Tytuł oryginału

ATT FÖDA ETT BARN

Copyright © Kristina Sandberg,

first published by Norstedts, Sweden, in 2010.

Published by agreement with Norstedts Agency

All rights reserved

Projekt okładki

Wojciech Wawoczny

Zdjęcie na okładce

© picksell/Fotolia.com; Indigo Images

Redaktor prowadzący

Monika Kalinowska

Redakcja

Kinga Szafruga

Korekta

Katarzyna Kusojć

Bożena Hulewicz

ISBN 978-83-8097-291-9

Warszawa 2017

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02–697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

[…] MUSISZ SOBIE RADZIĆ;

zawsze sprawdzaj, czy chleb jest świeży;

a jeśli piekarz mi nie pozwoli?;

chcesz powiedzieć, że wyrośniesz na kobietę,

której piekarz nie pozwala dotknąć chleba?

JAMAICA KINCAID, „DO DZIEWCZYNY”

Z TOMU NA DNIE RZEKI

SZELESZCZĄCY ODDECH po drugiej stronie słuchawki. Ale przecież spytałam tylko, dlaczego nie ma zaproszeń… Przerywa milczenie, pyta, czy piszę książkę. Nie, odpowiadam, jestem w ciąży i pomyślałam, że… Ach, tak. Kończymy, rozłączamy się.

I jeszcze jedna rozmowa. Tak, istotna. Ostatnia. Ale że to wie się dopiero, kiedy jest już po wszystkim. A może miałyśmy jakieś przeczucia. Otwiera się przede mną, bez wahania odpowiada na moje pytania, co odbieram jako niechętną, ale jednak obietnicę. Żadnej szalonej radości, tylko krótka zgoda: dobrze, napisz o tym, skoro to dla ciebie takie ważne.

1938

1

MAJ KOŃCZY WYCIERAĆ ostatni stół, płucze szmatę i patrzy, jak Ingrid strzepuje okruchy z fartucha; sięga po filiżankę z kawą i mówi, że Maj oczywiście musi z nimi jechać. Olof, przystojny i wesoły, zawsze uśmiecha się do Maj, żeby tylko Ingrid nie zauważyła, jak patrzy na nią tymi swoimi brązowymi oczami; gęste ciemne włosy i grzywka, która zawsze opada mu na czoło: czy tak mu się po prostu układa, czy też celowo potrząsa głową, tego nie wie, ale te jego oczy... Maj sięga po porcelanowy dzbanek z kawą. Życzy pan sobie kawy – zwraca się do niego dla żartu. Tak, poproszę, panienko, odpowiada Olof i wyciąga rękę z filiżanką. Woń potu, stopy uwięzione w pantofelkach pocą się, cuchną, nigdzie nie pojedzie. Jedźcie sami, mówi i stawia dzbanek na blacie. Nie bądź taka, wzdycha Ingrid. Maj zauważa jej ciemnoczerwone usta – kiedy zdążyła je pomalować – kiedy przyszedł Olof, były blade; gdy wychodzą i zamykają cukiernię, obie mają czerwone policzki, a ich włosy pachną tłuszczem i kardamonem – czy stopy Ingrid nigdy nie cuchną? I wtedy Ingrid mówi, że Tomas jest bardzo sympatyczny, przystojny i ma samochód, wybiorą się na przejażdżkę, gdzieś niedaleko, do Gullvik albo do Skeppsmalm, wieczór taki piękny, no i jest przecież sobota.

Ciasna toaleta, maleńka umywalka, ale jest i zimna, i ciepła woda. Maj wkłada z mozołem jedną stopę, namydla ją, opłukuje, wyciera, także między palcami. Co ty tam robisz, woła Ingrid, Maj wkłada drugą stopę do umywalki, potem jeszcze myje się pod pachami, dotyka majtek; nie, nie może pojechać w brudnych jedwabnych pończochach, majtki też nie są świeże. Nakłada szminkę, trochę różu, brwi stają się za ciemne, ściera tusz, wygląda, jakby miała podkrążone oczy, zwilża ręcznik, pociera go mydłem i przeciąga mocno tuż pod brwiami, teraz jest zdecydowanie lepiej. Zdejmuje pończochy. Nie, nie wygląda to dobrze, wciąga je z powrotem, chociaż nie pachną najładniej. Podobno jest bogaty. Tomas. W każdym razie Ingrid dawała jej to do zrozumienia. Kiedy zamykają drzwi kuchenne, Olof rzuca, że piękne dziewczyny w letnich sukienkach wyglądają uroczo, pewnie nie mówi tego poważnie, ale jednak. Widzisz mnie teraz, Eriku? Wynajmuję pokój, mam pracę, przyjaciół. Widzisz mnie? Olof bierze ją pod rękę, ruszają w kierunku Viktoriaesplanaden. Samochód stoi w podwórzu, Olof twierdzi, że właściciel na pewno się zgodzi; Maj nie chce wejść razem z nimi do środka, drżą jej nogi, ale Ingrid twierdzi, że musi, bo inaczej Tomas nie będzie chciał jechać i zostaną w mieście. Na pewno ma coś w domu, mówi Olof i zaczynają się piąć po schodach. Kiedy docierają na trzecie piętro i zatrzymują się przed drzwiami, Maj jest zdyszana. Olof wciska dzwonek, przyciąga ją do siebie, chce, żeby Tomas ją zobaczył. W środku panuje cisza, Olof znów dzwoni, tym razem mocniej, wyzywająco.

Spałeś, pyta Olof. Tomas przeciąga ręką po przyprószonych siwizną jasnych włosach. Maj stoi sztywna, nikt jej nie powiedział, że Tomas jest stary, na pewno skończył już trzydziestkę, może nawet czterdziestkę. Wejdźcie, zaprasza ich. W środku unosi się zapach dymu papierosowego i jeszcze czegoś, trudno powiedzieć czego. Kiedy tłoczą się w przedpokoju, Olof mówi, do jakiego wniosku wspólnie doszli: trzeba trochę zrelaksować Tomasa. Co powiesz na małą przejażdżkę, pyta ze śmiechem. Zapowiada się cholernie piękny wieczór. Panie zasłużyły sobie na trochę przyjemności. Teraz Ingrid też się uśmiecha, słyszała, jak mówi, że jest znakomitym kierowcą. Naprawdę, podchwytuje Tomas. Maj zwraca uwagę, że ma krzywo zapiętą koszulę, która wystaje mu ze spodni. Widzi, jak wchodzi do pokoju, sprząta ze stołu szklankę i popielniczkę, ale poza tym panuje porządek: firanki są zaciągnięte, stoi kanapa, fotel, lampa stojąca. Tomas wygląda na nieogolonego, ma cienie pod oczami, ale jest tak bardzo opalony, że zmarszczki przy oczach wydają się jaśnieć w mroku. Dobra rodzina. Maj mówi: ładne mieszkanie, a Tomas śmieje się, kiwa głową, idzie do kuchni i wraca z dwoma piwami i dwiema zielonymi szklankami. Proszę, mówi, siadajcie na kanapie, rozgośćcie się. Maj myśli, że mógłby ją też spytać, bo lubi piwo, ale skąd on miałby o tym wiedzieć? Tomas stawia butelki na stole, trochę zbyt gwałtownie, po czym wychodzi do kuchni. Olof otwiera piwo, nalewa złocisty płyn do szklanek. Stawia je przed Ingrid i przed Maj, a sam sięga po butelkę. Uśmiecha się do Maj, pyta, czy podoba jej się w Örnsköldsvik. Jak długo tu mieszkasz? Od świętej Walpurgii, mówi Maj, i owszem, podoba jej się tu. Nie wspomina o swojej tęsknocie za domem, tęsknocie za Storsjön i wysokim niebem, za Erikiem, czuje zawrót głowy, masz inną? Czy oni też za nią tęsknią? Ojciec, matka, bracia? Ingrid wstaje, sięga do szafki, wyjmuje kolejną szklankę – w cudzej kuchni – odkręca kran, leje wodę do szklanki, pije. Potem staje za fotelem Olofa, kładzie mu rękę na ramieniu, targa jego błyszczące włosy. Maj odwraca wzrok. Tomas jest bardzo inteligentny, mówi Ingrid. Najwyraźniej chce ją nim zainteresować. Typ myśliciela, dodaje.

To co, jedziemy? Tomas staje w drzwiach łączących przedpokój z salonem, tym razem ma na sobie porządnie zapiętą koszulę. Jej jasny kolor podkreśla jego opaloną twarz, spodnie są starannie wyprasowane, policzki gładko ogolone, pachnie mocno wodą po goleniu. Maj widzi jego lekko przekrwione oczy, jakby źle sypiał. Właściwie może się teraz pożegnać, podziękować za piwo, jutro też jest dzień, po całym tygodniu ciężkiej pracy ma prawo czuć się zmęczona. Nagle Olof wstaje, niemal wyskakuje z fotela, i szczypie ją w policzek, Maj się wzdryga, a potem zaczyna się śmiać.

Nie, nie chce siedzieć obok Tomasa, wolałaby usiąść z tyłu, razem z Olofem i Ingrid, ale oni oboje nalegają, żeby zajęła miejsce z przodu. Tomas śmieje się i obiecuje, że będzie jechał ostrożnie, nie musi się bać. Teraz, kiedy siada obok Tomasa, słowa, których zwykle jej nie brakuje, gdzieś umykają, ale może lepiej milczeć, niż pleść coś trzy po trzy, tak, milcz. Bo niby dlaczego miałaby żartować i zabawiać go rozmową, skoro para z tyłu zajmuje się tylko sobą? Tomas w skupieniu patrzy na drogę. W rowach kwitną polne kwiaty, jaskry, bodziszki, wkrótce zakwitnie też dereń, będzie pięknie. W tylnym lusterku widzi, jak Olof obejmuje Ingrid, rumieniec pełznie jej po szyi, wygłupiła się, nie powinna z nimi jechać. Tomas stwierdza nagle, że tak naprawdę to najbardziej lubi żeglować, więc może wybiorą się na przystań, kiedy już dotrą na miejsce... Rzuca Maj szybkie spojrzenie; mówi, że w szopie na łodzie powinny być jakieś ciepłe ubrania, a ona zauważa, jaki ma elegancki profil. O ile Olof wydaje się lekkomyślny, jak Erik, to Tomas jest dojrzałym mężczyzną. Prędkość, widoki, jest zafascynowana... Czy to możliwe, żeby i ona nauczyła się tak dobrze prowadzić samochód?

Nad wodą stoją wille. W jednym szeregu, z trawnikami schodzącymi do paska piachu na brzegu, szuka wzrokiem domku podobnego do domku Erika w Optand, ale widzi jedynie domy z przeszklonymi werandami, balkony i wykusze chowające się za delikatną jeszcze zielenią. Chciałaby jechać dalej, dalej i dalej, a potem usiąść i patrzeć przed siebie, ale obok niej jest obcy mężczyzna, odwraca się więc do pozostałych i pyta, czy daleko stąd do chaty, buty potwornie ją cisną, stopy ma spuchnięte i spocone. Ingrid śmieje się i pokazuje duży pomalowany na zielono dom – tam jest chata, mówi, chichocząc. Tomas podaje jej rękę, tłumaczy, że mama ma parter do swojej dyspozycji, ale teraz jej tu nie ma. Maj wspiera się o niego, wdzięczna. Ruszają w dół, po chwili puszcza go, odchodzi nieco na bok. Panie przodem! Musi przejść przez zimną sień, waha się, przepuszcza Ingrid, wchodzą do dużego pokoju pełnego książek, obrazów, umeblowanego jak mieszkanie w kamienicy. I nagle Maj zaczyna mówić. Formułuje słowa, pytania, wyrzuca je z siebie, nie oczekując konkretnych odpowiedzi ani dalszych pytań, jest głodna, okropnie głodna – jak długo tu siedzą, z kieliszkami i papierosami w dłoniach? Tomas częstuje wermutem, sobie i Olofowi robi drinki, Maj nie widzi dokładnie, co wlewa do wysokich szklanek, a potem w nich miesza. Nie przestaje mówić, ale lepsze to niż milczenie i jej burczący brzuch. Ingrid i Olof zapadają się coraz głębiej w trzeszczącym wiklinowym fotelu. Ona jest pochłonięta studiowaniem jego dłoni, przygląda się linii życia: miłość, dzieci, przyszłość. Zawsze macie tak dużo różnych rodzajów papierosów, pyta Maj Tomasa, kiedy ten mówi jej, że może palić do woli. Patrzy na nią poważnie i tłumaczy, że w rodzinie każdy ma swoje upodobania, więc kiedy wszyscy się zjeżdżają, powinien być duży wybór, inaczej ktoś może okazać niezadowolenie. Mruga do niej porozumiewawczo i szeroko się uśmiecha.

Gdyby Olof chociaż na nią spojrzał. Widzi, jak przeciąga palcem po dłoni Ingrid, a potem dalej, po ręce. Maj dotąd uprawiała seks tylko z Erikiem, zastanawia się, czy z Olofem byłoby inaczej, wydaje ci się, że masz szansę, cierpki smak wermutu w ustach. Przynajmniej odejdźcie gdzieś na bok, gdzieś, gdzie będziecie sami, myśli. Czuje, że chce jej się sikać. Czy Ingrid w ogóle odezwała się do niej od momentu przyjazdu? Tomas siedzi zatopiony we własnych myślach, popija drinki, ma na wpół przymknięte powieki. Trzyma w dłoni papierosa, powinien strzepnąć z niego popiół, w momencie kiedy żar ma spaść na lakierowany parkiet, pochyla się i gasi papierosa na talerzyku na stole. Skoro on się nie odzywa, to dlaczego ona miałaby to robić? Teraz tamci się całują, widzi otwarte usta Olofa, odwraca głowę: na dworze wciąż jest jeszcze jasno, za trzy tygodnie midsommar, dlaczego nie ma cię przy mnie, dlaczego mnie nie obejmujesz, nigdy więcej, postanawia i wstaje. Nie odczuwa skutków wypicia wermutu, nie zamierza też pytać Tomasa, gdzie jest wychodek, po prostu wychodzi w milczeniu. Oszałamiający zapach czeremchy, małe ostre pąki peonii na rabatce wokół masztu do flagi i morze, które jest teraz całkowicie spokojne. Idzie wzdłuż domu i znajduje wychodek, oddaje mocz, czemu towarzyszy znajomy dźwięk, który w panującej tu ciszy wydaje się dość głośny, ale przecież tutaj nikt jej nie słyszy. Przeklęte pończochy, zdejmuje je i wychodzi boso na trawę, w ręku trzyma czółenka. Moczyć stopy w wodzie, która jest lodowato zimna? Wchodzi na pomost, siada na nim. Po drugiej stronie zatoki przepływa kuter rybacki – tak, Petersen dba o swoje sieci – odwraca się pospiesznie i widzi, że Tomas wchodzi na pomost. Masz ochotę, pyta i wskazuje głową na cumującą obok nich błyszczącą brązową motorówkę. Tamci są zajęci sobą, informuje Tomas, a ona oświadcza, że powinna chyba wracać do domu, i jej słowa brzmią ostrzej, niżby sobie życzyła. Tomas wyciąga do niej rękę, Maj wstaje, może powinnam go pocałować, żeby przekonać się, jak to jest. Mamy pokoje gościnne, proponuje Tomas, ale Maj kręci głową. Burczy jej w brzuchu, pyta, jak daleko jest do miasteczka, a Tomas odpowiada, że podrzuci ją łodzią do przystani.

Jak dużo wypił? Ławka obok szopy na łodzie, zaczyna się ściemniać. Tomas mówi, że jego sprawa rozwodowa jest już w sądzie, wyrok ma zapaść na dniach. Nie jest z tego dumny. To nie była wina jego żony Astrid, dodaje, mamrocząc, a Maj zaczyna drżeć w swojej letniej sukience i cienkim bawełnianym sweterku. Nawet pomalowałam brwi. Jakie to ma znaczenie, nie potrafi powiedzieć, czy chociaż raz ich spojrzenia się spotkały. A mimo to zgadza się, by mówili sobie po imieniu. Czuje, jak krew zaczyna w niej żywiej krążyć, Tomas pyta, ile ma lat, dwadzieścia jeden, mówi, chociaż ma urodziny dopiero pod koniec grudnia. Cholernie trudny wiek, stwierdza Tomas. Po chwili dodaje, że jego zdaniem Astrid się z kimś spotyka, ale on zawsze będzie ją kochał, w jakiś dziwnie pokrętny sposób, a Maj wtrąca, że jej narzeczony, to znaczy jej były narzeczony, którego tak nazywa, chociaż nigdy się nie zaręczyli, bo Erik tego nie chciał, też spotyka się z inną. Tomas znika w szopie, za moment wraca, daje jej owczą skórę i parę męskich spodni, mówi, że na morzu będzie zimno. Maj próbuje wejść na pokład, trzymając w ręku czółenka, siada niepewnie, boi się, że wpadnie do wody. Tomas założył wełniane polo i nieprzemakalną kurtkę z kapturem, na głowie ma zabawną czapkę żeglarską z daszkiem. Maj postanawia nie przejmować się Ingrid, chce wrócić do domu.

Morze i zapadający zmierzch. Tomas, który siedzi za sterem i nic nie mówi. Łódź kołysze, od czasu do czasu Maj czuje na twarzy zimne krople wody. Zamyka oczy. Łóżko w pokoju na Bergsgatan. Żeby tylko gospodyni na nią nie czekała. Przecież może chyba czasem pójść na tańce i wrócić późno do domu! Jutro sobie odeśpi. Nie wstanie, nawet kiedy słońce będzie już mocno grzało. Wypije kawę w łóżku i będzie dalej spać. Jeśli zjawi się Ingrid, nie otworzy jej drzwi. Tomas zwalnia, łódź ślizga się po wodzie i lekko się kołysze. Dziękuję za miły wieczór, mówi Maj. Powinienem odprowadzić cię do drzwi, proponuje Tomas, ale Maj z przekonaniem kręci przecząco głową. Wpadnij kiedyś, oddasz mi owczą skórę. Jeśli nie będzie mnie w domu, możesz zostawić ją przed drzwiami, mówi. Maj słyszy, jak uruchamia silnik, ale nie odwraca się, żeby mu pomachać.

2

IDZIE SZYBKIM KROKIEM. Dżentelmen, nie ma co. Uważaj na łobuzów, pijaków i bandytów. Serce dudni jej w piersi. Gdyby tylko mogła zdjąć buty, bolą ją ścięgna nóg. Rozświetlona – nawet o tej porze – jadalnia Hotelu Miejskiego. Okna apartamentów wychodzące na taras z widokiem na fiord. Tam pewnie też sprzątają, zbierają obrusy ze stołów, zdejmują dekoracje. Chciałaby się tam znaleźć? Stać z wykrochmalonymi serwetkami przewieszonymi przez rękę i być gotowa do usługiwania innym. Ale jest tam zimny bufet, i kanapki, jakieś ciasta, desery. Jak ciche jest miasto o tej porze, spowija je przytłumiona szarość, po rynku snują się cienie. Najkrótsza droga do Bergsgatan prowadzi ostrym zboczem, kiedy Maj próbuje biec, czuje ostry ból w łydkach, na szczęście w mieszkaniu Näsmanów światła są zgaszone. Wślizguje się po cichu do sieni i rusza na górę trzeszczącymi drewnianymi schodami. Zdejmuje czółenka, rzuca owczą skórę i spodnie na krzesło; w pudełku ukrytym w walizce w wielkiej nieporęcznej szafie są bułeczki cynamonowe z piątku. Nie wolno jej jeść w pokoju, ale przecież gospodyni się nie domyśli, co innego, jeśli jedzenie intensywnie pachnie. Wiesza sukienkę na wieszaku, jutro ją wywietrzy, czuje, że jej włosy przeszły dymem papierosowym. Wkłada koszulę nocną i wsuwa się między zimne wilgotne prześcieradło a koc, zjada bułeczkę cynamonową: najpierw jedną, potem drugą, i kolejną, w końcu pudełko jest puste, a ona nadal czuje głód, od słodyczy kleją jej się usta i czuje pragnienie. Ale do kuchni nie może iść. Nie o tej porze. Musi zostać w pokoju, nie może ryzykować, że niechcący narobi hałasu w kuchni i wyrwie domowników ze snu. Czuje ćmiący ból nóg, nabiegała się między stolikami w kawiarni, co pan sobie życzy, czym mogę pani służyć, trzy kawy i ciasto, oranżada i napoleonka, rogalik z serem, jajko z anchois na kromce chleba razowego. Przyjechała tu z Östersund nie po to, żeby leżeć w wynajętym pokoju i drżeć w wilgotnej pościeli, w dodatku głodna. Gdyby Erik postawił sprawę jasno. Maj, jesteś niezrównoważona, niełatwo być z tobą. Na Frösön, na Hornsberget, wzięła ze sobą jedzenie, termos z kawą i chleb razowy z kozim serem, jego ulubionym, a potem to przecież on jej szukał, trzynaście dni po tych nieszczęsnych Świętach Wielkanocnych, kiedy odeszła od niego, a on nawet nie próbował jej zatrzymać. Teraz umówił się z nią tylko po to, żeby porozmawiać, chciał być z nią szczery, jakby była dzieckiem, powiedzieć jej, że wszystko przemyślał i prawdę mówiąc, ma dosyć. Twoje napady płaczu, nie przywykłem do czegoś takiego. Nadal czuje zapach jego skóry. Krótko ostrzyżone włosy na karku pod jej palcami. Wieczorami musiała go uspokajać, kiedy zaczynał chichotać przy furtce; ojciec co prawda nie mógł ich zobaczyć, ale mógł ich usłyszeć, gdyby się obudził, byłby wściekły. Zabiłbyś mnie czy jego? Ale ojciec nigdy się nie dowiedział. Jadę do Margit, Margit i ja idziemy do kina, Margit zaprosiła mnie do swojego domku letniego. Margit, która nie byłaby w stanie skłamać, ale wierzyła, że skoro miłość jest darem niebios, należało ją przyjąć z pokorą. Maj musiała jej obiecać, że się pobiorą, z czasem. Mówiąc to, wcale nie kłamała. Bo czy Erik kiedykolwiek powiedział, że tak się nie stanie? Ale też nigdy jej się nie oświadczył. Ella ze swoimi niesfornymi loczkami jak Katharine Hepburn, z przymilnym uśmiechem i szerokimi biodrami. Sypiasz z nią teraz? Gdyby bardziej nad sobą panowała, pozwoliła mu na nią patrzeć, zamiast robić mu awantury, ale czy to by cokolwiek zmieniło? A co tam, kto wie, czy to nie lepiej, że już go nie ma! Przynajmniej Maj może sobie spokojnie wydłubywać językiem kawałki ciasta z zębów. Ma wrażenie, że coś ją swędzi. Czyżby tu były pluskwy? Stary drewniany dom ma kiepską izolację, w niektórych miejscach tapety odchodzą od ściany. W ich maleńkim jednopokojowym mieszkaniu mama zawsze szorowała ściany, sufit i podłogi i nigdy nie mieli żadnego paskudztwa. Pani Kjellin chwaliła ją: widzę, że Maj bardzo się stara, sprząta i ze stołów, i z krzeseł, to niezwykłe u dziewcząt w tym wieku. Materac. A jeśli pluskwy zagnieździły się w materacu? Nagle czuje się tak zmęczona, że zaczyna jej się zbierać na wymioty. Jutro wypierze pończochy. Nastawia budzik, wstanie wcześnie i od razu pójdzie oddać owczą skórę. Rano nie będzie go w domu. Nie chce go już nigdy więcej widzieć.

Budzi się, tik-tak, tik-tak, nie ma siły sprawdzić, która godzina, a kiedy budzik nagle zaczyna dzwonić, szybko go wyłącza, i wcale nie zamierza iść do Tomasa, by oddać mu owczą skórę i spodnie. Weźmie je ze sobą do cukierni, jeśli będzie chciał je odebrać, to pewnie tam zajrzy. I niemal natychmiast Maj znów zasypia. Czy raczej zapada w drzemkę, bo nagle budzi ją hałas kropli uderzających o blaszany dach. Tak, pada, i to grad. Bijące dzwony wzywają mieszkańców na nabożeństwo. Maj próbuje ponownie zasnąć. Jest coraz bardziej głodna, ale w pudełku po bułeczkach cynamonowych nie ma już nic, powinna była zostawić sobie chociaż jedną na rano. Ingrid i Olof pewnie zostali tam, w domu nad wodą. Ingrid ma wolną niedzielę. Plotkują o tobie. Śmieją się z niej. Ledwie przyjechali, a Maj już chciała wracać. I to ja ją zaprosiłem, mówi pewnie Olof. Chyba jej się tutaj nie spodobało, dodaje Ingrid, chichocząc. Na myśl o tym Maj się czerwieni, wstaje, podchodzi do okna, grad wygląda jak rozsypany cukier perlisty. W pokoju pachnie owcami. Musi pozbyć się tej owczej skóry. Nie chce jej tutaj. Ale powinna zrobić to szybko, bo cały następny tydzień pracuje. Wkłada szarą spódnicę i bluzkę Ragny, tę gołębią, która po urodzeniu Gunnara stała się zbyt opięta w biuście. Narzuca jeszcze płaszcz, szczotkuje włosy, spina je spinkami za uszami. Usta lekko pociąga szminką. Niewygodnie jej nieść owczą skórę. Powinna była zostawić ją na nabrzeżu, wrzucić do łodzi razem ze spodniami.

Chce iść na skróty, ale nie jest pewna, czy nie zabłądzi. Trzyma pożyczone od Tomasa rzeczy pod pachą, idzie bez parasola, ale deszcz na szczęście prawie przestał już padać. Maj spogląda na odświętnie ubranych, jak co niedzielę, ludzi, idą w kaloszach, pod parasolami, ale nie przejmuje się swoim odmiennym wyglądem. Musi wykonać zadanie, nikt nie może mieć do niej pretensji. Czego się boisz? Położysz paczkę pod jego drzwiami i już. Nie musisz nawet pukać. Wracają z kościoła? Na to wygląda, są tak elegancko ubrani. Jeśli będzie patrzeć przed siebie, nie będzie musiała witać się z klientami z cukierni. Że też dała się namówić Olofowi na ten wspólny wieczór we czwórkę. Wystawił ją, miała być przynętą. Wiesz, Tomas, ona ma świetną figurę, powiedział, albo coś jeszcze gorszego. A Ingrid? Ich znajomość okazała się niewiele warta – może będzie musiała poszukać innej pracy?

Zaczyna iść po schodach. Poradzisz sobie. Na parapetach na klatce różowe pelargonie. Zauważa pożółkłe liście, ktoś powinien je usunąć. Gdy dociera na drugie piętro, kładzie rzeczy pod jego drzwiami. Powinna zostawić kartkę, podziękować: za to, że je jej pożyczył, ale nie za wieczór. Nie chce, żeby ją źle zrozumiał. Ale może lepiej nie, strasznie bazgrze, lepiej zachować, jak to się nazywa – anonimowość? I wtedy słyszy, jak na dole ktoś otwiera drzwi, jej serce zaczyna mocniej bić, nie chce, żeby sąsiedzi ją zobaczyli, ma mokre włosy, krople deszczu kapią na podłogę, nie chce się tłumaczyć. Może powinna pójść wyżej, na strych – słyszy chrząknięcie i wtedy go spostrzega. Tomas idzie z pochyloną głową, niesie w ręku metalowe pudełko. Zauważa Maj, a ona zaczyna mówić. Chce mu wytłumaczyć, że to nie tak, nie czekała tu na niego. Myślałam, że zostaliście na wsi, mówi. Chciałam tylko oddać skórę. To miło, dziękuję. Mam świeżo smażone śledzie. Po drodze zajrzałem do Hotelu Miejskiego, kupiłem na wynos. Wejdź, zjemy razem lunch. Pada deszcz. Przemokłaś, dodaje i uśmiecha się do niej. To miło z twojej strony, odpowiada Maj, łagodniej, niż zamierzała. Ale… Mamrocze coś pod nosem. A on na to, że przecież jest niedziela. Masz wolne, Maj. I po raz drugi w ciągu dwudziestu czterech godzin wchodzi do mieszkania Tomasa.

Czy stało się tak dlatego, że wypowiedział jej imię? Później uzna, że tak właśnie było. Bo nie powiedział Majsan ani Maja, tylko po prostu: Maj. Później to sobie przypomni, i wyprze z pamięci. Wspomnienie tego dnia.

Chrupiące filety śledzi i purée z dużą ilością masła. Chrupkie pieczywo i ostry ser. Jest tak głodna, że odsuwa na bok wszystkie wątpliwości, a on jest jej wdzięczny za towarzystwo, smutno jest jeść samemu. Tak, kiwa głową Maj. Wie, że zaniedbuje posiłki, często jada w swoim pokoju, nie lubi korzystać z kuchni Näsmanów, chociaż ma do tego prawo, tyle że o konkretnych porach. Często dostaje do domu coś z cukierni, głównie oczywiście ciasto, czasem jakąś kanapkę. Tomas proponuje jej piwo. I sznapsa. I chyba wygląda lepiej niż wczoraj. Zmarszczki wokół oczu są wesołe, skóra na szyi nie wydaje się tak obwisła jak wtedy, kiedy widziała go poprzednim razem. Posiłek to właściwie wczesny obiad. Maj czuje radosne podniecenie. Tutaj nikt jej nie widzi! Tomas mówi, że chętnie poczęstowałby ją kawą, ale zastrzega, że nie potrafi parzyć kawy, nigdy mu to nie wychodzi, więc Maj proponuje, że się tym zajmie. Bo przecież kawę umie zaparzyć. Na początku związku z Erikiem nie była w stanie nic jeść, ale Tomas jest przecież zajęty, należy do Astrid, a o Olofie i jego uwodzicielskich spojrzeniach już zapomniała.

Jak to się stało, że wylądowała na kanapie? Chwieje się lekko, piwo i sznaps, i to nie jeden, zrobiły swoje, czuje to, ale przecież każdemu zdarza się czasem potknąć, a on prowadzi ją, niemal popycha w stronę kanapy. Miło jest usiąść na miękkiej nowoczesnej sofie z obiciem z zielonego aksamitu. Tomas wyjmuje filiżanki, sięga po dzbanek z kawą, może jeszcze kawałek ciasta? Nie? Wyjmuje koniak i karafkę, likier pomarańczowy, nigdy jeszcze takiego nie piła – jaki słodki – i mocny – zapala papierosa – już naprawdę trzecia? Jego głos brzmi blisko niej, szepcze, że ma ładny nos z profilu. Tak mówi i dotyka palcem czubka jej nosa. Nigdy nie lubiłem małych nosów, dodaje – gdyby wiedział, jak bardzo cierpi z powodu swojego dużego nosa – a może wie? Oczywiście, pewnie dlatego tak mówi. Maj musi uważać. Nie wierzysz mi, stwierdza zawiedziony. Nie okłamuję cię. Chociaż lepiej ci bez tych spinek. Maj się śmieje, odruchowo podnosi rękę, wyjmuje spinkę z włosów, rozpuszcza je z jednej strony. A on bierze jej twarz w swoje ręce, całuje ją. A ona – nie myśli o niczym szczególnym. Ani o Olofie i Ingrid tam, w domu nad wodą. Ani o Eriku w objęciach innej kobiety. Chociaż ma pewność, że tak właśnie jest. Wie to z doświadczenia. Tomas rozpina jej bluzkę, guziki stawiają opór. Lubi to? Nie potrafi powiedzieć. Jest inaczej niż z Erikiem. Powinna protestować? Tomas ciężko oddycha, bierze jej dłoń. Po chwili kładzie Maj na łóżku w sypialni.

3

TOMAS NADAL ŚPI. Ona leży przy ścianie, on na brzuchu obok niej. Jego plecy są umięśnione i opalone, ale pośladki białe. Powinna go obudzić? Nie chce. O czym by rozmawiali? Chce wyjść z łóżka i wziąć bieliznę, ale Tomas stanowi przeszkodę. Jak go ominąć, żeby się nie obudził? Jeśli uda jej się delikatnie zsunąć w dół łóżka, będzie mogła wyjść, obawia się jednak, że jak tylko odsunie kołdrę, on się obudzi. Maj wstaje i czuje, jak po wewnętrznej stronie ud spływa jej coś ciepłego. Czy nasienie Tomasa pachnie inaczej niż nasienie Erika? Chwyta dłonią za szyję – nie wolno jej tak myśleć – musi oddać mocz. Postanawia jak najszybciej wyjść, ubiera się pospiesznie. Bluzka nie jest bardzo pognieciona, Maj, wkładając ją, zastanawia się, czy deszcz przestał padać? Tomas leży nieruchomo, twarz ma przykrytą kołdrą, poduszka musiała wcześniej wylądować na podłodze. Żyje? Tak, Maj widzi, jak jego ramiona miarowo się unoszą i opadają.

Zapach smażonej ryby. Filiżanki po kawie, kieliszki, zanosi wszystko do kuchni, zbiera ze stołu talerze z resztkami jedzenia. Skoro on ją zaprosił, to chyba powinna pozmywać? Znajduje rondelek, miskę, grzeje wodę, zmywa pospiesznie, nieco za szybko, niechlujnie. Stawia puste butelki na podłodze obok spiżarni. Idzie do sypialni, sięga po leżącą na stoliku spinkę, upina włosy, nie, nie wygląda dobrze w tej fryzurze, jej twarz nabiera złych proporcji, ale postanawia się tym nie przejmować.

Czy Tomas jest osobą znaną w mieście? O tej porze w niedzielny wieczór ulice są puste, jakaś kobieta wyprowadza psa, może lubi plotkować, widziałam, że Berglunda odwiedziła jakaś pani, zjawiła się w porze lunchu, a wyszła tuż przed siódmą. Ale kobieta zdaje się jej w ogóle nie widzieć, dopiero kiedy się mijają, kiwa jej głową.

Czy gospodyni na nią czeka? W każdym razie pojawia się w korytarzu, najwyraźniej chce porozmawiać, zadaje jej pytania. Jak minęła niedziela? Przyjemnie? Ma tu już jakichś znajomych? Poznała najładniejsze zakątki miasta? Na kąpiel w morzu jest jeszcze za zimno, no i ten grad, który dzisiaj padał! Poszłaś do łóżka z tym dziwkarzem, Berglundem? Maj zastyga w bezruchu, robi się jej gorąco. Gospodyni, w źle skrojonej sukience, nadal mówi o pogodzie, o deszczu i gradzie, który pewnie zniszczył uprawy i wiele kwiatów, chociaż zapowiadają falę upałów, a panienka zawsze może pożyczyć parasol, stoi w holu, tylko musi pamiętać, żeby go oddać, parasol łatwo zgubić. Maj nie ma pojęcia, że pół wieku później, kiedy jej dzieci wyfruną już z gniazda, a ona zacznie wynajmować ich pokoje młodym dziewczynom ze szkoły pielęgniarek, też będzie czekać na nie w holu albo w momencie kiedy usłyszy zgrzytający klucz w zamku, przypomni sobie, że właśnie wtedy musi przynieść coś ze stojącej w korytarzu szafki: może je czymś poczęstować, herbatą? Ma świeżo upieczone bułeczki, może kawa albo gorąca czekolada? Mieszkanie jest duże, czuje się w nim samotna. Właściwie potrzebuje tylko kuchni, kącika jadalnego i sypialni. Salonu znacznie rzadziej, chociaż stoi w nim telewizor.

Nareszcie zostaje sama na strychu. Oczy miasta czuwają nad tobą, Maju Saro Johanno. Tak mawiał jej ojciec, patetycznie i teatralnie, więc nigdy nie traktowała tego serio. Poza tym ona i Erik mają się przecież pobrać. Kiedy wrócił z wesela siostry w Ås, powiedział, że byłaby z niej ładna panna młoda, i wyszeptał, że on z przyjemnością zdejmie z niej suknię weselną. Maj się wzdryga. Przypomniała sobie, jak Tomas zaledwie kilka godzin temu przyglądał się jej piersiom. Wtedy czuła podniecenie, teraz jednak chce wyprzeć to z pamięci. Pocałunki, jego język, nie, nie. Chciałaby z kimś o tym porozmawiać, wyrzucić to z siebie. Może mama by ją zrozumiała, a może Ragna, jej starsza siostra? Na pewno doświadczyła więcej, niż skłonna była jej powiedzieć. Ingrid nie może się o niczym dowiedzieć. Ani Olof. Pewnie zdejmuje teraz kalesony.

Może wrócić do domu. Może Erik zmieni zdanie? Czy nie zachowała się dziecinnie, gdy postanowiła rzucić wszystko i przyjechać tutaj? Tylko dlatego, że… O co zapytał ją ojciec wtedy, na peronie w Östersund: Musisz jechać na wybrzeże? Po co, skoro masz dobrą pracę tu, w Åre. Nie zamierzasz chyba przynieść nam wstydu? Spojrzał na nią srogo spod daszku czapki. A może sobie to wszystko wymyśliła, kiedy tam stali i w milczeniu czekali na pociąg, który miał zawieźć ją tam, gdzie czekały na nią wynajęty u pani Näsman pokój i praca w cukierni. I Ingrid z jej niesamowitą garderobą: sukienkami, spódnicami, bluzkami i butami, Ingrid, która właściwie wcale nie musiała pracować, przynajmniej tak jej mówiła, ale chciała być samodzielna, uniezależnić się od bogatego ojca. Maj natomiast była zmuszona opuścić Åre. Erik napisał jej co prawda, że zawsze będzie miała miejsce w jego sercu, ale dodał też, że nie są dla siebie stworzeni. Po raz kolejny czyta list, uderza ją jego dziwny obcy ton, i wie doskonale, jak to się skończy: znów zacznie płakać. Ukrywa twarz w fałdach poduszki. Tomas i Astrid. Erik i Ella – jest pewna, że to o nią chodzi – jakże jej nienawidzi.

4

ZNÓW TU JEST, mówi Ingrid rozbawiona, na jej twarzy maluje się pozorny spokój. Maj już jakiś czas temu zauważyła, jak Ingrid się ożywia, kiedy obserwuje jej zmagania. Ale ja nie mogę do niego wyjść, mówi do Ingrid. Chyba zwariowała, jeśli tak myśli, Maj nigdy w życiu nie zamierza go obsługiwać, stara się zachowywać tak, jakby nic się nie wydarzyło. Bierze Ingrid za rękę: powiedz, że musiałam wyjść coś załatwić albo że mam grypę, chociaż nie, wtedy mógłby przyjść ją odwiedzić. Strach, coś ty zrobiła, dziecko, jak ma się zachować, kiedy znów go spotka, miasto nie jest duże, a on wie, gdzie ją znaleźć. Czego on od niej chce? Po co tu przychodzi? Przynosi jej wstyd. Owszem, Ingrid opowiedziała jej o jego rodzinie, o firmie, o jej świetnej kondycji finansowej, wciąż jestem twoja, Eriku, uwolnij mnie od siebie, jeśli nie jesteśmy sobie przeznaczeni. Byłoby super, mówi Ingrid, spędzimy lato razem, we czwórkę, będziemy jeździć na wycieczki, samochodem albo łodzią, szkiery są piękne. Powiedz mu, że wyszłam, a ty nie masz pojęcia, kiedy wrócę, mówi Maj ostro i Ingrid w końcu jej słucha. Po chwili wraca, mówi, że był zawiedziony, wyglądał jak zbity pies. Dłuższą chwilę czytał gazetę, w końcu zdecydował się zamówić coś u Ingrid. Teraz siedzi na tarasie i czeka na kawę i napoleonkę. No nie, mówi Maj, przechodzi ją dreszcz, ale nie z radości, tylko ze wstydu. Z trudem łapie powietrze. A jeśli postanowi na mnie zaczekać? I co powiemy pani Kjellin, kiedy wróci? Maj łapie Ingrid za rękę i sama się sobie dziwi, bo zwykle nie działa impulsywnie, unika kontaktu cielesnego. Ingrid jest spokojna i opanowana, powiedziała mu, zapewnia, że Maj raczej szybko nie wróci.

Widzi go, jego siwe włosy, pochyloną głowę. Siedzi zatopiony w lekturze gazety.

Czego ty ode mnie chcesz?

Kiedy Maj następnego dnia wychodzi na salę z pełną tacą, on już tam stoi. Maj, mówi. Odpowiada mu szeptem, że musi zaczekać, i zaczyna obsługiwać cztery elegancko ubrane panie przy innym stoliku. Jest pewna, że widzą, jak trzęsą jej się ręce. Ale dzbanek z kawą jest ciężki, trudno go utrzymać, tłumaczy kobietom, podaje śmietankę, cukier. Jedna z klientek jej dziękuje. Maj nie spieszy się, zbiera brudne naczynia z innych stolików, ruchem głowy wskazuje na tacę, żeby dać mu do zrozumienia, że ma dużo pracy, i wychodzi do kuchni. Znów tu jest, chce wiedzieć Ingrid. Zaparzę kawę, zrób sobie wolne i podejdź do niego, musisz się z nim rozmówić, inaczej nie da ci spokoju, radzi Ingrid. Stawia na tacy filiżanki, kładzie na talerzykach kanapki i rogaliki z serem. Maj zdejmuje fartuch, ale dziwnego nakrycia głowy już nie, bo nie zdążyła dzisiaj umyć włosów. Wychodzi na taras, mówi, że Ingrid zaraz poda kawę i kanapki, Tomas wyciąga krzesło, wskazuje na nie. Podchodzi Ingrid, podaje im kawę i kanapki i wycofuje się przesadnie dyskretnie. Tomas miesza kawę łyżeczką. Uśmiecha się i mówi, że już zaczął się zastanawiać, czy Maj może go unika, bo przecież miasto nie jest aż takie duże, dodaje. Rogalik rośnie jej w ustach.

Wieczorem wyjeżdżam na wieś. Możemy spotkać się czasem, kiedy będę w mieście? Podaje jej wizytówkę, a potem mówi wolno, cicho, że nie planował, że to się tak szybko potoczy. No i myślał, że jest starsza. Masz dopiero dwadzieścia lat, pyta.

Maj nie odpowiada, mówi, że musi wracać do pracy, a Tomas pewnie cieszy się z wyjazdu. Na wsi musi być teraz pięknie... On wzdycha, mówi, że w domu jest cała rodzina i że o tej porze bywa tam gwarno.

Elegancka anonimowość wizytówki. Nie schowa jej do szuflady nocnego stolika, tam leżą listy Erika. Ale przecież nie wyrzuci jej do kosza. A jeśli okaże się, że gospodyni lubi szperać po szufladach? Do walizki chyba nie będzie zaglądać? Wkłada wizytówkę do kieszeni na buty w walizce, że niby trafiła tam ot tak, przez przypadek.

5

NO I TA SAMOTNOŚĆ. Nie radzi sobie z ciszą, wsłuchuje się w obce dźwięki, które napierają na nią zza ścian wynajętego pokoju. Trudno jej z nimi wytrzymać. Dlatego zgadza się, kiedy Ingrid proponuje, żeby pojechały na Ulvön, tym bardziej że w sobotę obie kończą pracę już o trzeciej. Zjemy coś, a wieczorem pójdziemy na tańce, żebyś przestała zawracać sobie głowę tym jämtlandczykiem. Musisz zacząć wychodzić, spotykać się z ludźmi, mówi Ingrid i dodaje, że Olof ma bardzo miłe kuzynostwo. Pojadą autobusem do Köpmanholmen, a stamtąd popłyną na wyspę, jedną z wielu położonych wśród gór, porośniętych świerkami, a bliżej brzegu sosnami. Nie, nie ma zaufania do Ingrid. Ale przecież powinna spróbować nie myśleć o swoich wątpliwościach i spędzić miło czas, Ingrid ma rację, nie może ciągle sama siedzieć w domu.

Mnie i Tomasa nic nie łączy, tak Maj powiedziała Ingrid. Rumieniec wstydu i wspomnienie czegoś jeszcze, czegoś wilgotnego, lepkiego i ciepłego. Nie była w stanie wyznać jej, że to zrobili. Nawet jeśli Ingrid powiedziała jej w zaufaniu, że ona i Olof, no wiadomo co. A teraz on ma wyjść po nie w Köpmanholmen. Ma jej powiedzieć, że Olof zerka na boki? Nie, bo czemu miałoby to służyć? Poza tym to miło ze strony Ingrid, że ją zaprosiła. Mogą mieszkać w domku letnim kuzynostwa Olofa. Normalnie Maj byłaby podniecona podróżą, a teraz Ingrid z trudem udaje się ją namówić na wyjazd. Zapewnia ją, że dla wszystkich wystarczy miejsc, muszą tylko wziąć ze sobą pościel. Ingrid mówi i mówi. Opowiada, że Maj będzie mogła spać podczas jazdy autobusem, a ona będzie czuwać. Może jednak powinna zostać w domu, zastanawia się Maj. Zmęczenie jej ciąży. Tam podobno jest bardzo pięknie, prawdziwa sielanka, pensjonaty, wysmakowane domy, szopy na łodzie, sieci, śledzie. Ale w myślach jest już dalej, na południu albo na północy, może mogłaby na trochę zamieszkać u Ragny i od czasu do czasu zająć się małym Gunnarem. Bo Tomas nadal będzie przychodził do cukierni, ze swoją gazetą i tytoniem, będzie zamawiał ciastka – myślisz, że cię chce – ciebie? – Nie, przestań, tu jest tak pięknie, wysokie góry i morze – bezmierna przestrzeń wody sięgająca aż do linii horyzontu.

Maj, źle się czujesz? Ingrid jest zaniepokojona. Przepraszam, mówi Maj, nie wiem, co się ze mną dzieje. I milknie, a na jej ustach pojawia się sztuczny uśmiech, po chwili dodaje, że po prostu boli ją głowa. A ty nie jesteś zmęczona, pyta. Owszem, przytakuje Ingrid, dlatego nie mogę się doczekać wyjazdu, tam będzie cudownie, morze, ciepło... Złożę wypowiedzenie, wrócę do mamy – nie, teraz musisz radzić sobie sama. Mały Stig pewnie by się ucieszył, tęskni za siostrą, i nagle dłoń Ingrid na jej kolanie: Patrz, tam stoi Olof i czeka na nas. Ale kiedy wychodzą, nie uśmiecha się do nich, obejmuje Ingrid w pasie. Pewnie domyśla się, dlaczego ona, Maj, tu przyjechała. Obserwuje idące przed nią pary, rodziny, rodzeństwa, przyjaciele, jakaś stara ciotka, ale nikt równie samotny jak ona. Zajmuje miejsce wewnątrz kajuty, niech Olof i Ingrid marzną na zewnątrz na zimnym morskim wietrze. Bo wcale nie jest ciepło. Ktoś chce oprowadzić ją po łodzi, nie ma ochoty jej zwiedzać, wybiera miejsce daleko od okna, boi się choroby morskiej, a może zaczyna jej się przeziębienie, grypa. W środku lata? I nagle jest z nią Erik, całuje ją w kark, szyję, płatki uszu, czuje jego ręce na piersiach, i wtedy, kiedy szepcze jej, że jest najpiękniejsza na świecie, nie potrafi się mu oprzeć, chociaż przecież obiecała sobie, że o nim zapomni. Nie zapomnij o mnie, szepcze jej – to miejsce jest wolne? Maj podnosi wzrok, kiwa głową, starsi państwo, kobieta i mężczyzna, siadają obok niej, czuje ostry zapach, chyba śledzi. Erik zniknął, i dobrze. Nie przejmuje się, że ktoś uzna, że jest nudna, brzydka, zmęczona. Po co Ingrid i Olof ją tu zaprosili? Żeby tylko w porcie nie było Tomasa, Boże drogi, a co, jeśli jej gospodyni znalazła jego wizytówkę w walizce, ale chyba nie szpera w rzeczach swoich lokatorów, tak nie wolno robić, prawda?

Kiedy Ingrid i Olof wracają, na jej ustach znów pojawia się uśmiech, znów zachowuje się jak zwykle. Olof żartuje, że Maj byłaby świetną żoną rybaka, a na wyspie jest dużo samotnych rybaków, a Maj śmieje się i mówi, że pewnie i dla niego znajdzie się jakaś chętna kobitka. Zachwyca się portem i domami, w powietrzu unosi się zapach smoły, ryb i palonego chrustu. Widzi łodzie, sieci. Gwarna przystań tętni życiem, w Almagränd tłoczą się ludzie, kuzyni Olofa wydają się mili i radośni. Śliczne kuzynki w długich spodniach i bluzkach koszulowych mają długie gęste włosy związane apaszkami, wyglądają tak zdrowo i ponętnie, że Maj zaczyna tęsknić za papierosem. Chociaż jednak nie, krew pulsuje jej w skroni, nie wyobraża sobie, jak uda jej się przetrwać to wszystko, skoro najchętniej poszłaby teraz spać. Ruszają pod górę, Anna i Karin idą tak szybko i energicznie, jak to możliwe, a Maj nagle czuje się nic niewarta, chce jej się płakać, zaczyna sobą gardzić – nie dasz rady, nie jesteś jedną z tych miłych, przyjaźnie nastawionych młodych, zdrowych osób – jesteś labilna – owszem, rozmawia, zadaje pytania, dowiaduje się, że Anna i Karin nakryły już do stołu, nęcący zapach uderza ją, jak tylko wchodzi do niewielkiej kuchni, gdzie na stoliku, na haftowanym obrusie, stoi wazon z konwaliami. Uwielbia ich zapach, ale nie dzisiaj. Na obiad jest gotowana sieja z roztopionym masłem i ziemniaki z koperkiem, napój albo mleko, potem kisiel z rabarbaru z chudą śmietaną. Oprócz nich na obiad został zaproszony Sture, znajomy Karin, chudy, wręcz kościsty, rudy chłopak, który niewiele mówi, ale nie spuszcza wzroku z opalonej Karin, w której włosach drgają słoneczne refleksy. Ingrid i Olof zachowują się inaczej niż zwykle: żadnego alkoholu, papierosów, rozmów o samochodach, piją oranżadę i mleko, dyskutują o znajomych, o rodzinie, powracają wspomnienia z dzieciństwa. Maj nie czuje się dobrze, boli ją głowa, a także oczy, robi się dziwnie nadwrażliwa na światło, na zapachy, na dźwięki – Anna pyta, co się stało, bo Maj nagle zbladła. Mogę się na chwilę położyć, mam ze sobą pościel, mówi prawie szeptem. Anna prowadzi ją przez pokój do izby, na drewnianej podłodze leżą szmaciane dywaniki, w kącie stoi kozetka, można się na niej położyć. Przepraszam, że sprawiam tyle kłopotu, mówi Maj, ale Anna kręci łagodnie głową, wyjmuje z torby prześcieradło, naciąga je na koc, nawleka poszewkę na pokrytą plamami wilgoci poduszkę, proszę, może uda ci się trochę przespać. Czy ktoś ma tabletkę od bólu głowy, zaraz podam ci szklankę wody i aspirynę, wszystko dookoła nagle jakby spowalnia, niknie, ależ, mamo, poleżę tu chwilę, nie będę nikomu przeszkadzać.

Zapach konwalii dociera także tutaj, jaskry na komodzie gubią listki, obejmij mnie, ukołysz, zaśpiewaj smutną piosenkę, nie odchodź ode mnie, mamusiu – do izby wchodzi Ingrid, pyta, czy Maj lepiej się czuje, może wezwać doktora, jeden z gości jest lekarzem, gdzieś w okolicach Kramfors, a tutaj ma domek letni. Maj kręci przecząco głową, zaraz mi przejdzie, w autobusie zrobiło mi się niedobrze, nie powinnam była jechać, idźcie na tańce beze mnie, zostanę w domu. Karin przynosi talerz z kanapkami z serem, na wypadek gdybyś zgłodniała, kiedy nas nie będzie, mówi. Olof trzyma się z daleka, dzięki Bogu nie będzie musiała wystawać obok parkietu, sama, opuszczona przez wszystkich.

6

DZIECKO, trzyma je mocno w objęciach, dziecko jej i Erika, kocha je miłością silniejszą niż ta, której jej ciało kiedykolwiek zaznało, jest w stanie wyjść na spotkanie śmierci za to cudowne dziecko śpiące i miarowo oddychające w kocyku z najmiększej flanelki. Musi jednak iść do domu, do domu, który ma dziurę w podłodze, a ona musi ją przeskoczyć. Jak jej się to uda w butach na obcasach i z zawiniątkiem w ręku? Przecież byłaś gotowa stawić czoło śmierci, zdobądź się na odwagę, tchórzu, więc skacze, dziecko wypada jej z rąk, ale ona je łapie, tym razem jej ręce są wiotkie jak skóra przejrzałego banana na filmie rysunkowym. Zaczyna uciszać dziecko, kołysze je, obejmuje, a tam, w pokoju, stoi Erik, razem z innymi, patrzy na nią zimnym wzrokiem – masz nasze dziecko, mówi do niego Maj, dziecko naszej miłości, a on pyta cicho, ale spokojnie: nie widzisz, że ono jest martwe?

7

BUDZI SIĘ I CZUJE STRACH. Ale ból głowy minął, jest tylko trochę zmęczona i chce jej się pić. Jest na Ulvön, na zewnątrz wiatr targa gałęziami bzu, wszyscy poszli na tańce, co za głupi sen, ale ja tak bardzo kochałam to dziecko – to tylko sen, zjedz kanapkę, musisz coś zjeść, żeby znów móc usnąć. Gdzie jest wychodek albo nocnik – jest, stoi pod łóżkiem, kuca, na majtkach dostrzega plamkę krwi, tylko tego brakowało, nie ma ze sobą żadnej podpaski, ma tylko lnianą serwetkę, tak, wtedy zwykle boli ją głowa, i chce jej się płakać, czy ktoś kiedyś położył jej rękę na czole, podał wodę z miodem albo mleko?

Budzik wskazuje dziesięć po jedenastej, Maj przemyka cicho w samych pończochach przez pokój do sieni, niosąc w ręku nocnik, w moczu też jest trochę krwi – to krępujące – w kuchni znajduje wiadro emaliowane, w drugim, z cyny, jest zimna woda, jeśli wyleje mocz do wiadra na odpadki, zmieszany z wodą, żeby złagodzić zapach, to może nikt się nie domyśli, co wylewa na podwórzu? Na dworze nadal jest jasno, zapach bzu miesza się z dymem papierosowym. Opróżnia nocnik pod krzakiem, nie zna jego nazwy, spostrzega wychodek i na zielono pomalowaną pompę, musi nalać wody do wiadra. Szybko myje nocnik i wiadro, sięga po lnianą serwetkę i czyste majtki, tymi poplamionymi zajmie się później, w domu, nie będzie przecież spierała plam z krwi tutaj, na podwórzu, tym bardziej że w każdej chwili ktoś może się pojawić. I nagle znów opada z sił, w tym obcym domu, takim przyjemnym, ładnym, ściany są obwieszone obrazami o tematyce morskiej przedstawiającymi ptactwo wodne, łodzie i kwiaty. Czy gdzieś w oddali płacze dziecko? Daj spokój, Maj, przestań, uspokój się.

Żadnych brudnych naczyń, blat jest sprzątnięty, obrus czysty, strzepnięty, woda w wazonie z konwaliami zmieniona, nie ma dla niej nic do roboty, może spokojnie pójść się położyć, na strychu na pewno są jakieś łóżka. Od kamiennej podłogi ciągnie chłodem, ale przecież nie będzie rozpalać w piecu. Tym zajmą się później kuzynki. Ona musi teraz poradzić sobie z kłębiącymi się w jej głowie myślami, zapomnieć o Eriku, o Tomasie, o przyszłości, nie wolno ci rezygnować z marzeń, chcesz zostać kelnerką, ten rok u pani Kjellin bardzo ci się przyda, nie możesz teraz przenieść się do Sztokholmu, a rodzice już cię nie chcą, dobrze o tym wiesz. I nagle znów zaczyna się nad sobą rozczulać – nie wolno jej – dziewczętom nie wolno się nad sobą rozczulać, to obrzydliwe, odrażające. Dziewczęta mogą co najwyżej czuć gniew, ale ona go nie czuje. Kładzie się na twardej ławie w domku Anny i Karin na Ulvön, jej ciało jest sztywne, napięte. Jest sama, ale z własnego wyboru, co zresztą wcale nie ułatwia sprawy. Poza tym czuje wdzięczność za to, że nie musi ani podpierać ścian, ani zachowywać się jak zdzira. Pewnie nikt nie użyłby takich słów, ale znakomicie oddają jej odczucia. Leży przez chwilę, nadal czuje się rozpaczliwie zmęczona. Dzięki Bogu, myślała, że trudno jej będzie zasnąć, ale sen przychodzi niemal natychmiast, neutralny, bez żadnych marzeń.

Nareszcie może korzystać z okazywanej jej troski. Anna robi to na każdym kroku, ale Maj chce pokazać, że też może się na coś przydać, słucha więc opowieści o tym, jak minął wieczór, nakrywa do stołu, zmywa i nie narzeka. Najpierw piją kawę, jedzą sucharki z masłem i marmoladą. Maj i Ingrid kroją pszenną bułkę z cukierni Kjellina, później w ciągu dnia mają oglądać miejscowe atrakcje: dawny sklep, który ostatnio zamieniono w muzeum, i starą kaplicę, może nawet wdrapią się do domu lotzmana, który góruje nad wszystkimi innymi, nad kościołem i szarymi domami rybaków w Sandviken. Ale kąpać chyba się nie będą, pogoda nie jest najlepsza. Kiedy zbierają się do wyjścia, Ingrid zatrzymuje ją na chwilę, szepce, że musi jej powiedzieć, kto wczoraj był na tańcach – Tomas Berglund – przypłynął tu łodzią, oczywiście powiedzieli mu, że Maj została w domu, bo źle się poczuła, prosił, żeby przekazać pozdrowienia i życzyć szybkiego powrotu do zdrowia, naprawdę sprawiał wrażenie zaniepokojonego. Ciekawe, kto mu powiedział, że tu jesteśmy, wchodzi jej w słowo Maj. Przerywa opowieść, ostro, zdecydowanie, Ingrid patrzy na nią zdziwiona. Nikt mu nie powiedział. Nic nie wiedział! Pewnie od czasu do czasu przypływa tu, na Ulvön, co w tym dziwnego? Ingrid nie potrafi powiedzieć, czy wrócił do siebie, czy przenocował na wyspie, ale tańczył z taką czarnulką, prawdziwa piękność, widać, że była pod jego urokiem. Więc pewnie masz go już z głowy.

Kaplica i rybacy; trudne życie w dawnych czasach. Umieralność dzieci i epidemia hiszpanki, majestat morza, jego tajemnice. I pytanie Anny, czy da radę, czy ma siłę, może chce się zatrzymać i chwilę odpocząć, a może jest spragniona? Jeśli chce wrócić do domu, to niech powie, niech się nie krępuje, Anna chętnie tam z nią pójdzie. Nie, odpowiada Maj mężnie, chociaż w ciężkim wilgotnym powietrzu trudno jej się oddycha. Dzisiaj miesiączka jest już mniej bolesna, a sukienka skrywa lnianą ściereczkę, którą włożyła między nogi. I chociaż czuje ulgę, kiedy się okazuje, że zwiedzanie północnej strony wyspy zostaje przełożone, to mówi, że bardzo lubi wędrować. Nagle zwraca się do Anny: wiesz, u nas nad Frösön też jest pięknie, musicie nas odwiedzić, Östersund to miejsce urodzenia Petersona-Bergera, tego kompozytora, no i mamy jeziora, Storsjön, i góry, a Anna uśmiecha się i mówi, że była kiedyś na nartach w Åre. Maj pracowała tam, w „Grandzie”. Anna przypomina sobie, że w hotelowej restauracji jadła wspaniałe kanapki z chlebka polarnego z pieczenią z rena i z chrzanem, i nagle obie odnoszą wrażenie, jakby znały się znacznie dłużej niż kilka godzin. Żegnając się na przystani, obejmują się serdecznie, Maj lekko sztywnieje – i: wracajcie, będziemy w kontakcie. Olof, który zostaje jeszcze kilka dni, macha im na pożegnanie, kiedy łódź odpływa. Ingrid ziewa i mówi, że cudownie będzie trochę odpocząć, siedzą w milczeniu i wkrótce znów są w mieście.

Po powrocie do swojego wynajętego pokoju Maj nie może przestać myśleć o lotzmanie w domku na skale, ze wzburzonym morzem w dole. Zawsze gotów do pomocy, gdy ktoś będzie chciał dotrzeć na statek albo zabłądzi i utknie na skale po zapadnięciu zmroku. I te szumiące wokół sosny i świerki. Ludzie podziwiali wspaniałe widoki – naprawdę nie czuli strachu? Góry w Åre były inne. Ludzie na ogół trzymali się od nich z daleka. Maj nigdy nie przepadała za wyprawami na łono natury. Ani ona, ani Erik. Oboje dorastali w mieście. Owszem, lubiła wybrać się czasem na miły spacer. Latem do lasu, może też wiosną albo wczesną jesienią. Brało się ze sobą jedzenie, a potem w lesie zbierało się kwiaty i jagody. Ale wyprawa w skaliste góry czy na otwarte morze, nie, to nie dla niej.

Myślami znów jest w domu lotzmana. Na dole w porcie toczyło się życie, ale przecież nie ona była członkiem tej pradawnej społeczności. Kaplica poświęcona wierze, która nie była jej wiarą. Przychodzi jej do głowy, że najlepszym antidotum na natłok myśli jest sprzątanie. Ale sprzątanie pokoju, który wcale tego nie wymaga, jest nudne, Boże, zostawiła w torbie brudne majtki! Idzie do kuchni, gospodyni nie będzie chyba miała jej za złe, że naleje ciepłej wody do emaliowanego dzbanka i zaniesie go do pokoju – przecież wolno jej myć się w misce, a jeśli zechce coś przeprać, to też chyba może. Na szczęście gospodyni nie ma w domu. W kuchni uderza ją zapach jedzenia: pieczeni i sosu, i ogórka. Śmietanowego sosu, takiego, jaki przyrządzała jej mama, w niedzielę na deser podawano kompot z suszonych gruszek. Krew w wodzie, no tak, ale przecież nie mogła prać majtek w obcej kuchni, prawda? Namydla plamę i pociera, płucze majtki. I jeszcze raz. Będzie musiała je wygotować. Jak najszybciej. Na lnianej ściereczce nie zostały żadne większe plamy, jedynie kilka ciemniejszych zabrudzeń. Może jutro do cukierni zajrzy ten miły blondyn, a ona nie umyła włosów.

8

GOSPODYNI MÓWI, że jest list do panienki Olausson. Coś w jej głosie sprawia, że Maj się uspokaja, na chwilę, bo zaraz potem – huk wodospadu w głowie. Bo przecież wie. Tak, wie, czego może się spodziewać, kiedy odpowiada grzecznie pani Näsman: No coś takiego, jak miło, niecodziennie to się zdarza.

Cały czas czuje na sobie spojrzenie gospodyni. Wychodzi do sieni, idzie po schodach na górę, ukrywa się na mrocznym strychu. Zamyka dokładnie drzwi, zdejmuje buty, zsuwa je z pięt – palce potrzebują wolności, ale jej nogi wymagają obcasów, wysokich, eleganckich. Łóżko jest gładko posłane, haftowane poduszki porządnie ułożone, i nagle czuje mdłości: czy pisze, że chce się z nią zaręczyć? Że latem wezmą ślub w kościele na rynku? Czy też okaże się okrutny – obawia się, że tak – na pewno – musi usiąść, na krześle przy małym stoliku obok okna. Najpierw jednak musi znaleźć ostry nóż. Żeby otworzyć kopertę – nie – przetnie papier – jednym prostym cięciem.

Uspokój się. Przeczytaj, co napisał. Wyjmuje kartkę, okazuje się, że to dwie kartki, jego pismo, porządne – nie może mieć żadnych zastrzeżeń – bez przekreśleń czy plam. Najpierw pisze o szkole. O jakimś kursie przygotowawczym, po którym będzie mógł starać się o przyjęcie do szkoły technicznej, mieszka teraz w internacie, chociaż szkoła jest niedaleko miasta, na pewno spotyka się z jakąś dziewczyną ze szkoły, Maj zmusza oczy, żeby nie uciekały od słów na papierze, czyta powoli, dokładnie, każde słowo – i nagle – palce zaczynają jej drżeć, ale tutaj przecież nikt jej nie widzi, no więc Erik pisze, że pod koniec lipca będzie miał kilka wolnych dni, nie może przecież zakuwać przez całe lato, chcesz, żebyśmy spędzili je razem, w domku? I nagle jego styl staje się bardziej górnolotny, pisze, jak bardzo za nią tęskni, że zrozumiał, jakim był idiotą, chodzi o to, że potrzebował czasu, żeby wszystko przemyśleć. Nie powinien zachowywać się tak dziecinnie – czy jest skłonna dać mu jeszcze jedną szansę? – oczywiście zrozumiem, jeśli nie będziesz chciała mnie znać, kochana, ale tak bardzo pragnę, żebyś przyjechała tu do mnie, żebym mógł uczynić cię szczęśliwą!

Że też zawsze, kiedy w jej oczach pojawiają się łzy, zaczyna jej też kapać z nosa. Wyjmuje chusteczkę z kieszeni spódnicy, jest czysta, świeżo uprasowana, przykłada chłodny materiał do policzka, osusza łzy, wyciera nos i nagle – niczym niemy krzyk wewnątrz niej – pojawia się głód: schabowe, makaron z sosem, oczka tłuszczu, mięso powinno być słone, żeby mogła poczuć jego smak na języku. Jeśli jest się kochanym, pożądanym, można wmaszerować do kuchni pani Näsman, oczywiście w wyznaczonym czasie, i przyrządzić sobie posiłek – tak zrobi, a potem mu odpisze, tylko nie wolno jej – nie wolno jej – poniżyć się, nie wolno jej napisać, że jest gotowa przyjechać już teraz, natychmiast. Musi coś zjeść, robi jej się słabo, zaczyna drżeć, chociaż nigdy nie czuła się tak silna jak w tej chwili.

9

BIAŁA BLUZKA KOSZULOWA z krótką bufką. Nie zapięła kołnierzyka pod szyją. Trwa przecież lato! I to niezwykle upalne. Okno w przedziale jest otwarte. Miała do wyboru albo włożyć szafirową spódnicę, opinającą ciało, może nawet za bardzo, ale nie dlatego jej nie wybrała, po prostu wydała jej się zbyt formalna, szczególnie do białej bluzki, no i tę w kwiaty, której Ingrid nie chciała albo może rzeczywiście była już na nią za ciasna, i rzuciła w przelocie, że Maj może ją sobie wziąć, a jeśli nie będzie jej pasować, to niech ją wyrzuci. Wyrzuci! Taką ładną spódnicę, różową w rdzawe i jasnozielone kwiaty, z materiału w świetnym gatunku, który ładnie się układał i idealnie pasował do kremowego bawełnianego sweterka. Dostała też sukienkę w kolorze malinowym w białe kropki, zapinaną z tyłu na guziki obciągnięte materiałem, znakomicie na niej leżała, na piersiach lekko się marszczyła, za to była dopasowana w talii, ale nie włożyła jej, uznała, że nie nadaje się na podróż pociągiem, ktoś mógłby uznać, że jest wręcz wulgarna. Może włoży ją później, wieczorem, kiedy nakryje na werandzie, poda grillowanego pstrąga z młodymi ziemniakami z wody, tak, wtedy ją włoży. A on będzie pożerał ją wzrokiem, napawał się jej widokiem – nie, nie wolno jej sobie tego wyobrażać, boi się, że reszta pasażerów zaraz wszystkiego się domyśli, ale nie potrafi przestać. Mdłości. Od Wielkanocy. Ile czasu już minęło? Trzy miesiące. Trzy miesiące, żeby wymazać z pamięci obrazy, kiedy wspomnienia nie dawały jej żyć, zabijały w niej wszelką energię; oczywiście wiedziała, że sobie poradzi, że przeżyje, ale przecież nie tak sobie to życie wyobrażała.

Maj uwielbia podróżować pociągiem, uwielbia patrzeć przez okno, przyglądać się mijanym domom, ale przede wszystkim fantazjować, ssać cukierki, jeść kanapki z szynką, dlaczego mam mdłości – przychodzi jej ni z tego, ni z owego na myśl, i jego twarz, ciemne włosy, które strzyże krótko na karku – i jej ręka na nich, są takie miękkie, broda, oczy – takie męskie, kiedy na nią patrzy, i chłopięce, kiedy rozpina jej bluzkę. Erik nie lubi, jak ona się szminkuje, w ogóle nie lubi, kiedy jest za bardzo umalowana, jesteś ładniejsza bez makijażu, nie, ma rzadkie brwi i krótkie rzęsy, blade usta zlewają się z twarzą, no i włosy, cienkie, przyklapnięte, tak powoli rosną, sięgają jej zaledwie do ramion – nie są najmocniejsze na świecie – przeciągał palcami przez rzadkie pasemka, roześmiał się, a może to ona się roześmiała, zawstydzona, skrępowana, tak, musi się umalować. Po prostu użyje mniej jaskrawej szminki, nie przyczerni za bardzo brwi i rzęs, dzięki Bogu, że zdążyła się już nieco opalić: ręce, policzki, nos, nawet szyję ma opaloną, aż do białych piersi, ściśniętych w biustonoszu. Jej okropne zdradzieckie ciało, nad którym nigdy nie potrafiła zapanować, chociaż Bóg jej świadkiem, że bardzo się starała.

Wyjdzie po nią na przystanek, ten najbliżej domku. Tak będzie najprościej, na stacji w mieście przesiądzie się do szynobusu, boi się tylko, że natknie się na ojca albo któregoś z braci. Język Tomasa w twoich ustach. Ale ja wcale tego nie chciałam, Eriku! Porzuciłeś mnie. Karmelki, słodkie, chrupiące – o świeżym smaku. Ale miłość taka właśnie jest. Bezlitosna, wysysa z nas całą energię, pozostawia drżące bezbronne ciało. Weź się w garść. Szmaciana lalka w jego objęciach. Nie, wysiądzie wyprostowana, na obcasach.

Pociąg zaczyna nagle rzucać i szarpać. Tylko nie zwymiotuj, tylko nie to – może powinna zjeść kanapkę z szynką i popić oranżadą – oddech Tomasa, kiedy w nią wchodził – zrobiła to, żeby uwolnić się od Erika, ciągnący się w nieskończoność dziki las, świerki, same świerki, żadnych domów, jeśli tu wysiądę, nie będę musiała przez to przechodzić, powinna zjeść kanapkę z szynką, inaczej zemdleje jak Ingrid Bergman w jednym filmie, piękna, chociaż on uważa, że najpiękniejszą kobietą na świecie jest Katharine Hepburn, a ona w ogóle jej nie przypomina, nie ma bujnych loków ani wyraźnie zaznaczonych ciemnych brwi. Ale zaprosił ją! Wymienili kilka krótkich listów, namiętnych, pełnych tęsknoty, żeby ustalić datę i miejsce spotkania. I pomyśleć, że całą wiosnę go nienawidziła!

Nieubłaganie powraca wspomnienie krwi sączącej się na prześcieradło w tym okropnym pomieszczeniu piwnicznym, które on i jego koledzy wynajmowali za grosze, gdzie cuchnęło wilgocią, ale przecież ani ona, ani on nie mieli własnego lokum, ojciec oczywiście zabronił jej przyprowadzać do domu chłopców – spokojnie, odpręż się – i pamięta ból, chociaż pragnęła tego, chciała, żeby to zrobili, pocałunki i pieszczoty musiały znaleźć zwieńczenie, a może to on tego chciał, jego dziwny wzrok i głośne jęki, poczuła ból, przerażający, dokładnie taki, przed jakim ostrzegały ją przyjaciółki, i przekleństwo ojca. Musi uważać, wyszeptała, a on szybko naciągnął gumkę – zamiera na samo wspomnienie, słowa rosną jej w gardle, jak zimna kasza czy zepsute mleko – ale potem nie byli już w stanie. Chociaż kontynuowali, Erik pieścił i całował jej piersi, dotykał ją palcami – wszędzie – a ona, odrętwiała, tuliła się do niego, niezdarnie, sztywno: nienawidziła spojrzeń, którymi obdarzał inne dziewczyny, kobiety, wszystkie dziewczyny, i te ładne, i te brzydkie, i wszystkie kobiety, bo każda miała coś, co mogło spodobać się mężczyźnie, taka jest natura rzeczy, inaczej ród ludzki by nie przetrwał. Spytała, jakie dziewczyny podobają mu się najbardziej, i nie była w stanie powstrzymać łez, kiedy opowiedział jej o Lilian, z którą był przed nią, ale to było tylko pożądanie, chuć, bo Lilian nie była taką miłą dziewczyną jak Maj, która nawet potrafi usmażyć naleśniki... I nagle jej żołądek się uspokaja, przyjmuje kanapkę z wędzoną szynką, wie, że mimo wszystko zawsze będzie go kochać.

Wydostają się na zewnątrz. Początkowo ledwie wyczuwalne, potem coraz silniejsze, coraz bardziej napierające. Zapachy. Pach, łona. Spoconych stóp. Ma ochotę otworzyć wszystkie okna w wagonie. Dawno już zdjęła bawełniany sweterek, bluzka jest cienka, ale popełniła fatalny błąd – usiadła po tej stronie, gdzie pada słońce, grzeje niemiłosiernie. Ale już za późno, żeby się przesiąść, siedzenia obite dziwnym materiałem zamieniają się w upale w coś lepkiego, oby tylko nie cuchnęła, kiedy wysiądzie – facet może się pocić, oczywiście w pewnych granicach. Nie może cuchnąć starym potem. Co to to nie. Ale zapach Erika jest inny. To zapach ciepłego ciała i piękna. Wody po goleniu i czasem też tytoniu do żucia. Czy dane będzie jej jeszcze kiedyś go poczuć?

Przesiadka w Sundsvall. W toalecie na stacji oddaje mocz, opłukuje dłonie pod zimną wodą. Nie potrafi powiedzieć, czy jej twarz w lustrze jest ładna, czy bez wyrazu. W końcu uśmiecha się szelmowsko. Papieros wypalony w cieniu na peronie. Mija ją para starszych ludzi, chyba nie myślą, że ja… Nie, to przez ten upał. A jeśli w kolejnym pociągu będzie jeszcze bardziej duszno? Niech to szlag. Chociaż plamy potu na tym materiale nie powinny być aż tak widoczne. Mija trochę czasu, zanim docierają do Östersund. Siedemnaście minut do odjazdu szynobusu. Nie pierwszy raz odwiedza domek. Mają stamtąd szczęśliwe wspomnienia. Naprawdę tak się stanie? Oświadczy się jej, mimo że jeszcze nawet się nie zaręczyli? Ale jest jeszcze coś, coś, o czym czytał, tak przynajmniej twierdził Tore – podobno w nowych wolnych czasach miłość między kobietą a mężczyzną ma opierać się na innych rzeczach niż na świętej instytucji małżeństwa. Instytucji? Instytucie? Nie podobają jej się te nowe trudne słowa. Dziwnie brzmią w ustach Erika, obco, bo Erik jest robotnikiem, podobnie jak jej ojciec. Pracuje rękami. Dlatego tak imponuje mu Tore z tymi swoimi słowami, Tore, który uważa, że najważniejszy jest związek, że nie trzeba żadnych obrączek, nie trzeba składać sobie żadnych obietnic. Związek z Ellą należy już do przeszłości, tyle, jeśli chodzi o związki budowane na chuci – znów czuje mdłości. Midsommar zeszłego roku. Czy to wtedy wszystko się zaczęło? Zrobiła o jeden krok za dużo i znalazła się w głębokiej wodzie, niebezpiecznej. Tak gorącej, że niemal wrzącej. Naprawdę wierzyła, że uda jej się go złapać? Że będzie tylko jej? Maj nie chce o tym myśleć. Czuje, jak jej serce zaczyna szybciej bić, ma dziwną lepkość w ustach. Żołądek się buntuje, czubki palców ma lodowate. Czy wspomnienia ubiegłorocznego święta muszą zakłócić jej być może naiwną tęsknotę? Wszyscy jego koledzy są po dwudziestce. Gösta Kozioł Andersson, Bengt Sznurek Hansson, Åke Pała Sjödin i Tore Myśliciel Berg. Dziwne. Erik nie jest po prostu Erikiem, tylko Erikiem Karlssonem, zwanym też niekiedy Orzeszkiem. A przecież Erik to takie ładne imię. Być może pospolite, ale ładne, proste. Orzeszek. Są też kobiety, nie narzeczone, dziewczyny, wszystkie powyżej dwudziestki i znane jej tylko z imienia, w ich towarzystwie czuje się, jakby miała dwanaście lat, mała dziewczynka z kokardami we włosach. A przecież skończyła już dziewiętnaście. Nadal jednak czeka, aż zacznie się to prawdziwe dorosłe życie i ją pochłonie, sprawi, że zniknie jej dziecinna nerwowość, te rumieńce, jąkanie, pocenie się. Midsommar i kobiety. Sigrid, Kajsa i Ella. Ella z tymi swoimi przeklętymi lokami jak Katharine Hepburn. Kobiety o pełnych piersiach i szerokich biodrach, dyszące seksapilem. I ona, niepodobna do żadnej z filmowych gwiazd.

Pociąg hamuje, nagle, jakby maszynista za późno uświadomił sobie, że zbliża się do stacji. Słońce jest rozżarzone, palące. Miej szeroko otwarte serce, Maj. Wybacz, a i tobie zostanie wybaczone. Ale Bóg nigdy jeszcze jej nie pomógł, a Erik jest ateistą. Prosił, żeby załatwiła coś do jedzenia na midsommar, wiedział przecież, że jej mama jest kucharką, a ona sama też nieźle gotuje. Więc powiedziała matce, że jedzie do domku letniego Margit w Brunflo, której powierzyła swoją tajemnicę. Choć Margit była osobą wierzącą, miała dobre serce i Maj wiedziała, że jej nie zdradzi. Ojciec był w pracy w gazowni, a matka jak zwykle zajęła się gotowaniem, pewnie dla rektora Grena albo kogoś innego, kogoś zamożnego, kogoś, kto mógł sobie pozwolić na wydawanie przyjęć. Jakiegoś wojskowego, doktora, biznesmena, właściciela spółki. Mistrza budowlanego albo zamożnego chłopa. Chociaż sami mieszkają w mieście, a chłopi na wsi, to dla nich obcy ludzie.

W przeddzień midsommar kuchnia była wolna, Erik miał przynieść młode ziemniaki, jej zadaniem było przygotować kanapki, usmażyć klopsiki, naszykować ser i pieczywo i zadbać, żeby nie zabrakło piwa i gorzałki, no i czegoś dobrego do kawy, sama to zaproponowała – może nieco zbyt ochoczo – na przykład truskawki ze śmietaną, ale i jakieś ciasto, to akurat nie było trudne. Stała w kuchni i nagle zaczęła się niepokoić, że farsz na klopsiki jest za słony, że dodała za dużo cebuli, za dużo pieprzu, usmażyła kilka na próbę, nie stać ich było na kolejną partię mięsa, przyprawiła farsz, muszą trochę dojść, mama zawsze tak robiła, ciasto się zapadło, nie mogła zabrać go ze sobą, musiała szybko upiec nowe, zaczęła ubijać jajka, aż rozbolała ją ręka i zaczęła drętwieć. Nie będzie piekła wafli, mogą się nie udać, a na pewno poparzy sobie palce, upiecze kruche ciasteczka z migdałami, i drugie, z cynamonem, i małe naleśniki, musi też pamiętać o tym, żeby zabrać śledzie, te nowe, podobno bardzo wykwintne, i wędliny, i wędzoną pieczeń wołową. Spakowała wszystko bardzo starannie i zaczęła się zastanawiać, jak powinna się ubrać: sportowo, ale jednocześnie kobieco, dorośle, nie dziewczęco. Dlaczego w ogóle zaprząta sobie tym głowę, to wszystko należy już do przeszłości, ale właśnie teraz, kiedy pociąg zaczął kasłać, zacinać się, przypomniała sobie, jak późnym wieczorem w midsommar weszła do domku. Nawet w mroku zauważyła bałagan i brud. Erik też to zauważył i zaczął przeklinać brata, tego niechluja. W kiepskich nastrojach weszli do łóżka, wybrali takie, które wyglądało na najczystsze, nie pocałowali się ani nie kochali, zaczęli układać plany na następny dzień, o drugiej mieli dojechać kolejni goście. Musimy zaczekać do midsommar, wyszeptał Erik czule i dodał: kiedy wszyscy już zasną. Jesteś szalony, zachichotała. Przed szóstą obudził ją zapach kawy. Erik był zły: czy ten łajdak nigdy nie wydorośleje, i to ma być starszy brat! Brudne kieliszki, pety, plamy po piwie... Zaczęli sprzątać, biegała ze szmatą i szczotką ryżową, wytrzepała szmaciane dywaniki, umyła pobieżnie kuchnię, usunęła pajęczyny i szczurze odchody, wodę trzeba było nosić ze studni, nie zdążą nakryć do stołu ani udekorować domku. W pewnym momencie Erik spróbował klopsika i na jego czole pojawiła się bruzda. Dodała za dużo białego pieprzu. I wtedy coś się w niej załamało. Całe przedpołudnie pracowali, z wyjątkiem krótkiej przerwy na kawę i kanapkę, Erik był spięty, z niepokojem czekał na Torego i Ellę. Teraz nagle zrobił się poirytowany, a przecież Tore, chociaż był inteligentny, to nie zadzierał nosa, nie wywyższał się, grał na harmonii, recytował wiersze, był politycznie radykalny, może kiedyś zostanie redaktorem albo fotografem, będzie jeździć po świecie, dokumentować różne zdarzenia, no i była też Ella, inna niż większość kobiet.

Wyniosła stół i krzesła na werandę, będzie ciasno, trudno. Zjawili się pozostali goście, przyjechali na rowerach w wyśmienitych humorach, dziewczęta wyglądały ślicznie w sukienkach i eleganckich kapelusikach, jak mogła zapomnieć o kapeluszu, ledwie zdążyła się przywitać, a Erik już wysłał towarzystwo po gałęzie, trzeba było udekorować maszt na midsommar i nazrywać gałązek brzozy na ganek, został tylko Åke – w życiu nie powie do niego „Pało” – stał w drzwiach do kuchni i patrzył, jak ona skrobie młode ziemniaki. Aż palce ją rozbolały. Był niższy od niej, tym bardziej że Maj miała na sobie szpilki, blady, z rzadkimi włosami, zaczynał już łysieć, chociaż nie miał jeszcze dwudziestu pięciu lat, ale był radosny i humor mu dopisywał – cholerny pajac, mawiał o nim Erik, a ona nie bardzo wiedziała, czy mówił to z sympatią, czy z lodowatą pogardą. Zostaniesz tu sama, podczas gdy cała reszta będzie się bawić na zewnątrz? – powiedział, po czym położył zaskakująco suchą dłoń na jej nadgarstku i dodał poważnie: Ziemniakami zajmiemy się później, chodź z nami, Maj. Ale ona pokręciła głową, stwierdziła, że w taki dzień jak ten ktoś musi pilnować napitków, zażartowała, a on się roześmiał, powiedział, że jest zabawna, i zniknął.

Szorowała ziemniaki w brudnej wodzie, tyle kilogramów, były takie małe, nastawiła wodę, wyjęła zastawę, rozłożyła obrus, pożyczyła go ze skromnie wyposażonej komody matki, jak jej to wytłumaczy, zastanawiała się, a gości nadal nie było. Zauważyła, że w domu nie ma żadnego wazonu, znalazła dzbanek i słoik po dżemie, może zmienili zdanie i poszli bawić się do miasta, chętnie wypiłaby kieliszeczek czegoś mocniejszego, żeby rozgrzać zmarznięte palce, postanowiła nie przejmować się miejscowymi działaczami ruchu trzeźwości. Kiedy w końcu wszystko było już gotowe, ziemniaki dochodziły, zobaczyła, jak idą, nie spiesząc się, z gałęziami brzozy i kwiatami w rękach. Erik jak merdający ogonem zachwycony szczeniak deptał po piętach Myślicielowi, rzucił jej kwiaty, ale ani słowem nie podziękował za to, co zrobiła, ciepło wróciło do jej dłoni, wypiła tylko jeden mały kieliszek – faceci na pewno też wzmacniali się piwem podczas ekskursji, jak powiedziałby Myśliciel, maleńki kieliszek, żeby uporządkować myśli i dodać sobie odwagi.

Gösta usiadł przy stole, ona oczywiście zajęła miejsce najbliżej kuchni, żeby móc wszystkim usługiwać. Nogi pracowały jak pałeczki bębna, jak mawiał szef sali w Åre, Gösta położył łokieć na blacie stołu, siedział zwrócony twarzą do Sigrid, która uśmiechała się, pokazując białe zęby, miała jasne włosy, świeże jak ona cała, bardzo miła, nagle Åke zawołał z drugiej strony stołu, że niech mnie diabli, jakie te klopsiki pyszne, i wzniósł toast za Maj i Erika, a Erik chłonął pochwały, chociaż przecież to ona wszystko przygotowała, nie on. Ella oświadczyła, że w ogóle nie umie gotować ani zajmować się domem, ale słyszała, że w Ameryce można było za niewielkie pieniądze zatrudnić pomoc domową, żeby uwolnić kobiety od domowej harówki, i chociaż Maj nie interesowała się polityką, to przecież każdy chyba zdaje sobie sprawę z tego, że ktoś jednak musiał to robić. Jeśli o nią chodzi, to lubiła przyrządzać klopsiki, nikt nie musiał jej do tego zmuszać. Erik, Orzeszek, siedział między Torem a Ellą, spojrzał na nią, dając jej do zrozumienia, żeby zrobiła kawę – nie – powiedział, że pora na kawę i coś mocniejszego, a ona uznała, że chętnie wypije jeszcze kieliszeczek.

Policzki robią się czerwone, gorące, idą na tańce, biorą rowery, siada na bagażniku roweru Erika, jest tak wściekła, że ma ochotę przeciągnąć paznokciami po jego plecach. Erik nie odzywa się do niej, woła coś do Torego, staje na pedałach, rower kołysze się i to Åke pierwszy prosi ją do tańca, co ma mu odpowiedzieć, tańczą, ona sztywna, ale on się nie poddaje, prowadzi ją lekko, zdecydowanie, po prostu podążaj za mną, mówi, a ona patrzy na jego łysiejącą głowę. Potem Tore postanawia zrobić zdjęcia. Ella natychmiast przekręca głowę, loki wpadają jej do oczu, uśmiecha się, ale tak, żeby nie było widać zębów, Maj wie, że są brzydkie, krzywe i duże, układa usta w dziobek, patrzy na Torego, Erik, wyraźnie pod wrażeniem, stoi za aparatem i wszystko obserwuje.

Więc jesteście parą, ty i Erik, pyta Åke, wypuszczając dym z ust, a ona pyta, czy on się z kimś spotyka, jesteś taki milutki, mówi. Milutki, powtarza Åke i się śmieje, tym razem głośniej.

Wracają, skończył się alkohol, w powietrzu wisi niepokój, chociaż orkiestra nadal gra sentymentalne kawałki. Sigrid bierze Maj pod rękę i mówi, że faceci mają już nieźle w czubach, więc wróćmy razem, wsiadają na rowery i odjeżdżają, Maj nie widzi, z kim jedzie Ella. W domku Sigrid proponuje, żeby pozmywały, najpierw jednak wypiją jeszcze po jednym kieliszeczku, i jeszcze jednym, a potem zmywanie idzie jak z płatka, jak cudownie smakują te kruche ciasteczka, i te z migdałami, i te z cynamonem, i jak miło, że jesteście razem, może Erik w końcu się ustatkuje, oświadczył ci się?

Zmywają, to znaczy Maj zmywa, a Sigrid wyciera naczynia prawie nowymi ścierkami, też pożyczonymi z komody mamy, Sigrid mówi, że Bengt nie jest facetem, za którego wychodzi się za mąż, ale na razie dobrze się bawią, dodaje, po czym rzuca: a teraz wszyscy idziemy się kąpać. I ruszają na plażę, całą bandą, Maj wie, że Erik nie umie pływać, przypomina mu o tym. Tonem ostrym jak brzytwa oświadcza, że skoro nie umie pływać, nie powinien w takim stanie iść nad wodę. Erik przynosi z domku płaszcze kąpielowe, pewnie przeszły stęchlizną, i schodzi nad wodę, ona idzie za nim, chociaż bynajmniej nie zamierza kąpać się w lodowatej wodzie Storsjön. Ella i Kajsa rozbierają się, chichocząc, uda Elli są potężne, łydki też, tylko w pasie jest wąska, biodra ma szerokie, a piersi obwisłe, jak u starej kobiety, nie przeszłaby testu z ołówkiem, o którym opowiedział jej kiedyś Erik, chichocząc. A teraz i on wpatruje się w nią jak zaczarowany. Kajsa jest szczupła, wąska w biodrach, ma małe piersi, które wyglądają na zadowolone, i czarny krzak między nogami, który sprawia, że Maj odwraca wzrok. Żadna jednak nie ma takich nóg jak ona, postanawia, że nie będzie siedzieć nieruchomo jak mumia, pokaże mu, że też jest niczego sobie. Zdejmuje sukienkę, chłodne powietrze owiewa jej ciało, i nagle znów jest trzeźwa, zdejmuje majtki i stanik, tak, idzie się kąpać, woda jest zimna jak świeżo stopiony śnieg. Ella i Kajsa krzyczą, a członek Åkego jest ogromny i niemal sztywny, Boże drogi, musi szybko wejść do wody, biegnie i rzuca się na wodę, zaczyna płynąć. Pozostali ochlapują się wodą, wrzeszczą, nagle Ella też wchodzi do wody, Sigrid krzyczy, że chyba oszalały, siada obok Erika, który częstuje ją papierosem, a potem Kozioł i Tore Myśliciel przynoszą swoim kobietom płaszcze kąpielowe, Erik stoi z pustymi rękoma, Maj mokra wkłada majtki i stanik, sukienka lepi się jej do ciała, przenika ją dreszcz, wkłada buty i pyta Erika, czy może poczęstować ją papierosem, jasne, tam jest paczka, może sobie wziąć jednego. Kozioł podaje jej ogień, Åke, który wciąż jeszcze jest w wodzie, zaczyna głośno śpiewać. No, już dobrze, wracaj, rozpalimy ogień. Jeśli ktoś lubi przyrodę, to rzeczywiście jest tu ładnie, kwitnie dereń i jaskry, w powietrzu unosi się zapach wody i ziemi.

Ella siedzi na podłodze przed ogniem, opowiada o stworzeniach żyjących w willi, w której dorastała, w willi w mieście, o duchach i innych światach, a Erik, który jest ateistą, przytakuje, rzucając od czasu do czasu naprawdę? A ją boli głowa, źle się czuje, jakiś młot pneumatyczny dudni tuż nad czołem. Nie powinna była tak dużo pić, jest jej niedobrze, po miłym stanie upojenia nie ma już ani śladu, chce jej się spać. Szepcze do Erika, że idzie się położyć, a on odpowiada, że proszę bardzo, ale on jest tu gospodarzem i nie może zostawić gości samych. Tore sięga po harmonię, Erik bije brawo, Maj widzi jego rozpromienioną twarz, nagle poważnieje, dźwięki wymagają skupienia. I wtedy Åke chwyta pogrzebacz i zaczyna tańczyć i wykrzykiwać, że to noc chujków i cipek, po chwili, która wydaje się wiecznością, Erik wyrywa mu z rąk pogrzebacz, a Åke krzyczy, że jest, do cholery, lepszym kochankiem niż Orzeszek. Myśliciel i Kozioł biorą go za ręce i wyprowadzają do małego pokoju, Ella jest oburzona. Co mu się stało? Åke zawsze jest taki milutki. Pewnie za dużo wypił, ucina Kajsa, a Maj stwierdza w duchu, że Elli przydałoby się trochę prawdziwego życia dla kontrastu z tą jej willową rzeczywistością.

Kołysze się łagodnie na granicy jawy i snu. Pociąg rzuca i trzęsie. Maj boi się zasnąć, za godzinę wysiada, a pociąg jedzie dalej, do Åre, do Storlien, może nawet do Trondheim w Norwegii. W końcu jednak zmęczenie bierze górę. Zaczęła je odczuwać, kiedy Erik odszedł, ale czuła je nie w nocy, nie kiedy była sama, tylko w ciągu dnia, w cukierni albo w kuchni u pani Näsman, kiedy gospodyni chciała z nią chwilę porozmawiać. Wszystko wydarzyło się w tamtą zimną Wielkanoc. Nie spotkali się w Wielką Sobotę, więc umówili się na pierwszy dzień świąt, mieli pójść na spacer, a potem do niego do domu. Jego rodzice wyjechali do ciotki do Sundsvall, Erik zaraz po świętach miał zamieszkać w internacie, co pewno musiało sporo kosztować, pomyślała Maj. Ale od czasu, kiedy ojciec zrobił się marudny jak dziecko, chociaż nie miał jeszcze pięćdziesiątki, stał się nie do wytrzymania, twierdził Erik. Maj spotkała go raz i pamięta, że pierwsze, co jej wtedy powiedział, to że ma czerwoną plamę na zębach. Zaczęła nerwowo ścierać szminkę językiem, a on tylko pokiwał głową i rzucił „już zniknęła”.

Pamięta każdy krok z tego spaceru: przecięli pusty rynek, potem zmusiła go do przejścia przez ciemną przecznicę obok mleczarni, tam przytuliła się do niego, wciąż pamięta jego ciepłe ciało i swoje poczucie przynależności, i nagle tam na rogu spotkali Ellę. Erik natychmiast zrobił krok do tyłu, puścił Maj, stanął pomiędzy nimi. Poczuła zimny powiew wiatru, gdzieś od gór, bynajmniej nie wiosenny. Stali tak dłuższą chwilę, nie zamierzała się cofnąć, patrzyła na ognistoczerwoną twarz Elli. Pociągała nosem jak prostaczka, w dodatku miała rumiane policzki, ale oczy były ładne, a wzrok pełen życia, zaczęli rozmawiać. Maj uczestniczyła w rozmowie, ale Erik przerywał jej, nie dawał jej dojść do słowa, aż w końcu jej pewność siebie zniknęła, uległa mu. Stała i uśmiechała się niepewnie, widziała, jak spija słowa z ust Elli. Stała i trzęsła się z zimna, okropnie marzły jej stopy, niemal straciła w nich czucie, znów osmagał ją chłodny powiew wiatru, ale mimo to zdobyła się na zadanie pytania: „A jak miewa się Tore?”, Ella zesztywniała i rzuciła krótko, że prawdę mówiąc, nie ma pojęcia, nie widują się już. Maj poczuła zimne krople potu spływające jej po ręku, nie, to niemożliwe, chciała powiedzieć jej zatrzymaj go sobie, masz wszystko, weź i jego i odejść. Nie odeszła, stała i czekała, aż w końcu Ella oświadczyła, że idzie na przyjęcie wielkanocne do mistrza budowlanego Tydéna, Maj milczała. Milcząc, ruszyła razem z Erikiem w stronę domu, gdzie mieszkali jego rodzice: zapach na klatce schodowej i zapach mieszkania, uwielbia go, Erik przynosi go ze sobą, kiedy do niej przychodzi. Dwa niewielkie jasne pokoje i kuchnia, ciasno, ale dużo światła, bo okna sięgają wysoko, cienkie firanki są co prawda zaciągnięte, ale przepuszczają promienie słoneczne, brzozowa gałązka wielkanocna udekorowana piórkami mieni się zielenią, brzoza ma kotki, nagle słyszy, jak sama mówi, że lepiej będzie, jak już pójdzie, a on nie protestuje, nastawia kawę w kuchni, kicha trzy razy, trze oczy, mówi, że matka upiera się przy gałązkach na Wielkanoc, ale jego, do cholery, swędzą oczy, wyjmuje filiżanki, cukier i ciasto, lekko przypieczone, brązowe. I wtedy Maj mówi, że widzi, jaką on ma słabość do Elli, w życiu nie powiedziała niczego tak wprost. Dopóki Ella i Tore byli razem, wierzyła, że Erik zachowa się lojalnie wobec przyjaciela, chociaż co ona może wiedzieć o sile męskiej przyjaźni, kiedy do głosu dochodzi pożądanie. Oczywiście wie, że ludzie flirtują, ale jakieś zasady chyba obowiązują, inaczej wszystko byłoby możliwe, w każdej chwili i wszędzie, śmieje się, a wtedy on mówi, że wolno mu chyba, do cholery, obejrzeć się za piękną dziewczyną i nie musieć potem wysłuchiwać połajanek, za kogo ty mnie masz? Miałbym uganiać się za taką używaną sztuką, na dodatek byłą Torego, na głowę upadłaś, histeryczka. Nie patrzy na niego, te przeklęte dziwne, wyszukane słowa, niech ją sobie weźmie, myśli Maj, ale nie mówi mu tego. Cichym drżącym głosem stwierdza – a więc to koniec – kawałek ciasta w filiżance, mokra papka, a on na to, że nigdy tego nie powiedział, tyle że ona jest zazdrosna, i to jak mało kto, i prawdę mówiąc, to on ma dosyć tego, że ciągle ma go na oku i że jest taka niepewna, kiedy są razem z jego znajomymi – cały czas muszę cię wspierać, dlaczego nie jesteś bardziej samodzielna. Mówi też, że chyba jednak nie pasują do siebie tak, jak mu się wcześniej zdawało, to znaczy pasują do siebie, ale tylko cieleśnie – cieleśnie, Maj sztywnieje, Erik zaczyna płakać – nie – nie Erik, to ona płacze, dlaczego to robi – wychodzi z mieszkania, nie ma dokąd pójść.

Po co teraz o tym myśli. Przecież zaraz się spotkają. Bo znów ją do siebie zaprosił. Zastanawia się, co robił od Wielkanocy do dnia, kiedy dostała jego list. Chce jej się płakać! Wszystko mu wybaczy. Da mu do zrozumienia, że jest jego godna. Tak, dobrze się przypatrz, myśli sobie, kiedy kobieta naprzeciwko niej przerywa nagle robótkę i zaczyna się jej uważnie przyglądać. Szukam przygody – a ty czego szukasz? Dokąd jedziesz? W tym nudnym niebieskim kostiumie, w którym zdecydowanie ci nie do twarzy.

W torbie ma rogaliki karlsbadzkie z cukierni, z masą migdałową i dżemem jabłkowym. Nie wczorajsze, wzięła te świeże, tak żeby nawet Ingrid niczego nie zauważyła. Należały jej się, chociażby za nadgodziny. Erik lubi wykwintne wypieki, bo chociaż jest tylko robotnikiem, to nie jest przecież wieśniakiem. Ona też lubi zjeść coś dobrego. Lukrowane rogaliki leżą teraz w torbie razem z bułką pszenną, która też jest „delikatesowa”, chociaż ona woli zwykły chleb, ale dzisiaj najważniejsze jest, co jemu smakuje. Podobno kiedyś podczas przyjęcia u Torego jadł t o s t y. Ale Tore w ogóle nie zwraca uwagi na takie rzeczy. Jak kruche ciasteczka do kawy na midsommar. Kiedyś stwierdził, że jeśli kobiety mają być wyzwolone, to nie mogą tracić czasu na pieczenie ciasteczek. Ciasteczka to przeżytek, powiedział i sięgnął po placuszki z jabłkami. Strużka kawy popłynęła mu po brodzie. Maj przypomina sobie teraz tę scenę. I narasta w niej złość, bo ona lubi przeglądać książki kucharskie, szczególnie przed Bożym Narodzeniem i przed Świętym Janem, lubi czytać o maślanych ciasteczkach, ciasteczkach z nadzieniem z róży, ciasteczkach z barwionego na różowo cukru, roladach, ciasteczkach w szachownicę, ciasteczkach z rodzynkami, a nawet – przy szczególnych okazjach – ciasteczkach z płatków migdałów, eleganckich medalionikach i migdałowych muszelkach, wtedy czuje się szczęśliwa. Odważa mąkę, cukier, masło – rozbija jajko, oddziela starannie żółtko od białka, często piecze razem z mamą, pracują skupione, w milczeniu, pamięta, że była bardzo małym dzieckiem, kiedy mama po raz pierwszy pozwoliła jej dodać masła do ciasta, a potem wyskrobać resztki płynnego ciasta łyżką z miski, coś jej się przecież należało. Nie każdy może pozwolić sobie na wyjście do cukierni, czy Tore wie, ile kosztuje sto gramów kruchych ciasteczek? Piekąc w domu, można mieć zamiast dziesięciu kruchych ciasteczek z cukierni prawie setkę. Ellę i Torego stać na chleb z piekarni, chociaż oni pewnie jedzą sandwicze, niewielkie kanapki z pasztetem i marynowanym ogórkiem, z łososiem, serem lub kawałkiem pieczeni z rena z chrzanem, czy czym tam zechcą, zwykły chleb to nie dla nich. Robi jej się niedobrze, powracają wspomnienia z midsommar, musisz tam wrócić i spojrzeć mu w twarz, zwymiotowała za wychodkiem, tuż obok drewutni, w życiu nie wypiła tyle alkoholu, co tamtego wieczoru, i nagle otrzeźwienie i słowa matki nie wolno ci żebrać, Maj. Tak powiedziała, kiedy płakała, bo jej starsza siostra nie chciała jej gdzieś ze sobą zabrać – nie wolno ci żebrać – to zawsze się zemści. Zamierzała wrócić dyskretnie do domku, wślizgnąć się do środka i położyć się spać, tylko najpierw musi pozbyć się tego okropnego smaku z ust i tego zapachu, napije się wody, i wtedy słyszy śmiechy, jakieś stukanie. Tore wyjmuje harmonię, jakby był prostym człowiekiem, pewnie tańczą, otwórz szeroko serce, Maj, drży z zimna, atakują ją komary, będzie miała czerwone ślady na ciele, i to właśnie teraz, kiedy tak bardzo zależy jej na tym, żeby ładnie wyglądać – ładnie – przyjmie go, kiedy się zjawi, jeśli się zjawi. Musiała zasnąć na moment, bo nagle widzi jego blade ciało w mroku, ramiona, klatkę piersiową, widzi, jak zdejmuje koszulę, kładzie się obok niej, a ona sięga ręką w jego stronę, czuje zapach tytoniu, okropny, ale zarazem cudowny, j e g o zapach, czekała na niego, zaczyna pieścić jego plecy, przesuwa rękę niżej, ku pośladkom, a potem chwyta go, mocno, odważnie, i czuje – jego miękkość, daj spokój, syczy Erik przez zęby, odwraca się na brzuch, Maj nie potrafi powiedzieć, czy śpi, czy nie.

Nie słyszała, kiedy wstał. Nagle docierają do niej głosy z pokoju i zapach kawy, może zostanie w łóżku? Kiedyś w końcu wyjadą, zapomną o niej, poci się, słońce świeci już od jakiegoś czasu, siada na łóżku, drzwi do pokoju są zamknięte, zamknął je od zewnątrz, no cóż, bierze sukienkę z krzesła, sweter, rozczesuje włosy, sięga po szminkę, nie, nie tę czerwoną, będzie się jej wstydził, spokojnie, jego ręce na jej biodrach, kiedy odsuwa ją od siebie, czy materiał sukienki nie pachnie brzydko, w torbie w kuchni ma spódnicę i bluzkę, jak mogła je tam zostawić, otwiera drzwi. Åke, trzyma w ręku filiżankę z kawą i papierosa, czyżby nie pamiętał poprzedniego wieczora, siedzi spocony, śmieje się, żartuje jakby nigdy nic. Oczy Kajsy są małe, wyglądają na zmęczone. Tylko Ella błyszczy jak złoto. Naprawdę szczotkuje włosy sto razy? A może nawet tysiąc? Erik nic nie mówi, idzie do kuchni po filiżankę – Boże drogi – naprawdę nie mogli pozmywać filiżanek, kieliszków i talerzyków po kanapkach, którymi najwyraźniej objadali się w nocy? Ella oczywiście nie chciała brudzić sobie rąk, Maj chętnie ją poinformuje, że ręce w wodzie stają się czyste. Nie. Nie jest zła. Tylko się boi. Powinna po prostu usiąść obok nich i zacząć jeść, a ona się boi. Na stole stoi wszystko. Klopsiki i zimne ziemniaki. Śledzie i masło, i brunatny kozi ser. Chleb. Kruche ciasteczka, prosto z puszek. Zjedzcie wszystko, proszę bardzo. Nie zamierzam wam przeszkadzać. Pety i puste butelki. To Erik ceni sobie porządek. Lubi, kiedy wszystko jest na swoim miejscu. Ona zresztą też. W ich domu zawsze będzie porządek. Będzie czysto i ładnie. Ludzie bogaci często mają w domach bałagan. Tak twierdzi jej mama, która gotuje dla wielu bogaczy. A może po prostu nie szanują porządku, skoro sami nie muszą sprzątać. Erik wstaje i zaczyna zbierać pety, butelki i kieliszki. Maj też wstaje, musi wziąć się do zmywania. Sigrid wyciera w milczeniu. Gösta, Tore i Åke wnoszą meble z werandy, a potem znikają. Kajsa wychodzi do małego pokoju, chce chwilę odpocząć. Kiedy Maj podnosi głowę znad miski z wodą do zmywania, żeby sprawdzić, czy gdzieś zostały jeszcze jakieś naczynia, w pokoju jest tylko Erik. I Ella. Słoiczek po dżemie się rozbił – na podłodze leżą kawałki szkła i kwiaty. Wyraźnie widzi, jak blisko siebie są ich twarze, jak są w siebie zapatrzeni. Nie odrywają od siebie wzroku. Jest dla nich niewidoczna, trollica. Dlaczego nie jest w stanie przerwać ich zapatrzenia, oderwać ich od siebie, przeciąć tę nić. Wraca do zmywania, ale teraz już wie. Sigrid zapewnia ją, że nie pamięta przyjęcia, na którym coś by się nie stłukło, a potem wszyscy się zbierają, pakują rzeczy i wracają do miasta na rowerach. Kiedy idą ze sobą do łóżka w pachnącym wilgocią pokoju, Erik zamyka oczy, chce, żeby położyła się na brzuchu. A ona się zgadza. Potem płacze, ale to nic dziwnego, zawsze tak jest.

10

TORBA PODRÓŻNA NIE JEST ciężka, ale jest nieporęczna. A jeśli wychodząc z pociągu, potknie się na peronie i zwichnie nogę? Storsjön, kopuła gazowni, miasto i bicie serca w klatce piersiowej, nerwowe, szybkie. Jest w rodzinnych stronach, ale ludzie na stacji są jej obcy. Zastanawia się, czy nie wrócić albo pojechać dalej, gdziekolwiek, byle nie stać tu i nie wypatrywać szynobusu jadącego w stronę Brunflo, co ona tu robi? Teraz, kiedy w końcu przestała płakać wieczorami, chociaż nie, to nieprawda, to nie było tak, nie z tego powodu płakała – płakała, bo bała się guza w mózgu, że nie będzie mogła oddychać, że nie będzie miała co jeść, że na jej skórze pojawią się narośle – przystanek szynobusu jest nieco dalej, musi przejść przez tory, i to w szpilkach. Kątem oka widzi kobietę, która wdziera się w jej pole widzenia i, no tak, oczywiście – zatrzymuje ją. Ma na sobie beżowy płaszcz i kapelusz w kolorze gołębim, autobus do Håkafot, wie panienka może, skąd odchodzi? Maj kręci głową, niestety, odpowiada kobiecie i uśmiecha się – tak przecież należy – a wtedy kobieta stwierdza, że na stacji brakuje informacji. Maj stoi nieruchomo, słońce pada jej na twarz, zaczyna się pocić jadę do kochanka, nie, nie jesteśmy zaręczeni, ale pewno mi się oświadczy, a ja się zgodzę, mruży oczy, niestety nie mogę pani pomóc, przykro mi. Idzie dalej, przedziera się przez tłum z torbą w ręku, tam, tam stoi szynobus, zastanawia się, czy będzie mogła rozmienić pieniądze, ale przecież ma w torebce równo odliczoną sumę, pieniądze z wypłaty i napiwków. Dlaczego nie mógł się spotkać z nią tutaj, na stacji, jak sobie poradzi z tą długą, długą drogą. A jeśli na jego widok poczuje obrzydzenie – język Tomasa w jej ustach – może się ostrzygł, może utył, żeby tylko nie rozbolał jej żołądek, wszystko, tylko nie to. Ale okazuje się, że Erik nadal jest przystojny. Biegnie do niej, kiedy zauważa, że szynobus już stoi, zwalnia, widać, że jest spięty, boi się tak samo jak ja, myśli Maj. Jest opalony, ma na sobie jasną koszulę, spodnie świetnie na nim leżą, widzi, że on też ją już dostrzegł, ale nie uśmiechają się do siebie, z poważnym wyrazem twarzy bierze jej torbę, drugą rękę zaciska na jej dłoni. Ruszają przed siebie leśną drogą, czy będą szczęśliwi, pierwsze dni na pewno upłyną pod znakiem euforii i pożądania, niepewności i jasności. Jasności, że są tak blisko siebie, jak to tylko możliwe.

Wysprzątał i nakrył do stołu, są w domku we dwoje, bierze jej twarz w swoje dłonie, mówi, że bardzo za nią tęsknił, że był bliski szaleństwa, bał się, a potem się całują i nadal są tylko we dwoje, nie ma nikogo innego – rozpina jej bluzkę, oczywiście, i biustonosz, a potem szepcze, że jest piękna, a ona rozpina mu koszulę i po chwili stoją naprzeciwko siebie na wpół nadzy i dotykają się, bardzo spokojnie.

A potem, kiedy w końcu łzy przestają lecieć jej z oczu i leżą nakryci jedynie prześcieradłem, wtedy zaczyna ją delikatnie pieścić, wodzi dłonią po jej karku, po ramieniu. Erik nie musi nic wiedzieć o Tomasie, przecież to nie było nic poważnego, po prostu chciała w ten sposób wyprzeć go ze swojej pamięci, to nie była miłość, nie taka jak ta. Wkłada nos pod jego pachę, nie zawsze trzeba wszystko wiedzieć, zaczynają się ubierać, wciąga tylko bluzkę, bez biustonosza, potem majtki, spódniczkę, pożycza jeden z jego wełnianych swetrów, wieczór jest co prawda ciepły, ale nie tak gorący jak dzień, a noc zapowiada się chłodna. Zaczynają jeść, siedzą naprzeciwko siebie i jedzą, że też jedzenie może tak smakować: szynka z puszki i młode ziemniaki, sałatka z tuńczyka, a jutro pójdziemy na ryby, mówi Erik, wypłyniemy na jezioro, potem robi kawę, a ona wyjmuje z torby rogaliki, lepią się nieco, ale są smaczne, z marmoladą jabłkową i masą migdałową. Zauważyłaś, że ptaki już ucichły, mówi Erik. Maj słyszy co prawda jakieś pojedyncze trele, ale nie chce rozmawiać, nie chce rozmawiać o tym, co wydarzyło się wiosną, temat jest drażliwy, diabelnie drażliwy – a ona chce po prostu rozkoszować się chwilą, nikt nie wie, gdzie jest, ojciec spuściłby jej lanie, a matka… Ale przecież wkrótce będzie pełnoletnia, dorosła, tak naprawdę, a przed ślubem trzeba poznać się nawzajem, nie można mieć przed sobą żadnych tajemnic, ona przed nim, a on przed nią. Erik dolewa sobie gorzałki i zaczyna opowiadać o swojej młodzieńczej miłości, Britcie, wspominał jej kiedyś o niej, miał siedemnaście lat, ona była o rok starsza, dotąd wydawało mu się, że nigdy nie będzie w stanie o niej zapomnieć, ale wiesz, Maj – posłuchaj – tak, słucha go, słyszy wszystko, co mówi, słyszy, jak twierdzi, że to była dziecinada, był niedojrzały, kiedy niedawno spotkał Brittę w towarzystwie, poczuł, że już nic ich nie łączy, wyglądała jak stara ciotka, a ty, Maj, twoje ciało to ciało prawdziwej kobiety. Maj prosi go o papierosa, oczywiście, że jest kobietą, zrobi wszystko, żeby być żoną, która nie znudzi się mężowi, nie będzie widywał jej w papilotach i w fartuchu. Nagle czuje lekki niepokój, gdzieś w środku, bo do tej pory nie wspomniał nic o Elli, ale nie pytaj go o nią, niech cię Bóg broni, nie musisz nic wiedzieć, nie psuj wszystkiego, on pożąda ciebie, tak cię kocham, szepcze jej.

Dni mijają. Maj pływa, woda nie jest jeszcze ciepła, ale można się już w niej kąpać. Ładnie skrojony kostium kąpielowy, opalenizna. Kiedy czuje się zmęczona, śpi, a kiedy się budzi, czuje na sobie jego wzrok, czasem się kochają. Jest ostrożny, nie mają ochoty bawić się w gumki i takie tam. Szepcze, że byłaby najpiękniejszą matką na świecie, ale niestety nie ma stałego dochodu, a ona jest niepełnoletnia.

Ryzykuje. Ale przecież ma prawo robić zakupy w sklepiku, nawet jeśli nie są małżeństwem, nawet jeśli żyją w grzechu. Czasem, kiedy jedzie szutrową drogą, uśmiecha się do siebie, nikt jej tu nie zna. Krzaki jagód wołają do niej, tak, nazbiera jagód i zrobi dżem, dobrze, żeby Erik zdążył trochę się za nią stęsknić, nie powinien być zbyt pewny siebie, zbierze jagody, zanim zrobi zakupy, niektóre rzeczy nie mogą stać długo w upale. Chociaż jagód jest dużo, napełnienie nimi dzbanka na śmietanę zajmuje jej trochę czasu, zaczyna się niecierpliwić, nie musi zebrać dużo, tylko tyle, żeby wystarczyło na dzisiaj: na niewielką miseczkę świeżego dżemu. Wszystko idzie według planu, robi zakupy i chociaż ludzie opowiadają sobie o chłopaku Karlssona, który gości w domku kobietę, to nikt nie daje niczego po sobie poznać; warzywa od chłopa, który sprzedaje je przy drodze, świeże, z własnego gospodarstwa: marchew, cebula i zielony groszek, i nagle czuje, że coś ściska ją w żołądku, powinna się pospieszyć, ale jednocześnie chciałaby zatrzymać się i chwilę odpocząć. Pewno zrobił już kawę, wypiją ją na werandzie, a potem zabierze się do obiadu: zrobi zupę z młodych warzyw i usmaży naleśniki, cienkie, według przepisu matki, weźmie mniej mąki, a więcej jajek, i usmaży je na maśle, żeby brzeg był chrupki. Ale weranda jest pusta.

Jestem już w domu, mówi, stawia kosz na ławce, mleko, jajka i masło zanosi do piwniczki. Erik leży w pokoju na łóżku i mamrocze pod nosem, że boli go żołądek, leży skulony, blady. Może to kiełbasa, mówi Maj. Odbijała mi się całą drogę do sklepu, teraz jest już lepiej, ale czułam się okropnie! Erik przytakuje, a ona pyta, czy czegoś się napije? Wtedy on nagle chwyta ją za rękę, ma zimne palce, nieco wilgotne, kocham cię, szepcze. Rozumiesz? Ciągnie ją na łóżko, szlocha. Już dobrze, mówi Maj. Dobrze nam razem, prawda, upewnia się Erik. I leżą tak ubrani na łóżku i obejmują się. Kiedy on w końcu zasypia, ona wyzwala się z jego objęć i bierze się do zmywania. Erik zwykle nie zostawia brudnych naczyń, zmywa nawet blat, i to dokładniej od niej, pewnie się ucieszy, kiedy zobaczy, że o wszystkim pamiętała: posprzątała w kuchni, zajęła się obiadem. Przejęła ponownie kuchnię, nie chciała, żeby zostały tu wspomnienia po ubiegłorocznym midsommar, po n i e j, żadnych kawałków stłuczonego szkła, śladów wymiocin i tańczących pogrzebaczy. Ale ma otwarte serce, wszystko będzie dobrze. Ten ładny obrus z wiankiem rumianków jest chyba nowy, nie widziała go tu wcześniej, do zupy poda chleb z serem z serwatki, ubija jajko, bardzo lekko, jest upał, ale zanim będzie mogła zacząć smażyć cienkie naleśniki na żeliwnej patelni, ciasto musi chwilę stygnąć. Zaczyna przebierać jagody, nudne i pracochłonne zajęcie, na szczęście nie mają dużo listków, smaży je z cukrem, czuć słodki zapach lata. Do kuchni wchodzi Erik, jest szary, jakby cała opalenizna nagle zniknęła, chyba nie umierasz, mówi do niego, milknie, na chwilę traci kontrolę nad słowami. To tylko żołądek, odzywa się Erik. Znów siedzą naprzeciwko siebie, Maj zaczyna jeść, ma wilczy apetyt, Erik przebiera widelcem warzywa. Wszystko jest znakomite, zupa ma łagodny smak, słodkie marchewki i groszek cukrowy, i ciepłe jak słońce jagody. Nie boisz się przytyć, śmieje się Erik, a ona chwyta się blatu stołu, nie, nie będzie złośliwa, uśmiecha się i mówi, że odniosła wrażenie, że on lubi kobiety o potężnych udach i dużym tyłku. Erik się wzdryga, Maj wypija łyk wody, czy woda zawsze ma taki metaliczny posmak? Erik bierze do ręki szklankę, wypija łyk, mówi, że smakuje jak zawsze, to bardzo dobra woda.

Noc, nie kochają się, ból żołądka nie odpuszcza, Erik wzdycha, Maj go słyszy. Szepcze, czy to przypadkiem nie astma, oby nie, jej ciało pragnie miłości, jak zwykle, w końcu zasypia na chwilę i wtedy w szarej godzinie wilka rozbrzmiewa pytanie – kto to jest Tomas Berglund – Maj wzdryga się, jak to, o co chodzi? Erik odpowiada cicho: znalazłem jego wizytówkę w twojej torbie. To przyjaciel moich dobrych przyjaciół, tłumaczy mu Maj. Nie wierzę ci, szepcze Erik. Musimy sobie ufać, jeśli mamy się pobrać, nie możemy mieć przed sobą tajemnic. Ale to prawda, zapewnia Maj. Nie ma powodu, żeby opowiadała mu o czymś, do czego nigdy nie dojdzie, więc pyta: A co ty robiłeś w czasie, kiedy się nie widywaliśmy? Nic, odpowiada Erik. Poza tym, że za tobą tęskniłem.

Przeraża ją, ten jego głodny wzrok. Jedzą śniadanie, Erik przeprasza, że kawa nie jest najlepsza, chciałby móc codziennie podawać jej dobrą kawę, to będzie moje zadanie, mówi, nastawiać rano kawę, żebyś mogła jeszcze chwilę pospać, jego mama zawsze o tym marzyła, żeby móc rano dłużej pospać, ale teraz jest już za późno, bo ojciec z niczym sobie nie radzi, zresztą wcześniej też nie robił kawy, ale ty chcesz, żebym robił nam kawę, prawda?

Maj kiwa głową, sucharki smakują cynamonem, nawet trochę za bardzo, do końca dnia będzie czuła w ustach ich smak, prawdę mówiąc, kawa też nie smakuje najlepiej, więc kiedy Erik mówi, że musi pojechać rowerem do miasta kupić specjalną farbę do okien, Maj czuje ulgę. Nie martwi się, że nawet nie zaproponował, żeby mu towarzyszyła, zresztą nie powinna pokazywać się w mieście i ryzykować spotkanie z rodziną. Erik przy goleniu zacina się lekko, pociera miejsce ałunem, ma białą brodę i opalone policzki, obejmuje ją, ściska mocno, niech już wreszcie jedzie, jest zmęczona, myśli kłębią się jej w głowie – wracaj szybko, mówi cicho, Erik bierze kaszkiet, ten, który jej tak bardzo się nie podoba, dobrze, że nie musi z nim jechać.

Kiedy się budzi, w domku nadal panuje cisza, postanawia, że trochę posprząta, nie zrobiła nic złego, właściwie to nic nie zrobiła, ale czy on w ogóle wie, jak bardzo ją zranił, wtedy, w Wielkanoc; trzepie prześcieradła, wietrzy, strasznie się tu zakurzyło, i nagle zaczyna przeszukiwać jego rzeczy, robi to świadomie, bo jeśli on przeglądał jej torbę, to jej też wolno. I wtedy w szufladzie, w której Erik trzyma kalesony i skarpety, znajduje list. Jakby specjalnie go tam zostawił, żeby go znalazła. Kochany Eriku. Oczywiście, że drży, kiedy zaczyna go czytać. Na górze widnieje data: 27 czerwca 1938 roku. Sprzed miesiąca. Nie wierzę, że kochasz M, po tym, co mi o niej opowiadałeś, jak cię kontroluje i ogranicza. Kiedy jesteśmy razem, czuję, że to, co nas łączy, jest prawdziwe, i wiem, że ty czujesz podobnie. Maj rozgląda się, ma wrażenie, że pisała to jakaś szalona kobieta, kiedy po wszystkim płakałeś w moich ramionach, nie, musi usiąść, żeby nie upaść, siada, trzyma w ręku list i wtedy zjawia się Erik, kaszkiet ma naciągnięty na czoło, klęka przed nią, kładzie głowę na jej kolanach. Maj chce go odepchnąć, ale nie wykonuje żadnego ruchu, nie martwi się, że może poczuć zapach jej łona. List nie jest od Elli, tylko od Caroliny, dziewczyny z jego szkoły, drobnej, miłej blondynki. Uroczej, ale starszej od niego. Ma dwadzieścia siedem lat, i to ona go uwiodła, przychodziła wieczorami do niego do pokoju, chociaż to zabronione. Zamierzał opowiedzieć Maj, jak zawróciła mu w głowie, chociaż z początku tak tego nie odbierał, był pod jej urokiem, dlatego pozwolił Maj odejść, wtedy, w Wielkanoc, żeby nie mieć wyrzutów sumienia. Wyjdziesz za mnie, jesteś w stanie mnie kochać, chociaż okazałem się słaby i nie oparłem się pokusie, nigdy nie miałem wrażenia, że naprawdę mnie kochasz, nie miałem pewności, oglądałem pierścionki w mieście, ale nie znalazłem żadnego, który byłby odpowiedni, najpierw powinniśmy się zaręczyć, odpowiada Maj krótko, a potem mówi mu o Tomasie, zrobiła to z nim, chociaż tak naprawdę wcale tego nie chciała, on ją kocha, ale bez wzajemności.

I ta wiedza już z nią zostaje. On kochał się z inną kobietą, ona z innym mężczyzną. Wszystko już minęło, ale jednak w nich zostało.

Bolesne dni, rozpaczliwa miłość, bo przecież się kochają, gwałtowna miłość, bo chcą wyprzeć z pamięci to, co się wydarzyło. Erik pyta, czy jest w stanie go kochać mimo jego pragnienia, by inne kobiety też go dostrzegały, wiele innych kobiet, to nieprawda, że jesteś krucha, Maj, jesteś silna jak Walkiria, a ona nie chce, żeby używał słów, których używa Tore. A Ella, pyta nagle. Tak, ona też go pociąga, niczym zakazany owoc, teraz, kiedy już wiem, do czego jesteś zdolna, jestem i przerażony, i czuję ulgę, bo jesteś taka sama jak ja. Ale przecież zerwałeś ze mną, mówi Maj. Tak? – odpowiada Erik. Byłem zakłopotany i przerażony, i tak to potem się toczy: któreś coś powie, rzuci jakieś słowo, kochają się, a potem okazuje się, że ona musi już wracać. Sprzątają i wtedy nagle Maj zaczyna płakać, uświadamia sobie, że nigdy już tu nie wróci, opiera się o futrynę. Zaręczymy się, obiecuje Erik, niedługo zacznę zarabiać, może nie dostaniesz najdroższego pierścionka, ale na pewno będzie najładniejszy. Mówisz to poważnie, zastanawia się Maj w duchu, a jak sądzisz, a ona ma ochotę odpowiedzieć, że nic nie sądzi, nic nie wie, jest skołowana i śmiertelnie zmęczona, nie wie, co będzie dalej, pewnie wróci pociągiem do Örnsköldsvik, do swojego wynajętego pokoju, do cukierni i dalej będzie całymi dniami pracować, a on mówi, że niedługo wybuchnie wojna, że czasy w Europie są niespokojne, świat jest bardzo duży, a on maleńki.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI

Spis treści

Wstęp

1938

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10