Demet Altinyeleklioğlu

NURBANU. SYNOWA ODALISKI. KSIĘGA VI

Tajemnice dworu sułtana

przełożyła Agnieszka Erdoğan

Tytuł oryginału: Cariyenin Gelini Nurbanu

Copyright © Demet Altinyeleklioğlu

Copyright © Kalem Agency

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVII

Copyright © for the Polish translation by Agnieszka Erdoğan, MMXVII

Wydanie I

Warszawa MMXVII

XXXIII
Stambuł, Nowy Pałac
Harem

Trudno było pojąć, czy cierpienie tak szybko ustało, czy życie zawsze takie było.

Ból po stracie Mehmeda – syna wielkiego sułtana Sulejmana – powoli zaczął odchodzić.

Nurbanu westchnęła ze smutkiem.

– Zapomina się o umarłych.

Meneksze pokiwała głową.

– Ogień wypala miejsce, na które spadnie, pani.

Ten ogień spalił także Nurbanu. Jej marzenia i sny…

Dziewczyna spojrzała tak żałośnie, jakby zrozumiała jej myśli.

– Wy też wiele wycierpiałyście. Książę oddał ducha w waszych ramionach – to nie jest łatwe. Dzięki Bogu, ta przerażająca choroba was nie… Tfu, tfu, tfu…

Odkąd wróciła do haremu, większość mieszkańców pałacu schodziła z drogi na jej widok, jakby została naznaczona przez śmierć. Było także wielu takich jak Meneksze, którzy spluwali i mówili na prawo i lewo: „Boże, uchowaj”.

– Słyszałyście, pani? – Bez względu na to, czy Nurbanu słyszała, czy nie, Meneksze i tak by jej o tym opowiedziała. – Nasz pan każdego dnia udaje się do grobowca księcia Mehmeda i przesiaduje tam godzinami. Hodżowie całymi dniami recytują Koran. Nasz padyszach powiedział podobno do naczelnego architekta: „Liczę na ciebie, Sinaneddinie Ago. Wybuduj tu taki meczet, a przy nim taki grobowiec, żeby uwieczniły imię mojego Mehmeda. Niech nie za sto, lecz za tysiąc lat, każdy, kto będzie modlił się pod stworzoną przez ciebie kopułą, odmówi Fatihę za duszę Mehmeda Chana”.

I po co to wszystko? Mogli się modlić, ile chcieli. Z miejsca, do którego udał się Mehmed, nie było powrotu.

– A sułtanka haseki?

– To sułtanka Hürrem – powiedziała Meneksze z dumą. – Nikt nigdy nie widział, żeby płakała. Jej damy dworu mówią, że na wieść o śmierci Mehmeda nie uroniła ani jednej łzy.

Nurbanu także dziwiło zachowanie Hürrem. Jej oblicze było bez wyrazu, a spojrzenie lodowate. Jakby patrzyła, ale nie widziała. Nawet wtedy, gdy zdradziła jej przerażającą tajemnicę, którą syn Hürrem wyszeptał do ucha na łożu śmierci, także ani drgnęła.

Tymczasem głos Mehmeda wciąż brzmiał jej w uszach: „Za… Zabili mnie… Gül… ba… har… Mahi…”.

– To serce matki, pani – ciągnęła Meneksze, wzdychając. – Czy jest w stanie znieść coś takiego? Kto wie, jak rozpacza, gdy zostaje sama? Ile krwawych łez wylała?

Tak musiało być. Ale czy wystarczy płakać? A zemsta? Co z nią będzie? Skoro Mehmed odszedł, którego syna wykorzysta Hürrem, żeby rozegrać tę partię szachów? Przyszedł czas na Żółtogłowego.

Nurbanu pokiwała głową.

– A jego bracia? Co robią?

Przez twarz Meneksze przemknął gorzki uśmiech.

– Co mają robić? – zapytała. W jej głosie słychać było wyrzut, a nawet skrywany gniew. Przysunęła się nieco do swojej pani. – Selim, jak wiecie, nie opuszcza swoich komnat. Mówią, że często zagląda do niego jakiś żydowski kupiec. Yasef czy jakoś tak. Podobno przywozi księciu Selimowi rzadkie gatunki win z obcych krain. Są też tacy, którzy twierdzą, że sprowadza mu dziewczęta. Książę opuszcza Yasefa Efendiego tylko wtedy, gdy kładzie się spać.

Wyraz jej twarzy zdradzał, że nie pochwala takiego zachowania.

– Umarł jego brat, a od niego jedne dziewczęta wychodzą, a następne do niego przychodzą. Trwają nieustanne libacje. Wymyślił nawet, że ból po stracie brata wypala mu serce, i pije, żeby zapomnieć o tym cierpieniu. Kto miałby w to uwierzyć? Jeśli tak, to dlaczego pił przed śmiercią Mehmeda? Nasz pan i haseki bardzo się tym martwią, choć nie dają tego po sobie poznać.

Spojrzała na Nurbanu, jakby chciała zapytać: „Powiedziałam zbyt wiele?”.

– Jeśli chodzi o księcia Bajazyda…

– Nieważne, Meneksze…

Nie interesowało jej, co robią Bajazyd i Dżihangir. Od pogrzebu Mehmeda nie przestawała myśleć o Żółtogłowym. Nurbanu miała wrażenie, że wciąż ją obserwuje. Nawet spotkali się wzrokiem. Dziewczyna kilka razy przyłapała Selima na tym, jak jej się przygląda.

„Jedne dziewczęta wychodzą, następne przychodzą”, tak? Ale czy któraś z nich jest wyjątkowa? Czy on też, jak Mehmed, ma swoją ukochaną?

Nagle zdała sobie sprawę, o czym myśli. Zastanawiała się, w jakim wieku jest Selim. Miał dziewiętnaście lat. Nie mogła w to uwierzyć. Policzyła jeszcze raz. Nie pomyliła się. Selim miał już dziewiętnaście lat. O, rety! Jak ten czas szybko minął. Nurbanu niedługo miała skończyć siedemnaście.

Meneksze zebrała rzeczy i opuściła komnatę. Wychodząc, coś powiedziała, ale Nurbanu nie usłyszała. Znów miała mętlik w głowie. Dobrze znała to uczucie. Coś się stanie. Nadchodzące dni przyniosą wiele zmian – była tego pewna.

Dopóki nie upłynęło czterdzieści dni od śmierci Mehmeda, rankiem grób syna odwiedzała Hürrem, a popołudniami sułtan Sulejman.¹ Ludność także napływała falami, żeby pomodlić się za duszę nieszczęsnego księcia Mehmeda. Wypowiadano życzenia i wiązano kolorowe gałganki na okolicznych drzewach. Grobowiec Mehmeda zmienił się w drzewo życzeń.

Czterdziestego dnia w pałacu wrzało po raz ostatni. Roznoszono sagany z chałwą. Do koszar wysłano tace pełne przeróżnych dań. Przez cały dzień mury wypełniały głosy modlitw i hymnów. A wieczorem, pomimo chłodu, odczytywano Mevlid². W czterech rogach placu ustawiono namioty odsłonięte od przodu. Największy z nich należał do padyszacha. Namiot Hürrem i Mihrimah znajdował się naprzeciwko niego. Po raz pierwszy widziała sułtana Sulejmana tej nocy, gdy w łożu Mehmeda znaleziono skorpiona. Później patrzyła na niego z daleka podczas pogrzebu i teraz. Wcale nie był taki, jak sobie wyobrażała – gruby, garbaty, odrażający, o zdradzieckim spojrzeniu i bryzgający śliną z bezzębnych ust. Był przygnębiony jak jej ojciec. Jej ojciec nosił kozią bródkę, a policzki Sulejmana były pokryte zarostem. Ojciec był wątły, kruchy i wytworny, sułtan natomiast był postawny. W kaftanie obszytym sobolowym futrem wyglądał potężnie jak góra.

Nurbanu stała nieco z boku, ale mimo to cieszyła się, że jest w tym samym namiocie co sułtanka haseki i Mihrimah. Pozostałe damy dworu, oczywiście oprócz Merzuki i Esmy, znajdowały się gdzieś indziej.

Przed dwoma namiotami zajmowanymi przez kobiety ustawiono kratę. Hürrem i jej świta stały za zasłoną z czarnego tiulu.

Mężczyźni zajmujący wysokie stanowiska w pałacu przebywali w namiocie razem z sułtanem. Wszyscy oprócz padyszacha siedzieli na kolanach. Podobnie jak Rudobrody i jego korsarze podczas uroczystości pogrzebowych na okręcie. Nurbanu postanowiła, że już nie będzie nazywała ich korsarzami. Przypomniały jej się dni, gdy wykrzykiwała: „Innowiercy!”. Teraz wyznawała tę samą wiarę co oni. Razem z nimi rozchylała dłonie i recytowała Fatihę. Oni tylko wykonywali rozkazy, to wszystko. A także odważnie stawiali czoła śmierci. Przyszło jej na myśl, że spała na koi jednego z tych, którzy polegli. Jak on miał na imię? Il… Iljas.

Gdy była w Konyi, dwukrotnie słuchała Mevlidu. Jednak tego wieczoru po raz pierwszy, wśród mrozu smagającego jej twarz, poczuła, że modlitwa ją oczyszcza i rozgrzewa jej wnętrze. Po raz pierwszy udało jej się wychwycić słowa: „Podano kielich pełen sorbetu…”.

Od tamtej pory spodobało jej się, że podczas modlitwy czasami wszyscy wstawali i głaskali się po plecach. To było coś wspaniałego. W ten sposób można było się pozbyć poczucia samotności, bo wokół znajdowali się ludzie chętni do wyciągnięcia ręki, gdyby zaistniała taka potrzeba. Tej nocy też tak było. Za każdym razem, gdy kobieca ręka dotykała jej pleców, czuła, że jest jedną z nich. Coraz bardziej była częścią Imperium Osmańskiego. Przypomniała sobie, że w Konyi powiedziała księciu Mehmedowi: „Jestem giaurem”. Później zapytała: „Czy giaur zawsze pozostanie giaurem? Nie ma wyjścia?”. Poczuła wielki ciężar, gdy na pytanie hodży: „Czy jesteś gotowa dostąpić światłości islamu?”, odpowiedziała twierdząco. Tej nocy pierwszy raz poczuła, że uwolniła się od obwiniania siebie i od strachu, że Bóg ją za to ukarze.

Gdy przyszła kolej na modlitwę, wylała z siebie wszystkie pragnienia. Najgoręcej prosiła Boga, żeby zesłał jej króla. „Żegnaj, Mehmedzie Chanie – mruknęła w duchu. – Nie było mi pisane, żebyś został moim królem. Bądź szczęśliwy tam, dokąd odszedłeś”.

Następnego dnia rano najpierw usłyszała odgłosy pospiesznych kroków. Zanim Meneksze zdążyła się odezwać, do jej komnaty weszła Hürrem.

– Padyszach cię oczekuje, dziecko.

Zamarła.

– Nasz pan chce usłyszeć od ciebie to, co mi mówiłaś.

Dobry Boże! Miała stanąć przed sułtanem? Gdy tu przybyła, odchodziła od zmysłów ze strachu, że wepchną ją do jego łoża, brzydziła się nim, myślała nawet, że ją zabije, a teraz miała powiedzieć temu mężczyźnie, że jego syn został zabity przez jego dawną faworytę?

Gdy weszła do komnaty, była spokojna. Strach się ulotnił. Sądziła, że nogi będzie miała jak z waty, a język odmówi jej posłuszeństwa, ale nic takiego się nie stało.

Przez chwilę wydawało jej się, że siedzi przed nią Mehmed. Jedno kolano miał podciągnięte pod brodę, a na nim opierał rękę.

– Opowiedz mi o tej nocy, dziecko – odezwał się sułtan Sulejman. – Niczego nie pomijaj, nic nie dodawaj. Rozumiesz? Później będę miał do ciebie jedno pytanie. Śmiało.

Opowiedziała.

– Czy nasz syn oznajmił: „Zabili mnie”? Dobrze słyszałaś? Czy to możliwe, że źle to zrozumiałaś? W końcu od niedawna uczysz się naszego języka.

– Dobrze słyszałam. Wyszeptał: „Za-bi-li mnie”.

– Podobno wymienił też jakieś imię. Czy to prawda?

– Tak. Zapytałam, kto go zabił. Odpowiedział: „Gülbahar”. Oczywiście nie tak wyraźnie. Był bardzo słaby. Jego głos był ledwo słyszalny. Nie mógł poruszać ustami. Mówił sylabami. Ale zrozumiałam… Później wyszeptał: „Mahi…”. Nie starczyło mu oddechu, żeby dokończyć. Nie wiem, co to miało znaczyć, panie.

Oczywiście, wiedziała, tylko udawała. Sulejman także od razu pojął, o co chodzi albo raczej o kogo.

– Możesz odejść, dziecko.

Przecież miał o coś zapytać. Sułtan Sulejman natychmiast zauważył jej wahanie.

– Chciałaś coś jeszcze dodać, dziecko?

– Powiedzieliście, panie, że chcecie zapytać o coś waszą sługę…

Nie mogła uwierzyć własnym uszom. Powiedziała „sługę”! Taka właśnie była prawda. W ciągu ostatnich pięciu lat zrodził się w niej nowy duch, nowy charakter. Cecilia Baffo nie tylko zmieniła imię. Była teraz Nurbanu i stała się częścią Imperium Osmańskiego, sługą sułtana Sulejmana.

Na twarzy zamyślonego padyszacha zarysowały się głębokie zmarszczki.

– Masz rację. A co ty o tym myślisz? Czy nasz zmarły książę miał rację? Czy to był spisek? Widziałaś coś albo słyszałaś? Czy Mehmed Chan naprawdę został zabity?

– Tak – odpowiedziała bez wahania.

– Jak możesz być tego taka pewna? To nie była choroba?

– Tutaj też próbowali, ale im się nie udało. Za to w Seruhanie – tak.

– Jednak nie możesz być tego pewna.

– Jestem – mruknęła Nurbanu z wyrazem twarzy wskazującym, że przeżywa to na nowo. – Przebiegła ręka sięgnęła do naszego księcia. Zgładziła go. Nikt oprócz czterech osób znajdujących się w jego komnacie nie zachorował na ospę.

– Rozumiem. Imię, które wypowiedział nasz syn… To oczywiste, że nie był w stanie rzec nic więcej. Jednak ty… Jesteś pewna, do kogo należy ta przebiegła ręka?

Nie mogła się posunąć tak daleko, żeby to potwierdzić. Wzruszyła ramionami.

– Nie chcę nikogo oczerniać, ale skoro tak powiedział nasz książę, to tak musi być.

Sułtan Sulejman ze smutkiem pokiwał głową.

– Możesz już iść.

Z pozornym ociąganiem skierowała się do drzwi, powoli się wycofując.

– Nurbanu!

– Panie?

– Choć wiedziałaś, że choroba, która dotknęła księcia Mehmeda, jest zaraźliwa, bez wahania weszłaś do jego komnaty. Oczekiwalibyśmy tego od żony naszego syna. Ona jednak wolała pozostać na zewnątrz.

Nurbanu natychmiast wyczuła zawód w głosie padyszacha. Ucieszyła się w duchu, ale nie dała tego po sobie poznać.

– Fülane Hatun nosi dziecko naszego księ…

Padyszach podniósł wzrok i spojrzał na nią.

– Teraz jej dziecko nie będzie miało ojca – wyszeptał.

Było oczywiste, że nie wybaczy żonie swojego syna, że tak postąpiła. Z pewnością uważał, że razem z księciem powinny umrzeć również jego żona i dziecko.

– Nieważne – ciągnął. – Byłaś przy naszym synu, nie opuściłaś go aż do samego końca, do ostatniego tchnienia. Nie zapomnieliśmy, że taką samą odwagą wykazałaś się tej nocy, gdy do łoża naszego syna podłożono skorpiona. Niech cię Bóg błogosławi. Za twoją lojalność i serce najwyższy Bóg nagrodził cię, darując ci życie. Powiedz teraz, czego życzysz sobie od nas?

Dobry Boże! Przez lata czekała na to pytanie. Przez lata wyobrażała sobie tę chwilę. Wszystko miało być jak w baśni. Sułtan miał powiedzieć: „Spełnię każde twoje życzenie”, ona zaś wyjawi, czego pragnie: „Wyślij mnie do mojego domu”. Później mieli wsadzić ją na okręt o białych żaglach i odesłać. Miał być przy niej także czarnobrody, przystojny korsarz, ten sam, który był na statku, ten, który ją uprowadził. Kapitan, którego ukradła jej Gabriella. Jak on miał na imię? Ha… Ajdyn. Trzymając się za ręce, podziwialiby z pokładu skąpane w słońcu oblicze Wenecji. Jakaś kobieta biegłaby wzdłuż nabrzeża i wołałaby: „Cecilio, dziecko!”.

To marzenie odeszło wraz z jej weneckim imieniem.

– To, czego sobie życzę, to wasze zdrowie, szczęście i pomyślność, panie. Czego więcej mogłaby pragnąć wasza sługa?

Nurbanu nie mogła uwierzyć, że to powiedziała. Czy to naprawdę była ona?

– Może chcesz wrócić do domu?

– Jestem w domu.

Spojrzała w zachodzące mgłą oczy padyszacha.

„Co mamy począć, Sulejmanie? – jęknęła w duchu. – Ty straciłeś syna, a ja koronę”.

– Państwo naszego pana jest naszym państwem, jego dom jest naszym domem.

Nagle sułtan Sulejman ujrzał ogień w oczach dziewczyny. Hürrem i Hajraddin Pasza mieli rację. Ta dziewczyna jest wyjątkowa.

– Podobno dostąpiłaś zaszczytu przyjęcia islamu. Zatem przebywając w Konyi i odwiedziwszy zakon czcigodnego Mevlany, raczej nie można nie usłyszeć boskiego wezwania. Jednak jest coś, co mnie zastanawia. Czy sama tego pragnęłaś, czy ktoś cię do tego przekonał, dziecko?

„Ta chwila jest dla mnie równie ważna jak ta, w której po raz pierwszy spotkałam się z Hürrem – przeszło jej przez myśl. – Otwórz oczy, Nurbanu. Rusz głową”.

Powoli uniosła wzrok. Spojrzała na padyszacha i odpowiedziała powoli, jakby nawlekała paciorki tasbihu.

– Czy można pozostać głuchym na wołanie Boga, który wzywa swojego sługę? Gdy zostałyśmy wezwane na drogę Prawdy, poczułyśmy to tutaj. – Nurbanu przycisnęła dłoń do piersi. – Pospieszyłyśmy co tchu. Bóg sprowadził nas tutaj, żebyśmy go znalazły.

Przez chwilę udawała, że się waha. Pochyliła głowę.

– Dlatego niczyje słowa nie sprawią, że zwątpimy. Jesteśmy młode, ale nasz umysł jest dojrzały.

Poczuła na sobie pełen podziwu wzrok sułtana Sulejmana, jakby mówił: „Tylko na nią spójrzcie”. Uniosła głowę. Tym razem patrzyła na sułtana strachliwie jak mała dziewczynka, która boi się, że jej słowa rozgniewają padyszacha. Zobaczyła drogę prowadzącą od oczu do duszy. Wtedy zrozumiała. Matka Mihrimah widziała w niej siebie, upodobała ją sobie i chciała dać jej rolę w rozgrywce o władzę. Jednak uwielbienie w oczach padyszacha było bezinteresowne i szczere.

Zawstydziła się na myśl, że niegdyś wyobrażała sobie Sulejmana jako potwora.

– Niech cię Bóg błogosławi. Ogromnie nas to cieszy. Niech Bóg obdarzy cię wszelkim dobrodziejstwem.

Co to miało znaczyć? Nie znała tego słowa. Dobrodziejstwo? Słyszała to po raz pierwszy, jednak nie oczekiwała wyjaśnień.

Milczenie się przedłużało. Zrozumiała, że wizyta dobiegła końca. Wycofała się, wypowiadając słowa, które tak często słyszała od Hürrem.

– Niech Bóg obdarzy naszego pana zdrowiem i pomyślnością. Niech jego państwo i władza będą wieczne.

– Podejdź! – odezwał się sułtan Sulejman do kogoś, gdy tylko dziewczyna opuściła komnatę.

Za parawanem przy bocznej ścianie coś się poruszyło. Zza niego wynurzył się białobrody wielki wezyr Hadym Sulejman Pasza. Miał wysoki, biały turban.

– Słyszałeś, paszo?

Wielki wezyr opuścił głowę jeszcze niżej i przechylił ją w lewo.

– Słyszałem, panie.

– Co powiesz na te słowa Wenecjanki? My też znamy się na ludziach, jednak ty jesteś w wieku naszego ojca i w ciągu swojego życia poznałeś więcej ludzi niż my. Co o tym sądzisz?

– Piękna.

Padyszach uśmiechnął się mimo woli. Gdyby nie to, że z twarzy padyszacha nie powinna znikać powaga, która przystoi władcy, wybuchnąłby śmiechem.

– Paszo – mruknął z zakłopotaniem – widzimy, że nadto pospieszyliśmy się, mówiąc, że jesteś w wieku naszego ojca. Masz tak przenikliwe spojrzenie. Nawet zza kratki dostrzegłeś jej urodę.

Nagle twarz wielkiego wezyra spłonęła rumieńcem.

– Ależ, panie – pokłonił się przesadnie – jeśli w waszej obecności posunęliśmy się za daleko, wiedz, że nasza szyja jest cieńsza niż włos. Chcę tylko podkreślić, że to niebezpieczne, gdy rozum idzie w parze z urodą.

– Słyszałem, że powiedziałeś, że jest piękna, ale mądra?

– Od tego powinienem był zacząć, padyszachu. Rozum Wenecjanki wyprzedza jej urodę.

– W takim razie jest niebezpieczna. W czym może zagrażać taka dziewczyna, mój podejrzliwy wielki wezyrze? Ibrahim nie zauważył zdrady, nawet gdy ta była tuż przed jego oczami, ty zaś stajesz się podejrzliwy przy każdym silniejszym powiewie wiatru.

Sulejman Pasza nie mógł pojąć, dlaczego padyszach tak niespodziewanie porównał go do dawnego wielkiego wezyra Ibrahima Paszy. Co to miało znaczyć? Ibrahim był najbardziej zaufanym człowiekiem sułtana Sulejmana. Znali się jak łyse konie. Padyszach oddał mu swoją siostrę sułtankę Hatidże, mianował go wielkim wezyrem, a jakby tego było mało, ustanowił go seraskerem³. W Wielkim Imperium Osmańskim zapamiętano go jako Wybrańca Ibrahima. Jednak pewnej nocy ludzie Czarnego Alego owinęli mu na szyi tłusty powróz. Następnego ranka jego głowę wywieszono przed murami pałacu. Sulejman wyrzucił na śmietnik historii Ibrahima wybrańca jako Ibrahima skazańca. Dlaczego teraz dawał mu tego człowieka za przykład?

– Nic to, jeśli ten wiatr nas porwie. Jeśli mamy poświęcić nasze życie na drodze naszego pana, zrobimy to z uśmiechem. Jednak obronimy naszego pana nie przed wiatrem, ale przed skrzydłem muchy. Właśnie dlatego jesteśmy tak przeczuleni. Sam sułtan wie, że czujność ma otwarte oczy i bystry umysł, panie.

– W takim razie co ty na to? Wydając ostatnie tchnienie, nasz zmarły syn doniósł tej dziewczynie o spisku, mówiąc: „Zabili mnie”. Próbował wypowiedzieć imię. Ona jest jedynym świadkiem tych słów. Nasz syn wyszeptał je do ucha. Medyk, który pozostał przy życiu, nie słyszał ich. Pozostali oddali ducha wkrótce po naszym synu. Co o tym sądzisz? Dziewczyna mówi prawdę? A może jest ktoś, kto kazał jej tak powiedzieć? Jak uważasz?

Sulejman Pasza strapił się.

– Zastanawiam się, jakie korzyści miałaby odaliska, mówiąc coś takiego, panie.

– Jak to jakie? Oczywiście przypodobać nam się, wkraść się w nasze łaski.

– Czy dziecko, żeby wkraść się w łaski, przystawiłoby ucho do ust śmierci? To właśnie zrobiła ta Wenecjanka. Pod przysięgą świadczy o tym pozostały przy życiu medyk.

Sułtan Sulejman pokiwał głową. On również tak myślał. Jednak w żaden sposób nie mógł uwierzyć, że za zbrodnię odpowiedzialna jest matka jego najstarszego syna. Gülbahar przepełniał szał, gniew, ale w końcu była kobietą, która dała mu dziecko, a kiedyś go kochała. Chciał, żeby pojawił się ktoś, kto powie: „To niemożliwe. Mahidevran nie zrobiłaby czegoś takiego”. Był gotów natychmiast się z tym zgodzić.

– W takim razie nie była to przypadkowa choroba. Ty także sugerujesz, że ktoś zatruł krew naszego syna.

– Nie mam dowodów, ale mnóstwo wątpliwości, panie.

– A imię? Nasz Mehmed podał dziewczynie imię. Co o tym sądzisz?

– Żyjemy w takich czasach, że nawet prawa ręka nie może ufać lewej.

– Sulejman, który nie ufa nikomu, zaufa obcej dziewczynie? To chcesz nam powiedzieć? To prawda, że ta dziewczyna rozgrzała nasze serce. Nasza sympatia do niej jest większa niż uwielbienie, jakim darzą ją nasza żona i córka. Zupełnie, jakby urodziła się w tej rodzinie i tu dorastała, jakby była jedną z nas. Podczas gdy kobieta, którą nasz syn pojął za żonę i wziął do swojego łoża, trzymała się z dala, ta dziewczyna stawiła czoła śmierci. Tej nocy, gdy do łoża Mehmeda podłożono skorpiona, także bez wahania zaryzykowała życie.

Wielki wezyr Sulejman Pasza milczał przez chwilę. Jeśli powie, że jej ufa, będzie źle, jeśli powie, że jej nie ufa, też będzie źle. Dziewczyna była sprytna. Bóg jeden wie, co naprawdę jej przyświecało. Jeśli z taką urodą i bystrością usłucha podszeptów szatana, może tylko sprowadzić na wszystkich kłopoty. Jednak na razie nic na to nie wskazywało. Jeśli powie sułtanowi, żeby jej nie ufał, oczerni jeszcze niedojrzałą, niewinną dziewczynę. Co więcej, padyszach pod wpływem złości mógłby nawet kazać ją zgładzić za to, że ściągnęła podejrzenia na matkę następcy tronu Mustafy. Postanowił, że nie będzie krył swoich przemyśleń.

– Ciężar odpowiedzi jest zbyt wielki dla tych starych barków, panie. Nie mam prawa radzić w tym mojemu sułtanowi. Jeśli jednak oczekujecie odpowiedzi, powiem, że uczucia mogą zmylić człowieka. Skoro darzycie ją ciepłem, skoro uważacie ją za członka tej rodziny, postąpcie zgodnie z tym. Jednak zachowajcie ostrożność.

Sulejman z zadowoleniem pokiwał głową.

– Dobrze mówisz, paszo. My także myślimy w ten sposób. – Wstał i przeszedł kilka kroków z rękami skrzyżowanymi z tyłu. – W takim razie…

Nie dokończył. Sulejman Pasza dobrze znał takie zachowanie padyszacha. Zastanawiał się.

– W takim razie… – powiedział po namyśle sułtan, głaszcząc się po brodzie – podejmiemy działania w związku z tym, co nam przekazała Wenecjanka, a jej – nasz zmarły syn. Czy w pałacu w Amasyi jest ktoś, kto jest bardziej lojalny wobec nas niż naszego syna, paszo?

Wielki wezyr zadrżał. Te słowa nie wróżyły nic dobrego. Skinął głową.

– Każdego dnia będziesz dostawał wiadomości z Amasyi i przekazywał nam wszystko, o czym powinniśmy wiedzieć. Nie obchodzi mnie miesiąc, dzień ani godzina. Jeśli będzie trzeba, podniesiesz mnie z łóżka, znajdziesz mnie, gdziekolwiek będę. Nie będziesz zatrudniał żadnych pośredników ani posłańców. Będziesz wiedział nie tylko, co powiedział nasz syn, ale też to, co pomyśli. Będziesz mówił mi nie tylko o tym, co zrobił, ale też o tym, co zamierza.

Spojrzał w oczy wielkiego wezyra.

– To samo tyczy się matki naszego syna.

Wielki wezyr w potwierdzeniu ucałował jego dłoń i pokłonił się.

– I – syknął nagle padyszach – zapamiętasz, co ci powiedziałem, ale nikomu o tym nie wspomnisz, paszo.

Dobrze to zrozumiał. Jeśli nie będzie trzymał ust na kłódkę, zanim straci głowę, obetną mu język.

– A teraz – odezwał się sułtan Sulejman – oto mój rozkaz. Mianujemy naszego syna księcia Selima, sandżakbeja Karamanu, sandżakbejem Manisy. Niech niezwłocznie zajmie miejsce, które zwolnił jego świętej pamięci starszy brat. Oto mój rozkaz: Od dziś Selim sandżakbej Manisy jest drugim księciem. Niech wiedzą o tym wszyscy w moim państwie. Niech służą mu i darzą go takim szacunkiem jak nas samych.

Gdy Nurbanu opuściła komnatę padyszacha, podbiegła do niej Mihrimah, która czekała na nią niecierpliwie.

– Co znaczy „dobrodziejstwo”?

– Poczekaj, złap oddech.

– Nie potrzebuję oddechu, ale odpowiedzi, córko padyszacha. Co znaczy „dobrodziejstwo”?

– Dlaczego o to pytasz?

– Padyszach powiedział do mnie: „Niech Bóg obdarzy cię wszelkim dobrodziejstwem”.

Mihrimah, która oczekiwała jej z niepokojem, bojąc się, że dziewczyna jakimś niewłaściwym zachowaniem rozzłości jej ojca, uspokoiła się.

– To dobrze. Ojciec cię pobłogosławił – wyjaśniła. – Dobrodziejstwo to łaska i szczęście. Powiedział, żeby Bóg dał ci to, czego pragniesz.

Serce jej załomotało, a dusza się rozświetliła. To właśnie było słowo klucz: dobrodziejstwo! Ona zapragnie, a Bóg jej to da.

Sułtan właśnie wyzwolił ją z więzienia rozpaczy i beznadziei, w którym do tej pory tkwiła. Gdy wróciła do komnaty, wyciągnęła pamiętnik, w którym od dawna nic nie napisała. Le mie speranze hanno fiorito – zanotowała.

Teraz było jej już wszystko jedno, czy ktoś to przeczyta i zrozumie.

Moje nadzieje rozkwitły. Duch pięknej Heleny znów mi pomógł. Dziś przyjął mnie sułtan. Nauczył mnie magicznego słowa – dobrodziejstwo. Nigdy go nie zapomnę. Schowam go w moim sercu niczym zaczarowany klucz. Wiesz? Podobno „dobrodziejstwo” oznacza łaskę i szczęście, spełnienie pragnień. Padyszach pobłogosławił mnie słowami: „Niech Bóg obdarzy cię wszelkim dobrodziejstwem”. Ja też uważam, że powinien to zrobić.

Postawiła kropkę. Podparła brodę i się zamyśliła. Później znów wzięła pióro i napisała:

Wróciłam. Jestem w domu.

Przez chwilę wahała się, czy powinna to otwarcie napisać. W końcu zrezygnowała. „Czekam na k.”, dodała. Podpisała się. „N”. W górnym rogu narysowała niewielką stokrotkę.

Nie wiedziała, jak to zrobi i gdzie go znajdzie, ale czekała. Znajdzie księcia, z którego zrobi króla. To było jej dobrodziejstwo. Bóg pomoże jej w tym, żeby spełnić modlitwę padyszacha. Była tego pewna.

Odchodziła od zmysłów ze strachu, że źle postąpi. Bała się, że podczas gdy Ojciec Niebieski wybaczył jej wielki grzech, którego się dopuściła, znów ściągnie na siebie lawinę nieszczęść z powodu popełnionego błędu. Niełatwo było zmienić religię.

Przede wszystkim niczego nie wiedziała. Uczyła się nowego życia od początku, a do tego w innym języku. Gdy w końcu udało jej się lepiej opanować język, w którym rozmawiali, pojawił się język religii.⁴ Zdarzało się, że gdy o coś pytała, Mihrimah nie potrafiła udzielić jej odpowiedzi. Nawet córka padyszacha nie znała dobrze tego języka. Podobnie było w kościele. Gdy ksiądz mruczał coś po łacinie, większość zgromadzonych go nie rozumiała. W Imperium Osmańskim także modlono się w innym języku.

Najłatwiej było przestrzegać postu. Należało się powstrzymać od jedzenia i picia. Poza tym Nurbanu lubiła nastrój panujący podczas ramadanu. Hürrem poleciła służącym, żeby przynoszono jej do komnaty posiłki na iftar i suhur, ale Nurbanu wolała być pośród ludzi. W nocy nakrywano do stołu. Wieczorem zaś niecierpliwie nasłuchiwano ezanu. Najpierw łyk wody, później hurma⁵ i zupa.

Jednak gdy przychodziło do modlitwy, było jej naprawdę trudno. Myliła jej się kolejność ruchów. Mieszało jej się w głowie, gdy tygodniami, miesiącami czytała modlitwy, próbując nauczyć się ich na pamięć. Zastanawiała się, co powinna teraz zrobić, i zapominała słów. Dlatego starała się modlić w otoczeniu innych kobiet, żeby dyskretnie śledzić ich ruchy, we właściwym czasie oddawać pokłon czy wstawać.

Tego dnia także odmawiała wieczorną modlitwę w lustrzanym holu wraz z innymi dziewczętami. Później, razem z Meneksze, ruszyła w stronę swojej komnaty. Niekończące się wąskie, kręte korytarze haremu w drżącym świetle świecy wyglądały bardzo tajemniczo. Stopniowo towarzyszyło jej coraz mniej osób. Wszyscy kierowali się do swoich pokoi, żeby położyć się spać.

Gdy znalazły się w korytarzu, w którym mieściły się komnaty Mihrimah, a także jej, pozostały z Meneksze same. Nurbanu szła przodem, a służąca za nią, pocierając zmęczone oczy.

Nagle zauważyła kawałek sukni znikającej za rogiem. Purpurowej sukni obszytej sobolowym futrem.

To była Hürrem. A może coś jej się przywidziało? Zawahała się. Czy tkanina naprawdę była purpurowa? Może zmyliło ją światło świec. Nie, widziała wyraźnie, była purpurowa. Zatem to sułtanka Hürrem weszła do ciemnego korytarza. W pałacu nikt oprócz niej nie nosił purpurowych strojów. Jednak co robiła w tym korytarzu o tak późnej porze? I to bez towarzyszących jej dam dworu.

– Idź. Ja za chwilę przyjdę.

Meneksze zdziwiła się.

– Ale…

– Zaraz zaśniesz na stojąco. Idź i się połóż. Mam jeszcze coś do zrobienia w łaźni.

Meneksze nie upierała się, chociaż nie rozumiała tej nagłej potrzeby skorzystania z łaźni. Powieki jej się zamykały. Nagrodziła swoją panią uśmiechem uwydatniającym dołeczki w jej czarnych policzkach.

Nurbanu czekała, aż Meneksze się oddali. Po chwili zanurzyła się w korytarz, w którym przed chwilą zniknęła Hürrem. Jedyne światło padało z lampy na rogu. Wokół panowały jeszcze większy mrok i całkowita cisza. Nurbanu rozejrzała się. Za którymi drzwiami zniknęła matka Mihrimah?

Poruszała się na palcach. Przykładała ucho do drzwi. Dochodziły zza nich kobiece szepty, głosy dzieci, ale nic nie wskazywało na to, że gdzieś tam była sułtanka haseki.

Dokąd poszła ta kobieta? Przecież nie rozpłynęła się w powietrzu.

Od strony łaźni dochodziło szczebiotanie kobiet. Kobiet, które ze względu na późną porę starały się nie hałasować, ale jednocześnie nie przestawały chichotać… Wielka sułtanka Hürrem raczej nie weszła tam, gdzie myły się służące.

Nurbanu szła dalej. Ciemność w korytarzu zaczęła gęstnieć. Światło świecy nie wystarczało. Skręciła w lewo, mimo że z trudem dostrzegała, co ma przed sobą. Nigdy wcześniej tu nie była. Słyszała, jak mocno bije jej serce. Jednocześnie zastanawiała się, co powie, jeśli ktoś ją tu zobaczy. Miała wrażenie, że przed sobą dostrzega delikatne światło. Powoli skierowała się w tamtą stronę. Zobaczyła przed sobą małe, żelazne drzwi. Światło sączyło się z niewielkiej szpary pod nimi.

Wyciągnęła rękę, żeby je otworzyć, i nagle zamarła… Usłyszała jakiś głos. Głos mężczyzny był szorstki, chrapliwy, przyprawiający o drżenie.

Po chwili do jej uszu dobiegł jeszcze jeden głos – kobiecy.

Bezszelestnie zbliżyła się do drzwi.

Nagle udało jej się wyłowić jakieś zdanie:

– Ale co możemy zrobić? Taki jest rozkaz padyszacha.

Były to słowa mężczyzny. Pomimo strachu podeszła jeszcze bliżej.

– Paszo!

To był jej głos, głos Hürrem. Rozmawiała z jakimś mężczyzną.

– Wybrałyśmy się tu tylko po to, żebyś narzekał i bezradnie pocierał dłonie?

Mężczyzna milczał.

– Rozkaz zmienia rozkaz – odezwała się ponownie Hürrem. – Musimy zmienić drugiego. To wszystko. On nigdy nie udźwignie takiego ciężaru. Nie możemy przejść do działania, polegając na nim. Potrzebujemy innego drugiego. Drugiego, któremu ludność przyklaśnie, kiedy stanie się to, co ma się stać.

„Drugiego”? O czym oni rozmawiali? Jakiego „drugiego”? Nagle pojęła, że chodzi o drugiego księcia.

Serce zaczęło jej bić szybciej, tym razem bardziej z podniecenia niż ze strachu. Kto to mógł być? Kto został drugim księciem? Nikt jej nic nie mówił! Ktokolwiek wiedział, co działo się w tym pałacu, dowiadywała się jako ostatnia. I jak w tej sytuacji miała znaleźć księcia, który uczyni z niej królową?

Nurbanu miała mętlik w głowie. Wydawało jej się, że kogokolwiek padyszach ogłosił drugim księciem, Hürrem to się nie spodobało. Mówiła, że trzeba to zmienić. Ale o co tu chodziło? Czy ten, który został obwołany drugim księciem, nie był jej synem? Czy to możliwe, że padyszach ogłosił księciem w miejsce Mehmeda syna innej kobiety? Być może tak się właśnie stało. Hürrem przecież nie wystąpiłaby przeciwko swojemu synowi.

– Może wy o tym porozmawiacie – podjął mężczyzna.

– Sądzisz, że nie rozmawiałyśmy? Zawsze słyszę: „Takie jest prawo i tradycja. Jeśli my się im sprzeciwimy, co zrobi nasz lud?”. Powiedziałam wprost, że on sobie nie poradzi. „Poradzi sobie, poradzi – roześmiał się. – Nauczy się. Poza tym będzie miał wokół siebie zdolnych ludzi”. Jeśli będę dalej nalegać, nabierze podejrzeń.

– Jest tam ktoś? – zapytał niespodziewanie mężczyzna.

W jego głosie słychać było niepokój, ale najbardziej przestraszyła się Nurbanu. Zadrżała z przerażenia. Musieli się domyślić, że ktoś ich podsłuchuje. Zaraz drzwi się otworzą, zostanie złapana i wszystko się skończy.

– Ja niczego nie słyszałam.

– Usłyszałem jakiś dźwięk.

– Czyżby nasz zięć zaczął nasłuchiwać już nawet chrobotania szczurów?

Zięć? A zatem mężczyzną, z którym namawiała się Hürrem, był mąż Mihrimah!

– W ostatnim czasie stałem się nieco przewrażliwiony, moja sułtanko. Wybaczcie.

– Potrzeba nam serca niezłomnego jak stal i zimnego jak lód. Za takiego cię uważałyśmy.

– Nie pomyliłyście się. Może moja żona też by spróbowała?

– Jeszcze na to za wcześnie. Domyśli się, że to ja ją do tego skłoniłam. Twoja żona później wejdzie na scenę. Teraz bardziej niż języka potrzebujemy jej rozumu. Ty powoli przejdź do działania. Rozpuść plotkę. Niech ludzie zaczną gadać. Niech natychmiast dotrze do tych pleciug na bazarze.

– Jaką plotkę?

Przez chwilę Hürrem milczała.

– Niech na przykład pytają, czy teraz do zwycięstw będzie prowadził nas pijak.

Pijak! Żółtogłowy!

Rozwiązała zagadkę. To Selim został drugim księciem. Nurbanu krzyknęła w duchu ze szczęścia. Jednak nagle jej radość zgasła. Jego matka tego nie chciała. Nie chciała swojego syna na księcia.

– Później… – ciągnęła Hürrem. – „Armia będzie dostawać rozkazy zza biesiadnego stołu?”. Takie plotki. Są niegroźne, ale pozostają w pamięci. Gdy nadejdzie właściwy czas, sułtan wyda rozkaz i mianuje innego.

– Jest jeszcze ten Żyd. Nie odstępuje go na krok.

– Jego też wykorzystaj. Niech ludzie go obwiniają. Ten mężczyzna to szubrawiec.

– Trzeba pomyśleć, dokąd wysłać drugiego.

– Niech będzie blisko stolicy. Nawet bliżej niż Manisa. Zrozumiałeś?

Nurbanu zastanawiała się, co oznaczały te słowa. Matka Selima przygotowywała zamach na niego?!

– Czy istnieje sandżak, który jest bliżej stolicy niż Manisa?

Dziewczyna usłyszała cichy śmiech Hürrem.

– A nie ma? – zadrwiła kobieta.

Zatem był, a ona rozgniewała się, że jej zięć o tym nie pomyślał.

– Germiyan?

– Tak, Germiyan. Pałac w Kütahyi cieszy się dobrą sławą.⁶

– Czy mogę o coś zapytać?

– Pytaj.

– Czy ona wie?

– Kto?

– Moja żona. Mihrimah.

Nurbanu ledwo słyszała głos mężczyzny.

– Jeszcze nie, ale się dowie.

– A jeśli będzie przeciwna?

– Nie będzie. Idź i rozpuść plotki na bazarze. Co z drugą sprawą?

– Szukam ręki, która napisze list.

– Znajdź ją.

Głosy ucichły.

Dlaczego zamilkli? Czyżby zrozumieli, że są podsłuchiwani? Nagle Nurbanu wpadła w popłoch. Nie, nie zdali sobie sprawy z jej obecności. Po prostu rozmowa się skończyła.

O nie! Za chwilę drzwi się otworzą, a ona stanie twarzą w twarz z Hürrem. Kobieta zrozumie, że Nurbanu dowiedziała się o zamachu, jaki planuje na swojego syna.

Starając się nie wydać żadnego dźwięku, oddaliła się od drzwi i przesunęła się w ciemniejszą część korytarza. Jej ręce błądziły po ścianie. Gdyby to było możliwe, zrobiłaby w niej dziurę i schowałaby się tam. Jej ręka na chwilę zawisła w pustej przestrzeni. Wąska wnęka. Dzięki Bogu! Natychmiast się tam schowała. Z sercem bijącym jak oszalałe czekała, aż drzwi się otworzą.

Skrzypnęły zawiasy. Podmuch wiatru, który wytworzyła suknia szybko oddalającej się korytarzem kobiety, dosięgnął Nurbanu. Bez ruchu, z zapartym tchem czekała dalej. Po chwili drzwi znów zatrzeszczały. W świetle, które wydobyło się z wnętrza, na korytarz padł długi, przerażający cień mężczyzny. Gdy cień poruszył się, żeby zamknąć drzwi, Nurbanu zauważyła, że jedna noga mężczyzny jest krótsza. Dobrze przypuszczała. To był Rüstem! Zawszony mąż Mihrimah. Mężczyzna zdmuchnął świecę tlącą się w środku. Mdłe światło zadrżało, później zgasło i cień zniknął. Pozostał tylko odgłos kroków oddalających się korytarzem.

Nurbanu jeszcze przez chwilę czekała, aż jej serce się uspokoi. Co takiego słyszała? Żółtogłowy! Żółtogłowy został drugim księciem. Jeśli coś się stanie synowi Gülbahar – a była pewna, że Hürrem się o to postara – Selim odziedziczy tron ojca i zostanie padyszachem.

Czy to on był księciem, którego szukała? Czemu nie? Czy nie był przystojny? Nawet jeśli nie, książę, który miał zostać królem, nie musiał być urodziwy.

Jednak Hürrem nie chciała Selima.

Nagle Nurbanu wyszeptała coś, co ją samą zdziwiło:

– Matka może i nie chce, ale ja tego chcę.

Gdy odgłos kroków Rüstema ustał, wyszła z ukrycia. Szybkim krokiem skierowała się do swojej komnaty, a na jej twarzy pojawił się tajemniczy uśmiech.

Znów była na niebezpiecznych wodach.

Przekład: Agnieszka Erdoğan

Redakcja: Anita Rejch

Korekta: Agnieszka Trzeszkowska-Bereza

Projekt okładki: Krzysztof Rychter

Fotografia wykorzystana na I stronie okładki: © Małgorzata Maj/Arcangel Images

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-391 Warszawa, al. 3 Maja 12

tel./faks (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-4476-0

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.