Już przy wyjeździe z Salzburga przygotowałem sobie ten zeszycik i atrament, sądząc, że skoro mam jakieś pół dnia wolnego i nic innego do roboty, będę mógł spisać trochę wspomnień z prawie roku spędzonego z dala od swoich, co znów może oszczędzi mi trochę opowiadania i wspomoże pamięć. Dziś niedziela. Trochę czytałem (cztery godziny) i zacząłem pisać. Chciałbym ucałować kogoś jak rok temu – kto jednak może wiedzieć, kiedy będę to mógł zrobić z tą samą dziewczyną, może nigdy? Na inne Polki nie mam ochoty – brzydkie, niezgrabne i k……. Niemki co lepsze zajęte, zresztą nawet te ładniejsze wcale nie są ciekawe. Rok temu było inaczej. Moje finanse, a co za tym idzie, samopoczucie, więcej niż opłakane. Rzadko zdarzał się dzień, gdy miałem więcej niż pięćdziesiąt, ba, niż dwadzieścia złotych! Co za różnica! A jeszcze w kwietniu tego roku, i nawet maju, wydać na pijatykę trzy, cztery tysiące znaczyło tyle, co wtedy dwa złote. Zmieniły się czasy. W „przekładarze” osadziłem forsę – była nie do wydobycia. Miałem sporo wart aparat fotograficzny – diabli go wzięli przez moją głupotę. Miałem destylator – i nic z niego nie dało się wydobyć. Tylko żarł forsę. Przeklęty czas. „Das ist der Fluch….”, mówi przysłowie niemieckie. Uwierzyłem w to. I zarazem w to, że pokuta będzie trwała rok, od dnia, kiedy pierwszy raz nocowałem po pijanemu w warszawskim hotelu. I dziś wierzę, że ten czas minął – kiedy, trudno mi dokładnie określić – może z dniem opuszczenia obozu 7 maja, może podczas wycieczki do Radstatt 11–15 maja, może w trakcie „ucieczki” z Glasenbachu – 25 maja, a może też w dniu, kiedy zacząłem pracować u Amerykanów – 2 czerwca? Myślę jednak, że w maju.

Rok temu było źle. Wszystko drożało, a pieniędzy było coraz mniej. Doszły do tego ostatnie dni – 29 lipca – masz być o drugiej w Szpitalu Karola i Maryi, odebrałem za ostatnie pieniądze (po co?) moje oficerki i zacząłem się szykować. W międzyczasie wielka awantura w domu – o co, nie wiem. Świadczą o niej ostatnia dedykacja Re[1] na fotografii i niestety przedarte foto… Najlepsze, jakie było. Potem się pogodziliśmy, pojechałem koło dwunastej pożegnać się z Ali[2], kupić bułkę i kogutki. U Ali byłem tylko pół godziny. „Ja nie chcę, żebyś szedł”, szepnęła bezsilnie ze łzami w oczach. Pod wieczór wróciłem. Wszystko okazało się omyłką.

Następnej niedzieli byłem jak zwykle przez ostatnie pięć, sześć dni na służbie gońca i u Ali. Poniedziałek minął tak samo. Widziałem ją wtedy ostatni raz i nie zdawałem sobie z tego sprawy. Może to kara za porzuconą, a przyjazną mi Jadzię? Pierwszy raz ją spotkałem też 31 lipca – tyle że rok temu, w 1943.

Rano 1 sierpnia – niech ta data będzie przeklęta po wieczny czas – przy pożegnaniu w domu nie sądziłem, że żegnam się na rok, a może i więcej. Już przy wyjściu z Narbutta zobaczyłem coś niezwykłego – lotnik, szedł z gołym pistoletem zatkniętym za pasem, z ręką na kolbie. W ogóle przez cały dzień był dziwny ruch, wszędzie młodzi w czapkach, w oficerkach, z pakunkami… Coś się działo, ale nie przypuszczałem, że coś wybuchnie. I tego zdania byli wszyscy w moim biurze. Miałem tego dnia paskudnie dużo do latania – prawie na piechotę do bazyliki na Pragę i z powrotem, i znów na Mokotów… Miałem szczęście, że złapałem wtedy dwunastkę, inaczej pewnie bym musiał zostać na Mokotowie… I kolejne – że nie skorzystałem z zezwolenia na zjedzenie obiadu w domu, bo chciałem zobaczyć Ali.

Akurat na rogu Marszałkowskiej i Alej punkt o piątej usłyszałem strzelaninę, jakby przy Brackiej. Tramwaj stanął, wszyscy zwiali do bramy Bachusa. A już kilkanaście samochodów SS pełnym gazem wali na Bracką. Tramwaj rusza – zdążyłem wskoczyć – i zamiast jechać prosto, skręca w Złotą. Dla mnie lepiej. Wyskoczyłem przy Wielkiej. W biurze poruszenie. Co jest? Chyba powstanie. Czyste szaleństwo. Przyszło jeszcze dwóch naszych panów – opowiadają, że widzieli ludzi z biało-czerwonymi opaskami, jak rzucali granaty na auta, i że nawet tacy stoją przed bramą. Poszedłem zobaczyć, faktycznie są. Coś więc musi być. Leszek poszedł do sztabu zapytać, co z nami dalej. Poszedł, nie wraca. Koło ósmej idę ja. Wszędzie dziewczęta z noszami, ludzie biegną przez przecznice z rękami w górze, biegnę więc i ja. Doszedłem do Marszałkowskiej, po drugiej stronie pierwszy trup, którego widzę; dostał w głowę, mózg wyleciał. Fatalny widok. Więc tu jest ostrzał. Trudno. Lecę pierwszy, a za mną dwie–trzy osoby. Przeszliśmy.

W sztabie na Boduena 4 spotykam Leszka. Ot, bał się wyjść, idziemy razem. Dołączył jeszcze jakiś Jędrek. Przez Marszałkowską już przejść nie można. Przy podchodzeniu do niej, aby zobaczyć, jak tam jest, mamy teatralne pozy. Ludzie patrzą jak na bohaterów, wtykają papierosy, wódkę… Wtem dotąd stojące na Marszałkowskiej auto skręca tyłem w Złotą. Ludzie wieją, ktoś strzela, ale bez skutku, bo auto odjeżdża pełnym gazem do dworca. Jędrek złazi gdzieś z piętra ze swoimi zapalającymi butelkami i idziemy z powrotem. W sztabie częstują nas zupą, trochę wódy i panowie „podchorążowie” idą spać. Ale na krótko. Koło dziesiątej budzą mnie i nasz porucznik mówi do nas: „Panowie pójdą z panem porucznikiem. To teraz wasz dowódca”. Idziemy. Ciemno, ulic nie widać, tylko mikrofony wyją stale swoje: wszystkie domy, z których będzie ostrzał, będą zrównane z ziemią. Wtedy nie sądziłem, że dotrzymają obietnicy. Gdzieś po krętych schodach w sąsiednim domu dochodzimy do celu – mała izdebka, oświetlona świeczką, parę osób, kobiet i mężczyzn, naokoło wiadra z lemoniadą, stołek z zakąskami i krzesło z narzędziami. Tam prezentują nam parabelkę i podziemnej produkcji peem[3] – błyskawicę. Całą jej zaletą było, co zresztą dopiero później spostrzegłem, że pomagała oszczędzać amunicję, zacięcia bowiem były tak częste, że przeciętna maksymalna długość serii wynosiła sześć–osiem strzałów (zamiast trzydziestu). Potem poszliśmy spać, koło drugiej nas obudzono. Zaraz pójdziemy na zmianę na cztery godziny. W międzyczasie słuchamy nowości przyniesionych przez łączniczkę – Pączka[4]. Porucznik Łukasz czyta – nic specjalnego. Londyn podaje już o wybuchu powstania w Warszawie. Ale my chcemy pomocy. To nas interesuje. Pytamy: „Panie poruczniku, jak pan sądzi, jak długo musimy się trzymać?”. „Och, myślę, że jakieś pięć, sześć dni, maksimum dziesięć”. Na to serca nam skaczą do gardła! Co? Dziesięć dni? Nie wytrzymamy. Zduszą nas. Myśleliśmy, że najdłużej dwa, trzy dni! A tu z dziesięciu dni zrobiło się sześćdziesiąt sześć! Potem na służbę: obserwować, strzelać tylko przy bezpośrednim ataku. Ciemno. Mam posterunek w bramie, koło Re… Widać wyraźnie każdy strzał, słychać każde klaśnięcie kuli o asfalt. Już wieczorem była atakowana poczta, ale nic z tego. Parę razy na Wareckiej lecą butelki z benzyną, rozświetlając teren. Parę pojedynków bunkra z naszym elkaemem w lombardzie.

Świta. Zostaję zluzowany. Już są nowe pisma. Odezwa komendanta Warszawy – Montera[5]. „Biuletyn Informacyjny” w dużym formacie przynosi nowiny. Wszystko idzie dobrze. Tylko gdzie u diabła jest ten rozbity bunkier przy poczcie? Przecież widzimy wszyscy, że stoi. Coraz więcej plotek. Ponoć mosty są nasze. Aż wreszcie – Niemcy puścili czołgi! To świństwo. Dotychczas jeżdżą tylko po Alejach i Nowiku. W przecznice nie odważą się wjechać. Inaczej po nas. A tu już dudnią trzy potwory jadące Warecką. Przejechały Sienkiewicza. Odetchnęliśmy, odchodząc od okien.

Chwilę później kiwa na nas nasz posterunek przy Deutsche Buchhandlung[6]: po naszej stronie przy sąsiednim domu leży karabin. Ponoć żołnierze jadący na czołgu takim jak ten zostali ostrzelani i uciekli na pocztę, rzucając broń. Z porucznikiem Mahometem idziemy po ten karabin. Trochę wysiłku i go wciągnęliśmy. Wziąłem go na ramię i idziemy do siebie. Wszystko piwnicami połączonymi ze sobą według działań Luftschutzu[7]. Na podwórku dałem karabin jakiemuś porucznikowi. Parę minut potem ustrzelił z niego Niemca w czołgu. Było to tak: siedzimy przy oknach – słychać, idzie czołg. Nagle stanął. Ile przy tym jest stuku i trzasku, jak takie coś idzie, trudno sobie wyobrazić. A do tego strzały, wybuchy. Te chyba już nie robią na mnie wrażenia. Na takie dictum schodzimy do bramy. Przylatuje Pączek: „Dajcie mi filipinkę” (domowej roboty granat ręczny). Dałem jej. Wtem słychać krzyki: „Chodźcie go zapalić, on nie może ruszyć!”. Bogu dzięki stanął tak, że Boduena nie ma pod obstrzałem. Podchodzi tuż pod murem, jeden, drugi… Nic! W gąsienice nie mogą trafić. Wszyscy zatem na piętra i stamtąd go. Polazłem do okna na pierwszym piętrze na samym rogu, ale od strony placu Napoleona. Wychyliłem trochę głowę, by lepiej zobaczyć, a tu ledwo zdążyłem ją schować, już „ta, ta, ta” z poczty po gzymsie. Kurzu narobiło się, że aż ha! Odskoczyłem jak oparzony i dopiero po chwili, ostrożniej już, podlazłem do okna. Widzę w luku: jest jeden, tylko jeden (reszta zwiała na pocztę), kręci się, jakby coś reperował. Z góry lecą butelki z benzyną, samozapalające. Zapalił się, zgasł. Znów się zapalił, przy gąsienicach. To dobrze, bo będzie się prima palił. Celuję do Niemca, walę jedną krótką serię, drugą… przy trzeciej zacięcie. Ma się rozumieć, nie trafiłem. Przecież broń, z której waliłem – to błyskawica[8]. To diabelstwo można było ustawić na stałej podstawie na pięć metrów od celu i miało się pewność, że nie trafi, a rozrzut będzie z półmetrowy… Nasza „kompanja” była prawie wyłącznie w to uzbrojona. Nic dziwnego – produkowali to… Więc jak było nas koło osiemdziesięciu, to z sześćdziesięciu miało te karabiny, a była to niezła siła ognia. A ten skurwysyn z dołu wali do mnie z pistoletu. Zirytowało mnie to. Poszedłem do sąsiedniego pokoju. Był tam akurat ten porucznik, któremu dałem karabin. Poszedł ze mną, wycelował, strzelił, na dole coś się ruszyło i koniec. Jak następnego dnia go wyciągnęli, był zupełnie spalony i zmalał do jednej trzeciej.

W międzyczasie nasi chłopcy przywieźli od Lewandowskiego trzy samochody mięsa (wieprzowiny) i salami (ok. 2000 kg). Co robiłem parę godzin po tym? Nie przypominam sobie. Zdaje się, że gdzieś wyszedłem, dość, że jak wróciłem, ze zdziwieniem spostrzegłem zdemolowane balkony na pierwszym i drugim piętrze i wystawy Filipowicza, naprzeciw nas, na Sienkiewicza pod drugim. „I patrz”, dodaje ktoś, „tam jeden stoi koło poczty, koło bramy na Wareckiej. Tylko ostrożnie, nie wychylaj się, żeby cię nie zobaczył”. Patrzę – stoi. I nagle, gdy odszedłem od okna, zrywa się krzyk: „Niemcy uciekają z poczty!”. Byłem na schodach. Z trzema kolegami biegniemy na trzecie piętro, stamtąd lepszy obstrzał. Patrzymy – faktycznie gęsiego wieją za czołg, a raczej działko szturmowe, i dalej do Nowego Światu. Walimy do nich przez szyby w dwie błyskawice, jednym bergmannem[9] i schmeisserem[10]. Bez skutku, za daleko, ze 150 metrów. Po chwili i czołg się cofa. Wzdłuż murów stamtąd podchodzi grupka – z naszej strony też. Wtem skądś pada kilka strzałów. Ci od nas wieją w załom muru pod główną bramę; ci drudzy przycupnęli. Jeden z nich leży. Ranny. Głupio dostał, od swego przez omyłkę. Biegniemy i my na pocztę.

Oddział Osłonowy WZW, autor trzeci z lewej

Przez Szpitalną nr 12 (plac Napoleona nie wiadomo, czy całkiem bezpieczny), dziurę w murze, ogródek, drabiną przez mur, jakąś piwnicę, podwórko, piwnicę, z zakrętami i dziurami przez mur na drugie podwórko i wychodzimy na Warecką 15. I teraz prosto na pocztę. Na podwórku mnóstwo ludzi. We wnętrzu, ale tylko na parterze, w magazynie też. Szabrują plecaki z wódką, papierosami i… bronią. Paskudny polski nałóg – grabić. Nieubezpieczeni, w niepewnym gmachu, gdzie cholera wie co jest, byle pierwszy. Na podwórku leży ktoś ranny w nogę. Granat czy kula? Nie wiadomo. Pewne jest tylko, że Niemcy są jeszcze w tym ogromnym gmachu. I mają kaem, bo nikt nie widział, jak go wynosili. Wreszcie, hurra, siłą na drzwi i na piętra. Lecimy na pierwsze. Pokazujemy się w oknach. Wybuchy radości, oklaski. Te słyszeliśmy jeszcze w korytarzu. A więc ktoś jest przed nami. Może leci drugą klatką? Znalazłem na stole dwa pasy naramienne z magazynkami do erkaemu i parę granatów, jakich jeszcze nie widziałem. Nie wiem, jakiej produkcji. Dwa wziąłem za pas, resztę rozdałem. Oblecieliśmy piętro i w górę. Ostrożnie, ubezpieczając, wchodzimy – nie ma nikogo. Wyżej. Przyłączam się do grupki mającej sztandar. Główną klatką jeszcze wyżej i znów, zachowując ostrożność, boczną klatką na strych i przez okienko na dach. Jest z nami jeden kulawy – nie mogę sobie przypomnieć, czy to także jego spotkałem później na komendzie policji. Na głównym maszcie flaga już wisi. Wobec tego naszą wieszamy na bocznym maszcie od Wareckiej. Potem idziemy pod główny maszt. Niedaleko leży trup Postochnitza, ze spuszczonymi portkami, śmierć od granatnika (Polka leży parę metrów obok) zaskoczyła go przy s… Kieszenie ma wywrócone, ale pierścionek na palcu został. Schodzimy na dół. Podobno w skrzyniach jest kupa forsy. Nikt nie wie, gdzie dokładnie. Komendantem poczty jest dobrze mi znany jako klient pan Szafranek, jego łączniczka to nasza młoda współlokatorka z piętra wyżej. Spotkałem też kolegę od „Everta” – gruba ryba, oficer. Powoli sypią się opowiadania. Ktoś objaśnia mi te zdobyczne granaty. Szukają szoferów do odtransportowania zdobytej broni do sztabu. Ale nic z tego nie wychodzi, broni tyle nie ma, kto co zdobył, to trzyma dla siebie.

Komendant rozkazuje, że nie wolno brać aparatów, bo te mogą im być potrzebne na części, ale co było do wyniesienia, to już wynieśli. Idę i ja. Jest koło piątej. Zachodzą na naszą kwaterę – przychodzi Leszek, a za nim łączniczki obładowane kartami do gry, wiecznymi piórami, ołówkami itp. Ot, szaber. Gdzie? Naprzeciw. Też zaczynam szukać. W biurku, z którego zrobiono barykadę, na naszej kwaterze w drzwiach balkonu znajduję najlepsze przedwojenne radio: Elektrita, „Operę”, dziewięciolampowy aparat. Zawołałem Leszka, żeby stanął na straży, poszukałem worka i zapakowaną zdobycz wsadziłem z powrotem, chcąc ją zabrać wieczorem pod numer 4. Niestety, podczas mej nieobecności, chwilę później, ktoś mi ją zwędził. Poszedłem z Leszkiem pod czwarty na Boduena, na naszą komendę. Podziwiali naszą broń i zdobycz (granaty i pistolet Leszka), potem popiliśmy trochę i odprowadziliśmy narzeczoną porucznika z ekskomendy do domu. U niej zjedliśmy dobrą kolację, trochę wypiliśmy i do domu. Dostałem tam w prezencie polski pas oficerski. Ładna rzecz. Wieczorem próbowałem dodzwonić się do domu i Ali, ale bez skutku. Następny dzień zaczął się deszczowo. Dozorca wydostał skądś rzeźnickie fartuchy gumowe i łaziliśmy w nich, naciągając je na głowę. Działo się wtedy tysiące rzeczy. Dużych i małych. Niemało trzeba sobie teraz głowy nałamać, by po roku zrekonstruować te dni możliwie dokładnie.

Od rana zaczęły latać samoloty – milutkie Me109, myśliwce, zabawiające się ostrzeliwaniem miasta z karabinów maszynowych, jak również zaopatrywaniem go w materiały wybuchowe, zawarte w bombach 50–250-kilowych. To zaczyna być niemiłe. Dobrze, że jeszcze tylko parę dni! Chociaż bolszewicy jak stali, tak stoją koło Zielonki.

Samoloty wściekają się na flagi na poczcie i drapaczu. Szczególnie na drapaczu. Ostrzeliwują, rzucają bomby. Strzelcy niemieccy z wyższych domów też próbują je strącić. Raz udało im się na poczcie. Lecz już parę minut później bandera znów powiewała dumnie. I tak za każdym razem. Nawet jak trafili pociskiem artyleryjskim w wieżyczkę telewizyjną na drapaczu, gdzie wisiała flaga, to wieża cała się przegięła na plac Napoleona, a flaga została na zgiętej wieży.

29.7.45

Dziś minął rok – one year ago today – doszła nowa data na obrazku Matki Bożej z lat dziecinnych. Rok czasu minął od całkowitego rozłączenia się… Rok wielkich zmian psychicznych… Teraz rozumiem, co to jest dom rodzinny, cenię go, lecz go nie mam. Powrót dziś byłby dla mnie ciężki, jeżeli nie ze względów osobistych, to z powodu starych win, z powodów rodzinnych, co znów mogłoby zniszczyć ten sen o domu – choć kto wie, czy już nie zniszczyły go działania wojenne. Mam nadzieję, że nie. Jeśli nie, to i tak jego realizacja będzie wymagała bardzo dużo dobrej woli nie tylko z mojej strony, ale i ze strony rodziny. Ten rok czasu zmienił mnie trochę – chciałbym im wszystkim w domu pokazać, że sam, bez niczyjej pomocy, też potrafię czegoś dokonać, do czegoś dojść.

Zdaje mi się, że zostając tu, mam jedyną szansę, by spróbować szczęścia, a gdy to zawiedzie, to i tak nie mam czego szukać na świecie. Bo życie jest coś warte tylko wtedy, gdy coś się z niego ma, choćby nadzieję. Śmierć nie jest straszna – kończy wszystkie zgryzoty – byle była bezbolesna i szybka, abyś nie zdążył się nad nią zastanowić, bo wtedy pewnie byś wybrał bezsensowną wegetację. Ta szansa, którą mam, daje mi jednak sporo do zastanowienia, ale wiem, że i tak ją wybiorę… Może się uda i to, w co wierzę – że fortuna od czasu wojny idąca w dół pójdzie znów w górę – ziści się. Teraz już jest mi lepiej, może to prawda? Modlę się tylko, by się udało przetrwać.

Może wybierając tę szansę, tracę dom, w tym sensie, że nie będę mógł doń wrócić, przynajmniej przez kilka lat albo – nie daj Boże! – nigdy. Dużo może się zmienić, ale kurczowo czepiam się nadziei, że wrócę, że uda się wrócić, może potężnym, bogatym? To jest moja nadzieja, mój cel, i jeszcze że zastanę wszystko po staremu i szczęście znów zawita. Dziś przypomniało mi się pożegnanie z Tobą, Mef i Re – nieświadomy pocałunek i do widzenia – oby prawdziwe. I Bu machająca chusteczką z peronu w Poznaniu za pociągiem unoszącym nas w nieznane.

Pewno już dawno jesteście tam, w moim Gnieźnie, razem. Gdy to piszę, łzy kapią mi raz za razem. I widzę Tatusia machającego mi chustką z peronu w Ciechocinku. Nie sądziłem, że widzę go po raz ostatni, że tylko te łzy za nim są pierwszy raz. Wszak wtedy, dwa lata temu, nie płakałem… Akurat uczyłem się tańczyć; pierwsza lekcja. Takie to dziwne, niezrozumiałe. „C’est la vie” – bezlitosne, zimne. I wtedy zaczynaliśmy od nowa. A gdy już mieszkanie zaczynało być domem, przyszło, niech będzie przeklęte po trzykroć, powstanie. I znów zaczynałem od początku, gdy przyszedłem z obozu do Salzburga w samej koszuli, ale ze wspomnieniem św. Mikołaja 1940 roku w kieszeni – laleczką, która tak mi się wtedy podobała na wystawie: „chcę Ci stale szczęście przynosić”. Zgubiłem ją gdzieś lub ktoś ukradł. Nie wiem, nie pamiętam. Zapomnieć, tak jest najlepiej. Lecz czy da się zapomnieć wczorajszy taniec z „darlingiem”…? Krysia jej było… wódka, piwo w barze… pocałunek; gdy wziąłem ją na ręce, jej słowa „a teraz gdzie?”… znów taniec… „chodź”… spadają spodnie, majteczki… jest ciemno; chwila mija… „och, jak boli”, szept niewart wiary… „gdzie są moje spodenki?”… „masz zapałki? jestem chyba potargana”… „jeszcze chwilkę, gdzież ja mam szminkę”… i znów taniec. Albo czy można zapomnieć to: ostatnia Gwiazdka lub szczęśliwe chwile z Mef i Re w Świdrze. Nie. Lub też powracający stale obraz: grudzień, mróz i śnieg na ulicach – w teatrze ciepło, przytulnie, elegancko, wspaniała wystawa Krainy uśmiechu. Loża na pierwszym piętrze, siedem osób, pamiętam jak dziś: Ali, Marychna, Alim i Ujin, Szczypier, Zajączkowski i ja (dwoje – Alim i Ujin – już nie żyją, ale też hasło nasze było wtedy: „Żyjmy i bawmy się, póki żyjemy! Potem za późno!”). I słyszę dziś to, co wtedy słyszałem: potężna melodia. „A gdy tęsknoty pieśń ja jej zaśpiewam, wtórować będą kwiatom liście z drzewa – w kwietniową, jasną, wonną noc”.

Najcudowniejsze moje wspomnienie. A potem, 16 stycznia, cichy wieczór, trochę w głowie się kręci: „uratuj mnie od zejścia na psy – z-g-o-d-a” i słuchajcie – ogłaszamy nasze zaręczyny! Lub tydzień później, też tragiczna niedziela: musisz się zdecydować – ja lub oni… łzy w oczach obojga… melodia nieśmiertelnego Parsifala Wagnera – „beglückt sie mir, wer seien Heimat”. Szczęśliwe czasy! Trzykroć szczęśliwe, kiedy prawie zapomniałem o całym świecie, a jedyną troską było zdrowie Mef, kiedy miałem pieniądze i przyjaciół i kiedyśmy marzyli przy jarzącej się choince i ajerkoniaku, leżąc w łóżku z Leszkiem… A przed tym jeszcze Wigilia – pokój zmieniony nie do poznania i prastara melodia Stille Nacht. Tak, wczoraj szczęście było blisko, wczoraj świat się do nas śmiał – dzisiaj… dbam o to, by nie być głodnym i… piszę wspomnienia… Może los będzie łaskawszy niż w tym przeklętym roku i koło fortuny pójdzie w górę? Może wrócę i zobaczę znów Gniezno – stary śpiew harcerski się ziści. Tylko kiedy i jak? Marzyliśmy, że zostanie moją na zawsze, jak będę kimś i miał coś, a ona będzie pełnoletnia – dziś to już cztery lata. Kupa czasu, ale najważniejsze to zastać Mef, Bu i kochaną Re zdrowych i całych i z nimi być i żyć długo, długo i szczęśliwie. Przecież Re spoważnieje trochę, Mef i Bu będą, jak były – kochane, poważne, wesołe, nowoczesne. Daj Bóg, by to się spełniło i bym ja coś wtedy miał. Teraz czas iść spać.

Przypisy

[1] Renata, siostra autora.

[2] Narzeczona autora.

[3] Wyjaśnienie skrótów: pm (peem) – pistolet maszynowy, kb – karabin, km (kaem) – karabin maszynowy, rkm (erkaem), lkm (elkaem), ckm (cekaem) – ręczny, lekki, ciężki karabin maszynowy.

[4] Wanda Traczyk-Stawska.

[5] Antoni Chruściel.

[6] Dawna księgarnia Jakuba Przeworskiego przy ulicy Świętokrzyskiej 3.

[7] Niemiecka ochrona przeciwlotnicza, spełniała funkcje porządkowe i przeciwpożarowe.

[8] Polski peem produkowany w konspiracji, do końca powstania zrobiono ok. 700 egzemplarzy tej broni.

[9] Pistolet maszynowy MP 35.

[10] Pistolet maszynowy MP 40.

Copyright © Tomasz Rola-Szadkowski, 2017

Copyright © Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2017

Redaktor prowadzący | Bogumił Twardowski

Redakcja, Posłowie| Anna Gądek

Korekta | Aleksandra Powalska-Mugaj

Projekt okładki | Magdalena Bloch

Projekt typograficzny, łamanie | Mateusz Czekała

Redakcja merytoryczna, przypisy, biogramy | Marek Daroszewski

Zdjęcia na stronach: 54, 68, 83, 88, 99 autorstwa Eugeniusza Lokajskiego i Wiesława Chrzanowskiego pochodzą ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, pozostałe ze zbiorów autora.

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej | Dariusz Nowacki

Wydanie elektroniczne 2017

ISBN 978-83-7976-681-9

Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o.

ul. Fredry 8, 61-701 Poznań

tel.: 61 853-99-10

fax: 61 853-80-75

redakcja@wydawnictwopoznanskie.com

www.wydawnictwopoznanskie.com

Wydawnictwo Poznańskie składa szczególne podziękowania Panu Tomaszowi Rola-Szadkowskiemu za przekazanie dzienników, dokumentów oraz zdjęć ojca do niniejszej edycji książki.

Spis treści

* * *

29.7.45

2.8.45

13.8.45

30.8.45

20.9.45

23.9.45

6.10.45

25.11.45

2.1.46

6.6.46

7.6.46

10.8.46

17.5.46

Dopisek narzeczonej po powrocie Janusza do kraju

Posłowie. „Los mnie tak goni…”

Biogramy postaci Dziennika

Przypisy