Copyright © 2011 by Robofilms, LLC

Copyright for the Polish edition © Wydawnictwo Pascal. Wszelkie prawa zastrzeżone

Tytuł: Spowiedź mordercy

Tytuł oryginału: El Sicario. The Autobiography of a Mexican Assassin

Tłumaczenie wywiadu z hiszpańskiego: Molly Molloy

Redakcja wersji angielskiej: Molly Molloy, Charles Bowden

Tłumaczenie: Krzysztof Cierniak

Redakcja: Magdalena Łobodzińska

Korekta: Katarzyna Zioła-Zemczak

Projekt okładki: Vavoq Wojciech Wawoczny

Zdjęcie na okładce: Shutterstock.com/artjazz

Redaktor prowadząca: Małgorzata Jasińska-Kowynia

Redaktor naczelna: Agnieszka Hetnał

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

www.pascal.pl

Bielsko-Biała 2015

ISBN 978-83-7642-646-4

eBook maîtrisé par Atelier Du Châteaux

Dla mojego ojca, NDM, 1920–1998
i mojego brata, NDM Juniora, 1951–2010
którzy kochali latanie, książki i niełatwe prawdy
– MM

Może to być diabeł, może to być Bóg,
ale zawsze musisz komuś służyć.

– Bob Dylan, Gotta Serve Somebody

Przedmowa

Trudno go zapamiętać. Przed naszym kolejnym spotkaniem kontaktuję się z nim przez ponad pół roku. Ustaliliśmy termin, ale on jak zwykle się spóźnia. Umawianiu się towarzyszy mnóstwo ceregieli, a i tak nigdy nie spotykamy się o wyznaczonej porze. On wciąż do mnie dzwoni, zmienia daty i miejsca, po czym każdy nowy plan znów bierze w łeb, a mnie przecież goni czas. Cóż, musiałem przywyknąć do tych wszystkich komplikacji.

Niepokoi mnie jedno – nie pamiętam jego twarzy. Ilekroć usiłuję go sobie przypomnieć, przed oczami pojawia się biała plama.

Kolejny raz staje przede mną i zaczyna coś wyjaśniać. Samochody mkną ruchliwą aleją, a on mówi, jednocześnie obserwując wszystko wokół. Tym razem chodzi mu o to, żebym zrozumiał płatnego mordercę, żebym poznał całą historię i tło społeczne, które on zna doskonale. Opowiada o domu w Ciudad Chihuahua, w którym przez pięć dni przetrzymywali kobietę. Chcieli przekonać jej męża, że jest w ich rękach, więc odcięli jej trzy palce – po jednym dziennie. Pokazuje dokumentację, żebym lepiej zrozumiał, o czym mowa, a zaraz potem wsiada do furgonetki, którą widzę pierwszy raz w życiu, i odjeżdża.

W końcu zaczynam sobie radzić z tą amnezją i stopniowo przypominam sobie, jak wygląda. Powoli dostrzegam zarys twarzy, mimo że ten człowiek ma szczególną zdolność – zmienia się przed moimi oczami jak animowana postać. Muszę zaznaczyć, że nie wolno mi dokładnie opisać wyglądu mego rozmówcy, by nie narażać jego życia. Problem tkwi jednak w czym innym – ten człowiek wygląda przeciętnie. Gdy się na niego patrzy, nic nie wskazuje na to, kim był i co robił. Mam wrażenie, że często używamy słów „zło” czy „potwór”, bo nie chcemy przyznać, że niczym się nie różnimy od takich ludzi jak El Sicario1), tymczasem oni są zdolni do porywania, torturowania, zabijania, ćwiartowania i grzebania ludzi, podczas gdy my nie jesteśmy sobie w stanie tego nawet wyobrazić.

1) EL Sicario – (hiszp.) płatny morderca (przyp. red.).

Starałem się to kiedyś wyjaśnić dziennikarce z którejś z mediolańskich gazet. Było to po weneckiej premierze filmu, który stał się kanwą tej książki. Zaczęła krzyczeć: „Nie, nie, nie, nie, nie”.

Wedle mojej wiedzy niniejsza relacja stanowi jedną z niewielu okazji do spotkania z takim człowiekiem i zrozumienia go. Nie jest moim zamiarem ani obrona, ani osądzenie jego życia. To jedynie próba objaśnienia pewnych zdarzeń przekazana przez człowieka, który był ich świadkiem lub brał w nich czynny udział i żyje po to, żeby opowiedzieć swoją historię.

Książka jest owocem licznych wielogodzinnych wywiadów. Chronologia niektórych rozmów została zmieniona, jednak poprawki były w sumie dość drobne. El Sicario mówi zajmująco i klarownie. Pamiętam nasz pierwszy wywiad – zadałem jedno pytanie, a on mówił bez zająknienia przez dwa dni. Jak to zwykle bywa z opowieściami ludzi przedstawiających całe swoje życie, i tu mamy do czynienia z relacją z podróży od niewinności do grzechu i od grzechu do odkupienia, które w życiu El Sicario oznaczało ponowne narodziny w Chrystusie. Choć opowieść mojego rozmówcy wpisuje się zatem w pewien schemat, jest to jednak jego własna historia – prawdziwe życie Meksykanina, dalekie od typowej amerykańskiej historii.

Wywiady przyjęły postać relacji, które ukazywały się cyklicznie w czasopiśmie „Harper’s”, a później powstał film dokumentalny o życiu El Sicario, wyreżyserowany przez włoskiego filmowca Gianfranca Rosiego. Podstawą niniejszej książki jest zapis wypowiedzi nagranych podczas tworzenia filmu Pokój 164. Spowiedź mordercy. Zdjęcia trwały wiele dni, w dwóch odrębnych cyklach, a El Sicario dostał za udział w nich wynagrodzenie. Czy miało to wpływ na jego wypowiedzi? Nie sądzę, jednak ocenę tego pozostawiam czytelnikowi.

Wydaje mi się, że w przyszłości będziemy mieli jeszcze do czynienia z postaciami podobnymi do El Sicario. Takich zabójców jest na całym świecie coraz więcej. Globalizacja gospodarki skazała wielu ludzi na nędzę, a mój bohater zwiastuje nadejście nowego typu człowieka – kogoś, kto zabija, sam jest gotów zginąć, nie żywi większych nadziei i nie ma żalu do świata. Nie przystaje do naszych przekonań i wyobrażeń, ale istnieje naprawdę i wyznaczył drogę, którą podążają jego naśladowcy.

Historia El Sicario to opowieść o władzy i potędze, ale to nie on jest panem swojego życia. Ma na głowie swoich przełożonych, innych zabójców, policjantów, żołnierzy i wszystkich agentów wielkiego aparatu przemocy, którzy czasem są jego kolegami, ale w żadnym wypadku nie mógłby im ufać. On musi czuć niepokój. Jego świat nie ma nic wspólnego z tym, który znamy z powieści i filmów. Jest kimś, kto porywa, torturuje i zabija. Sam jednak nigdy nie czuje się bezpieczny, gdyż jego robota opiera się na niepewnym gruncie. Sojusze się zmieniają, koledzy znikają (czasem dlatego, że musi ich zamordować), a El Sicario rzadko wie, co tak naprawdę dzieje się wokół niego. Jego oczom ukazują się od czasu do czasu jedynie migawki z pola bitwy.

Po ukazaniu się w „Harper’s” mojego pierwszego tekstu pojawiło się wiele pytań.

Niektórzy byli przekonani, że go wymyśliłem.

Osądźcie to sami.

Niektórzy pytali, czy ten człowiek to psychopata, socjopata czy cierpi na inne zaburzenia.

Otóż nie.

Niektórzy mieli nadzieję, że będzie się smażył w piekle. Co zabawne, niemal zawsze mówili to ludzie, którzy nie wierzą ani w piekło, ani w niebo.

Nie podzielam ich pobożnych życzeń.

Niektórzy chcieli wiedzieć, czy się bałem.

Tak, bałem się słuchać tego, o czym mówił. I bałem się przyjąć to jako część świata, w którym żyję i o którym myślę z nadzieją.

W 2007 roku w Juárez w Meksyku zamordowano 307 osób. Był to najbardziej krwawy rok w całej historii miasta, liczącej wówczas 348 lat.

W 2008 roku zamordowano 1623 osoby.

W 2009 roku zamordowano 2754 osoby.

W 2010 roku zamordowano 3111 osób.

W tym samym czasie w teksańskim El Paso, sąsiadującym z Juárez, odnotowywano rocznie od dziesięciu do dwudziestu morderstw. W 2010 roku ta liczba spadła do pięciu, a w dwóch przypadkach byli to mordercy, którzy popełnili samobójstwo.

Mimo to w Stanach Zjednoczonych dużo mówiło się i pisało o zagrożeniu przemocą, która może przekroczyć granicę. Mało kto interesował się natomiast przemocą w samym Juárez.

Opowieść El Sicario sięga wcześniejszego okresu, który zakończył się mniej więcej w 2007 roku. Aktywność mojego rozmówcy przypadła na wiek niewinności – czasy, w których było spokojnie, a Meksyk stawał się dla innych państw synonimem sukcesu. El Sicario żył wewnątrz systemu – w naszych rozmowach wyjaśnił dokładnie jego funkcjonowanie. Zmiany, które zaszły później, sprawiły, że system ten stał się jeszcze okrutniejszy, jeszcze bardziej skorumpowany i w jeszcze większym stopniu pozbawiony jakiejkolwiek kontroli. W dodatku trwa w najlepsze, więc przyglądając się dyskusjom poświęconym Meksykowi, warto wziąć pod uwagę wydarzenia z życia El Sicario, o których wspomina w naszych rozmowach.

Ten człowiek zabił setki ludzi, za co otrzymał sowite wynagrodzenie.

Nie pamięta wszystkich swoich ofiar.

Jest doskonale wyszkolony i bardzo inteligentny.

A ja wciąż nie mogę zapamiętać jego twarzy.

Czekanie już mnie nudzi, więc wchodzę z parkingu do Home Depot i próbuję zabić czas, oglądając ruszty do grillowania. Po chwili znowu jestem na zewnątrz i siadam na ławce przy wejściu. Mój wzrok krąży po parkingu (on lubi ruchliwe miejsca, bo wtedy trudno zauważyć, że przyjechał). Przyglądam się samochodom, wiedząc, że wpatruję się w nie na darmo, bo on za każdym razem zmienia pojazd. Jest dumny z tego, że nikt nie może go rozpoznać po samochodzie. Tak samo zresztą jest z jego miejscem zamieszkania – nigdy nie zdradza, gdzie aktualnie mieszka; przeprowadza się co dwa, trzy tygodnie, czasem nawet częściej.

Te zabiegi są niezbędne ze względu na ślady, jakie wszędzie pozostawia. Pewnego razu udało mu się uciec zaledwie sześćdziesiąt minut przed pojawieniem się ludzi, którzy go poszukiwali.

Nadal jednak nie mogę zrozumieć, dlaczego zamiast jego twarzy wciąż mam przed oczami kompletną pustkę. Poruszam się po jego świecie, w którym żył ponad dwadzieścia lat, stopniowo przyzwyczajając się do fałszywych nazwisk lub do ludzi bez imion. Nauczyłem się, że są pytania, których nigdy nie należy zadawać i że zawsze trzeba zapamiętywać twarze, słowa oraz wszelkie ślady, jakie pojawiają się przed moimi oczami.

Mimo to czuję kompletną pustkę. Znam jego pseudonim, zdradzony przypadkiem przez kogoś, kiedyś tam, gdzieś tam… Nie wiem jednak, jak naprawdę się nazywa. Modliłem się razem z nim, ale nie wiem, do jakiego Kościoła należy – on natomiast wie o mnie dużo, bo umie szukać i bez trudu przekopuje cały Internet. To zwyczaj, który pozostał mu z pracy – przez wiele lat musiał dokładnie poznawać ludzi, których miał porwać, torturować, a w końcu zabić.

To przyzwyczajenie zawodowe pomaga mu zachować ostrożność. Doskonale wie, że ci, którzy przyjdą go zabić, mają takie same umiejętności i spędzają tyle samo czasu na przeczesywaniu wszelkich śladów przydatnych do znalezienia ofiary. Często zmienia numer telefonu, podobnie jak adres poczty elektronicznej. Kiedyś spędziłem z nim wiele dni, po czym rozstaliśmy się, a po godzinie czy dwóch jego telefon zamilkł na zawsze. Wszystkie te zabiegi są w pełni uzasadnione – cena za jego głowę wynosi już co najmniej dwieście pięćdziesiąt tysięcy dolarów i nadal rośnie. Poszukuje go również inna organizacja przestępcza, która chce go zatrudnić u siebie.

Nawet największa ostrożność czasem zawodzi. Kiedyś zdarzyło się, że został odnaleziony. Musiał uciekać prawie dwa tysiące kilometrów i przeczekać, aż sytuacja się uspokoi. Regularnie dostaje informacje (nie wiem, z jakich źródeł) na temat ludzi, którzy go poszukują. Zawsze wie więcej, niż można wyczytać z gazet, mimo że na pozór nie ma żadnych kontaktów z naszym zwyczajnym światem.

Mamy słoneczny dzień, jest weekend, a tłumy odprężonych ludzi wlewają się do wnętrza Home Depot, snując marzenia o idealnym patio. Na takim tle powinien się wyróżniać jak czarna owca na tle stada, jednak jestem pewien, że tak nie będzie.

Siedzę na ławce, gapię się bezmyślnie w ziemię pod nogami i czekam… Nagle przede mną wyrasta jakiś człowiek. Podnoszę wzrok i wcale nie jestem pewien, z kim mam do czynienia.

To oczywiście on. Tak jest za każdym razem. Nie musi się przebierać, nie ma żadnego makijażu, nie zmienia kostiumów. Po prostu nie sposób go zapamiętać.

Klepiemy się po plecach, żartujemy, po czym przechodzimy do rzeczy. Plany jak zwykle zmieniają się w ostatniej chwili. Szukamy miejsca, w którym można porozmawiać, proponujemy trzy, ale on wybiera konkretny motel i konkretny pokój – 164. Nauczyłem się nie pytać, dlaczego.

Z uwagi na charakter tej książki, pewne rzeczy po prostu nie wchodzą w rachubę. Po pierwsze – to nie jest moja książka, to nie jest książka Molly Molloy. To książka El Sicario, więc historia musi być opowiedziana jego słowami – bez ochronnej kurtyny w postaci interpretacji narratora. El Sicario jest na tyle bystrym i przenikliwym przewodnikiem po swoim świecie, że nie potrzebuje naszej pomocy. Po drugie książce tej bliżej jest do powieści niż do wywiadu, bo jak każda powieść tworzy własną rzeczywistość, która tutaj jest zdeterminowana przez władzę lub śmierć. Już na wstępie zaczynamy się orientować, że nikt z porwanych nie wróci do domu żywy, a rodziny prawdopodobnie nie zobaczą nawet ciała. Tu łapówka rozwiązuje każdy problem – kiedy ktoś traci kartę imigracyjną, wystarczy mały hokus-pokus i natychmiast pojawia się nowa wiza amerykańska. El Sicario pokazuje nam prawdziwą Amerykę Łacińską, która nie jest krainą realizmu magicznego – to kraina realizmu zabójczego.

Ta książka nie odpowie na pytania czytelnika, lecz pokaże mu nieznaną rzeczywistość. W tym świecie pytania stawiane przez przeciętnego Amerykanina brzmią absurdalnie, ponieważ poruszamy się w krainie terroru i wszechobecnej korupcji. Czytelnik nie wpatruje się w twarz El Sicario, ale w prawdziwe oblicze państwa meksykańskiego. Tu nikt nie zastanawia się, czy policjant jest uczciwy, czy przekupny, nikt nie stara się dowiedzieć, czy w sprawie zabójstwa zostanie wszczęte śledztwo. Nikt nie pyta o sprawiedliwość, ale po prostu stara się przeżyć. W tym świecie oświadczenia prezydenta USA na temat Meksyku nie mają żadnego znaczenia, ponieważ dotyczą kraju, który nie istnieje i nigdy nie istniał.

Oto wartość tej książki – to prawdziwy głos pochodzący ze środowiska, które naprawdę rządzi Meksykiem. Ten głos przywoływano czasem w różnych dyskusjach, jednak nigdy wcześniej nie zabrzmiał samodzielnie.

W pewnych aspektach ta książka przypomina mi Iliadę, gdyż przedstawia samodzielny, odrębny świat, który samym swoim istnieniem przewraca do góry znaną nam rzeczywistość z wszystkimi jej kłamstwami i rządzącymi nią prawami. W Iliadzie ludzie są zabawkami w rękach bogów, którzy używają ich wedle własnego kaprysu. W tej książce ludzie są zabawkami torturowanymi i zabijanymi przez niewidzialne moce ukryte pod maską państwa meksykańskiego. W tym świecie każdy Achilles i każdy Hektor zdają sobie z tego sprawę dopiero wówczas, gdy trafiają do ziemi i zostają zasypani wapnem.

Mamy przed sobą milczącą naturę meksykańskiej potęgi, która tym razem otwiera usta i przemawia do nas, ukazując nam kompletną nieznajomość świata, w którym żyjemy.

Siedzimy zatem i słuchamy.

Przyglądałem się widzom, którym przyszło się zmierzyć z dokumentem o El Sicario. Film stał się areną, na której ten człowiek odkrył w sobie pragnienie opowiedzenia o swoim życiu. Widzowie najpierw byli zdezorientowani, potem przerażeni, a na końcu nie mieli już żadnych pytań, natomiast w głowach huczało im aż nazbyt wiele odpowiedzi. Pewien meksykański reżyser tak podsumował swoje wrażenia: „Problem w tym, że on jest zbyt czysty, zbyt dobry, zbyt przekonujący. Nikt nie chce mu uwierzyć”.

Pierwsza sesja zdjęciowa trwała dwa dni.

Stopniowo okazywało się, że pokój 164 był dla niego bardzo ważny, bo właśnie do tego pokoju przyniósł kiedyś pewną paczkę.

Pamiętam czerwone drzwi wejściowe. Łóżko, aneks kuchenny, część wypoczynkowa z krzesłem i kanapą – to wszystko wyglądało przytulnie. Spędziłem w podróżach wiele lat i bywałem w setkach takich pokoi, które zawsze były dla mnie bezpiecznymi przystaniami po ciężkich dniach reporterskiej pracy.

Tym razem jednak się myliłem.

Weszliśmy do pokoju, żeby nakręcić materiał.

On miał już swój plan.

Pokazał nam życiorys, który zakwestionował nasze pojęcie o życiu.

Opisał nam ze szczegółami, co zrobił jednej ze swoich ofiar w tym właśnie pokoju.

Nadal mam kłopot z przypomnieniem sobie jego twarzy.

Nie sądzę jednak, żebym kiedykolwiek zapomniał jego opowieść.

Wstęp

Molly Molloy

Jest ciepły wieczór. W zamglonym powietrzu mieszają się dymy z rafinerii, która znajduje się po jednej stronie granicy oraz uliczny kurz i spaliny, nadciągające z drugiej. Ciężkie niebo jarzy się brudnopomarańczowym blaskiem. W domu, który wygląda na opustoszały, krępy mężczyzna siedzi na cegłach zimnego paleniska, kołysząc na potężnym ramieniu niemowlę. Drugie dziecko krąży wokół niego jak leśny duszek i wygląda na to, że nieprędko się zmęczy, bo czekając na powrót ojca, pochłonęło pół paczki czekoladek. Gdy krążyliśmy samochodem po mieście, dziecko dzwoniło do niego na komórkę co parę minut. Teraz tata delikatnie strofuje dzieciaka i odkłada na bok torebkę z łakociami.

Mężczyzna okrężną drogą dojechał do osiedla domów jednorodzinnych położonego w którejś z dzielnic miasta. Jestem pewna, że sama nie zdołałabym teraz tam dotrzeć. On zresztą i tak nie zagrzeje miejsca w tym domu, w przeciwnym razie nigdy by mnie tam nie zaprosił. Musiałam go odwieźć wieczorem, bo zepsuł mu się samochód z wypożyczalni. W drodze powiedział mi, że żona z córką przekroczyły granicę jakiś czas temu bez legalnych dokumentów, co było kolejnym cudem boskim. Na miejscu widzę obszerny dom, powyginane i połamane żaluzje, parę mocno zużytych mebli powstawianych do każdego pokoju. Wyjątkiem jest kuchenny stół – solidny nieobrobiony mebel. Zrobił go własnoręcznie z drewna, które mu pozostało po ostatniej robocie przy jakimś remoncie.

W kuchni jest jeszcze stary komputer, pokazuje mi w nim swoje ostatnie dzieła – odremontowane domy w dzielnicach podobnych do tej, w której obecnie mieszka. Często zdarza się, że na wyprowadzkę ma zaledwie godzinę, więc nie zabiera w drogę nic poza swoją rodziną. Robotę załatwiają mu inni – ludzie, którzy mają odpowiednie papiery, narzędzia i znajomości. On daje w zamian silne ręce, umiejętności i chęć do ciężkiej pracy, typową dla doświadczonego rzemieślnika. Nic poza tym. Czasem podczas wywiadu zdarzało się, że odbierał telefon od byłego lub przyszłego pracodawcy – telefon z nowego świata, w którym zarabiał na chleb, zatrudniając się dorywczo na budowach. Głos zmieniał mu się wtedy błyskawicznie. Nie było w nim już nic władczego – zamiast tego pojawiał się ton typowy dla posłusznego robotnika: „Tak, proszę pana. Tak, szefie. Oczywiście, jestem do pańskich usług… Jakie są pańskie rozkazy?”. To był ten sam głos, którego używał, odtwarzając inne sceny, o których będzie mowa dalej.

Na tę książkę złożyło się wiele dni nagrań, z których wybraliśmy około dziesięciu godzin. Poza niniejszym wstępem i paroma przypisami wszystkie słowa pochodzą od El Sicario. Kilka kolejnych wywiadów zapisaliśmy w zeszytach – on mówił, ja tłumaczyłam, a Charles Bowden przenosił to na papier.

Podczas naszego pierwszego spotkania El Sicario nie był zachwycony, że musi zaufać jeszcze jednej osobie. Godząc się na rozmowę z Bowdenem, narażał się na poważne niebezpieczeństwo. Pewnego wietrznego dnia stoimy zatem na parkingu, a Bowden przedstawia mnie jako swoją ochronę. Tłumaczę jego słowa: Dice que soy su guardaespalda. Gdy mężczyzna błyskawicznie analizuje tę informację, jego oczy ciemnieją na ułamek sekundy, bo wie z własnego doświadczenia, że mordercy mogą się pojawić w najróżniejszej postaci, a ten, który cię w końcu dopadnie, jest niepozorny, a ty go po prostu przeoczyłeś. Po chwili już wie, że to tylko żart. Widok jest osobliwy – trzech potężnych mężczyzn ważących w sumie co najmniej trzysta kilogramów i ja, chucherko o wzroście stu pięćdziesięciu centymetrów i wadze około pięćdziesięciu kilogramów. Na twarzy El Sicario, zazwyczaj pozbawionej wyrazu, rozkwita uśmiech, po czym słyszę głośny śmiech, który oznacza jedno – teraz już wie, że wszyscy musimy być nieźle postrzeleni, skoro zebraliśmy się w tym miejscu w takim towarzystwie. Później dowiadujemy się, że w najważniejszych momentach jego życiowej wędrówki spotykał także innych postrzeleńców, a teraz jestem już pewna jednego – El Sicario wierzy, że wszyscy należymy do bractwa świętych głupców, których Bóg postawił na jego drodze. Wierzy, że Bóg miał jakiś cel, obdarowując go życiem, i że ten cel częściowo materializuje się również w postaci opowieści o jego dziejach, a Bowden i ja jesteśmy narzędziami, które to umożliwią.

Idziemy do motelu, w którym mamy przeprowadzić wywiad. Gdy załatwiamy formalności, El Sicario prosi mnie na stronę i każe przekazać Bowdenowi, że nie będzie mógł dziś rozmawiać. Poza tym ma ważne rachunki do zapłacenia i potrzebuje pieniędzy z góry. Mimo że nie dochodzi do żadnej wypłaty, idziemy do pokoju i siadamy przy drewnianym stoliku, przy którym przez cztery godziny opowiada swoją historię. Spoglądając na notes Bowdena, sugeruje mu, żeby nie spisywał wszystkiego. Bowden pisze jednak przez cały czas. El Sicario bierze ode mnie mały notesik i zielony długopis, po czym rozpisuje niektóre wątki w postaci wykresów. Gdy pod koniec wywiadu wyciągam rękę po kartki, nasz rozmówca wybucha śmiechem, po czym drze je na drobniutkie kawałeczki i wkłada do kieszeni.

Kilka miesięcy później spotykamy się, żeby ustalić szczegóły dotyczące nagrania filmu. Pertraktujemy, jeżdżąc przez kilka godzin po całym mieście cudzym samochodem. El Sicario nie lubi spotkań i rozmów w kawiarniach czy innych miejscach publicznych. Zanim wyraził zgodę na rozmowy z Charlesem Bowdenem, sprawdził go dokładnie – przyszedł na wywiad z plikiem papierów zawierających ściągnięte z sieci informacje o jego książkach i zdjęciem zrobionym na podwórku przy domu. Nie poznał jeszcze naszego filmowca, ale wyszukał w sieci informacje o Gianfrancu Rosim i na spotkaniu ma już przy sobie jakieś wydruki na jego temat.

Przedstawia nam swoje warunki: w filmie nie może się pojawić jego twarz, a głos musi zostać zmieniony. Po obu stronach granicy nie brakuje potężnych osób, które wciąż chcą go dopaść, a cena wyznaczona za jego głowę jest wysoka. Nadal żyją pewni ludzie, którzy pojawią się w jego opowieści. Część z nich z pewnością nigdy nie zapomni głosu człowieka, który ich torturował.

W końcu ustalamy liczbę dni zdjęciowych i czas, jaki poświęcimy na nagrania. Znacznie trudniej podjąć decyzję w sprawie wyboru miejsca, które będzie odpowiadało naszemu bohaterowi i autorowi filmu. Na mój nos El Sicario od początku zaplanował sobie pokój 164, ale chciał, żebyśmy to my dokonali wyboru. Całe popołudnie krążymy po mieście, oglądając motele i mieszkania, które mogłyby mu odpowiadać. W końcu wspólnie z Rosim wybierają pokój numer 164. Kolejne dwa dni El Sicario spędza w miejscu, w którym kiedyś wykonał całkiem inną pracę. Tym razem siedzi przed kamerą, a głowę spowija mu czarny woal wykonany z gęstej siatki. Mówi godzinami, trzymając w ręku gruby brązowy długopis, którym rysuje wykresy w wielkim szkicowniku oprawnym w skórę. Wymyślony przez naszego filmowca woal miał po prostu ukrywać twarz El Sicario, zapewniając mu zarazem swobodę oddychania, ale wkrótce okazało się, że był to przebłysk geniuszu. Gdy nasz rozmówca ma zasłoniętą głowę, wygląda, jakby spływała na niego łaska i mamy wrażenie, że zwraca się do jakiejś innej postaci, znajdującej się głęboko w jego wnętrzu. Słowa i emocje płyną rzeką, tworząc historię, która nie wymaga prawie żadnych dopowiedzeń. Później dowiedziałam się, że gdy dziewięcioletnia córka Rosiego zobaczyła rysunek przedstawiający El Sicario w woalu, powiedziała ojcu: „On wygląda jak starożytny zabójca”. Ten sam rysunek stał się plakatem do filmu dokumentalnego Pokój 164. Spowiedź mordercy.

W dniu odwiedzin w domu El Sicario miałam przy sobie cyfrowy dyktafon i listę pytań, które pomogłyby rozwiać wątpliwości w kwestii paru szczegółów. Chodziło o kilka nazwisk, ważnych dat i informacji, które zostały zarejestrowane wcześniej, ale nie były do końca jasne. Gdy przez kilka godzin krążyliśmy po mieście, on cały czas miał w rękach mój dyktafon, a ja próbowałam robić notatki. Swoje problemy z datami wyjaśnia tym, że odnalezienie Boga zaowocowało wymazaniem całego disco duro, twardego dysku. Kiedy jednak jego głowę spowija czarny woal, osiąga stan łaski i jak zahipnotyzowany ponownie przeżywa wszystko, co się wydarzyło w jego życiu. W tym stanie opowiada o sobie tak, jak nie potrafiłby mówić twarzą w twarz, w świetle dnia, odpowiadając na pytania z listy.

Nie lubi pytań, zwłaszcza tych spisanych wcześniej i zadanych w inny sposób niż podczas rozmowy twarzą w twarz. Wie, że nic, co robi, nie pozostaje niezauważone – w każdej chwili może zostać namierzony i przez byle nieostrożność zdemaskowany, a kryjówek jest coraz mniej. Jadę więc na spotkanie, a potem mozolnie przepisuję kilka godzin nagrań. Pokazuje mi kilka wydruków z Internetu, które jego zdaniem mają ilustrować niektóre odpowiedzi. Potem jednak mówi, że te „najnowsze wiadomości z rynku narkotykowego” to „czysta fantazja” – śmieci wrzucone do sieci przez fałszywych sicarios. On chce mieć pewność, że widzę różnicę między nim a tamtymi i wierzę w to, że jego historia jest autentyczna. Potem odpowiada na pytania, a ja przelewam jego słowa na kartki tej książki.

Gdy po raz pierwszy słuchałam nagrań wykonanych podczas kręcenia zdjęć do filmu, zwróciłam uwagę na jedno – są tak czyste, a głos El Sicario tak jasny i żywy, że postanowiłam pisać od razu po angielsku z pominięciem tekstu hiszpańskiego. Jeszcze nigdy nie wsłuchiwałam się tak wnikliwie w żadne słowa. Starałam się zachować w angielskim tekście sens, rytm zdań oraz charakter człowieka, który po hiszpańsku opowiada swoją niezwykłą biografię i robi to pierwszy raz w życiu. Potem, w ramach prac redakcyjnych wnieśliśmy w tekst mówiony kosmetyczne zmiany, dotyczące głównie kolejności wątków. Pierwszy dzień to chronologiczna opowieść o życiu El Sicario. W kolejnym dniu skupia się na szczegółach swojej opowieści – analizuje, w jaki sposób jego życie przystawało do systemu, w którym funkcjonował, w którym zdołał przetrwać i który w końcu porzucił.

Pod koniec drugiego dnia zaczynam się do niego zwracać per profesorze. Swoją rozprawę poświęconą handlowi narkotykami i miejsca, jakie zajmuje w życiu społecznym Meksyku wygłasza tak precyzyjnym i klarownym językiem, że czuję się jak na wykładzie uniwersyteckim. W jego wystąpieniu nie ma mowy o żadnych hipotezach – życie, które opisuje było integralnie związane z panującym systemem. Być może zachowałabym większą precyzję, gdybym nazywała go ingeniero, inżynierem. El Sicario używa słów i wykresów, żeby na naszych oczach pokazać i przeanalizować funkcjonowanie meksykańskiego mechanizmu władzy, ekonomię polityczną handlu narkotykami oraz szczegóły techniczne związane ze śmiercionośnym systemem przemocy i kontroli należącym do tego świata. Doskonale wie o czym mówi, gdyż sam przez ponad dwadzieścia lat aktywnie działał na jego rzecz.

Podczas jednej z rozmów pokazuję mu, jak korzystać z bazy danych zawierającej artykuły prasowe ze stanu Chihuahua z ostatnich trzydziestu lat. El Sicario błyskawicznie orientuje się, jak to wszystko działa i zaczyna szukać dokumentacji na temat wydarzeń, które zna z pierwszej ręki. Jeden ze znalezionych artykułów mówi o wieczorze, podczas którego dostarczył na imprezę w hotelu prostytutki i alkohol. W pewnym momencie sytuacja wymknęła się spod kontroli, a recepcjonistę otoczyli faceci z bronią w ręku. El Sicario wylądował w areszcie, a nazwisko, którego wtedy używał, pojawiło się w prasie, mimo że miał przy sobie odznakę policyjną. Jego szefowie powiedzieli mu później, że wspomniany artykuł usunięto z wszystkich archiwów. Teraz śmiał się na wspomnienie tamtego incydentu. Niejeden raz zdarzało mu się dostarczać na przyjęcia zamówione prostytutki, za co zresztą obrywał od żony. Do dziś nie wiem, czy nazwisko ujawnione wówczas przez media było prawdziwe.

Teraz El Sicario regularnie przeszukuje bazę danych, by wędrować po krainie, którą już opuścił, ale nadal go fascynuje. Chce przy tym jak najlepiej objaśnić funkcjonowanie tej krainy, bo uważa za swój obowiązek przedstawienie nam prawdziwego obrazu. Chce, żebyśmy zrozumieli jego życie. Doskonale wie, że doniesienia prasowe z Chihuahua odsłaniają tylko część prawdy o wydarzeniach, w których uczestniczył, ale pomogą mu potwierdzić to, o czym opowiada.

Na następną rozmowę przychodzi z kolejnym plikiem wydruków z bazy danych. Tym razem są to artykuły z gazet z Chihuahua poświęcone masakrze w jednej z restauracji w Juárez, do której doszło w sierpniu 1997 roku. Zastrzelono wówczas sześć osób i było to największe zbiorowe zabójstwo w mieście od czasów meksykańskiej rewolucji. Niechlubny rekord został pobity w 2008 roku, gdy w ośrodku leczenia narkomanów zginęło dziewięć osób2). Podczas analizy incydentu z 1997 roku El Sicario koncentruje uwagę na publicznych wypowiedziach osób piastujących wówczas wysokie stanowiska we władzach stanu Chihuahua. Osobiście znał zarówno ofiary, jak i ludzi oskarżonych o zabójstwo, ich związki z osobami pracującymi na wysokich stanowiskach w urzędach stanowych i federalnych oraz tymi, które kierują obecnie kartelami. Ta wiedza pozwala mu przeprowadzić analizę i opisać kolejne ogniwo w meksykańskim systemie karteli narkotykowych – korupcję na różnych stopniach władzy. Przypomina sobie jedno z opublikowanych wówczas zdjęć przedstawiające człowieka, który w tamtych czasach był ważnym członkiem kartelu, a dziś zajmuje wysokie stanowisko w Chihuahua. Zdradza też, że jedna z osób zaliczonych w artykułach do kręgu podejrzanych o związek ze zbrodnią z 1997 roku, nie została nigdy zatrzymana i mieszka dziś po amerykańskiej stronie granicy. Człowiek ten zdradził i wystawił na cel najważniejszą ofiarę zamachu. Kartel wyznaczył za jego głowę nagrodę w wysokości pięciu milionów dolarów, którą El Sicario próbował zdobyć w trakcie swojej przestępczej kariery.

2) Molly Molloy, Massacre at CIAD #8 in Juárez, „Narco News Bulletin”, 18 VIII 2008, http://www.narconews.com. W 2009 roku w ośrodkach dla narkomanów doszło do kolejnych masakr, w których ginęło jednorazowo do dwudziestu osób. W tym samym roku miały miejsce ataki na przyjęcia odbywające się w prywatnych domach w Juárez. W ich wyniku zabito do szesnastu osób.

Oto kolejna opowieść o myśliwym i ofierze…

Tego samego wieczora mówi nam, że jego żona od czasu do czasu pyta, co się stanie, jeśli poszukujący go ludzie będą usiłowali porwać dzieci. Odpowiedź jest prosta: „Nie pytaj mnie o to”. Mówi, że jego pojęcie sprawiedliwości przypomina starotestamentowe ojo por ojo, diente por diente, oko za oko, ząb za ząb, przynajmniej, kiedy wciela się w rolę Meksykanina chroniącego własną rodzinę. Dla jej bezpieczeństwa będzie zabijał i nie da się wziąć żywcem, bo wie, co by z nim zrobili. Samobójstwo nie wchodzi w grę, ale El Sicario potrafiłby tak zaaranżować sytuację, żeby tamci go zabili, gdy po niego przyjdą. W trakcie naszych rozmów widać wyraźnie, że mimo wysiłków nie udało mu się jeszcze całkowicie wyjść ze świata narkotyków i zabójstw. El Sicario chłonie archiwalne i współczesne doniesienia prasowe, uzupełniając brakujące lub przemilczane fakty, znane mu z własnego bogatego doświadczenia. Opuścił świat handlu narkotykami, ale ten świat wciąż nie pozwala mu zerwać wszystkich więzów.

Jego były towarzysz wciąż mieszka w Meksyku i od czasu do czasu donosi, że szuka go dawny szef. Być może chce z nim porozmawiać na temat powrotu do pracy dla kartelu, gdyby jednak zdecydował się stawić na rozmowę, mógłby albo zarobić mnóstwo pieniędzy albo kulę w łeb. Oto wizja zawodowej kariery…

Podczas kolejnej rozmowy El Sicario patrzy na stare pianino stojące w pokoju, w którym się spotykamy.

– Och – wzdycha – jako dziecko chodziłem na lekcje. Nauczyciel muzyki z Juárez założył szkołę dla niezamożnych dzieci i mama mnie do niej zapisała. W sali stało mnóstwo takich właśnie pianin. Pamiętam, jak uczyłem się nut – do, re, mi… Gdy uderzałem w niewłaściwy klawisz, obrywałem linijką po łapie… Zdarzyło się tak kilka razy, ale w końcu się wściekłem i mu oddałem, no i wywalił mnie ze szkoły. Mamie było strasznie głupio. Miałem wtedy dziesięć lat.

Wyobrażam sobie życie, jakie mógłby wieść, gdyby urodził się gdzie indziej. Mógł przecież przyjść na świat w kraju, w którym przed człowiekiem ze środowiska robotniczego, obdarzonym przenikliwą inteligencją, wiedzą techniczną, zdolnościami analitycznymi i żywym umysłem, nieustannie poszukującym nowych informacji, otwiera się mnóstwo możliwości. Mógł zostać księgowym, inżynierem czy architektem (o czym marzyła jego matka). Mógł wybrać karierę akademicką lub prawniczą, dochodząc do wysokich stanowisk na uczelni czy w wymiarze sprawiedliwości. Jego zdolności i umiejętności z pewnością przydałyby się w FBI, DEA3) czy CIA. Gdyby żył w społeczeństwie, które przynajmniej w podstawowym zakresie opiera się na systemie doceniającym możliwości jednostki, z pewnością stałby się człowiekiem sukcesu.

3) Drug Enforcement Administration, amerykańska agencja rządowa utworzona w 1973 roku, której zadaniem jest walka z narkotykami, w tym sprawy narkotykowe związane z USA, odbywające się poza granicami kraju (przyp. red.).

Ta książka to dowód, że El Sicario nie jest postacią fikcyjną, lecz utalentowanym inteligentnym człowiekiem, o którego wyborach życiowych zadecydowały miejsce, czas oraz realia społeczne i ekonomiczne. Nie może to usprawiedliwiać jego decyzji związanej z przystąpieniem do zbrodniczej organizacji przestępczej, ale – jak sam mówi – jest wyjaśnieniem pewnych wyborów, jakich dokonał na swojej drodze życiowej. Dziś każdy dzień jego życia stanowi konsekwencję tamtych wyborów.

Relacja El Sicario przenosi nas w świat handlu narkotykami i działalności policji, jednak niektóre elementy tej opowieści wymagają pewnego przygotowania. Tym czytelnikom, którym obce są realia życia w Meksyku i tajemnice biznesu narkotykowego, postaram się wyjaśnić najważniejsze sprawy.

Plaza

Słowem, w którym dochodzi do spotkania przestępczości i władzy, jest meksykański termin plaza. W tym kraju słowo…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej