2016]

MEDIA

Prawda [źródło: Facebook, 17 listopada 2016]

Do sztambucha nadludziom, nadredaktorom i nad-Polakom [źródło: naTemat.pl, 14 października 2013]

Towarzysz Szmaciak w natarciu [źródło: naTemat.pl, 17 października 2013]

Koniec z faszystami w moich programach [źródło: naTemat.pl, 11 listopada 2013]

Jeszcze o wolności i cenzurze [źródło: naTemat.pl, 13 listopada 2013]

Żeby debata miała sens [źródło: naTemat.pl, 14 kwietnia 2014]

Nie chcę kłamców w telewizji [źródło: naTemat.pl, 29 czerwca 2015]

Przemysł pogardy? Raczej zastraszania [źródło: naTemat.pl, 14 października 2015]

Pani Eliza zaorała [źródło: Facebook, 3 lutego 2016]

Z kim (nie) rozmawiać [źródło: Facebook, 3 marca 2016]

Opiniotwórczość [źródło: Facebook, 28 czerwca 2016]

Obiektywizm [źródło: Facebook, 21 lipca 2016]

Eksperci [źródło: Facebook, 4 sierpnia 2016]

Media [źródło: Facebook, 16 października 2016]

Reżimowe media [źródło: Facebook, bez daty]

Copyright © Eliza Michalik, 2017

Copyright © Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2017

Redaktor prowadząca: Monika Długa

Redakcja: Katarzyna Gwincińska

Korekta: Agnieszka Czapczyk / panbook.pl

Projekt typograficzny i łamanie: Stanisław Tuchołka / panbook.pl

Projekt okładki: Paweł Panczakiewicz / PANCZAKIEWICZ ART.DESIGN – www.panczakiewicz.pl

Fotografia na okładce: Anna Kondraciuk

Felietony, reportaże i artykuły zamieszczone w niniejszej książce pochodzą z bloga Pani Elizy Michalik prowadzonego na stronie naTemat.pl. Pozostałe teksty pochodzą z „Gazety Wyborczej”, portalu Onet.pl oraz konta autorki na Facebooku.

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej: Dariusz Nowacki

Wydanie elektroniczne 2017

eISBN 978-83-7976-651-2

CZWARTA STRONA

Grupa Wydawnictwa Poznańskiego sp. z o.o.

ul. Fredry 8, 61-701 Poznań

tel.: 61 853-99-10

fax: 61 853-80-75

redakcja@czwartastrona.pl

www.czwartastrona.pl