Copyright © Maria Nurowska, 2017

Projekt okładki

Julia Lew

Redaktor prowadzący

Michał Nalewski

Korekta

Grażyna Nawrocka

ISBN 978-83-8097-285-8

Warszawa 2017

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Czego się tkną, czernieje, umiera…

Chyba sam diabeł ich wymyślił!

1

Gdzieś, w najdalszym zakątku ziemi, gdzie rosną najpiękniejsze kwiaty, a morze jest w kolorze błękitu, pod palmą odpoczywał na leżaku starszy mężczyzna, chyba nawet drzemał… Podszedł do niego rycerz w zbroi, co było o tyle dziwne, że pod palmami panowało wieczne lato i mocno przygrzewało słońce…

– Z czym przychodzisz? – spytał Woland, nie otwierając oczu.

– Chcą aresztować uczciwego człowieka.

– Nie znajdziesz uczciwych ludzi, każdy ma coś na sumieniu, taki to gatunek…

– Ten jest czysty jak łza, messer. Potrzebna interwencja.

– Fagocie, ty już spłaciłeś swoje rachunki.

Fagot vel Korowiow, swego czasu w Moskwie „samozwańczy tłumacz tajemniczego i niepotrzebującego bynajmniej żadnych tłumaczy konsultanta”, był błędnym rycerzem, nie miał rodziny, nie miał nikogo, samotny wśród ludzi, konno przemierzał ziemskie wertepy. Któregoś razu w przydrożnej tawernie wypił o jedną szklanicę za dużo i niefortunnie przekroczył granicę żartu o sile nieczystej. Spotkała go za to kara i, mówiąc wprost, diabli go porwali. Ale coś, co miało być pokutą, okazało się piękną przyjaźnią i rycerz wcale nie tęsknił za swoim poprzednim życiem.

– Spełnisz moją prośbę, messer?

Starszy mężczyzna na leżaku westchnął.

– No cóż… przynieś globus.

Zadzwonił budzik i Małgorzata z trudem otworzyła oczy. W nocy długo nie mogła zasnąć, bo decyzja, którą podjęła, zmieniała wszystko, i to nieodwracalnie. Ale już się nie wycofa, chociaż dobrze wiedziała, czym jest życie we dwoje, kiedy człowiek przestaje być samotną wyspą i nie da się wydzielić własnego terytorium, które stało się terenem granicznym, niestabilnym, podbitym. Jej małżeństwa, trwającego wiele lat, nie można było nazwać szczęśliwym związkiem. Adam wkrótce po ślubie zachorował na stwardnienie rozsiane i właściwie chorowali wszyscy: on, ona i ich córka Jagoda. Mąż praktycznie przestał pracować, wycofany, wpatrzony w ekran godzinami śledził polityczne debaty, zamiast w realu udzielał się na portalach społecznościowych. Facebook stał się jego nowym światem, nowym domem. Wszystkie obowiązki spadły na Małgorzatę, a miała bardzo wyczerpującą pracę.

O tym, że chce zostać prawnikiem, zadecydowała w dzieciństwie. Uwielbiała ojca, który był sędzią i potrafił tak pięknie opowiadać o swoim zawodzie. Sędzia musi być jak dobry ojciec, surowy, ale sprawiedliwy, odpowiedzialny, powinien samodzielnie myśleć, słuchać ludzi i podejmować mądre, arbitralne decyzje, nieuzależnione od nikogo i niczego, powinien być neutralny politycznie, bo tylko to zapewni mu bezstronność…

Zapadła jej w serce ta patriarchalna neutralność, starała się ojcowskich zasad przestrzegać, co było przyczyną spięć z Adamem, który uważał, że sytuacja w Polsce wymaga opowiedzenia się po jednej ze stron.

– Nie widzisz? Trwa wojna, a ty jesteś obywatelką tego kraju!

– Przede wszystkim jestem sędzią – odpowiadała ze spokojem.

Była dzieckiem starych rodziców. Kiedy się urodziła, matka dobiegała pięćdziesiątki. Ojciec, dziesięć lat starszy, miał dla Małgorzaty o wiele więcej cierpliwości niż rodzicielka, która czasami zachowywała się, jakby sama była jego dzieckiem, zazdrosnym o drugie, młodsze. Ona też skończyła prawo, ale nigdy nie pracowała zawodowo, po śmierci ojca Małgorzaty ich sytuacja z roku na rok się pogarszała. Matka była osobą niepraktyczną, poza tym nie zamierzała podjąć prawniczej praktyki – wymawiała się wiekiem, przewlekłymi chorobami. Musiały dość tanio sprzedać dom, miał obciążoną hipotekę, i przenieść się do bloku. Małgorzata na studiach dorabiała korepetycjami, bo nie starczało na miesięczne opłaty. Mieszkanie składało się z dwóch ciasnych pokoi i kuchni, więc gdy nieoczekiwanie zaszła w ciążę i wzięli z Adamem ślub, on nadal mieszkał w akademiku. Pochodził z Dolnego Śląska. Obie z córką uwielbiały tam jeździć. Matka Adama, typowa Ślązaczka, stała na straży tradycji, w domu teściów było pełno haftowanych serwetek, firan i obrusów. Kiedy widziała, jak Jagoda tuli się do babci, robiło jej się smutno. Między matką i córką istniał chłodny dystans, który narzuciła Jagoda. Małgorzata nie odważyłaby się jej przytulić.

Jagoda miała dopiero czternaście lat, ale uważała się za dorosłą. Niedawno bez jej zgody zrobiła sobie tatuaż na ramieniu. Wybuchła awantura.

– Teraz wszyscy mają tatuaże!

– Nie musisz być taka jak wszyscy.

– Bo jestem córką sędzi?

– Nie, bo jesteś jeszcze dzieckiem.

Córka popatrzyła na nią z politowaniem.

– Na jakim ty świecie żyjesz?

– Na tym samym co ty!

Oczy jej się zwęziły.

– Tylko że muszę się za ciebie wstydzić!

– Niby dlaczego?

– Bo w sądzie pracują… komuniści i złodzieje!

Powtórzyła tę rozmowę psychiatrze, do którego Adam chodził, czy raczej był wożony, na terapię.

– Przejdzie jej, taki wiek – odrzekł.

– Ale to słownictwo?

– Ona tylko powtarza.

– Po kim?

Spojrzał na nią zza okularów.

– Na jakim świecie pani żyje? – bezwiednie powtórzył pytanie Jagody.

Ten świat na pewno jej nie rozpieszczał. Zaczynała aplikację w sądzie, gdy umierała jej matka. Miała już dziecko i męża, który rozpoczynał karierę naukową. Kiedy Adam zachorował, musiała uczestniczyć w praktykach w Krajowej Radzie Sądownictwa, a potem odbyć roczny staż na stanowisku asystenta sędziego, następnie referendarza sądowego. Nie dałaby sobie rady, gdyby nie teściowa. Zajmowała się chorym synem, wnuczką i domem, dopóki Małgorzata nie otrzymała aktu powołania na urząd sędziego z rąk prezydenta. Uroczystość w Pałacu Prezydenckim była dla niej i teściowej ogromnym przeżyciem.

Ale po jej wyjeździe dramatycznie pogorszył się stan Adama. Choroba, która nierzadko atakuje ludzi młodych, początkowo była trudna do zdiagnozowania. Łudzili się, że uda się ją opanować, że to jakaś rozległa infekcja, że sama przejdzie… ale po kilkunastu miesiącach nastąpił drugi rzut i już nie mieli żadnych wątpliwości, że to stwardnienie rozsiane. Początkowo Adam próbował walczyć, ćwiczył pod okiem specjalisty, ale zniechęcił się, kiedy nie zauważył widocznej poprawy. Małgorzata upewniała się, czy bierze leki. Ale ten upór, brak woli walki przyśpieszyły postęp choroby i mąż musiał poruszać się na wózku. Był zdruzgotany. Zdarzało się, że kiedy wchodziła do jego pokoju, rzucał w nią tym, co akurat miał pod ręką. Jedynie Jagoda potrafiła sobie z nim radzić. Przytulała się do ojca, przemawiała jak do dziecka i gładziła po głowie. Małgorzacie serce się ściskało, kiedy na to patrzyła. Mąż był zdolnym informatykiem, myślał o karierze naukowej, ale zdążył tylko obronić doktorat. Władze Politechniki nie zamierzały się z nim rozstawać, on podjął taką decyzję, zamknął się w czterech ścianach pokoju. Uczelnia starała się mu pomóc, dostawał wciąż prace zlecone, więc całe dnie spędzał przed komputerem. Ale coraz częściej miewał bóle, które nie ustępowały nawet pod wpływem silnych leków. Doszło do tego, że zażądał, aby Małgorzata zdobyła dla niego… narkotyki.

– Tylko lekarz może je przepisać – odrzekła przerażona.

– Wiadomo, że tego nie zrobi, nawet gdybym się przed nim czołgał. Wiesz, co to jest ból oka? Kiedy masz uczucie, że ktoś ci wbija rozżarzony szpikulec wprost do mózgu?

– Ale co ja mogę zrobić…

– Załatw mi morfinę!

– Nie możesz mnie o to prosić. To nie jest wyjście. A ja… ja się do tego nie nadaję…

– A do czego się nadajesz? Nawet w łóżku byłaś beznadziejna! Leżałaś jak kłoda, wyznając nabożną neutralność, co ci tatuś wpoił. Wynocha!

Jagoda uchyliła drzwi swojego pokoju.

– Znów się wścieka? Iść do niego?

Małgorzata pokręciła głową.

– Ma silne bóle, nie możemy mu pomóc…

Ale nowa seria leków, na szczęście refundowanych, obniżyła nieco próg bólu, jak się wyraził lekarz. Niestety, każdy lek ma skutki uboczne, i Adam stał się apatyczny, zobojętniał, odmawiał wykonywania najprostszych czynności, wyglądało to na postępującą depresję. Wolała już wybuchy gniewu.

Małgorzata w szlafroku stała przed lustrem i myła zęby. Nagle przypomniał jej się sen. Miała jakąś sprawę do załatwienia… chyba w urzędzie miasta. Przed budynkiem zgromadziła się grupka gapiów, a w drzwiach młodsza referent, zalewając się łzami, wyśpiewywała:

U prząśniczki siedzą jak anioł dzieweczki,

Przędą sobie, przędą jedwabne niteczki…

Małgorzata wyminęła ją i weszła do środka. Stanęła jak wryta, bowiem po piętrach niósł się zbiorowy śpiew, chórzyści zagłuszali siebie nawzajem, trudno więc było rozpoznać melodie, ale ucho wyłapywało fragmenty tekstu:

My pierwsza brygada…

Szła dzieweczka do laseczka…

Stała zasłuchana, nie bardzo wiedząc, co ma ze sobą zrobić, kiedy do hallu wkroczył mężczyzna w białym kitlu, z podręczną torbą.

Ten sen… No tak, puknęła się w czoło. Przecież podobna scena była w Mistrzu i Małgorzacie!

Mam nadzieję, że Woland wraz ze swoją świtą nie pojawi się w Warszawie – pomyślała i uśmiechnęła do swojego odbicia w lustrze. Potem ubrała się i wyszła z psem na pobliski skwer. Usiadła na ławce starając się strząsnąć z siebie resztki snu, kiedy przysiadł się nieznajomy. Sprawiał wrażenie nieco… egzotyczne.

– Nie boi się pani, że tu usiadłem? – spytał bezbłędną polszczyzną.

– Nie jestem strachliwa – odparła.

– Ale może pani oberwać przy okazji, jeśli komuś się nie spodobam.

– Wstyd mi za moich rodaków – przyznała. – Jesteśmy poddawani indoktrynacji…

– Wiem, wiem, pasożyty w przewodzie pokarmowym i tak dalej.

– Ja się z tym nie utożsamiam i mam nadzieję, że mój kraj…

– Tak? – zainteresował się nieznajomy.

– Ach – machnęła ręką. – Nie ma o czym mówić.

– Przeciwnie, Małgorzato!

– Skąd pan zna moje imię? – spytała ostro, odwracając się w jego stronę, ale nikogo tam nie było.

Co się ze mną dzieje? – pomyślała. – Chyba znowu przysnęłam.

Uwiązała Reksa przed sklepem i kupiła świeże bułki na śniadanie, po czym wróciła z psem na górę. Na usilne prośby Jagody wzięli ze schroniska kundelka, córka przysięgała, że będzie się nim zajmować, wyprowadzać rano przed szkołą, ale po kilku tygodniach zapał ostygł i na Małgorzatę spadł kolejny obowiązek. Reks szybko stał się członkiem rodziny, więc nie narzekała.

Obudziła córkę, zrzucając z niej kołdrę. Porozmawiały chwilę przy śniadaniu. Jagoda chodziła do drugiej klasy gimnazjum i nie wiadomo było, co dalej, bo gimnazja od września najpewniej zostaną zlikwidowane. Rząd zaskoczył wszystkich reformą robioną na kolanie.

– Czy coś wiadomo na temat zmian? Ktoś z wami rozmawiał?

– Nikt z nami nie rozmawiał – burknęła Jagoda. – Przeganiają nas jak bydło z miejsca na miejsce!

– Jak ty się wyrażasz?!

– Mówię, jak jest!

– Są inne słowa.

– Tym głąbom trzeba walić prosto między oczy, inaczej nie zrozumieją – odrzekła Jagoda, wstając.

Małgorzata nie zdążyła już spytać, kogo córka miała na myśli.

Do sądu pojechała trochę wcześniej, bo chciała jeszcze raz przejrzeć akta sprawy, którą miała prowadzić. Gdy tylko wysiadła z windy, podeszła do niej koleżanka, wzięła ją pod rękę, położyła palec na ustach i zaprowadziła do toalety. Najpierw upewniła się, czy są same.

– Wiesz, co się stało? – powiedziała szeptem. – CBA o szóstej rano wyprowadziło z domu Józefa Piniora, aresztowali go!

– To zdaje się senator? – spytała Małgorzata niepewnie. – Powinien mieć immunitet.

– Były senator i wielki bohater! Widziałaś film 80 milionów?

– Nie.

– Koniecznie zobacz. On w stanie wojennym wykradł z banku pieniądze związku, dzięki temu „Solidarność” mogła się zorganizować i zwyciężyła. To bohater, legenda!

– Co mu zarzucają?

– Wkrótce się dowiemy, będzie konferencja w prokuraturze. Ale wyprowadzali go w kajdankach, jak zwykłego bandytę.

Małgorzata nie obejrzała konferencji, bo w tym czasie była na sali sądowej, ale wieczorem włączyła „Fakty”. Wiadomości w telewizji rządowej mąż nie pozwolił jej oglądać.

Bohater podziemia – myślała. – Były senator, który operował milionami i wziął łapówkę w wysokości czterdziestu i sześciu tysięcy złotych? Nieprawdopodobne.

Weszła na stronę senatora Piniora, ze zdziwieniem czytała biogram, który miał tak mało wspólnego z wówczas przaśną, robotniczą Polską.

Absolwent prawa, stypendysta New School University w Nowym Jorku. Przed upadkiem komunizmu pracował jako tłumacz w jednym z wrocławskich banków, a więc znał biegle przynajmniej jeden język obcy, co w tamtych czasach było chyba rzadkością, teraz zresztą też, ludzie obecnej władzy są w większości lingwistycznymi analfabetami, ci z poprzedniej ekipy zresztą też. Były premier, obecnie przewodniczący Rady Europejskiej, ledwo dukał po angielsku, co prawda dość szybko nauczył się tego języka, ale akcent…

Dzięki ojcu, który nie szczędził słów zachęty i środków, Małgorzata angielski opanowała biegle, umysł dziecka chłonie wszystko jak gąbka…

Czytała biogram niezwykłego człowieka. Skończył Studium Etyczno-Religioznawcze… pewnie chodzi do spowiedzi… I z czego miałby się spowiadać Panu Bogu? Zgrzeszyłem, wziąłem dwie łapówki? Czterdzieści tysięcy i sześć? On, Kawaler Legii Honorowej?

W roku tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym organizował struktury „Solidarności” na Dolnym Śląsku. Był członkiem zarządu regionu i jej rzecznikiem finansowym. Tuż przed wprowadzeniem stanu wojennego podjął z konta związku osiemdziesiąt milionów, dzięki czemu komunistyczne władze nie położyły na nich łapy. Te pieniądze przechował metropolita wrocławski Henryk Gulbinowicz, w następnych latach posłużyły do organizowania podziemnych struktur. W filmie 80 milionów Piniora zagrał aktor, którego nazwisko nic jej nie mówiło, ale rzadko chodziła do kina, a od czasu choroby męża wcale… Po trzynastym grudnia senator ukrywał się, poszukiwany listem gończym, aresztowano go w kwietniu tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego drugiego roku, został skazany na karę czterech lat pozbawienia wolności i zwolniony na mocy amnestii w lipcu tego samego roku. Potem był kilkakrotnie więziony, w tym za złożenie kwiatów pod wrocławską zajezdnią tramwajową w rocznicę sierpnia tysiąc dziewięćset osiemdziesiąt. Pozostawał pod opieką Amnesty International jako więzień sumienia. A teraz zatrzymany przez Centralne Biuro Antykorupcyjne, na czele którego stoi człowiek z wyrokiem trzech lat bezwzględnego więzienia za nadużycie władzy. Czasy się zmieniły i prezydent ułaskawił tego gościa, łamiąc prawo, bo wyrok nie był prawomocny. Ten sam człowiek kazał aresztować Józefa Piniora, który został o szóstej rano wyciągnięty z łóżka i w kajdankach doprowadzony do prokuratury!

Na jakim ja świecie żyję? – pomyślała.

Urodziła się na rok przed Sierpniem… datą przełomową w życiu jej narodu. Kiedy wprowadzono stan wojenny, miała niespełna dwa lata, oczywiście tego nie może pamiętać, ale jakieś ulotne strzępy zdarzeń pozostały. Procesje, czołgi i transportery na ulicach, żołnierze przy koksownikach, potem dużo kwiatów. To był pogrzeb zamordowanego przez bezpiekę księdza. Zabrała ją tam opiekunka, bo dopóki żył ojciec, stać ich było, aby zatrudnić pomoc. Matka, choć nie pracowała, „chciała mieć chwilę dla siebie”.

Małgorzata pomyślała z żalem, że ta wpojona jej przez ojca neutralność światopoglądowa coś jej odebrała, pewien rodzaj emocji związanych z rozgrywającą się na jej oczach historią. Kiedy odbywały się pierwsze, częściowo wolne wybory, skończyła dziesięć lat. Rodzice zabrali ją do lokalu wyborczego i to ona, w ich imieniu, wrzuciła do urny kartki. A potem poszli do kawiarni na lody. Ojciec wtedy powiedział: „Zapamiętaj ten dzień, Małgosiu, może uda się nam nie zmarnować tej szansy”. Jego słowa zapadły jej w pamięć, chociaż wtedy nie rozumiała ich sensu…

Raport Fagota, sporządzony na polecenie Wolanda, część I:

„Niewielki kraj w Europie Środkowej, ludność jednolita, powyrzucali wszystkich, którzy się nie wywodzą z plemienia Polan. Pic na wodę, bo najpierw to były ludy wędrowne, przemieszane i z tych mieszańców w końcu część osiadła w jednym miejscu. Pierwszy oficjalny władca przybrał imię Mieszko. Sytuacja go zmusiła. By zabezpieczyć dynastyczny byt, wpuścił na swoje tereny duchowieństwo, które odtąd z imieniem miłosiernego Chrystusa na ustach skazywało na stos, ograbiało bogobojny motłoch i niewoliło białogłowy. Teraz już stosy nie płoną, ale wszystko inne, to jak drzewiej bywało…”.

Fagot pokazał notkę prasową Wolandowi, wiązała się bowiem ściśle z podróżą do kraju w Europie Środkowej.

„Prokurator miał ogłosić decyzję w sprawie aresztowania byłego senatora Józefa Piniora. Tuż po rozpoczęciu konferencji łamiącym się głosem przeprosił: Państwo wybaczą, proszę o zrozumienie. I wyszedł. Sprawa dotyczy osoby, którą osobiście uważam za bohatera z przeszłości naszej ojczyzny – oznajmił po powrocie, poinformował jednak, że podjęto »bardzo trudną decyzję« o skierowaniu wniosku o tymczasowe aresztowanie w związku z obawą matactwa, a także koniecznością podjęcia »czynności o charakterze osobowym, gromadzenia dokumentów i ich analiz i badań«. Wniosek został przekazany do sądu”.

– Skąd ta „trudna decyzja”? Mają jakieś dowody przeciwko temu człowiekowi? – spytał Woland.

– Gówno mają, messer, za przeproszeniem. Oczywiście sfabrykowali, pocięli taśmy z nasłuchów. Rozumiesz, messer, wedle zasady sowieckiego dyktatora: „dajcie mi człowieka, a dowody się znajdą”. W ogóle to Centralne Biuro, rzekomo Antykorupcyjne, to szemrana instytucja, ludzi traktują jak pionki na szachownicy, zależy, skąd wieje wiatr, jaka sytuacja geopolityczna. Grają też między sobą, mimo wszystko za poprzedniej, deklarującej powszechną miłość, władzy prokuratura umorzyła sprawę. A nowi oczywiście dostali prezent, jak tu z niego nie skorzystać! W czasie konferencji szepnąłem prokuratorowi do ucha: sprawiedliwość albo szubienica… Przestraszył się, wybąkał coś o bohaterze zasłużonym dla ojczyzny i uciekł. Niestety, gdy ochłonął, obwieścił tę „jakże trudną decyzję”. Rezerwuję sobie rozprawę z tym panem!

– Hm… – Woland zmarszczył brwi. – Nie dadzą szatanowi dokończyć wakacji… Może i ruszymy zrobić porządek w tej, jak jej tam…

– Polsce – skwapliwie podpowiedział Fagot.

Następnego dnia Małgorzata miała dyżur, a było pewne, że wniosek o aresztowanie Józefa Piniora wpłynie do ich wydziału, więc ona i reszta kolegów chodzili podenerwowani, bo wiadomo, że ta sprawa to gorący kartofel.

Po pierwsze: jeśli chodzi o areszt, sąd nie wydaje wyroku na koniec, tylko postanowienie. Stosuje areszt lub go nie stosuje. Po drugie, jest to kwestia tak zwana dyżurowa. Dajmy na to, ona ma dzisiaj dyżur, a wpływa wniosek o areszt, więc siada i musi go rozpoznać. Wniosek o areszt odbywa się z dnia na dzień. O ósmej rano danego dnia rozpoczyna się dyżur, sprawy o zastosowanie aresztu z reguły wpływają około południa. I wtedy ona sobie bierze posiedzenie, powiedzmy, na godzinę czternastą, siada i o czternastej zaczyna rozpoznawać temat, czyli czyta akta. Zależy, jak są obszerne. Jeżeli bardzo, to swoją decyzję może przełożyć na następny dzień. Ma dwadzieścia cztery godziny na rozpoznanie, ale musi za wszelką cenę się wyrobić, żeby nie było tak, że termin minie, a wniosek jest nierozpoznany. Nie, nie. Wtedy dyscyplinarka. To jest jednoosobowe posiedzenie, jeden sędzia zasiada i decyduje o losie oskarżonego.

Oczywiście jej przypadła sprawa senatora, bo trzech kolegów wzięło zwolnienie lekarskie akurat tego dnia, nagła epidemia grypy na wydziale.

Mijała godzina za godziną, a Małgorzata coraz bardziej się upewniała, że dowody obciążające zatrzymanego są, delikatnie mówiąc, niejasne. Czas grał tutaj rolę, nie mogła spóźnić się z podjęciem decyzji nawet o minutę, ale zbytni pośpiech też nie był wskazany, w jej rękach spoczywał los drugiego człowieka, musiała rozważyć wszystkie za i przeciw. Taki areszt trzymiesięczny bywa gorszy niż więzienie. To pełna izolacja od świata zewnętrznego, brak informacji, widzenia z rodziną są ograniczone, prokurator musiałby wydać na to zgodę, a zwykle się nie śpieszy.

Bała się konfrontacji z człowiekiem legendą, nie mogła sobie przypomnieć, jak wygląda ten bohater, więc doznała szoku na widok starszego, niepozornego mężczyzny w okularach. Inaczej go sobie wyobrażała. I to on, z wyglądu… księgowy, wyprowadził służby w pole i tuż pod nosem bezpieki wyniósł z banku worek pieniędzy, ratując fundusze „Solidarności”? – pomyślała rozczarowana.

Zmieniła jednak zdanie, gdy spojrzeli sobie w oczy. Nie dostrzegła tego lęku, który często widziała u przesłuchiwanych, którym trudno się zresztą dziwić, skoro od niej zależał ich los. Senator położył rękę na sercu.

– Całe życie byłem uczciwym człowiekiem. Jestem niewinny! – powiedział mocnym spokojnym głosem. – Więzienia się nie boję, znam je na wylot, ale to nie ja powinienem tam trafić, lecz ci, którzy mnie przed sądem postawili! Ale mówię pani, w Trzeciej Rzeczypospolitej grożono mi sądem, to i w czwartej to przeżyję!

– Z jakiego powodu grożono panu sądem? – przerwała mu.

– W wywiadzie dla „Gazety Wyborczej” powiedziałem, że ujawnię prawdę o więzieniach CIA w Polsce, a według mojej wiedzy istniał dokument z podpisem ówczesnego premiera, dokument był do tego stopnia szczegółowy, że na przykład określał, co należy robić ze zwłokami przetrzymywanej w „ośrodku” osoby. To oznaczało, że strona polska dobrze wiedziała, co tam się dzieje. No i ówczesny premier zaczął straszyć mnie sądem! Nazwał mnie pospolitym łajdakiem i kłamcą. Teraz z kolei chcą ze mnie zrobić łapówkarza…

– Widział pan ten dokument? – spytała.

– Pani sędzio, byłem europosłem i brałem udział w pracach komisji weryfikującej informacje o tajnych więzieniach w krajach Europy Środkowej, w Polsce też. W tych więzieniach po jedenastym września CIA przetrzymywała oskarżonych o działalność terrorystyczną. Myśmy ustalili, że takie więzienia istniały, ale władze polskie szły w zaparte.

– Takie sprawy są trudne do ustalenia, bo wszystko się odbywa za zamkniętymi drzwiami. Skąd komisja powzięła taką pewność?

Senator uśmiechnął się z politowaniem.

– Mam nadzieję, że w sprawach, które pani rozstrzyga, jest pani lepiej zorientowana… Taką, jak pani się wyraziła, pewność powziął także Trybunał w Strasburgu, więc Polska musiała wypłacić odszkodowanie dwóm więźniom, którzy przeżyli tortury, martwi nie mogą już dochodzić sprawiedliwości.

Małgorzata musiała przyznać, że nic o tej sprawie nie wiedziała.

– Tworzenie tego typu ośrodków przez obce wywiady to łamanie konstytucji – ciągnął Pinior. – Powrót do zbrodniczych systemów autorytarnych dwudziestego wieku, z którymi walczyłem i walczyć będę do końca! Pani sobie wyobraża? Nazywano te katownie „ośrodkami śledczymi”! To tylko słowa, nie ma znaczenia, jak nazwiemy takie miejsce: ciemną dziurą, ośrodkiem czy więzieniem. Miejsca, gdzie przetrzymuje się bezprawnie ludzi, pozbawia ich wolności i torturuje, są więzieniami bez względu na ich wielkość czy nazwę!

Słuchając tego niezwykłego człowieka, trudno było uwierzyć w jego winę, nawet gdyby sam się przyznał. Był oskarżony o branie łapówek – za załatwienie spraw w ministerstwach, urzędach samorządu terytorialnego, a także w straży pożarnej i ośrodkach ruchu drogowego. Podobne zarzuty postawiono także asystentowi senatora.

„18 września 2015 roku Pinior odebrał we francuskiej ambasadzie w Warszawie Order Legii Honorowej. Z tej okazji senator postanowił urządzić przyjęcie w jednej ze znanych restauracji, na które zaprosił wielu znanych polityków, w tym ówczesną premier. Potrzebował wtedy pieniędzy…” – czytała we wniosku prokuratora.

Też mi dowód! Domniemanie, że zabrakło mu pieniędzy na wystawne party… Wokół senatora kręciło się dużo różnych osób, jeśli mógł pomóc, robił to bezinteresownie, tak o nim jeszcze niedawno mówiono, a dziś… Dlaczego ktoś, kto zagrał na nosie bezpiece, podjął osiemdziesiąt milionów i nie wziął złotówki dla siebie, miałby stracić godność dla czterdziestu tysięcy?

Adwokat Piniora powiedział, że pieniądze dla jego klienta nigdy nie były istotne. Politycy, którzy stawali się europosłami, otrzymywali wysokie wynagrodzenie w euro, więc pomnażali swój majątek, kupowali domy, samochody, wyjątkiem był właśnie Pinior. On po prostu, ku przerażeniu żony, rozdawał zarobione pieniądze potrzebującym albo pożyczał… na wiecznie nieoddanie. Po powrocie do Polski to samo, ustawiał się do niego ogonek pokrzywdzonych, pisał dla nich pisma, interweniował. Czasami ktoś sobie przypomniał o długu i oddawał, ale co to ma wspólnego z łapówką?

Śledztwo przeciw niemu wszczęło CBA jeszcze za poprzedniej ekipy, możliwe, że senator komuś nadepnął na odcisk, jak widać, każdej władzy patrzył na ręce. Założono mu podsłuch, ale nie znaleziono dowodów uzasadniających aresztowanie i śledztwo zostało umorzone. Kiedy opozycyjna partia w końcu wygrała wybory, wznowiono postępowanie, a gdy podniósł się krzyk po aresztowaniu senatora, prokuratura oznajmiła, że to tylko kontynuacja tamtej sprawy.

Ale materiał z podsłuchów otrzymała niekompletny, jakby wyrwany z kontekstu. Zeznania świadków na ogół dość mętne, do konfrontacji nie doszło. Tak się śpieszyli, żeby go aresztować, że nie postarali się o te jakoby niepodważalne „twarde dowody”.

No cóż, mąż często jej zarzucał, że za bardzo ufa ludziom i dlatego wybrała zły zawód, ale w sądzie liczą się dowody, a nie sympatie czy antypatie. Teraz musiała się pochylić nad wnioskiem o areszt i przeczytać uzasadnienie. Została sama ze stertą akt. Miała nie tylko zadecydować o losie senatora Józefa Piniora, ale i swoim własnym. Przeczuwała, że jeśli odrzuci wniosek prokuratury, rozpęta się piekło, będą ją atakować za rzekomą stronniczość, zacznie się grzebanie w jej życiorysie. Co robili jej dziadkowie w czasie wojny? Jakie nosili nazwisko? Jaki mieli kształt nosa? Ojciec – z pewnością czerwony pieszczoch, skoro w komunistycznej Polsce skończył z wyróżnieniem prawo, ale nie tego najbardziej się bała.

Do czasu choroby Adama uważała swoje małżeństwo za udane, chociaż nie była pewna, czy doszłoby do niego, gdyby nie wpadka. Oboje chcieli realizować swoje ambicje zawodowe. Wahała się nawet, czy nie usunąć ciąży, ale Adam, chociaż był wściekły na nią, bo jak mogło w ogóle do tego dojść?!, kategorycznie się sprzeciwił. Teraz oczywiście nie wyobrażała sobie, że Jagody mogłoby nie być. Nie przypominała, co prawda, tamtej radosnej, małej dziewczynki z dołeczkami w policzkach, cóż, wchodziła w trudny wiek i należało to przeczekać. Małgorzata miała wyrzuty sumienia, że poświęcała córce za mało czasu, ale pewnych spraw nie da się pogodzić. Nie była gotowa aż na takie poświęcenie, aby przesiedzieć w domu te pierwsze, podobno najważniejsze lata w życiu dziecka. Zanim Jagoda zaczęła chodzić do przedszkola, zajmowały się nią opiekunki, które często się zmieniały i to też nie było dobre.

Adam był jej pierwszym i jedynym mężczyzną, więc nie miała porównania, jak mogło być z kimś innym, nie miała też poczucia, że coś traci. Było im ze sobą dobrze. Seks nigdy nie odgrywał w jej życiu szczególnie ważnej roli. Codziennie wracała do domu i było tak, jakby wkładała wygodne kapcie. Nie potrzebowała zmiany. Ale Adam zachorował. Pojawiły się wyrzuty sumienia, że nie może być przy nim, wspierać go. Wybawiła ją z tego teściowa. Dobry człowiek, przyjaciółka. Nie miała pretensji do synowej, że całymi dniami pracuje. Kiedy Małgorzata wracała, często wieczorem, zawsze czekał na nią spóźniony obiad.

Po wyjeździe teściowej zaczęły się prawdziwe kłopoty. Choroba Adama coraz bardziej się rozwijała, Małgorzata bezradnie patrzyła, jak jej mąż się poddaje, rozpada… Wtedy ktoś jej poradził, aby skorzystać z pomocy psychiatry. Dostała numer telefonu do znanego profesora, ale trudno było się z nim umówić, często wyjeżdżał za granicę na jakieś sympozja i wykłady, w końcu jednak się udało. Adam początkowo odmówił, ale jakoś go ubłagała.

– Jeśli nie chcesz tego zrobić dla mnie, zrób to dla Jagody.

– Dla was obu – odrzekł.

Psychiatra miał swój gabinet na trzynastym piętrze w nowoczesnym wieżowcu, był tam na szczęście podjazd i winda przystosowana dla wózków inwalidzkich.

Drzwi otworzyła im asystentka.

– Pan profesor czeka – przywitała ich z uśmiechem.

Małgorzata ucieszyła się, że poczekalnia jest pusta, Adama krępowaliby inni pacjenci.

Profesor był wysokim, barczystym mężczyzną, siwa czupryna opadała mu na czoło. Raczej typ sportowca niż naukowca z tytułami. Poza tym siwizna nie pasowała do jego twarzy, twarz była młodsza, dopiero kiedy się uśmiechnął, wokół oczu pojawiły się zmarszczki.

Wstał na ich widok.

– Jerzy Brzeski.

– Małgorzata Poznańska-Śliwa.

– Adam Śliwa.

– Pani Małgorzato – zwrócił się do niej profesor. – Proszę teraz nas zostawić i zaczekać w poczekalni.

– Tak, tak, oczywiście.

Nie znalazła tam żadnych kolorowych pism, jak to zwykle bywa w takich miejscach, tylko kilka książek na półce. Wzięła pierwszą z brzegu. Bułhakow, Mistrz i Małgorzata, kiedyś lektura szkolna. Otworzyła książkę: „Kiedy zachodziło właśnie gorące wiosenne słońce, na Patriarszych Prudach zjawiło się dwu obywateli”.

I nagle, zamiast odłożyć powieść na półkę, schowała ją do torebki. Czuła się jak mała dziewczynka, która wie, że zrobiła coś złego, ale tego nie żałuje.

Potem, kiedy się bliżej poznali, przyznała się profesorowi, Jerzemu… do tej kradzieży. Jeszcze na studiach nie wyobrażała sobie weekendu bez książki, śledziła nowości wydawnicze, bywała w salonach prasowych, księgarniach. Uwielbiała ten zapach nowości i kleju drzewnego, może dlatego, że w dzieciństwie chodziła z ojcem do księgarni Prusa nieopodal uniwersytetu. On szukał nowości naukowych, a ona od razu biegła do półki z książkami dla dzieci. Wypatrzyła tam Kubusia Puchatka i tak pokochała tego misia safandułę, że w ciągu dnia nosiła książkę pod pachą, a wieczorem kładła pod poduszkę. Niestety, ta rodzinna tradycja nie przetrwała, nie miała czasu na takie wyprawy ze swoją córką. Czas ją gonił, a potem choroba Adama wywróciła im życie do góry nogami, zaczęła liczyć czas już nie w godzinach, tylko w minutach.

Nie wiedziała, co przyniesie przyszłość, było już wiadomo, że choroba Adama się nie cofnie, może być tylko gorzej, nawet tak sławny profesor jak Brzeski nie był przecież cudotwórcą.

Drzwi się otworzyły i została zaproszona do gabinetu.

– Uwalniam państwa od swojego towarzystwa – zażartował profesor.

Doceniła to, mógł powiedzieć: „może już pani zabrać męża”, jak wcześniej lekarze w kilku przychodniach. Widziała, że Adamowi było przykro. Czuł się jak rzecz.

Kiedy zjeżdżali windą, spytała, jakie wrażenie zrobił na nim profesor.

– Jest w porządku – odrzekł.

– Więc zdecydujesz się na terapię?

– Raczej tak.

Nareszcie zatliła się iskierka nadziei, że ich los chociaż trochę się polepszy. Może terapia zmieni nastawienie Adama do życia i do choroby. W końcu będzie musiał ją zaakceptować, nie ma innego wyjścia.

Wieczorem poszukała w necie informacji o profesorze Brzeskim. Miał pięćdziesiąt cztery lata, a więc był siedemnaście lat starszy od niej, nie miał rodziny, bo Wikipedia raczej by to odnotowała. No tak, typowy naukowiec, zabrakło mu czasu na życie rodzinne. Trzeba przyznać, że jego dorobek naukowy wyglądał imponująco, szereg publikacji, liczne tłumaczenia, wykłady na czołowych uniwersytetach, głównie w Stanach. To niezwykłe, że miał jeszcze czas dla pacjentów.

Raport Fagota, część II:

„Dziwny naród, ci Polanie, strasznie dziwny, drugiego takiego ze świecą nie znajdziesz, w głowie mi huczy od tego prochu z armat, co przeciw nim wystrzelono, a oni nic, tylko lecieli pod te kule, a potem ich wieszcze z dumą opisywali przegrane bitwy.

Najpierw opowiem, co to jest insurekcja. Insurekcja to zbrojne wystąpienie ludności przeciw władzy okupacyjnej. Gdy nie ma się armat, a wróg te armaty ma, lepiej siedzieć cicho i robić swoje. Ale Polanie cicho siedzieć nie umieli, więc co rusz dostawali po łbie. Naliczyłem osiem przegranych powstań mniejszych i większych, i ostatnie, dziewiąte, o dziwo zwycięskie. Zamiast armat jeden wąsaty facet wygrał z imperium zła, przeskoczył płot i stała się jasność!”.

Fagot zastał Wolanda w gabinecie, który nie miał okien, bo kiedy szef pracował, nie lubił dziennego światła. Pod ścianami stały olbrzymie przeszklone szafy biblioteczne, w których mieściły się księgi we wszystkich językach świata, w tym narzecza.

Woland siedział za biurkiem w obitym skórą fotelu z wysokim oparciem i poręczami zakończonymi wyrzeźbionymi trupimi czaszkami.

Przeczytał raport, chwilę podumał.

– Co to za wąsaty facet? – spytał.

– Robotnik, a ściślej elektryk, którego poznał cały świat.

– Znam tylko Edisona. Musiałem się w tamtym czasie mocniej zdrzemnąć, bo jakoś go nie kojarzę.

Fagot pośpieszył z odpowiedzią.

– Lech Wałęsa, messer. Nazywa się Lech Wałęsa.

– Czy to nie on przemawiał w amerykańskim Kongresie?

– We własnej osobie! – rozpromienił się Fagot.

– Niezwykłe poczucie humoru, a jaka dykcja… Nawet się wzruszyłem, co rzadko mi się zdarza. Jak mu się wiedzie?

– Rzuciła się na niego cała sfora. Władzę przejął domorosły dyktator, który mści się na świetlistym elektryku, że to on, a nie dyktator, przeskoczył płot stoczni. Robią teraz z bohaterów męczenników.

– O co im chodzi?

– Chcą go wymazać z kart historii.

Wolant zamyślił się głęboko, Fagotowi wydawało się nawet, że znowu się zdrzemnął, ale po chwili otworzył oczy.

– Nie da się wymazać tego, co niewymazywalne.

– Ja też tak uważam, messer.

– Należałoby chyba złożyć panu Wałęsie wizytę i podtrzymać go na duchu…

– Poniekąd można, tylko że… – urwał Fagot wyraźnie zakłopotany.

– Tak?

– On nosi w klapie marynarki obrazek z Matką Boską!

– Ach… zatem to nie nasze kompetencje – odrzekł Woland. – Mamy ważniejsze sprawy niż problemy tych Polan, w Stanach prezydentem zostanie prestidigitator… We Włoszech być może wybiorą komika na premiera… Europa, cały świat trzeszczy w szwach, a ty się przejmujesz jakimś dyktatorem w łyżce wody? Bez naszej interwencji Ziemia rozpadnie się na kawałki! Teraz, gdy w końcu wywalczyliśmy sobie pewne uprawnienia, Najwyższy poszedł na ugodę. Chcesz to zaprzepaścić?

– Ale my już dawno nie korzystamy z tych uprawnień, messer. Zamiast sprowadzać ludzi na złą drogę, wciąż im pomagamy…

– Już wielki Goethe pisał o mnie: „Jam częścią tej siły, która wiecznie zła pragnąc, wiecznie dobro czyni”. A jemu można wierzyć, jego wzrok sięgał poza ziemski horyzont.

– Prawda – smętnie przytaknął Fagot.

Woland przyjrzał się mu uważnie.

– O co naprawdę chodzi? O tego uczciwego człowieka? Poczekajmy, może sąd go uniewinni i cała awantura, którą planujesz, nie będzie potrzebna.

Fagot zaczerwienił się po same uszy.

– Chodzi też o Małgorzatę.

– Małgorzatę? – zdumiał się Woland.

– Tak, Małgorzatę – powtórzył cicho.

– Małgorzatę Nikołajewną? Wiem, że za nią tęsknisz, ale jej los się już wypełnił, nie wolno nam się wtrącać.

– Nie, messer – odrzekł cicho Fagot. – To inna Małgorzata.

Oczy Wolanda zrobiły się okrągłe ze zdumienia.

– Inna?

– Piękna, dobra i nieszczęśliwa, jak przed naszą interwencją Małgorzata Nikołajewna. Wiesz przecież, messer, że w mojej piersi bije ludzkie serce i czasami się odzywa.

– Czyżbyś się zakochał?

– Nie, messer – uśmiechnął się smutno. – To już nie dla mnie. Jest mi jej żal.

– Znowu to uczucie, którego nie znoszę. Gdzie ona jest teraz?

– W sądzie, musi podjąć decyzję, czy aresztować uczciwego człowieka.

– I co zdecyduje?

– Tego na razie nie wie nikt, nawet ona sama.

– No to mam problem – westchnął Woland. – Wybiłbym ci z głowy tę sprawę, ale twoja pokuta dobiegła końca, a ja spełniam życzenie odchodzącego z mojej świty. Niech ci będzie, zaczynamy akcję. Przygotuj nazwiska ludzi, których powinniśmy rozpracować.

– Tak jest, messer! – zawołał Fagot, trzasnął obcasami i opuścił gabinet Wodza.

Szedł korytarzem, mrucząc pod nosem: „Podaj nazwiska, podaj nazwiska, a skąd ja mam wziąć te nazwiska”… I wtedy coś, jakaś siła fatalna, która nawet w diable drzemie, mu podpowiedziała: „Gazety, przejrzyj prasę”.

Następnego dnia profesor zadzwonił do Małgorzaty i poprosił o spotkanie. Chciał porozmawiać o Adamie. Czuła się stremowana, może dlatego, że Brzeski nie zachowywał odpowiedniego dystansu, patrzył prosto w oczy, jakby chciał prześwietlić rozmówcę, a to ją bardzo peszyło. Małgorzata była nieśmiała i dużo ją kosztowało, aby to ukryć, tym bardziej że wybrała zawód, który z natury rzeczy wymaga stanowczości, po drugiej stronie miała ludzi łamiących prawo, dopuszczających się zbrodni.

Tym razem nie było asystentki, profesor sam jej otworzył drzwi, miał na sobie sportową bluzę i spodnie od dresu.

Brakuje mu tylko opaski na włosach – pomyślała nieco złośliwie.

– Przepraszam za mój strój – zaczął się usprawiedliwiać, jakby czytając w jej myślach. – Zaczytałem się i nie zdążyłem się przebrać. Na szczęście nie jest pani moją pacjentką.

Usiedli przy niskim stoliku w rogu gabinetu. Brzeski miał długie nogi, więc siedział niemal z kolanami pod brodą, co wyglądało dosyć zabawnie.

Pytał o dom rodzinny Adama, o jego stosunki z otoczeniem jeszcze sprzed choroby.

– Mąż pochodzi ze Śląska, moi teściowie to bardzo zacni ludzie, w ich domu zawsze można było się ogrzać…

Brzeski się uśmiechnął.

– Pięknie powiedziane… Czy pan Adam miał rodzeństwo?

– Nie… to znaczy tak, trzech jego starszych braci zmarło jeszcze w niemowlęctwie.

– Z jakiego powodu?

– Teściowa powiedziała, że się nie uchowali. Mój mąż miał więcej szczęścia.

– Czyli jedynak. Pewnie chuchano na niego i dmuchano?

– O nie – zaprotestowała. – Ślązacy to twardzi ludzie i syna chowali surowo.

– A jakie są pani stosunki z teściami?

– Doskonałe, teściową uwielbiam, za jej szorstkością kryje się złote serce.

Po co te pytania? – pomyślała. – Co to ma wspólnego z chorobą Adama?

– Będziemy się zajmować chorobą duszy pani męża, której nie można lekceważyć, bo jest równie groźna, jak jego dolegliwości fizyczne, stąd moja dociekliwość – wyjaśnił, mimo że swoich wątpliwości nie wypowiedziała na głos.

Skinęła głową na znak, że to rozumie.

– A przed chorobą, jakie były wasze relacje?

– To już trwa tak długo, że właściwie nie pamiętam…

– Jakieś różnice zdań? Kłótnie?

– Właściwie nie, oboje byliśmy zajęci, ja zdawałam ostatnie egzaminy, on robił doktorat, spotykaliśmy się dopiero wieczorem.

– A seks państwa był udany?

– Chyba tak…

– Do jakiego stopnia czuła się pani usatysfakcjonowana?

– Przepraszam, ale nie przyszłam do seksuologa, ale terapeuty mojego męża – wypaliła.

– Nie pytam z ciekawości, to jest ważne dla terapii męża. Jest całkowicie zablokowany i trzeba to powoli zacząć rozładowywać. A seks byłby bardzo pomocny.

Małgorzata spuściła głowę.

– My… sypiamy osobno od czasu jego choroby – powiedziała cicho.

Długo przeżywała tę rozmowę, szczególnie pytania o sferę intymną. Uświadomiła sobie, że tak samo jak Adam jest zablokowana w środku, tylko do tej pory nie miała czasu się nad tym zastanawiać. Bywały okresy lepsze i gorsze, kiedy mąż zaczynał się buntować, groził samobójstwem. Nie mogła mu pomóc, tak jak nie mogła pomóc sobie. Dzień miała wypełniony co do minuty, kończył się tuż przed północą. Sytuację mogła rozwiązać gosposia, która odciążyłaby ją od domowych obowiązków, zakupów, sprzątania i gotowania, ale na to nie mieli pieniędzy. Adam dostawał mikroskopijną rentę, a leki kosztowały majątek. Często jej pensja nie wystarczała do pierwszego i ratowała budżet pożyczką z banku, którą potem musiała spłacić. Wytchnieniem było kilka tygodni urlopu, kiedy wszyscy troje jechali do rodziców Adama. Tam często siadała na leżaku w sadzie, otoczona zapachami lata. Małe i krótkie wyzwolenie.

Teściowa świetnie gotowała, niemal wylizywali talerze do czysta. A jej desery, domowe ciasto z owocami…

– Mamo, może byś podszkoliła trochę Gośkę? Jej obiadki są raczej amatorskie – zażartował Adam.

Wtedy ona wystąpiła z nieoczekiwaną propozycją.

– A może Adaś przeniósłby się do nas, póki nie wyzdrowieje? Jego pokój jest wolny. Na komputerze może pracować i tutaj, a tobie, Małgosiu, by ulżyło, za ciężki wózek ciągniesz… ubywa ciebie w oczach…

Przy stole zapadła cisza, wszyscy teraz patrzyli na nią.

– Nie, mamo – odrzekła. – Rodzina musi być razem.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI