Judith W. Taschler

POWIEŚĆ BEZ O

przełożyła Aldona Zaniewska

Tłumaczenie książki powstało przy wsparciu finansowym Austrian Federal Chancellery

Tytuł oryginału: Roman ohne U

Originally published in Austria by: Picus Verlag Ges.m.b.H., Vienna

Copyright © 2014 Picus Verlag Ges.m.b.H., Vienna

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVII

Copyright © for the Polish translation by Aldona Zaniewska, MMXVII

Wydanie I

Warszawa MMXVII

Spis treści

- Dedykacja

- Motto

- Listopad 2012: Katharina. Nieproszony gość

- Listopad 2012: Katharina. Samotność

- Listopad 2012: Julius. Uniknąwszy śmierci

- Listopad 2012: Rodzina Bergmüllerów

- Listopad 2012: Katharina i Julius. Nowy początek?

- Listopad 2012: Katharina. Nowe zlecenie

- Historia Thomasa

- Listopad 1972: Arthur. Kłótnia babek

- 21 grudnia 2012: Katharina. Impreza z okazji końca świata

- Historia Thomasa

- Styczeń 1995: Katharina i Julius. Brzemienne w skutki zdanie

- Luty i marzec 1995: Katharina. Czapki z głów, mój synu, piękna dziewczyna!

- Historia Thomasa

- 1973–1987: Katharina. Ojciec o imieniu Vincent

- 1978: Julius. Bergmühle

- 1995–2001: Katharina. Życie rodzinne

- Historia Thomasa

- 2001–2005: Katharina. Jeszcze jedno dziecko

- 1978–1981: Arthur. Samotny wilk

- Historia Thomasa

- 1997–2001: Julius. Mrs. Robinson

- Historia Thomasa

- 2001–2006: Julius. Znośna lekkość bytu

- Historia Thomasa

- 21 grudnia 2012: Philipp. Humbert Humbert i Wilbur Larch

- Historia Thomasa

- Historia Thomasa

- Grudzień 2012: Katharina i Julius. KATHARINA CHCE POZNAĆ THOMASA

- Historia Thomasa

- Styczeń 2013: Philipp. Katharina ma poczucie winy

- Styczeń 2013: Philipp. Thomas Bergmüller

- Luty 2013: Arthur. Uznany za zmarłego brat

- 21 grudnia 2012: Julius. Chcę się z tobą zestarzeć

- Wiosna i lato 1945: Susanna. Ani mru-mru

- ***

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Moim rodzinom, wszystkim

…i cóż to da? U kresu wszystko będzie takie proste – wszystko, co było, i co mogło być.

Sándor Márai, Żar, tłum. Feliks Netz

Listopad 2012: Katharina
Nieproszony gość

Katharina siedziała z czwórką swoich dzieci przy kolacji, gdy w drzwiach pojawił się gość.

Nie zapukał, nie zadzwonił, po prostu wszedł, drzwi do domu były przecież zawsze otwarte, ryglowało się je tylko na noc. Cicho zamknął kuchenne drzwi i powoli zbliżył się do dużego stołu. Katharina od razu wiedziała, kim jest i czego od niej zażąda. Był flegmatyczny i jednocześnie autorytarny – mężczyzna nienawykły do tego, by ktoś mu się przeciwstawiał. Powoli usiadł obok niej, nie witając się z nikim. Katharina dała mu wzrokiem do zrozumienia, że może przecież poczekać, aż ta czwórka wstanie i pójdzie do swoich pokoi. Zignorował to i zaczął mówić bez ogródek, patrząc przy tym z ciekawością każdemu dziecku w twarz.

Przypomniał Katharinie o tym, że trwa wojna i że najeźdźcy maszerują przez kraj, mordując, okrutnie zabijając całe rodziny. Maltretują na oczach rodziców po kolei każde dziecko, zanim w końcu pozwolą im na błogosławioną śmierć. Na koniec pozbawiają życia również rodziców, zabijając od zewnątrz deskami każde okno, każde drzwi i w końcu podpalając dom. Już wkrótce, niebawem, żołnierze przyjdą też do tej wioski i urządzą rzeź każdej rodzinie.

Tylko on mógłby jej pomóc i nie dopuścić, by jej dzieci i ją samą skatowano i zamordowano. Ma dobre kontakty z żołnierzami i dopracował się z nimi pewnej umowy: każda rodzina może ofiarować jedno dziecko, wówczas resztę oszczędzą.

Ona musi mu tylko podać imię jednego ze swoich dzieci, dziecko zostanie zaprowadzone do żołnierzy i umrze szybką, bezbolesną śmiercią. Ale za to nikomu innemu włos z głowy nie spadnie, stopa żadnego z żołnierzy nie postanie w ich domu, on to gwarantuje swoim nazwiskiem. Katharina wpatrywała się w niego. Z tego, co o nim słyszała, wyobrażała go sobie inaczej: większego, bardziej siwego, energiczniejszego. W końcu zmusiła się, by oderwać od niego wzrok, rozejrzała się po znajomej kuchni, zanim znów się do niego odwróciła.

Mężczyzna dobrotliwie się uśmiechnął i powiedział:

– Niech mi pani poda tylko jedno imię i wszystko będzie dobrze. Tylko jedno imię i może pani uratować pozostałych. Niech pani pomyśli o torturowanych i zabitych rodzinach, a będzie pani wiedziała, że moja propozycja to łaska.

Była pewna, że on wie, co mu odpowie, a jednak to powiedziała:

– Ja idę z panem.

– To niestety niemożliwe, to musi być jedno z pani dzieci. – Jego odpowiedź padła jak z pistoletu, przy czym ciągle się uśmiechał. – Tak po prostu wynika z umowy.

Dzieci się nie ruszały, patrzyły na przemian to na mężczyznę, to na matkę, nie mówiąc przy tym ani słowa, myśli Kathariny goniły jedna drugą.

Tak, to była wojna. Każdego dnia była wojna.

Miała podać tylko jedno imię i w ten sposób uratować pozostałe dzieci. Ale czyje imię powinna podać? Które dziecko zdradzić i wydać na śmierć? Bo to była zdrada, to pewne, dziecko, które oddałaby temu mężczyźnie, byłoby tym, które kochała najmniej, tak przynajmniej wszyscy by myśleli.

Ona to wiedziała, wiedziały dzieci, wiedział gość. Łamała sobie głowę, co powinna zrobić. Powinna po prostu wstać i wyrzucić tego potężnego mężczyznę? Widziała, że nie był do tego przyzwyczajony. Ze sporą satysfakcją cisnęłaby mu w twarz: „Możesz sobie w dupę wsadzić tę swoją łaskę!”.

Ale wtedy żywcem obdarto by jej dzieci ze skóry albo wrzucono do wrzącej wody, albo poćwiartowano. Wyobraziła sobie dokładnie te wszystkie straszne rzeczy, zobaczyła rozpacz i przerażenie w oczach dzieci przy zapowiedzi konkretnej tortury, a potem słyszała krzyki, krzyki, krzyki. Jedno imię! Musiała podać jedno imię.

Z błaganiem w oczach patrzyła na dwoje starszych, jedno z nich mogłoby przecież zrozumieć jej rozpacz i ofiarować się za rodzinę. Jedno z tych dwojga powinno spokojnym głosem powiedzieć: „Ja pójdę dobrowolnie, mamo”. To by do nich pasowało, zawsze przecież byli tym rozsądnym starszym rodzeństwem, gdy chodziło o maluchy. Ale tego nie robili, tak samo jak dwoje młodszych z szeroko otwartymi oczami przywarli wzrokiem do jej ust: jakie wypowie imię?

Jedno imię! Musiała w końcu podać to imię! Które z dzieci mogłoby jej wybaczyć tę zdradę, myślała, które z dzieci mogłoby pójść i rzucić jej przy tym spojrzenie mówiące: nie jestem na ciebie zły. Jednocześnie wiedziała, że żadne z dzieci nie będzie w stanie tego zrobić. Po prostu szybko by je wyszeptała, to imię, potem ukryłaby twarz w dłoniach, żeby nie patrzeć, jak je zabierają. Nie mogłaby mu spojrzeć w oczy.

Cierpliwość gościa się wyczerpała, głośno rozkazał Katharinie: „Proszę natychmiast podać mi imię!”. Miała jedno na końcu języka, ale nie mogła go wypowiedzieć. W rozpaczy patrzyła na wszystkich, przebiegła przy tym wzrokiem po pustym krześle Juliusa i nagle wypełnił ją gniew: dlaczego musi podjąć tę decyzję sama? Dlaczego nie ma tu jej męża i jej nie pomoże? Dlaczego właściwie nigdy nie było go z rodziną?

W tym momencie wyszeptała – wściekła na Juliusa – imię, sama nie wiedziała które, ale wydawało się, że gość z całkowitą pewnością wiedział, wstał i wyciągnął rękę. Do kogo ją wyciągnął?

Listopad 2012: Katharina
Samotność

Gdy po raz piąty zdarzyło się, że nieproszony gość usiadł za stołem Kathariny, zerwała się nagle, wzięła komórkę i zniknęła z nią za drzwiami sypialni. Dzieci patrzyły za nią osłupiałe. Zadzwoniła do swojej przyjaciółki Doris i spytała, czy nie miałaby ochoty pójść do kina i ewentualnie potem jeszcze gdzieś się czegoś napić. Doris żałowała, ale była przeziębiona, również Sabine nie mogła, jej córeczka się rozchorowała. Katharina rzuciła się z jękiem na łóżko.

Zastanawiała się, czy powinna usiąść do komputera, by dalej pracować nad biografią pani Hausmann, czy pojechać sama. Zdecydowała się jechać sama. Zdjęła dżinsy, wskoczyła w jasne spodnie, włożyła elegancką czarną górę i wysokie buty. Sześcioletnia Luisa przewracała w łazience oczami, gdy Katharina zrobiła makijaż mocniejszy niż zwykle i upinała włosy.

W ciemnej sali kinowej przez cały czas marzła w przeciągu. Dookoła niej zajmowały miejsca tylko pary albo grupy przyjaciół i czuła się samotna jak nigdy dotąd. Kilka rzędów dalej siedziała para starszych ludzi, oboje około siedemdziesiątki; mężczyzna objął kobietę ramieniem. Katharina nie mogła oderwać od nich oczu, zakochani staruszkowie zawsze robili na niej większe wrażenie niż młode parki, które wygłupiając się, chodziły za rączkę. Chciała, żeby Julius był obok niej.

Wcześniej, gdy dzieci były młodsze, często jeździła sama do miasta i chodziła do kina. Taki rodzaj ucieczki od własnego życia, nigdy nie czuła się wtedy samotna, przeciwnie, rozkoszowała się tym: człowiek zanurza się w obcą historię, znieczula się nią i zapomina przynajmniej na dwie godziny o własnej. Przez całe lata wolała sama wybrać się do kina, niż jechać na urlop z rodziną, ale nikomu o tym nie mówiła. Była przekonana, że jej znajomi zareagują tylko brakiem zrozumienia. Na początku roku szkolnego w przedszkolu albo szkole wszyscy entuzjastycznie opisywali tygodnie spędzone nad morzem, w obcym mieście albo w jakimś egzotycznym kraju jako niezwykle relaksujące, zachwycające, czarujące, i długo zadawała sobie pytanie, czy tym ludziom urlop naprawdę tak się podobał, czy to była zwykła gra, subtelna demonstracja, kto tu jest bardziej interesujący, otwarty, a przede wszystkim kto sobie może na więcej pozwolić. Ona wolała siedzieć w ciemnym kinie: codzienność znikała za obrazami na dużym ekranie. Gdy o wpół do szóstej rano z dzieckiem albo nawet z dwójką małych dzieci za rękę szła hotelowym korytarzem, wciąż szepcząc z palcem na ustach „pst, pst”, codzienność była podwójnie trudna.

Tego wieczoru samotność wzięła w posiadanie całe jej ciało. Wciąż drżała z zimna, bolał ją brzuch, w głowie dudniło, nogi były jak z ołowiu. Siedziała w jakimś barze na wysokim stołku, piła małymi łyczkami koktajl i czuła się obserwowana przez większość ludzi. Barman z nią flirtował i z wdzięczności wypiła za dużo. W drodze do domu, pochylona do przodu, tępo wpatrywała się w przednią szybę. Przez jezdnię przebiegła sarna, Katharina zdążyła zahamować na czas. Potem nagle się rozpłakała i musiała się zatrzymać. Szlochając i dygocząc, obejmowała kierownicę i nie mogła się uspokoić.

Następnego ranka po przebudzeniu podjęła decyzję.

Po śniadaniu dzieci kolejno wychodziły z domu. Katharina wrzuciła kilka ubrań do małej walizki i poszła na górę do Arthura i Olgi.

– Chcesz kawy? – zapytała Olga ze swoim silnym akcentem, który dzieci uważały za zabawny i lubiły naśladować.

Katharina przyjęła propozycję. Przyszedł Arthur, siedzieli we trójkę przy kuchennym stole i jedli śniadanie.

– Chciałam was o coś poprosić – powiedziała Katharina.

– Chętnie zajmiemy się dziećmi – odrzekła Olga.

– No, gdzie masz ten odcisk? – zapytał przyjaźnie Arthur.

Arthur, siedemdziesięciodwuletni teść Kathariny, miał w tym samym domu mieszkanie z osobnym wejściem. Pół roku temu złamał biodro i od tego czasu mieszkały u niego na zmianę Olga i Masza, dwie opiekunki ze Słowacji, i troszczyły się o wszystko. Głównym powodem, dla którego Arthur je zatrudnił, było nie tyle jego własne niedomaganie, ile to, że nie mógł już pomagać Katharinie przy dzieciach, w domu i w ogrodzie. Od początku umówił się z obydwiema kobietami na wyższe wynagrodzenie za to, że będą się zajmować nie tylko nim, lecz także od czasu do czasu wpadną do synowej.

Opiekunkami były matka i córka, po dwóch tygodniach jedna jechała do domu, a zastępowała ją druga. Nie mogły wyglądać bardziej odmiennie: pięćdziesięciodwuletnia Olga miała czarne włosy do ramion, które co trzy tygodnie starannie farbowała, niebieskie jak woda oczy i była wyraźnie blada, przez co Luisie od razu się wyrwało:

– Wyglądasz jak stara Królewna Śnieżka!

– Luisa! – wyrwało się z kolei Katharinie, ale Olga tylko serdecznie się roześmiała.

Dwudziestodwuletnia Masza była opalona na brązowo i nosiła króciutkie jasnoblond włosy. Charaktery miały jednak podobne, obydwu nie brakowało temperamentu.

– Chciałabym pojechać do Juliusa – oświadczyła Katharina i opowiedziała o decyzji, którą podjęła.

– Najwyższy czas! – orzekła Olga.

– W każdym razie popieramy cię – oznajmił Arthur.

Arthur i Olga odprowadzili ją do samochodu i wyściskali.

– Co ja bym bez was zrobiła? – zastanawiała się Katharina, gdy wsiadała.

Potem ruszyła.

Rozkoszowała się jazdą po autostradzie i głośno śpiewała z Catem Stevensem: How can I tell you that I love you.

Rozważała w szczegółach, co ma powiedzieć mężowi, i mruczała to sobie pod nosem.

Listopad 2012: Julius
Uniknąwszy śmierci

W tym samym czasie czterysta pięćdziesiąt kilometrów na południe od P. inny samochód z nadmierną prędkością jechał autostradą do tego samego miejsca, a dwoje ludzi w pojeździe, kobieta, która kierowała autem, i pasażer, również słuchali płyty Cata Stevensa, i to przypadkiem tej samej piosenki: How can I tell you that I love you. Kobieta, miała na imię Stephanie, nuciła pod nosem. Mężczyznę, miał na imię Julius, to irytowało.

Oboje wracali właśnie do Innsbrucku z Ötztal, dokąd wybrali się na narty. Płytę Cata Stevensa Julius dostał przed prawie rokiem na gwiazdkę od swojej żony Kathariny, na pamiątkę czasów, gdy się poznali w Wiedniu i gdy codziennie słuchali piosenek Cata Stevensa, gdy się wciąż kochali i kochali w jego zaniedbanym studenckim lokum. Zabawne było w tym to, że Julius wtedy wpadł na ten sam pomysł, i dlatego w tę wigilię leżały pod choinką dwie płyty Cata Stevensa, obydwie pięknie zapakowane, jedna w skromny fioletowy papier, druga w złoty papier z mnóstwem aniołków. Zastanawiali się, czy jednej nie oddać, zdecydowali się jednak zatrzymać obydwie, każde miało słuchać swojej płyty w samochodzie, i tak też się stało.

Katharina puszczała ją bardzo często, Julius raz kiedyś włożył swoją do odtwarzacza, wolał słuchać radia. I tak płyta od dawna leżała jak sierota w schowku na rękawiczki, z którego przed kilkoma tygodniami wyciągnęła ją Stephanie.

– Pożyczysz mi ją? – zapytała. – Tak lubię słuchać Cata Stevensa w samochodzie.

I w ten sposób prezent od żony powędrował do kochanki, przy czym kochanka nie wiedziała, że był to prezent od żony. Gdy Julius jechał dokądkolwiek z jedną kobietą, zawsze myślał wtedy o tej drugiej.

Podczas drogi powrotnej z Ötztal do Innsbrucku Stephanie włożyła płytę do odtwarzacza, bo myślała, że to uspokoi Juliusa. Ale tak się chyba nie stało. Siedział obok niej z szarą jak popiół twarzą, próbował stłumić dygot i intensywnie wpatrywał się w boczną szybę. Przed trzema godzinami ledwie uszedł śmierci.

Wczesnym rankiem pojechali ze Stephanie do Ötztal i wraz z narciarzami weszli stromym północnym zboczem na Granatenkogel. Julius zjeżdżał jako pierwszy, Stephanie miała dojechać kilka minut później. Szusował na stoku po świeżym, suchym śniegu, cieszył się nie tylko wewnętrznie, krzyczał na cały głos z radości. I wtedy się to stało: zeszła lawina i go porwała, dudniąca masa śniegu zmiotła go i niosła po skałach, sto metrów dalej w końcu twardo wylądował.

Musiał na chwilę stracić przytomność, bo gdy się ocknął, leżał na boku, na nim zaś spoczywał wielki biały ciężar, było ciemno, a on nie mógł się ruszyć. Ogarnęła go panika, wiedział, że wkrótce się udusi. To był czysty horror.

Umieram, mój Boże, ja umieram.

Przed sobą zobaczył szparę, która pozwalała mu oddychać, dosyć sporą. To go zmotywowało do zachowania spokoju i prób zrobienia rękami wszystkiego, co możliwe, aby uwolnić głowę. Julius ostrożnie przesunął ręce do przodu i zauważył, że ciężar śniegu przytłacza mu tylko nogi, ale nie tułów. Z całej siły walczył, by wydostać się na powierzchnię, i dysząc jak zwierzę, mrugając, spojrzał w końcu w słońce. Jego nogi mocno tkwiły w śniegu, uwolniła je Stephanie, gdy on płakał i płakał jak małe dziecko. Ona też płakała.

Potem potrzebowali wielu godzin, zanim znów znaleźli się w samochodzie, bo Juliusa bolało całe ciało, a jazda na nartach sprawiała mu trudność. Przez chwilę próbował z deskami na ramieniu schodzić z góry w narciarskich butach, ale ponieważ to okazało się jeszcze trudniejsze, znów je przypiął i zjeżdżał na miękkich kolanach. Stephanie za każdym razem cierpliwie na niego czekała i spokojnie namawiała go do działania.

W końcu siedzieli w samochodzie i kobieta włożyła wspomnianą płytę Cata Stevensa do odtwarzacza. Julius w milczeniu patrzył przez okno, nie był zdolny do rozmowy, tkwił jeszcze głęboko w szoku. Postanowił nigdy więcej nie jeździć na nartach. Stephanie i on będą musieli sobie znaleźć jakąś inną dyscyplinę sportu.

W Innsbrucku poprosił ją, żeby go zawiozła do hotelu, chciał ze swojej walizki wziąć valium i tabletki nasenne. Zaparkowała, on wysiadł. Gdy wychodził z samochodu, po jego lewej stronie ujadał pies; spojrzał w tamtym kierunku i dostrzegł samochód Kathariny. Miał wrażenie, że serce mu na chwilę stanęło. (Ze strachu omal nie zsikał się w spodnie; był niezmiernie wdzięczny temu psu).

Och, mój Boże, Katharina tu jest! Spokojnie, reaguj szybko.

Pochylił się do Stephanie i uśmiechnął się.

– Poczekam tutaj – powiedziała do niego. – A może ci słabo? Mam ci przynieść te tabletki z pokoju?

– Nie, nie. Ale kiedy się tak zastanawiam, wolałbym zostać dzisiaj sam i po prostu iść spać, i tak muszę wyjechać wczesnym rankiem. Będziesz na mnie bardzo zła, jeśli zostanę w hotelu? – wyjaśnił.

– Jesteś pewien, kochanie? – spytała z troską. – Naprawdę dasz sobie z tym radę sam?

– Nie martw się o mnie – odparł z uśmiechem i ją pocałował.

– Widzimy się w poniedziałkowy wieczór? – upewniła się.

– Tak, oczywiście – odpowiedział, odwrócił się i poszedł do drzwi wejściowych. Czuł, że nogi ma jak z waty. Stephanie odjechała.

(Miała pod swoimi drzwiami natknąć się na równie niespodziewanego gościa: jej brat Philipp uczestniczył w kongresie lekarzy w Innsbrucku, więc wpadł niezapowiedziany do siostry – co zdarzało mu się niezwykle rzadko – i przenocował u niej. Następnego dnia chciał się wybrać do hotelu spa, żeby się jeszcze trochę zrelaksować, i zapytał ją, czy nie miałaby ochoty z nim pojechać, ale odmówiła, musiała dokończyć zlecenie. Poleciła mu hotel Interalpen w Tyrolu).

Listopad 2012: Rodzina Bergmüllerów

W tej książce chodzi o pewną rodzinę. Ta rodzina jest tak zwyczajna jak jej nazwisko: Bergmüller. Czy jest bardziej zwyczajne nazwisko? Tutaj oprócz Maierów i Müllerów chyba nie.

Ponieważ rodzina Bergmüllerów składa się z wielu osób, nieodzowne jest przedstawienie wszystkich. Co najważniejsze: to naprawdę zupełnie zwyczajna rodzina. Wkrótce w tej historii to dostrzeżesz, droga czytelniczko, drogi czytelniku, rozpoznasz po tym, że najstarszy syn ma na Facebooku tysiąc pięćdziesięcioro czworo przyjaciół, a w prawdziwym życiu tylko jednego, albo po tym, że średnia córka z dnia na dzień przestała jeść mięso. Albo po tym, że ich czterdziestoletni ojciec w jednej części kraju w weekendy jest kochającą głową rodziny, a w jego innej części od poniedziałkowego do piątkowego poranka – ekscytującym kochankiem. Albo po tym, że siedemdziesięciodwuletni dziadek jest idealnym teściem, który szanuje i wspiera synową, jak tylko się da, i czasem wyobraża sobie jej nagie ciało (to, gdy był jeszcze młodszy), za to swojemu synowi nie powie nawet jednego dobrego słowa. Albo po tym, że trzydziestodziewięcioletnia matka często przegląda się w lustrze i przypomina sobie o tym, jak w młodości marzyła o jakimś nadzwyczajnym życiu.

Widzisz? Takich rodzin jest setki tysięcy w Europie, prawdopodobnie też na całym świecie.

Główną postacią jest bez wątpienia Katharina Bergmüller.

To matka czworga dzieci, z których tylko jedno było planowane. Z tego powodu długo miała kompleksy, bo wcześniej uważała, że tylko jednostki aspołeczne zachodzą w niechciane ciąże. Gdy dzieci jeszcze były mniejsze i szła z nimi przez miasto – z wrzeszczącym niemowlęciem w wózku, trzymając za rękę upartego malucha, a za nią kroczyło dwoje nadąsanych starszych dzieci – spojrzenia przechodniów uderzały w nią jak błyskawice i uważała, że ze wstydu powinna się zapaść pod ziemię. Widziała w tych spojrzeniach pogardę i przypisywała tym ludziom myśli w rodzaju: „Nie potrafią nic innego, tylko sprowadzać dzieci na świat, a potem brać zasiłki?”.

Kiedy teraz znalazła się z dziećmi w mieście, spojrzenia przechodniów jej schlebiały, dostrzegała w nich uznanie i przypuszczała, że kryły się za nimi myśli w rodzaju: „Czworo takich miłych dzieciaków! To musi być pracowita osoba! Gdybyśmy w społeczeństwie mieli więcej takich kobiet!”. Tak już jest, że każdy widzi, co chce zobaczyć, i ma to bardzo wiele wspólnego z jego wewnętrznym stanem.

Katharina rankiem wstaje o szóstej, przygotowuje śniadanie i kanapki do szkoły, sprawia wrażenie radosnej i rześkiej, chociaż najchętniej pospałaby jeszcze z godzinkę. Gdy wyprawi dzieci, usadawia się na dziesięć minut z nogami na stole, na co nigdy nie pozwoliłaby swoim pociechom, czyta gazetę i w spokoju pije kawę, zastanawiając się przy tym, co ugotować na obiad. W szybkim tempie sprząta mieszkanie, żeby potem zasiąść do komputera, obok stoi magnetofon. Gdy najmłodsza latorośl dorosła do przedszkola – przed trzema laty – zaczęła pracować jako niezależna biografka.

Odwiedza starszych ludzi, którzy chcą zostawić dzieciom i wnukom wspomnienia albo których dzieci i wnuki pragną dowiedzieć się więcej o życiu ojca czy babci. Podczas kilku wizyt nagrywa historię życia starszego pana lub starszej damy. U każdego seniora, który podczas pierwszego spotkania podsuwa jej własnoręcznie zrobione ciasteczka albo kawałki ciasta podane na staromodnej serwecie, zadaje sobie pytanie, cóż to za tajemnica tkwi w jego życiu. Lubi słuchać spokojnego głosu opowiadającego z nostalgią o minionych czasach, ludzi otwarcie i bez ogródek spowiadających się ze swojego życia. Na starość, w obliczu śmierci, nie ma już żadnych tajemnic.

W domu odsłuchuje to, co nagrała, słowo w słowo wklepując to do komputera. Stworzenie z tego surowego materiału wzruszającej historii życia zabiera Katharinie najwięcej czasu i jest najtrudniejsze, a jednak tę część pracy lubi najbardziej. Na koniec tworzy układ graficzny, szuka zdjęcia na okładkę i oddaje wszystko do drukarni. Przekazanie gotowej książki rodzinie, często podczas uroczystości urodzinowej, i nadzwyczajna radość na twarzy starszego człowieka za każdym razem napełniają ją dumą i zadowoleniem.

Katharina uwielbia swoje zajęcie i odkąd pracuje jako biografka, jest bardziej zrównoważona. (Przyczynia się do tego, rzecz jasna, to, że dzieci podrosły i dlatego wiele rzeczy stało się łatwiejszych).

Po południu siada z najmłodszą córką i pomaga jej w pracy domowej, sprawdza zadania i referaty średniej, sprząta, pierze, robi zakupy, odwozi i przywozi dzieci, i od czasu do czasu wypija kawę z przyjaciółką albo sąsiadką. Wieczorami czyta, pracuje nad kolejną historią życia, wypija z Arthurem i Olgą kieliszek wina. Raz w tygodniu idzie wieczorem na kurs jogi, a innego wieczoru wychodzi z przyjaciółkami.

Zawsze cieszy się na weekend, bo wtedy przyjeżdża do domu jej mąż, po każdym weekendzie jest wyczerpana, bo podczas tych dwóch dni, po pierwsze, trzeba nadrobić wszystko, co wiąże się z rodzicielstwem i związkiem partnerskim, a po drugie, dlatego, że w napięciu próbuje przekonać męża, jaką jest dobrą matką, gospodynią, a przede wszystkim żoną. W poniedziałek gardzi sobą za to. Katharina wie, że jest atrakcyjna, próżność stanowi jej największą wadę, poza tym nie ma żadnych, jest nadzwyczajnie nudną kobietą: kocha swoje dzieci, chce dogodzić mężowi, cieszy się, że może bez wyrzutów sumienia wydawać zarobione przez siebie pieniądze. Czasem pragnęłaby mieć w życiu jakąś tajemnicę: jakiś dawny romans, po którym wciąż jeszcze został żal; wielbiciela, który pisze do niej listy miłosne; jakiś zwariowany wyczyn na jakiejś zwariowanej wycieczce ze zwariowaną przyjaciółką, o którym wciąż myśli. Ale nic takiego w jej życiu się nie zdarzyło.

Jest wysoką, jasną blondynką i ma niebieskie oczy. Dawniej koleżanki ze szkoły dawały jej do zrozumienia, że wygląda jak mieszanka Kim Basinger i Michelle Pfeiffer, z kolei starsi panowie mówili jej, że kilka dekad wcześniej stanowiłaby ideał dziewczyny z hitlerowskiego Związku Niemieckich Dziewcząt. Jako nastolatka chciała być drobną, opaloną, czarnowłosą dziewczyną, bo uważała, że ciemnowłose dziewczyny wyglądają bardziej tajemniczo, samą siebie uważała za zbyt wysoką, zbyt zwyczajną, jej twarz była jak cholerna otwarta księga.

Jej najlepsze przyjaciółki we wsi mają na imię Doris i Sabine. Rozmiar buta to trzydzieści dziewięć. Hobby – czytanie. Zimą czasem biega na nartach.

Jesienią 2012 roku Vincent skończył siedemnaście lat.

Chodzi do czwartej klasy technikum i jest przeciętnym, trochę leniwym uczniem, jego ulubione przedmioty to informatyka i fizyka. Wszystkie dziewczyny w jego szkole uważają, że Vincent wygląda fenomenalnie: jest bardzo wysoki, jak jego dziadek, szczupły i dobrze zbudowany, a jasne włosy i niebieskie oczy odziedziczył po matce. Poza tym jednak mają go za nudnego dziwaka, nie interesuje się ani imprezami, ani muzyką, filmem, podróżami, a już zupełnie – nimi. „Brak mu iskry bożej” – mówią z westchnieniem.

Na Facebooku ma tysiąc pięćdziesięcioro czworo przyjaciół, ale w prawdziwym życiu tylko jednego. Przyjacielowi na imię Robert, jest o głowę niższy od Vincenta i ma pomiędzy ustami a nosem grubą bliznę po operacji zajęczej wargi. Poza tym Robert jest trochę pulchny i bardzo nieśmiały. Nie mówi literalnie ani słowa, nagabywany kiwa lub kręci głową, czasem z trudem wymamrocze coś, co potem ten, kto zadał pytanie, może sobie dowolnie zinterpretować. Katharina chyba wie, dlaczego jej syn znalazł sobie akurat takiego kompana: Vincent nie lubi mówić, a z Robertem nie musi rozmawiać, bo ten jest tak samo małomówny jak on.

Jako niemowlę i małe dziecko Vincent był płaczliwy i chorowity, trzymał się matki, dopiero w szkole podstawowej opieka nad nim stała się łatwiejsza, zrobił się bardziej samodzielny. Wraz z samodzielnością pojawił się nałóg komputerowy, Vincent przeobraził się w maniaka komputerowego. Katharina z trudem odrywała go od notebooka, na niczym innym nie potrafił się tak skupić, podczas układania lego i majsterkowania zdawał się rozkojarzony, niezrównoważony i znudzony. Reglamentowała mu czas przed komputerem, a potem pewnej nocy zauważyła, że jej dziesięcioletni syn odrabia swoje dzienne pensum po nocach, i totalnie się wściekła. A później się poddała. Katharina latami trwała z tego powodu w rozpaczy i miała silne poczucie winy, zwłaszcza gdy inne matki opowiadały, jak chętnie ich synowie na wakacjach – nieważne, czy w słońcu, na śniegu czy w deszczu – grali w piłkę. (Wiedziała, że większość z tego, co mówiły, była przesadzona, mimo to jej poczucie winy działało niezawodnie).

Dopiero w technikum Vincent nauczył się trochę kontrolować swoją manię komputerową, zaczął czytać i uprawiać sport. A od pół roku komputer w ogóle stracił swój urok: nowe hobby miało na imię Masza i wtajemniczało go właśnie w arkana miłości.

Zimą jeździ na nartach albo na snowboardzie, latem na rowerze górskim.

Z ojcem nie rozumie się zbyt dobrze. Najchętniej jada sznycel po wiedeńsku ze smażonymi ziemniakami. Mówi się na niego Vince.

Victoria jest o czterdzieści pięć minut młodsza od Vincenta.

W ciąży Katharina wiedziała, że urodzi chłopca i dziewczynkę, od początku było jasne, jak będzie miał na imię chłopiec, Julius mógł protestować do woli, nie ruszało jej to. W ogóle nie podobało mu się imię Vincent, chciał mieć Lukasa. (Katharina marzyła o małym Vincencie, od kiedy jej matka wymyśliła dla niej historię o ojcu, który nosił to imię).

Dla dziewczynki chciała znaleźć imię, które pasowałoby do Vincenta, i przyszła jej w końcu do głowy Victoria, a Julius się zgodził. Wkrótce dla wszystkich stało się jasne, że nie było lepszego imienia dla tej małej, jasnowłosej istoty: od urodzenia rozpromienionej zwyciężczyni.

W dzieciństwie Victoria rzadko chorowała, była spokojna i kreatywna, godzinami sama zajmowała się lalkami, pluszakami i majsterkowaniem. Naturalnie piękna, była najbardziej lubianą dziewczynką w przedszkolu, a później w szkole, poza tym co roku była najlepszą uczennicą w klasie, chętną do pomocy, wesołą, zrównoważoną, zawsze optymistyczną i mimo tego wszystkiego nikt jej nie zazdrościł, a to dzięki jej przyjacielskiej naturze. Nauczyciele na wywiadówkach zapewniali Katharinę, że jeszcze nigdy nie mieli w klasie tak idealnej dziewczynki, inne matki pytała ją półżartem, czy jest pewna, że Vic – wszyscy ją tak nazywali – nie wzięła się z innej planety. Katharina czasem się o nią bała: żaden człowiek nie może być tak promienny przez cały czas, kiedy więc nastąpi w niej przełom, kiedy pozna ciemniejsze strony życia?

Victoria upodobała sobie tenis, jej ulubione przedmioty to francuski i niemiecki, doskonale gra na gitarze. Jest ukochanym dzieckiem Juliusa. Jej najlepsza przyjaciółka ma na imię Elisa. Po maturze chce na rok wyjechać do Paryża, a potem studiować w Wiedniu zarządzanie kulturą. Jest wysoka, jasnowłosa i blada jak jej matka. Najchętniej jada quiche’e.

Leonora jesienią skończy dwanaście lat, jest jedynym planowanym dzieckiem w rodzinie Bergmüllerów. Przyszła na świat lekko jak mały miś panda. W niemowlęctwie krzyczała tak rzadko, że można by o niej zapomnieć, wypijała swoje mleko, odbijało jej się i spała, to przede wszystkim. Jako małe dziecko wciąż się uśmiechała i rzadko chorowała. Najbardziej lubiła leżeć nago w łóżku obok matki, gdy ta masowała jej plecki.

W wieku pięciu lat Leonora z pomocą Vic nauczyła się czytać i od tego czasu pochłonęła wszystkie dziecięce książki, które znalazła w domu. Jej ulubioną lekturą przez długi czas była Pippi Pończoszanka. W karnawale nigdy nie chciała przebierać się jak inne dziewczynki za księżniczkę, tylko za rudowłosą, bezczelną Pippi.

Gdy miała osiem lat, zażyczyła sobie audiobooków o historii, których później chciała słuchać podczas podróży samochodem – rodzeństwo obok jęczało i gderało, a ona wkrótce umiała na pamięć dłuższe fragmenty. W wieku dziesięciu lat chciała sprawować patronat nad zwierzątkiem w ramach WWF, w wieku jedenastu zażądała darowizny dla Greenpeace’u, od pół roku jest przekonaną wegetarianką. Chodzi tylko w spodniach i obszernych T-shirtach i woli, by nazywano ją Leo.

Interesuje się historią i polityką, podczas programów informacyjnych i reportaży jako jedyna przysiada się do matki, a potem często chce z nią dyskutować. Przy wspólnych posiłkach papla o niesprawiedliwości na świecie: dlaczego menedżer zarabia o wiele więcej niż kasjerka w supermarkecie; dlaczego do eksperymentów medycznych używa się prawie wyłącznie szczurów; dlaczego artysta może się starać o wsparcie, a sprzątaczka nie; dlaczego kobiety muszą gotować i rodzić dzieci; dlaczego, dlaczego. Starsze dzieci uciekają wtedy ze śmiechem do swoich pokojów, Luisa zatyka sobie uszy. Jednego o Leonorze z pewnością powiedzieć nie można: że jest konformistką. Katharinie się to podoba, a rodzeństwo denerwuje.

Jej najlepsza przyjaciółka ma na imię Mara, jej ulubione przedmioty to geografia i historia. Gdy dorośnie, chce zostać weterynarzem i działać jednocześnie w Greenpeasie. Ma metr sześćdziesiąt wzrostu, rozmiar buta trzydzieści dziewięć i jest podobna do matki. Najchętniej jada spaghetti z sosem pomidorowym.

Jesienią 2012 roku Luisa, beniaminek, obchodziła szóste urodziny.

Gdy Katharina zaszła w ciążę z Luisą, już od roku pracowała jako copywriterka w agencji reklamowej, po jedenastu latach bycia gospodynią domową niezmiernie cieszyła się pracą i niezależnością finansową. Przerażała ją niechciana ciąża; na świat przyszła dziewczynka, a ona miała ją w tych pierwszych, pełnych problemów miesiącach kochać.

Ogólnie rzecz biorąc, najmłodsza córka – tak jak jej starsza siostra – jest spokojnym dzieckiem, które dużo samo zajmuje się sobą, ale coś w niej niepokoi Katharinę. Czasem nie znosi charakteru swojej Luisy. Jej wyrzuty sumienia wówczas jeszcze bardziej rosną.

Luisa nie lubi bawić się z innymi dziećmi, najchętniej odgrywa w domu księżniczkę, sama godzinami przebiera się i maluje w swoim pokoju, żeby potem przeglądać się w dużym lustrze, wciąż i wciąż się obracać i posyłać dłońmi dookoła siebie całusy. Uwielbia ładne sukienki i spódniczki, każdego ranka długo się zastanawia, w co ma się ubrać; gdy zimą musi włożyć spodnie, wybuchają gwałtowne kłótnie; Luisa rzuca się na podłogę, wierzgając, jeśli choć jeden kosmyk jej włosów nie leży tak, jak powinien.

Jest drobna, porusza się z wdziękiem i chodzi dwa razy w tygodniu na zajęcia baletowe. W weekend, kiedy do domu przyjeżdża ojciec, jest w swoim żywiole, w salonie kręci przed nim piruety i podlizując się, pyta wielokrotnie, czy tańczy lepiej od mamy. Gdy się skaleczy, najpierw rozgląda się dookoła, czy ktoś ją widzi, a dopiero potem zaczyna płakać; gdy wie, że ktoś jest w pobliżu, czule pieści psa, a gdy się jej wydaje, że jest sama, krzyczy na zwierzaka, że musi się jej słuchać i ciągnie go za ogon. Arthur, który kiedyś zauważył zatroskane spojrzenia Kathariny, uspokajał:

– Nie martw się, to się ułoży.

Luisa ubóstwia Victorię, czesanie jej włosów to dla niej najpiękniejsza rzecz. Jest w siódmym niebie, gdy może siedzieć w pokoju starszej siostry, nawet jeśli Victoria się uczy, a ona musi być cicho. Leonora jest zazdrosna o ten intymny związek sióstr i dlatego zachowuje się przekornie wobec młodszej.

– Jesteś tylko laleczką z 08/15 – rzuca.

Luisa ma metr trzydzieści trzy wzrostu, nosi buty w rozmiarze trzydzieści cztery, chodzi do pierwszej klasy szkoły podstawowej, a jej ulubionym przedmiotem jest czytanie. Jest podobna do swojej matki. Najchętniej jada zupę naleśnikową. Mówi się na nią Lui.

Julius Bergmüller urodził się w listopadzie 1972 roku i jest o cztery miesiące starszy od swojej żony Kathariny. Jak czytelnik już wie, ma nie tylko żonę i czwórkę dzieci, lecz także kochankę w Tyrolu, z którą chętnie jeździ na wycieczki narciarskie. To go w końcu zgubi. (Ukrywa przed żoną jeszcze inne rzeczy, o których jednak czytelnik na razie nie wie).

Julius uwielbia stare budynki i stare meble. Nowoczesnych budowli ze stali, szkła i betonu, które projektował i budował kiedyś jego ojciec architekt, nie rozumie i nie chce zrozumieć. Skrajna nowoczesność go odpycha. W wolnym czasie może godzinami odrestaurowywać wiekową zepsutą szafę albo łóżko, by dać im nowe życie. Już jako gimnazjalista rozkoszował się pomaganiem popołudniami staremu renowatorowi w jego warsztacie. Później zdecydował się studiować w Wiedniu renowację i konserwację zabytków, ale musiał przerwać studia, gdy Katharina zaszła w nieplanowaną ciążę.

Julius chętnie słucha muzyki wszelakiego rodzaju. Nie lubi tańczyć. Nienawidzi chaosu, jest w tym względzie bardzo pedantyczny, czasem męczy go hałas – poza warsztatem. Kocha swoje dzieci, ale harmider, niepokój i nieporządek, do których się przyczyniają, zupełnie wyprowadzają go z równowagi.

Julius jest wysoki, ma ciemne włosy i oczy, a jego nos wydaje się nieco za duży. Prawdopodobnie okazałby się podobny do swojej zmarłej matki Eve. Najchętniej jada stek z sosem śmietanowo-pieprzowym.

Arthur Bergmüller jest ojcem Juliusa. Urodził się w 1940 roku i dorastał w młynie jako trzymany pod kloszem jedynak, był oczkiem w głowie swoich rodziców: Maxa i Luzii.

W latach sześćdziesiątych Arthur zaczął studiować w Wiedniu architekturę i dokończył studia w Paryżu. Potem tam został, nie tylko dlatego, że znalazł idealne miejsce pracy, lecz przede wszystkim dlatego, że dobrze się czuł w tym mieście. Dopiero dziesięć lat później, gdy stracił swoją wielką miłość, opuścił Francję i mieszkał przez kilka lat w Berlinie i Sztokholmie, gdzie tylko pracował jak opętany.

Arthur jest architektem duszą i ciałem. Kiedyś lubił wyraźne, proste linie i struktury oraz zestawienie betonu i stali, później jego styl się zmienił, stał się miększy. Arthur zaczął preferować drewno i szkło jako materiały budowlane.

Od jesieni 1978 roku mieszka w górskim młynie w P. Początkowo zdystansowany wobec swojego rodzinnego domu i ludzi w miejscowości, teraz czuje się tu bardzo dobrze, nie wyobraża sobie, że mógłby mieszkać gdzie indziej.

Jako młody mężczyzna Arthur był towarzyski i wesoły, dużo pracował, wiele podróżował i balował, z kręgiem swoich przyjaciół wyczyniał wszystkie możliwe głupoty. Przyjaciele Arthura nazywali go zdolną bestią. Śmierć Eve go zmieniła, przez lata trwał w żałobie, stał się zamknięty i twardy. Później chciał znaleźć miłość, chociażby po to, żeby w domu była kobieta – gospodarstwo prowadzone przez dwóch mężczyzn często okazywało się bardziej niż beznadziejne, zwłaszcza w święta. Spotykał się z kobietami, a pewna nauczycielka nawet bardzo się w nim zakochała, ale on nigdy nie czuł do nich dostatecznie dużo. Miał wrażenie, że brakuje w nim uczuć.

Jego stosunki z synem są napięte, Arthur żywi przeświadczenie, że Julius go odpycha, i czuje się z jakiegoś powodu winny, ale nie potrafi powiedzieć dlaczego. Dba o dobre kontakty z synem, a jeszcze bardziej dba o żonę Juliusa i czworo swoich wnucząt, które kocha ponad wszystko. Gdy ciężarna Katharina wprowadziła się do jego domu, odzyskał spokój.

Troszcząc się o rodzinę swojego syna, chce odrobić to, co przegapił w jego dorastaniu. Ale Juliusa to nie cieszy, jest zazdrosny, o czym jednak nie wie Katharina.

Przekład: Aldona Zaniewska

Redakcja: Katarzyna Skwark

Korekta: Anna Sidorek, Krystian Gaik

Projekt okładki: Tomasz Majewski

Zdjęcie wykorzystane na I stronie okładki: © Alexander Kuzmin

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-391 Warszawa, al. 3 Maja 12

tel./faks (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-4480-7

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.