W Chinach jedzą księżyc

Miriam Colée

Tłumaczenie: Elżbieta Zarych

Miriam Coleé, In China essen sie den Mond. Ein Jahr in Shanghai.

Copyright © Aufbau Verlag GmbH & Co. KG, Berlin 2009 (Published with Gustav Kiepenheuer; »Gustav Kiepenheuer« is a trademark of Aufbau Verlag GmbH & Co. KG)

Copyright for the Polish edition © Wydawnictwo Pascal. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Tytuł: W Chinach jedzą księżyc

Tytuł oryginału: In China essen sie den Mond. Ein Jahr in Shanghai

Autor: Miriam Colée

Tłumaczenie: Elżbieta Zarych

Redakcja, opracowanie graficzne i skład: Iwona Baturo | baturo.pl

Korekta: Danuta Barańska

Okładka: Katarzyna Borkowska

Zdjęcia na okładce: Vladimir Maravic/Vetta/Getty Images; Videowok/iStock

Redaktor prowadząca: Barbara Filipek

Redaktor naczelna: Agnieszka Hetnał

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

www.pascal.pl

Bielsko-Biała 2014

ISBN 978-83-7642-454-5

eBook maîtrisé par Atelier Du Châteaux

Dla Tobiego i Amélie

MAJ

Na Księżyc i z powrotem

Nie można sprawić, aby życie miało więcej dni,
ale dzień może mieć więcej życia.

– Computer says no. Komputer mówi nie. – Kobieta z wydziału do spraw przesyłek na lotnisku w Szanghaju gapiła się na nas z martwą twarzą, stojąc przy kontuarze znajdującym się jak na jej wzrost zbyt wysoko.

A czy w takim razie możemy spodziewać się naszego bagażu jutro rano?

Postukała w komputer, jakby galopowała na diable.

W końcu potrząsnęła głową i powiedziała:

– Computer says no.

To kiedy?

– Computer not know. Komputer nie wie.

Tobi pociągnął mnie w stronę wyjścia, rezygnując z dalszego prowadzenia tej absurdalnej rozmowy. Miał rację, szkoda było czasu. Przed lotniskiem miał czekać kierowca, by zawieźć nas do hotelu. W ramach programu Look and See przez tydzień mieliśmy poznawać kraj, w którym niedługo będziemy pracować, no i żyć. Idealna sytuacja, aby znaleźć mieszkanie, przedszkole i wszystko, czego potrzeba, żeby odnaleźć się w nowych warunkach.

Nasze dotychczasowe życie, kiedy czasem o nim myślałam, wydawało mi się dobre. Przed dwoma laty kupiliśmy przytulny ceglany domek w Hamburgu, z ogrodem i huśtawką oraz ślimakami, jabłoniami i całym zestawem do wicia gniazdka. Pod koniec tygodnia przed naszymi drzwiami zawsze stała skrzynka z ekologicznymi warzywami, w garażu – stary samochód, z którym mąż czasami gawędził (twierdząc, że jest to prawdziwa rozmowa), a w altance – lodówka wypełniona piwem. Nasza córka Amélie dostała się do politycznie poprawnego przedszkola integracyjnego, my mieliśmy dobrą pracę, pozwalającą zatrudnić sprzątacza i niańkę, i nawet się kochaliśmy.

Czego chcieć więcej?

A jednak, choć trudno to wytłumaczyć, dopadło nas znane odczucie.

Pojawiło się znienacka, po cichu, i spytało: Co teraz? Czy tak ma być przez kolejne dwadzieścia lat?

Czy nie powinniśmy zrobić czegoś więcej z naszym życiem, niż tylko uprawiać jogging, pracować i chodzić na plac zabaw, grillować w weekendy, a na wakacje wyjeżdżać na Sylt? Czy nie należy wycisnąć z życia wszystkiego, co jest do wyciśnięcia? Dać porwać się przygodzie, pozwolić sobie na coś podniecającego?

Pewnego wieczoru właśnie w takim nastroju wrócił do domu Tobi. Odchrząknął i oznajmił:

– Wiesz, jest świetna praca w Szanghaju.

A teraz byliśmy w tym wielkim mieście, bez walizek i szczoteczek do zębów. Przy wyjściu z terminalu kłębili się kierowcy z tabliczkami, na żadnej nie widniał jednak napis „Mr. i Mrs. Collée”. Nie czekał też na nas żaden pokój w hotelu. Jak się później okazało, agencja przeprowadzkowa, która miała wszystko zorganizować, zapomniała o nas. W ramach przeprosin otrzymaliśmy krótki esemes: „Sorry”. A potem wiadomość, że dopiero ostatniego dnia naszego pobytu możemy zacząć ustalać sprawy związane z domem i przedszkolem, gdyż wszystkie oferty zostały wcześniej wyprzedane przez współpracowników.

Dzięki darowi przekonywania udało nam się nakłonić zarządzającego renesansowym hotelem, by pozwolił nam nocować w pokoju dla kierowców, z oddzielnymi łóżkami. Potem ruszyliśmy na miasto, kupić to, czego najbardziej potrzebowaliśmy, czyli dezodoranty, bieliznę, krem do twarzy oraz szczoteczki do zębów. Nie wiedzieliśmy przecież, kiedy odnajdzie się nasz bagaż.

Naprzeciw hotelu neonowy napis mrugał zachęcająco: „Friendship Store”. Niegdyś obcokrajowcy mogli robić zakupy w Chinach tylko w państwowych sklepach ze specjalnymi pozwoleniami walutowymi. Niektóre z nich jeszcze działały, będąc reliktem przeszłości. Niestety, to samo można było powiedzieć o sprzedawanych w nich towarach, które zdawały się pochodzić z lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku.

Udaliśmy się więc na ulicę Nanjing. Jednak i tu ponieśliśmy klęskę. Wprawdzie znaleźliśmy stosy kremów do twarzy, ale ani jednego bez whitening effect, efektu wybielania. Jeszcze trudniej było z dezodorantami, tych zwyczajnie nie sprzedawano. Chińczycy ich nie używali. Byli tacy, którzy twierdzili, że nacja ta nie wydziela potu, inni natomiast przekonywali, że chiński pot nie śmierdzi, a wynika to z odpowiedniej diety. Po odwiedzeniu czterech centrów handlowych i trzech supermarketów, dwóch przejażdżkach taksówką i jednej podróży metrem mogłam powiedzieć tyle, że ani jedno, ani drugie nie było prawdą, a Chińczycy powinni polubić kosmetyki osłabiające nieprzyjemny zapach ciała.

Tobi odczuwał pewną satysfakcję, gdyż miał w Chinach do spełnienia misję. Jego pracodawca, międzynarodowy koncern, wysłał go, jak to się ładnie mówi, aby przybliżył Chińczykom zachodni sposób pielęgnacji ciała. Inaczej mówiąc, miał przekonać obywateli tego państwa, by kupowali produkty, o których myśleli, że ich nie potrzebują.

Główną atrakcją dnia okazały się ulegające biodegradacji tampony sprzedawane w japońskim supermarkecie. Nie znaleźliśmy natomiast ani butów dla Tobiego, który nabawił się okropnych pęcherzy – przy rozmiarze czterdzieści pięć kapitulował każdy sprzedawca, ani spodni, które sięgałyby mu przynajmniej do kostek. W zamian kupiliśmy majtki Calvina Kleina po pięćdziesiąt centów za sztukę. Okazało się też, że za jedyne dwadzieścia euro mogę się ubrać od stóp do głów. Dla kobiety, która miała krótkie nogi, małe piersi i słabość do kopii sukienek Marca Jacobsa, Szanghaj był rajem.

Ponieważ do końca tygodnia nikt nie zamierzał się nami zajmować, postanowiliśmy pooglądać przedszkola na własną rękę. Trafiliśmy do placówki Montessori, gdzie stojąc w observation room, sali obserwacji, ciemnym, wyłożonym lustrami pomieszczeniu, prawie się załamałam. Kontakty z rodzicami ograniczano tu do minimum, na maluchy można było patrzeć jedynie przez lustra. Dzieci, zarówno chińskie, jak i innych narodowości, wmaszerowawszy w karnym rządku do pokoju zabaw, w milczeniu odbierały puzzle oraz gry do zabawy. Wydawały się milczącymi żołnierzykami. W myślach zobaczyłam naszego małego dzikiego trzmiela, jak stoi między nimi i szlocha.

Tak naprawdę to ja szlochałam, stojąc za szybą, dopóki Tobi nie wyprowadził mnie delikatnie z pomieszczenia.

Zanim ostatniego dnia spotkaliśmy naszą agentkę od przeprowadzki, zdążyliśmy znaleźć nieuporządkowane, ale sympatyczne przedszkole, w którym, mieliśmy taką nadzieję, nasza córka przeżyje tylko niewielki szok kulturowy. Potem poświęciliśmy się poszukiwaniu domu. W Szanghaju expats, jak powszechnie nazywa się expatriates, emigrantów, mają trzy możliwości mieszkaniowe. Pierwsza to ogrodzone osiedle na obrzeżach miasta z identycznymi domami zbudowanymi specjalnie dla obcych. Druga – wynajęcie mieszkania w kompleksie wieżowców w centrum, z portierem i innymi cudzoziemcami jako sąsiadami. Trzecia możliwość to wynajęcie starego lanehouse’a, chińskiej odmiany szeregowca, tyle że węższego i wyższego niż w Europie, na którejś z małych uliczek dawnej dzielnicy francuskiej, gdzie obcokrajowcy raczej nie mieszkali. Ta opcja wydała się nam najbardziej interesująca. Nie ma przecież sensu jechać za granicę, by znaleźć się na niemieckim osiedlu.

Firma Tobiego przeznaczyła na wynajem mieszkania dość dużą sumę. Przed podróżą snuliśmy więc plany o znalezieniu domku z basenem. Na miejscu okazało się, że za cenę willi w hamburskim Elbvororte w Szanghaju można dostać co najwyżej ciemną norę na parterze drapacza chmur. Nadające się do zamieszkania domy o zachodnim standardzie, jak to ładnie nazywano, czyli z niezagrzybionymi łazienkami, elektrycznym ogrzewaniem i oknami dającymi się zamknąć, nie schodziły poniżej czterech tysięcy euro za miesiąc. Nagle mój podróżniczy zapał osłabł. Na tak wiele przygód nie byłam przygotowana. Jak się urządzić? Jak żyć? Czy nie wyrządzimy krzywdy córce? I sobie. Czy nie zrezygnować?

Ale wrócić z podkulonym ogonem?

Tobi potrząsnął głową.

Poddać się, nie spróbowawszy?

Nie, ja też tego nie chciałam.

Siedzieliśmy w małej francuskiej winiarni i piliśmy trzecią lampkę przecenionego bordeaux. Była dziesiąta wieczór. Za dwanaście godzin nasz samolot miał odlecieć do Niemiec. Nie znaleźliśmy domu.

Na zewnątrz przechadzała się chińska rodzina – dzieci ubrane były w wywatowane piżamy z nadrukiem Kubusia Puchatka. Rodzinę próbowały wyprzedzić młode Chinki, które potykały się na swoich błyszczących dwudziestocentrymetrowych szpilkach. Tuż za nimi szła dziewczynka, której nos zdobiła szeroka plastikowa klamerka. Najwidoczniej miała ona nadać chińskim nozdrzom zachodni kształt.

Czułam się, jakby przeniesiono mnie na inną planetę. Nie na drugi koniec świata, ale na Księżyc.

Siedzieliśmy w małym księżycowym barze przy stole przy oknie i umieraliśmy ze strachu.

CZERWIEC

Przyjazd

Nowo narodzone cielę
nie boi się tygrysa.

– Jesteś podekscytowana? Jak się czujesz? Boisz się? – Tobi patrzył na mnie swoimi wielkimi oczami.

Amélie właśnie się obudziła, na moim zegarku była siódma rano, w Chinach druga po południu. Mała wyglądała przez okno samolotu, ale poniżej widać było jedynie mgłę albo raczej smog. Wciąż zadawała te same pytania:

– Czy to już Chiny? Czy Chiny tak wyglądają?

Za dziesięć minut mieliśmy lądować.

Próbowałam wsłuchać się w siebie.

Co czułam? Nie znajdowałam ani podekscytowania, ani nerwowości czy ciekawości. Niczego. Byłam jak biała, czysta kartka papieru. Tabula rasa. Zwyczajnie nie mogłam sobie wyobrazić naszych następnych dwóch lat, życia w mieście, w którym porozumiewanie się z innymi urasta do spraw niemożliwych, gdzie nie można niczego przeczytać, nie wspominając o kupowaniu.

Do tego przylecieliśmy tu z trzyletnim dzieckiem.

Po raz pierwszy nie robiłam żadnych planów, nie miałam pragnień. Co zadziwiające, było mi z tym całkiem dobrze. Tobi zdążył odwiedzić jeszcze raz Szanghaj, żeby oficjalnie objąć posadę. Szczęśliwie znalazł wtedy szeregowiec do wynajęcia i zatrudnił kierowcę o imieniu Fang, który teraz czekał na lotnisku, żeby zawieźć nas do naszego nowego domu.

Na oko Fang miał około trzydziestu lat. Chudy, raczej mały i blady, nosił tenisówki i białą koszulkę polo. Na jego nosie tkwiły okulary, a gdy się uśmiechał, widać było, że jego zęby sterczą na wszystkie strony. Zadziwiająco dobrze mówił po angielsku.

Po drodze zatrzymaliśmy się w Starbucksie. Na zewnątrz pachniało Azją, wilgocią i gorącem. Kiedy zamknęłam oczy, zapach wydał mi się znajomy. Tym razem nie miałam jednak na nogach japonek i nie dźwigałam plecaka, ale szesnastokilogramową Amélie, w ręku zaś nie trzymałam przewodnika Lonely Planet, lecz gorący papierowy kubek z kakao. Mała płakała ze strachu, bo trzech chińskich nastolatków próbowało głaskać ją po głowie. Potem jeszcze dwie kelnerki przejechały ręką po jej blond lokach. Piszczały przy tym i wydawały odgłosy podobne do gaworzenia niemowlaka.

W domu zostaliśmy przywitani przez dziewięcioosobową malowniczą grupę.

– Mamo, czy oni wszyscy z nami zamieszkają? – zapytała Amélie.

Roześmiałam się i uspokoiłam ją, że nie, nie wiedziałam jednak, jak bliska była prawdy.

W salonie oprócz dwóch pośredniczek i kobiety z agencji przeprowadzkowej znajdowali się reprezentant właściciela domu (właściwie właścicielki), zarządczyni budynku, mężczyzna ze źle wybielonymi zębami, który przedstawił się jako designer, oraz trzech znudzonych robotników, którzy siedzieli przy stole i wylewali z siebie strugi potu. Jego zapach wyparł nawet ostrą woń formaldehydu i rozpuszczalnika. Jeden z robotników spał.

Reprezentant uroczyście wręczył nam liliowy koszyk owoców. Każdą pomarańczę i jabłko zawinięto w błyszczący papier, a całość trzykrotnie owinięto celofanem i oklejono lametą oraz serduszkami. Amélie była zachwycona, przez następne trzy godziny rozpakowywała prezent i bawiła się papierkami. Owoce nieco już śmierdziały, będąc w połowie zepsute. Cóż, ich zapach był i tak lepszy od odoru potu.

Wyszłam na zewnątrz zaczerpnąć powietrza i obejrzeć nasz dom od zewnątrz. Otynkowany na szaro, stał przy dość czystej jak na chińskie warunki uliczce. Przed renowacją najwyraźniej były to dwa wąskie domy, które połączono, tworząc western standard lanehouse, szeregowiec o zachodnim standardzie. Na przewodach elektrycznych, które zwisały między domami na ulicy, suszyły się majtki w zielone kropki i liliowe gwiazdki oraz spodnie od piżamy w małe jamniczki. Poza tym zawieszono na nich racice świń i kurze łapki oraz kilka ryb. W ścianach pobliskich domów zamontowano kamienne umywalki. Piętrzyły się w nich kolorowe plastikowe sitka, garnki i talerze. U nas ozdoba ta została usunięta. Sąsiad z naprzeciwka, w majtkach, koszulce i klapkach kąpielowych, mył sobie właśnie zęby.

Wnętrze naszego domu, jak nas zapewniano, było nowoczesne i stylowe. Luxury, very luxury. „Luksusowe, bardzo luksusowe” – powtarzał przedstawiciel właściciela domu, jakby zacięła mu się płyta. Dom miał dwieście metrów kwadratowych, trzy piętra, dwa półpiętra, trzy łazienki, sto pięćdziesiąt schodów, tak pożądaną garderobę i niewielki ogród, który okazał się prawie w całości wybetonowany. Jego główną atrakcję stanowiło drzewo, wieczorami oświetlane przez reflektor.

Trzy godziny później zauważyliśmy, że przez naszą luxury master bathroom, luksusową główną łazienkę, przebiega w poprzek, mniej więcej na wysokości oczu, wąż ogrodowy, który przez dziurę w ścianie odprowadza na zewnątrz parę wodną z klimatyzacji. Przejście od prysznica do umywalki za każdym razem wymagało nurkowania pod tą elastyczną rurą. Dwie słuchawki prysznicowe (których nie można było używać jednocześnie, bo przepalał się bezpiecznik pompy wodnej) znajdowały się na wysokości piersi Tobiego. Wyposażenie łazienki uzupełniało przesadnie wielkie lustro z dwoma krzywo zawieszonymi designerskimi neonówkami. Nie szkodzi, w domu wszystko było krzywe, od drzwiczek szafek kuchennych po luxury wardrobes, luksusową garderobę, której nie dało się zamknąć. W zamian we wnętrzu szafek zainstalowano oczywiście luxury designer lights, luksusowe designerskie oświetlenie.

Dostaliśmy trzydzieści osiem kluczy, do każdego zamka inny (to też oznaczało przepych) i musieliśmy podpisać, że nie ukradniemy ani nie wymontujemy żadnej z wytwornych neonówek, wanien i muszli klozetowych. Tymczasem Amélie zdążyła zrobić siku w każdej toalecie, zużywając przy tym cały zapas serwetek ze Starbucksa. Było wpół do ósmej.

Najchętniej od razu poszlibyśmy do supermarketu, żeby kupić to, co najpotrzebniejsze.

Robotnicy przy stole nie wydawali się jednak chętni do wyjścia. Spali już wszyscy trzej. I wtedy nagle designer i reprezentant właściciela zaczęli krzyczeć, co ich obudziło. Pośredniczki wyjęły z torebek różowe notatniki ozdobione wizerunkami Hello Kitty i po chwili wściekle wybijały cyferki na swoich telefonach. Potem cała dziewiątka wrzeszczała już razem.

Staliśmy bezradnie w środku tego tumultu jak dwoje nowo narodzonych cieląt, które wysłano po raz pierwszy na łąkę. Nic nie rozumieliśmy. W końcu wyjaśniono nam, że robotnicy zamierzali spędzić u nas noc. Właściciel domu zapłacił im tylko osiemdziesiąt procent wynagrodzenia, zatrzymując resztę jako zabezpieczenie, że wszystkie niezbędne prace zostaną wykonane. Dopiero wówczas chciał uregulować pozostałą kwotę. Zapewniano nas, że to zwyczajna praktyka w Szanghaju, ale robotnicy najwyraźniej widzieli to inaczej. Mieliśmy dwie możliwości: wprowadzić się z nimi albo uciec do hotelu.

Wtedy usłyszeliśmy dzwonek do drzwi. Zjawiła się policja. Wkrótce policjanci też wrzeszczeli. Nieoczekiwanie, z zupełnie dla nas niejasnych powodów, wszyscy wyszli. Kamień spadł nam z serca – pierwszą noc mieliśmy spędzić w nowym miejscu sami.

W końcu mogliśmy pójść na zakupy.

Jeden z naszych kolegów, który już od pięciu lat mieszkał w Szanghaju, polecił nam francuski supermarket Carrefour. Wprawdzie było w nim nieco drogo, ale sprzedawano płatki kukurydziane, chleb pełnoziarnisty, a nawet makaron włoskiej firmy Barilla. Tego wieczoru nie mieliśmy ochoty na przygodę z Chinami, zdecydowaliśmy się więc zrobić zakupy w tej ostoi zachodnich produktów. Tuż przy wejściu natknęliśmy się na olbrzymie stoły, na których wystawiono przecenione towary – żaby, żółwie, węże i raki – oczywiście wszystkie żywe, w siatkach. Amélie chciała wiedzieć, dlaczego Chińczycy mają zoo w supermarkecie i dlaczego żółwie trzeba wiązać. Zanim zdążyłam odpowiedzieć na jej pytania, wśliznęła się między akwaria z krewetkami tygrysimi i mątwami, a po chwili krzycząc, wylądowała między brązowymi ropuchami.

Skierowaliśmy się do działu warzywnego, tam nie można było niczego zrobić źle. Tobi zapakował do toreb ziemniaki i marchew. Dwa rzędy dalej odkryliśmy półki z organiczną żywnością, a więc powrót do warzywniaka, wyjmowanie jarzyn i pakowanie nowych. Przy kasie (było ich co najmniej pięćdziesiąt, przy każdej stało jakieś sto osób) okazało się, że musimy odłożyć ekologiczne produkty, bo zapomnieliśmy ich zważyć. Tymczasem niemal konająca z głodu Amélie, siedząc w koszu na zakupy, pochłonęła z rozpaczy dwie torebki sera Baby Bonbel za około czternaście euro.

Skończyło się na tym, że poszliśmy coś zjeść z Fangiem. Zawiózł nas do How Way Restaurant, ulubionej knajpki jego dziewczyny, obiecując przy tym smaczne i ostre jedzenie. Dobry znak – przed wejściem czekało wielu młodych Chińczyków. Siedzieli na stołkach lub stali w grupkach, a ich włosy błyszczały od żelu. Dostaliśmy papierek z numerem osiemdziesiąt siedem. Nie zaniepokoiło nas to, dopóki Fang nie wspomniał mimochodem, że właśnie wywołano numer czterdziesty. Wtedy mała, ładna Chinka w kusej minispódniczce wcisnęła Tobiemu do ręki karteczkę z numerem sześćdziesiąt jeden. Mojemu mężowi nadzwyczaj to pochlebiło, a ja byłam zbyt zmęczona, by poczuć się zazdrosną. Poza tym dzięki tej pannicy w dwie minuty przesunęliśmy się o dwadzieścia sześć stołów. Sądzę, że Fang był dumny, iż przybył tu z długonosymi.

Dwadzieścia minut później siedzieliśmy przy stole. Amélie zdążyła zasnąć w wózku. Spojrzeliśmy w kartę, ale nie byliśmy w stanie nic z niej wyczytać. Jedzenie ładnie pachniało, kazaliśmy więc Fangowi zamówić wszystko, poza żabami i żółwiami. Wkrótce na stole pojawiła się obrotowa płyta z ośmioma półmiskami. W Chinach nie zamawia się dań oddzielnie dla każdego, ale zestaw, w którym powinny się znaleźć potrawy o różnych smakach. Każdy skubie to, na co ma ochotę.

Jedzenie smakowało świetnie. Było wprawdzie, jak dla nas, zbyt oleiste, ale naprawdę dobre. Zapłaciliśmy trzynaście euro, a i tak nie daliśmy rady zjeść wszystkiego. Fang kazał zapakować to, co zostało.

– Never waste food. Nigdy nie marnuj jedzenia – oznajmił, a my zgodnie przytaknęliśmy.

Potem Tobi zasnął przy stole.

Witajcie sąsiedzi!

Mędrzec oczekuje od ludzi niewiele,
ma nadzieję na dużo i obawia się wszystkiego.

Tobi postanowił napisać karteczki powitalne, a potem powrzucać je do skrzynek na listy naszych sąsiadów. Tekst brzmiał: „Witajcie! Jesteśmy Waszymi nowymi sąsiadami. Pochodzimy z Niemiec. Niestety, nie mówimy jeszcze po chińsku, ale mamy nadzieję wkrótce się nauczyć i osobiście Wam się przedstawić”.

Poprosiliśmy o przetłumaczenie tekstu Eleanor, naszą pośredniczkę z agencji. Przeczytała kartkę, spojrzała na Tobiego z niedowierzaniem, potem zachichotała i opowiedziała Fangowi, co zamierzaliśmy. Teraz chichotali oboje. Wytłumaczyli nam, że w Chinach takie przywitanie nie jest przyjęte. Powinniśmy spróbować raczej zwyczajnego „dzień dobry!”, czyli ni hao!, dosłownie znaczącego „ty dobrze”.

W podziękowaniu za trud przy poszukiwaniu domu przywieźliśmy Eleanor prezent: szwarcwaldzki zegar z kukułką. Eleanor uczyła się na studiach niemieckiego. Na początku naszej znajomości oznajmiła, że kocha Niemcy i wszystko, co stamtąd pochodzi, choć jak dotąd nigdy jeszcze nie odwiedziła naszego kraju.

Byliśmy pewni, że na widok prezentu oszaleje z radości. Zamiast tego przyjęła go z krótkim „dziękuję”, patrząc z zakłopotaniem w ziemię, i szybko schowała do torby. Może tak kosztowny prezent był dla niej kłopotliwy lub niestosowny – pomyślałam. Za długo nie zaprzątałam sobie tym głowy.

Postanowiłyśmy z Amélie poćwiczyć artykulację powitania ni hao. Poprawna wymowa wymaga melodyki i tonów, których nie pojmowałyśmy. Naszymi pierwszymi ofiarami zostały trzy panie z naprzeciwka. Wyglądały przyjaźnie i nieco szczególnie – wszystkie miały na sobie identyczne zielone koszulki polo. Kiedy się do nich zbliżyłyśmy, zaczęły przyjaźnie skrzeczeć. Łaskotały Amélie, szczypały w policzek, przeczesywały jej włosy. Wkrótce zaskrzeczała także Amélie.

Jedna z kobiet pociągnęła mnie do środka. Znalazłam się w salonie masażu. Dziesięć metalowych pryczy, ustawionych w rzędach na wyłożonej kafelkami podłodze, a na każdej kompletnie odziany człowiek, którego ugniatały sprawne ręce zielonych koszulek.

A więc to nie sąsiedzi. Nie szkodzi.

Znowu znalazłam się na ulicy. Zauważyłam przy bramie starszego mężczyznę. Wyglądał miło, miał pomarszczoną twarz i śmiejące się, przyjazne oczy. Tkwiący na jego głowie słomkowy kapelusz przypominał ten, który znany jest z popularnych agencyjnych zdjęć ludzi pracujących na polach ryżowych. Mężczyzna często przejeżdżał ze swoją taczką koło naszego domu. Potrząsnęłam serdecznie jego ręką, a on popatrzył na mnie jak na ósmy cud świata.

– Nic dziwnego – wyjaśnił mi Fang, który obserwował moje przedstawienie z samochodu. – To pracownik firmy zajmującej się wywózką śmieci. Jemu nie ściska się ręki. Nie jest to przyjęte.

Wreszcie pojawił się prawdziwy sąsiad. Skrzecząc, zaczął się skarżyć na budowlańców, którzy w liczbie kilkunastu zjawili się w naszym domu, by usunąć dwadzieścia nowych problemów. Po chwili wrzeszczał już, że długonosi, czyli my, zapewne chcą szpiegować go przez boczne okna. Dlatego następnego dnia mieli zjawić się kolejni robotnicy i samoprzylepną mleczną folią okleić szyby.

Nieco wcześniej wpadł do nas „inżynier telewizyjny”. Miał uruchomić nowiusieńki telewizor z płaskim ekranem. Coś przy nim majstrował, kiedy nagle rozległ się głośny huk, a ze ściany wystrzelił słup ognia. Amélie niezwykle to rozbawiło, inżynier natomiast poszarzał na twarzy. Prądu nie było w całym domu. Od zarządczyni usłyszeliśmy uspokajające don’t worry, oraz zapewnienie, że inżynier jest do tego przyzwyczajony i przyjdzie dokończyć pracę następnego dnia. Oczywiście więcej się nie pojawił.

W zamian zjawił się nasz sąsiad. Wpadł do domu jak rozwścieczony wół, nawet nie ściągnąwszy butów przy drzwiach. Uznałam to za okaz braku szacunku, wszyscy Chińczycy zostawiają przecież obuwie na zewnątrz. Ryknął na robotników, którzy próbowali właśnie naprawić niedziałającą klimatyzację. Niestety, nie został zrozumiany z powodu ogłuszającego hałasu, który dochodził z ulicy. Krążył tam rowerzysta ze zrobionym własnoręcznie magnetofonem i megafonem i coś reklamował. Mężczyzna, pieniąc się, pognał do zarządczyni i przez kilka minut wykrzykiwał coś podekscytowany.

Okazało się, że robotnicy niedokładnie zakleili folią szyby. Pomiędzy dwoma mlecznymi arkuszami pozostawili milimetrowy odstęp, przez który bez trudu mogliśmy go szpiegować. Lornetką albo nawet jakimś urządzeniem radiowym. Chciałam poprosić zarządczynię, by powiedziała temu miłemu panu, że nie musimy śledzić go w tak prymitywny sposób, pluskwy, które rozmieściliśmy w jego domu świetnie przecież działają. Nie wiedziałam jednak, jak są pluskwy po angielsku, a zakres słownictwa zarządczyni był o wiele mniejszy od mojego. Poza tym nie byłam pewna, czy Chińczycy wyczuwają coś takiego, jak ironia.

Porzuciłam plan „przywitania sąsiadów” i wraz z Amélie poszłam do sklepiku znajdującego się w pobliżu naszego domu. Na mniej więcej czterech metrach kwadratowych zgromadzono tu cudowny asortyment: płaszcze przeciwdeszczowe, kłódki do rowerów, klamerki do bielizny, szczotki klozetowe, pantofle, wiatraczki, żarówki, fartuszki… Tyci OBI.

Poszperałyśmy trochę i znalazłyśmy trzy plastikowe stołki, dzięki którym nie będziemy musieli jeść na podłodze, miotłę, szufelkę, wiaderko do mycia i ścierkę z kolekcji Hello Kitty. Byłam zachwycona, zakupy udały się bez znajomości chińskiego, a wszystko razem kosztowało tylko trzy euro.

Kiedy płaciłyśmy, do pomieszczenia weszła zza zasłony żona sprzedawcy. Na widok Amélie zaczęła skrzeczeć w znajomy sposób. Przywołała skinieniem głowy inne kobiety i ze trzydzieści rąk zaczęło głaskać główkę małej.

Złapałam zakupy, a potem pognałyśmy jak najszybciej do domu. Myć włosy.

Wieczorem, leżąc w łóżku, sięgnęłam po poradnik Chiny dla początkujących. Przeczytałam w nim: „Jedną z największych wpadek, jakie może zaliczyć w Chinach cudzoziemiec, jest podarowanie zegara. Po chińsku song zhong oznacza bowiem nie tylko »dać w prezencie zegar«, ale też »oddać cześć zmarłemu«. Niektóre niemieckie firmy zepsuły z trudem nawiązane kontakty biznesowe tylko przez taki podarek. W porządku są natomiast zegarki na rękę (po chińsku biao)”.

Oto uroczyście zakomunikowaliśmy Eleanor, że wybiła jej ostatnia godzina.

Ale przynajmniej wykukała jej to oryginalna szwarcwaldzka kukułka.

Health check

Niezażywanie lekarstw działa tak samo
jak przeciętny lekarz.

Musiałam zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego. Każdy obcokrajowiec, który chce otrzymać wizę uprawniającą do pracy, a także każdy dependant, zależny, jak nazywa się w tutejszych urzędach takich jak ja, musiał odbyć kontrolną wizytę zdrowotną. Tobi miał tę procedurę za sobą.

W Szanghaju badania obcokrajowców przeprowadzał tylko jeden państwowy szpital, wystawiając świadectwo zdrowia. Tabliczka na budynku głosiła: Health Administration Service for Foreigners and Oversea Chinese. Do wniosku należało załączyć trzy zdjęcia paszportowe i wypełnić kilka formularzy. Zanim zostałam poproszona o przejście do przebieralni, Amélie zdążyła nakarmić paczką krakersów rybki w akwarium, które zdobiło poczekalnię. Nie wolno jej było pójść ze mną. Na szczęście towarzyszyła nam kobieta z agencji przeprowadzkowej. Obiecała uważać na małą, kiedy będę na badaniach.

W przebieralni wręczono mi czepek operacyjny, zielony płaszcz kąpielowy i ochraniacze na buty. Pielęgniarka w różowym kitlu popchnęła mnie do kabiny. Oznajmiła, że mam się rozebrać od pasa w górę i założyć zielony kitel, a właściwie to, co z niego zostało, po bokach był on zupełnie rozdarty, a wszędzie ziały ogromne dziury. Ułożywszy materiał tak, by nie wyzierały z niego piersi, założyłam czepek oraz…

(fragment)…

.

.

.

Całość dostępna w wersji pełnej

Życie to plac budowy

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Sprawa z huśtawką

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Pierwsza utrata twarzy

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Guiling, Herr Li i luksusowa toaleta

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Coraz gorzej i gorzej

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Tylko dla mężczyzn (Is better for you)

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

IKEA albo wszystko będzie dobrze

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Przedszkole

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Kontener! Kontener!

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

LIPIEC

O próbie nadania listu

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Targ zagubionych dusz

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Hongbao i wpadający w amok sąsiedzi

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Dzień uśmiechu nad Huangpu

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Każda rzecz ma swoją przyczynę

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

SIERPIEŃ

Delikatna roślinka dumy

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Ratujący życie „chiński batonik”

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Idź prosto do więzienia!

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Prezent sąsiadki

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Powódź

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

WRZESIEŃ

Babcia i dziadek przyjeżdżają!

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Guiling odchodzi

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Chanel i gorzka prawda

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Święto Środka Jesieni

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Wyspa hipisów, smoczy grzbiet i wzgórze hobbitów

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

PAŹDZIERNIK

Happy Birthday!

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Przyjaciółka! Moja przyjaciółka!

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Hui Xin i odkrycie powolności

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Skakanie w worku i polo

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

LISTOPAD

Mała Chen i jesień

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Szwajcarski oczyszczacz oraz chińskie igły

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Budda pomaga

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

GRUDZIEŃ

Urocza łąka traci urok

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

STYCZEŃ

Sprytni sąsiedzi i złe duchy

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Hinduski wieczór panieński

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Ciepłe uczucie

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Wycieczka do Sheshanu

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Gong xi fa cai! Albo jak się zniechęca długonosych

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Nic niczym woły

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

LUTY

Wychowanie narodu na Expo

Przypadkowo ścięto drzewo, aby złapać wróbla.

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Tajny prywatny koncert

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

O miłości i pieniądzach

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Chanel wypluwa

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Zając i szczur przeciwko Francji

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

MARZEC

Uda się z pomocą drewnianego młotka

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Uczcie się od towarzysza Lei Fenga!

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Babiwawa! Barbie zdobywa Chiny

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Księżyc dotrzymuje obietnic

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

KWIECIEŃ

Śmierć przychodzi pierwszego kwietnia

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Pozdrowienia dla zaświatów

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Hangzhou albo o sztuce robienia z turystów głupków

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Żmija i brudne qi

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Plan zawodowy dla niemowląt

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Chińskie opery mydlane

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Hao du ju du Shanghai? Albo w dobrej kondycji na Expo

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Co dzisiaj jemy?

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Prawa człowieka na korcie tenisowym

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

MAJ II

Nowy start

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Podziękowania

(fragment)…

.

.

.

Rozdział dostępny w wersji pełnej

Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Dedykacja

MAJ

Na Księżyc i z powrotem

CZERWIEC

Przyjazd

Witajcie sąsiedzi!

Health check

Życie to plac budowy

Sprawa z huśtawką

Pierwsza utrata twarzy

Guiling, Herr Li i luksusowa toaleta

Coraz gorzej i gorzej

Tylko dla mężczyzn (Is better for you)

IKEA albo wszystko będzie dobrze

Przedszkole

Kontener! Kontener!

LIPIEC

O próbie nadania listu

Targ zagubionych dusz

Hongbao i wpadający w amok sąsiedzi

Dzień uśmiechu nad Huangpu

Każda rzecz ma swoją przyczynę

SIERPIEŃ

Delikatna roślinka dumy

Ratujący życie „chiński batonik”

Idź prosto do więzienia!

Prezent sąsiadki

Powódź

WRZESIEŃ

Babcia i dziadek przyjeżdżają!

Guiling odchodzi

Chanel i gorzka prawda

Święto Środka Jesieni

Wyspa hipisów, smoczy grzbiet i wzgórze hobbitów

PAŹDZIERNIK

Happy Birthday!

Przyjaciółka! Moja przyjaciółka!

Hui Xin i odkrycie powolności

Skakanie w worku i polo

LISTOPAD

Mała Chen i jesień

Szwajcarski oczyszczacz oraz chińskie igły

Budda pomaga

GRUDZIEŃ

Urocza łąka traci urok

STYCZEŃ

Sprytni sąsiedzi i złe duchy

Hinduski wieczór panieński

Ciepłe uczucie

Wycieczka do Sheshanu

Gong xi fa cai! Albo jak się zniechęca długonosych

Nic niczym woły

LUTY

Wychowanie narodu na Expo

Tajny prywatny koncert

O miłości i pieniądzach

Chanel wypluwa

Zając i szczur przeciwko Francji

MARZEC

Uda się z pomocą drewnianego młotka

Uczcie się od towarzysza Lei Fenga!

Babiwawa! Barbie zdobywa Chiny

Księżyc dotrzymuje obietnic

KWIECIEŃ

Śmierć przychodzi pierwszego kwietnia

Pozdrowienia dla zaświatów

Hangzhou albo o sztuce robienia z turystów głupków

Żmija i brudne qi

Plan zawodowy dla niemowląt

Chińskie opery mydlane

Hao du ju du Shanghai? Albo w dobrej kondycji na Expo

Co dzisiaj jemy?

Prawa człowieka na korcie tenisowym

MAJ II

Nowy start

Podziękowania