Redakcja

Autor: Lesław Zieliński

Kierownik Grupy Wydawniczej: Julita Lewandowska-Tomasiuk

Redaktor: Kinga Grodzicka-Lisek

Menager produktu: Rafał Kępka

Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski

Projekt graficzny okładki: Piotr Fedorczyk

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Drukarnia: MDRUK

Wydanie 2

ISBN: 978-83-269-6402-2

Nakład: 200 sztuk

Cena: 99 zł

Informacje i zamówienia:

e-mail:cok@wip.pl

infolinia: 22 518 29 29

faks: 22 617 60 10

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o.

ul. Łotewska 9A, 03-918 Warszawa

NIP: 526-19-92-256

Numer KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy

Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

Tel.: 22 518 29 29, faks: 22 617 60 10

© Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o. Warszawa 2017 r.

Wstęp

Magazyn jest jednostką funkcjonalno-organizacyjną, przeznaczoną do magazynowania dóbr materialnych (zapasów) w wyodrębnionej przestrzeni według ustalonej technologii, wyposażoną w odpowiednie urządzenia i środki techniczne, zarządzana i obsługiwana przez zespół pracowników w tym celu przeszkolonych.

W małych i średnich przedsiębiorstwach produkcyjnych z reguły występują magazyny wielobranżowe, ale obok nich są organizowane również magazyny jednobranżowe przeznaczone dla składowania materiałów do produkcji, np. stali, drewna, artykułów chemicznych, materiałów budowlanych, gazów technicznych i magazyny wyrobów gotowych. Magazyny organizowane są na potrzeby całego zakładu lub dla poszczególnych działów, wydziałów produkcyjnych. Wynika to z potrzeb organizacyjnych firmy albo tylko z możliwości przestrzennych zakładu. Oprócz magazynów produkcyjnych organizowane są również magazyny międzyoperacyjne i magazyny podręczne przeznaczone do krótkotrwałego składowania niewielkich zapasów materiałów podstawowych, pomocniczych czy narzędzi. Innym rodzajem magazynów są magazyny hurtu jedno lub wielobranżowe organizowane przez firmy zajmujące się okresowym przechowywaniem określonych rodzajów materiałów a także skupem i sprzedażą towarów.

Każdy rodzaj magazynu oprócz miejsca na przechowywanie materiałów posiada mniej lub bardziej rozbudowany i utechniczniony system transportu poziomego i pionowego. W każdym magazynie zatrudniani są pracownicy wykonujący ręczne prace transportowe, obsługujący techniczne urządzenia transportowe czy prowadzący dokumentację magazynową. Wszyscy pracownicy zatrudnieni w gospodarce magazynowej, podobnie jak pracownicy bezpośrednio produkcyjni, narażeni są na różnego rodzaju zagrożenia. Mogą one pochodzić od samych materiałów (magazyn chemiczny), środków transportu (wózki podnośnikowe), sposobów składowania materiałów i warunków środowiska pracy (magazyn otwarty). Pracownicy ci narażeni są także na uciążliwości spowodowane pracą w ograniczonych przestrzeniach, koniecznością wykonywania prac w narzuconym tempie jak również stres związany z odpowiedzialnością materialną za magazynowane materiały czy wyroby.

Dla osób organizujących prace w magazynach i odpowiedzialnych za bezpieczeństwo pracowników magazynu (a nawet bezpieczeństwo osób trzecich) istotnym jest fakt, że nie ma oddzielnych przepisów dotyczących bezpośrednio bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, składowaniu materiałów. Sytuacja taka powoduje konieczność korzystania z wielu aktów prawnych jednocześnie, od ogólnych przepisów bhp poprzez przepisy branżowe do norm technicznych, a w wielu sytuacjach z zasad dobrej praktyki magazynowej.

Statystyki PIP pokazują, że prace związane z gospodarką magazynowa nie należą do najbezpieczniejszych .W latach 2010-2011 wystąpiło około 290 wypadów w miejscach magazynowania, w których poszkodowanych zostało 337 osób, z czego 113 doznało ciężkich urazów ciała i aż 44 osoby to ofiary śmiertelne.

Widać, że problem bezpieczeństwa pracowników magazynowych jest poważny. Stąd potrzeba opracowania, które pomoże pracodawcom, osobom kierującym pracownikami, pracownikom służby bhp i samym magazynierom poznać, czy tylko przypomnieć sobie, wymagania bhp przy składowaniu materiałów. Ważne są również informacje o sposobach bezpiecznego organizowania i prowadzenie prac magazynowych. Niezbędna jest także wiedza na temat identyfikacji zagrożeń i stosowania odpowiednich środków profilaktycznych i korygujących ograniczających skutki zagrożeń.

Oddawane czytelnikom opracowanie zawiera omówienie wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczących budowli magazynowych, pomieszczeń pracy usytuowanych w budynkach magazynowych oraz stosowania urządzeń transportowych, wraz z wymaganiami bezpieczeństwa pożarowego także cały szereg zasad składowania i magazynowania różnego rodzaju materiałów z uwzględnieniem materiałów niebezpiecznych.

Rozdział I Wymagania budowlane oraz bhp dla pomieszczeń magazynów

Rodzaje obiektów magazynowych

Magazyny są organizowane na potrzeby całego zakładu lub dla poszczególnych działów, wydziałów produkcyjnych.

Wynika to z potrzeb organizacyjnych firmy albo tylko z możliwości przestrzennych zakładu.

Oprócz magazynów produkcyjnych bywają również organizowane magazyny międzyoperacyjne i magazyny podręczne przeznaczone do krótkotrwałego składowania niewielkich zapasów materiałów podstawowych, pomocniczych czy narzędzi. Innym rodzajem magazynów są magazyny hurtu jedno – lub wielobranżowe organizowane przez firmy zajmujące się okresowym przechowywaniem określonych rodzajów materiałów, a także skupem i sprzedażą towarów.

Każdy rodzaj magazynu oprócz miejsca na przechowywanie materiałów ma mniej lub bardziej utechniczniony, rozbudowany system transportu poziomego i pionowego.

Klasyfikacja obiektów magazynowych

Obiekty magazynowe można klasyfikować na różne sposoby, np. w zależności od:

1) rodzaju budowli:

– otwarte: place składowe, baseny, doły,

– półotwarte: wiaty,

– zamknięte: niskie, piętrowe, regałowe wysokiego składowania,

– specjalne: silosy, cysterny;

2) rodzaju wyposażenia w urządzenia do składowania:

– niskiego składowania – do 4,2 m,

– średniego składowania – od 4,2 do 7,2 m,

– wysokiego składowania – od 7,2 do 25m (i wyżej);

3) rodzaju działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo wykorzystujące magazyn:

– przemysłowe,

– handlowe,

– usługowe,

– skupu,

– transportowe;

4) pełnionej funkcji:

– magazyn zapasów – w zakładach produkcyjnych,

– magazyn przeładunkowy – w firmach transportowych,

– magazyn dystrybucyjny – w firmach zaopatrzeniowych;

5) sposobu użytkowania:

– własne,

– usługowe,

– wspólne,

– międzybranżowe,

– regionalne.

Inny, bardzo istotny z punktu widzenia bhp, sposób podziału magazynów wiąże się z organizacją pracy magazynu – rodzajem jego obsługi. Rozróżnia się tu magazyny:

l bez stałej obsługi – pracownicy wykonują prace, czynności magazynowe okresowo – w zależności od potrzeb poniżej 2 godz. w ciągu jednej zmiany roboczej,

l ze stałą obsługą – pracownicy wykonują czynności magazynowe przez całą dniówkę roboczą albo powyżej 4 godzin w ciągu jednej doby.

Z punktu widzenia ogólnych przepisów bhp te pierwsze magazyny nie będą traktowane jako stałe miejsca pracy, natomiast te drugie muszą spełniać wymagania dla stałych miejsc pracy.

Wymagania techniczno-budowlane dla obiektów zamkniętych

Tego rodzaju obiekty magazynowe muszą podstawowo spełniać wymagania zawarte w:

l ustawie Prawo budowlane,

l rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie,

l rozporządzeniu w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,

l rozporządzeniu w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Budynki magazynów, w których znajdują się pomieszczenia pracy, powinny być projektowane i budowane zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, prawa budowlanego oraz ochrony przeciwpożarowej. Innymi słowy, muszą być zbudowane i utrzymywane zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach techniczno-budowlanych. W szczególności trzeba zadbać o spełnienie wymagań dotyczących bezpieczeństwa: konstrukcji, pożarowego, użytkowania, a także odpowiednich warunków higienicznych i zdrowotnych oraz ochrony środowiska, oszczędności energii i odpowiedniej izolacyjności cieplnej ścian i innych przegród.

Warunki użytkowe

W każdym obiekcie należy też zapewnić warunki użytkowe zgodne z jego przeznaczeniem. Chodzi o zaopatrzenie w wodę, energię elektryczną i cieplną oraz – w zależności od potrzeb – w gazy, paliwa, przy założeniu efektywnego wykorzystania tych czynników.

Magazyn powinien być wyposażony w instalacje do usuwania ścieków przemysłowych i komunalnych oraz wody opadowej. Musi też mieć zorganizowany system zbierania i usuwania odpadów przemysłowych i komunalnych wraz z ich segregacją.

Lokalizując obiekty magazynowe, należy pamiętać o tym, by było zapewnione poszanowanie, występujących w obszarze obiektu, uzasadnionych interesów osób trzecich, np. dostęp do drogi publicznej i chodnika.

Ważne

Budynki magazynowe muszą być odpowiednio dostosowane do rodzaju przechowywanych materiałów, stosowanych systemów transportu oraz liczby zatrudnionych pracowników, tak by zapewnić im odpowiednie – wymagane przepisami warunki bezpieczeństwa i higieny pracy. Jeżeli w obiekcie zatrudnione będą również osoby niepełnosprawne (w szczególności poruszające się na wózkach inwalidzkich), to warunki należy dostosować do potrzeb i możliwości tych osób.

Powierzchnię (przestrzeń) użytkową magazynu, służącą bezpośrednio do zaspokojenia potrzeb związanych z przechowywaniem towarów, można podzielić na kilka rodzajów w zależności od jej przeznaczenia:

l Powierzchnia podstawowa to powierzchnia przeznaczona do zaspokojenia podstawowych potrzeb wynikających z funkcji budynku lub jego wydzielonej części – czyli do celów magazynowych.

l Powierzchnia (przestrzeń) pomocnicza jest przeznaczona do zaspokojenia pomocniczych potrzeb wynikających z funkcji budynku, np. w budynku magazynowym mogą to być pomieszczenia administracyjne, socjalne.

l Powierzchnia (przestrzeń) przyjęcia-wydania jest przeznaczona do wykonywania wszystkich czynności związanych z przyjmowaniem i wydawaniem towarów.

l Powierzchnia (przestrzeń) przepływu zapasów jest przeznaczona do przemieszczania zapasów z powierzchni przyjęcia na powierzchnię wydania poprzez powierzchnię składową.

l Powierzchnia (przestrzeń) manipulacyjna jest przeznaczona do swobodnego ruchu przy układaniu i pobieraniu zapasów z urządzeń do składowania lub stosów znajdujących się między powierzchniami zajętymi przez składowane towary. Obejmuje wszystkie drogi manipulacyjne, przejazdowe, powierzchnie manipulacyjne i inne powierzchnie niezaliczone (przeznaczone) do powierzchni składowej.

Po takim funkcjonalnym podziale powierzchni magazynu widać, że powierzchnia magazynu i jego wysokość jest determinowana:

l ilością i rodzajem składowanych towarów,

l sposobem składowania,

l rodzajem i liczbą stosowanych środków transportu,

l miejscami przeprowadzanych czynności ładunkowych i ich natężenia w ciągu dnia pracy.

Można powiedzieć, że w większości magazynów, a w szczególności tych, w których do prac transportowych wykorzystuje się środki techniczne i składowanie regałowe, nie powinno mieć problemu z zapewnieniem wymaganych przepisami minimalnych wysokości, objętości i wolnej powierzchni dla stanowisk pracy. Warto jednak pamiętać, że niezapewnienie wolnej powierzchni może występować na pojedynczych stanowiskach pracy w sytuacji bałaganu w magazynie czy przy nieprawidłowej organizacji prac.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Rozdział I Wymagania budowlane oraz bhp dla pomieszczeń magazynów

Rozdział II Oświetlenie i ogrzewanie magazynów

Rozdział III Wymagania dla dróg magazynowych

Rozdział IV Ogólne warunki bezpieczeństwa pożarowego

Rozdział V Wyposażenie magazynu – zasady bezpiecznego składowania

Rozdział VI Zasady bezpieczeństwa dla magazynów otwartych i półotwartych

Rozdział VII Zasady bhp podczas transportu magazynowego

Rozdział VIII Organizacja zmechanizowanych prac magazynowych

Rozdział IX Magazynowanie gazów technicznych

Rozdział X Magazynowanie gazów płynnych w butlach

Rozdział XI Magazynowanie chemicznych materiałów niebezpiecznych

Wykaz aktów prawnych

Polskie Normy

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71