Tytuł oryginału

A WORD FOR LOVE

Copyright © 2017 by Emily Robbins

All rights reserved

Projekt okładki

Wojtek Świerdzewski

Redaktor prowadzący

Joanna Maciuk

Redakcja

Anna Płaskoń-Sokołowska

Korekta

Katarzyna Kusojć

Grażyna Nawrocka

ISBN 978-83-8123-480-1

Warszawa 2017

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Moim rodzicom oraz Arthurowi,

z wyrazami miłości

PRZEDTEM

Niewielkie, zwyczajne pudełko zostało mi dostarczone pod drzwi. Było zaadresowane do mnie, ale jedynie moim imieniem, wypisanym boleśnie równymi literami, bez żadnego nachylenia, jakby osoba, która je stawiała, nie nawykła do pisania po angielsku. To był dla mnie pierwszy znak. Od razu pomyślałam, że to przesyłka od madame. Zostawiłam u niej parę książek, które od lat obiecywała mi odesłać. Kiedy jednak podniosłam paczkę, stwierdziłam, że jest za lekka, żeby zawierać książki. W jednym rogu znajdowały się zagraniczny znaczek i oznaczenia policji.

Powoli otworzyłam pudełko. Ze środka wysypały się papiery: wiersze, wydrukowane esemesy, przedarte na pół wizytówki. Zaczęłam je wygładzać, wszystkie te chusteczki higieniczne kupowane całymi paczkami tylko po to, by na nich pisać. Pudełko przesłał mi pewien policjant, znał wagę tych dokumentów. Dawno temu usłyszałam, że to prawdziwy Qais, czyli wielki kochanek. I że kiedyś przyczepił wiersz do ucha pluszowego misia, którego potem wysłał ukochanej. Miś miał symbolizować miłość. Wiersz tylko to dokumentował.

Chcę to zapisać swoją ręką – Beo, czy pamiętasz jeszcze arabski?

Pragnę to zapisać swoją ręką. Wszystko, co robiłem od 20 stycznia 2005 roku aż po dzień dzisiejszy, jeśli tylko było romantycznej natury, czyniłem dla Nisrine. Bo nie jestem w stanie mówić tych wszystkich rzeczy innej dziewczynie, robić ich dla innej – tylko dla niej. Nie ma innej poza nią. Zapisuję to tu i poświadczam moim imieniem. Nazywam się Adel Ammar Ibrahim Talbani, to moje oficjalne imię i nazwisko. Niektórzy znają mnie jako Abu Taliba, tak właśnie zwracano się do mnie na komisariacie. A dla kolegów jestem Ammarem, tak na mnie wołają. Ale na imię mam Adel. I byłem policjantem. A piszę to do Bei, ponieważ jak już wspomniałem, nie istnieje dla mnie żadna inna dziewczyna poza Nisrine. Moja miłość do niej nigdy się nie zmieni – jeśli już, to jedynie się umocni. Bea o tym wie, bo znała Nisrine. A Nisrine wiedziała wszystko. Z całego serca życzę jej szczęścia.

Adel, 21 stycznia 20 –

Wyjechałam do ojczyzny Adela jako studentka arabistyki i wróciłam stamtąd pół roku przed planowanym terminem, przekonana, że nigdy więcej nie wybiorę się za granicę. A wszystko to za sprawą Nisrine. Pragnęłam zamknąć się w moim pokoju i więcej z niego nie wychodzić, żeby przypadkiem nie napytać komuś biedy. Próbowałam wymazać w ten sposób swoją winę. Bo czułam się winna.

Bea o tym wie, bo znała Nisrine. A Nisrine wiedziała wszystko…

Kobieta, u której mieszkałam, zawsze powtarzała, że człowiek, który jest w stanie pisać, ma czyste sumienie. Wyjęłam jeden po drugim wiersze policjanta. Przejrzałam dokumenty. Rozłożyłam je przed sobą, żeby móc na nie patrzeć podczas pracy. A potem zaczęłam pisać, by oddać tej historii sprawiedliwość i oczyścić sumienie.

SPOTKANIE

Rdzawe niebo sprowadziło deszcz do tego obcego miasta. Wieczorami ludzie podnosili głowy, pocierali dłońmi czoła i powtarzali: „Jutro spadnie deszcz”. Wiatr przeganiał chmury. Ale następnego dnia wcale nie zaczęło padać. Kolejnego zresztą też nie.

Deszcze nadeszły dwa tygodnie później, przepowiednie wreszcie się sprawdziły. Mężczyźni przed meczetami obmywali stopy deszczówką, ostrożnie wsuwali je pod krany z wodą, przytrzymując okrycie nad głową, by uchronić się przed zmoknięciem. Krople deszczu rozpryskiwały się na ich czołach niczym gwiazdy, spływały lśniącymi strużkami po ich poradlonych czołach aż po białka zamglonych oczu. To w nich całe miasto widziało zachmurzone niebo.

Przez pewien czas z powodu ulew nie było prądu. Mieszkańcy siedzieli w domach przy nikłym świetle świec. Nocami niebo zdawało się płonąć. A pasażerowie przelatujących po nim samolotów nie mieli pojęcia, że poniżej znajduje się miasto.

Rankiem deszcze ustały, a kiedy wiatr rozwiał ostatnie chmury, zaczęło się świętowanie. Wylegający na ulice ludzie obserwowali resztki deszczówki spływające po kocich łbach, palące słońce zdawało się wręcz pulsować. Woda porwała ze sobą kurz i porzucone worki ze śmieciami, a potem spłynęła ku autostradom i wydmom. W oknach suszyły się dywaniki, na balkonach powiewały przemoczone ubrania, zwieszając się nisko nad ulicami budzącego się ze snu miasta.

Razem z ulewą pojawili się policjanci. Ledwie deszcze ustały, wylegli na zewnątrz, smagli, rozkoszujący się zapachem bruku świeżo wymytego deszczem. Wyciągnęli na ulicę mokre worki z piaskiem, by te wyschły w słońcu, a potem ułożyli z nich stertę pośrodku pasa ruchu. Schnące worki wydzielały słodki zapach, podczas gdy policjanci układali kolejne przez całą szerokość jezdni, aż wreszcie utworzyli z nich barykadę.

Wszystkie samochody zatrzymywały się przy niej, a policjanci, wsparci o worki, sprawdzali dokumenty kierowców i rejestracje. Jechaliśmy autem w siódemkę, wracaliśmy z targu, a żadne z nas nie miało zapiętego pasa. Prowadził baba, madame i Abudi siedzieli z przodu, a ja i Nisrine z tyłu razem z dwiema dziewczynkami, Lemą i Dounią. Rozmawialiśmy o wręczeniu policjantowi łapówki.

Madame pozbierała od nas jabłka i włożyła je do torby.

– Proszę, Beo, daj je policjantowi.

Nie chciałam tego zrobić, ale madame mnie nie słuchała.

– Masz, Nisrine – powiedziałam. – Daj je policjantowi.

Dotarliśmy do worków z piaskiem, które ciągnęły się od komisariatu aż po miejski ogród. Baba opuścił szybę.

– Teraz, Beo.

Obie z Nisrine wysiadłyśmy i wśród chichotów wręczyłyśmy jednemu z funkcjonariuszy torbę z jabłkami, a potem wskoczyłyśmy z powrotem do auta. Policjant zajrzał do torby, żeby sprawdzić jej zawartość. Spod szarej czapki wystawały mu włosy, tak jasne, że aż lśniły w słońcu. Popatrzył przez okno od strony madame na tylne siedzenie, gdzie siedziałyśmy z Nisrine, ciągle chichocząc.

A potem sprawdził prawo jazdy baby.

– Jedźcie – powiedział, ściskając torbę z jabłkami. – Jedźcie.

Nie ujechaliśmy daleko. Zatrzymaliśmy się zaraz po drugiej stronie barykady, naprzeciwko naszego domu. Obejrzałam się, żeby spojrzeć na policjanta.

Baba dostrzegł to w tylnym lusterku i zażartował:

– Widzę, że Bea lubi blondynów.

Siedząca ze mną na tylnym siedzeniu Dounia też zachichotała.

– Dounia, przestań – upomniała ją madame. – Młodym panienkom nie przystoi takie zachowanie.

Później dowiedziałam się, że ten policjant też nas obserwował. Patrzył, jak wysiadamy z auta, a potem bez trudu nas odszukał, kiedy na balkonie czwartego piętra wietrzyłyśmy buty. Białe lakierki Dounii były tak małe, że niemal prześliznęły się między prętami barierki. Policjant widział, jak Nisrine pochyla się, żeby je poprawić.

Jego koledzy nadal sprawdzali dokumenty kierowców i rejestracje aut, w końcu jednak postanowili wybrać się po papierosy.

– Chodź, Adel! – zawołali do blondyna.

A tymczasem on ciągle ściskał w rękach torbę z naszymi jabłkami.

Przy workach z piaskiem zatrzymał się kolejny samochód, z którego też dobiegał chichot. Jasnowłosy policjant przepuścił auto. Chyba po prostu podobał mu się ten dźwięk.

BEA

Poznałam madame dzięki agencji, która wyszukiwała zagranicznym studentom zakwaterowanie u miejscowych rodzin. Miałam dwadzieścia jeden lat, właśnie przyleciałam ze Stanów. Jeszcze przed moim przyjazdem uniwersytet przekazał pieniądze agencji, a agencja zapłaciła madame czynsz za pierwszy miesiąc − sto pięćdziesiąt dolarów. Madame po raz pierwszy gościła u siebie studentkę z zagranicy. A ja po raz pierwszy byłam studentką goszczącą za granicą.

Mieszkaliśmy w pięciopokojowym mieszkaniu z balkonem wychodzącym na centrum miasta. Widać z niego było szare dachy domów, a w oddali potężny most, biegnący na północ aż ku pałacowi prezydenckiemu, minaretom meczetów i ich zielonym światłom na skraju autostrad. Naprzeciwko znajdował się komisariat policji, szary, również czteropiętrowy budynek. Z naszego balkonu widać było policjantów pełniących wartę na jego płaskim, długim dachu. Z szeroko rozstawionymi nogami, stali na wszystkich czterech rogach. Pośrodku dachu znajdowały się prowizoryczna budka i niewielka wieżyczka z krzesłem i telefonem na wypadek, gdyby trzeba było się skontaktować z wartownikami. Popołudniami słyszeliśmy, jak policjanci zamawiają przez telefon herbatę. Za komisariatem znajdowały się kolejne betonowe budynki, ciągnące się nierównymi rzędami, zupełnie jak buty, które przyjaciele baby zostawiali przy drzwiach, zanim weszli do salonu, żeby dyskutować o polityce. Kiedy wszyscy zniknęli już w środku, razem z madame i Nisrine przykucałyśmy i poprawiałyśmy te buty, żeby stały równo. Ścierałyśmy kurz ze skórzanych języków. Zwijałyśmy schludnie skarpetki i odkładałyśmy je tuż obok tych należących do dzieci. Madame oceniała mężczyzn po butach – ten, który o nie dbał, będzie dbał o rodzinę.

Mieszkanie zajmowali madame i jej mąż, baba, oraz ich dzieci: Lema, Abudi i Dounia. Lema miała czternaście lat, Abudi dziewięć, a Dounia cztery. Przez ostatni rok madame miała dwie służące, które się nie sprawdziły, po czym z Indonezji przyjechała Nisrine. No a teraz dołączyłam do nich jeszcze ja, Amerykanka.

Za sto pięćdziesiąt amerykańskich dolarów miesięcznie miałam zapewnione pół łóżka oraz świeże jedzenie, szansę na poznanie języka i literatury, które tak kochałam, a poza tym kiedy wychodziłam z domu, ktoś martwił się o mnie, dopóki nie wróciłam. Za pół łóżka, dodatkową ciepłą wodę i zmartwienia madame otrzymywała amerykańskie dolary, którymi płaciła potem Nisrine.

Madame mówiła, że kiedy dostawało się służącą z Indonezji, ta zawsze miała czarną walizkę i biały hidżab. Tak samo było z Nisrine, ale w końcu wszyscy tego oczekiwali. Pojechali do podupadającej dzielnicy miasta − madame, baba i dzieci. Człowiek z agencji miał paszport Nisrine. Wręczył go babie z zaleceniem, żeby dobrze go ukryć. Potem dodał, że dziewczyna nie zna numerów telefonów do domu, w razie jakichkolwiek problemów najlepiej więc dzwonić od razu do niego. Jego numer znajdą w paszporcie.

W tym kraju wymiana waluty odbywała się tylko w jedną stronę. Można było wymienić dolary na miejscowe pieniądze, ale na odwrót już nie. Zwyczajnie było to nielegalne. Dopuszczalne było posługiwanie się wyłącznie miejscową walutą, za to wywożenie jej z kraju również było zabronione. Większość międzynarodowych interesów bazowała więc na amerykańskich dolarach, a ludziom, którzy otrzymywali zapłatę wyłącznie w miejscowej walucie, zawsze tych dolarów brakowało. Dlatego wiecznie próbowali je zdobyć, nawet jeśli ich międzynarodowe interesy ograniczały się do zatrudniania indonezyjskiej służącej, takiej jak Nisrine.

Nisrine dostawała sto dwadzieścia pięć dolarów miesięcznie, do tego należało jeszcze doliczyć opłatę dla agencji. W rezultacie madame zawsze potrzebowała dolarów. To ją skłoniło do przyjęcia pod swój dach studentki z Ameryki, dzięki czemu miała się pozbyć problemów z gotówką.

Nisrine też płaciła agencji. Żeby tu przyjechać, musiała się zapożyczyć – cała jej roczna gaża z góry – a poza tym odkładała pieniądze, żeby po powrocie do ojczyzny wybudować dom. W rezultacie ona również ciągle potrzebowała gotówki. Od gości odwiedzających rodzinę madame często otrzymywała jakieś drobne podarki.

„To dla twojej dziewczyny”, mówiła na przykład jakaś ciotka, wręczając madame banknot zawinięty w cienką chustkę.

„Kup sobie coś ładnego”, rzucała kuzynka baby, wtykając Nisrine dwie srebrne monety.

Goście nie przynosili prezentów dla pani domu, ale zawsze mieli coś w zanadrzu dla Nisrine, co bardzo cieszyło madame. „Widzicie, jacy są dla niej dobrzy?”, lubiła powtarzać. „Myślą o niej więcej niż o mnie!”.

Ponieważ byłam cudzoziemką, madame ciągle się o mnie martwiła, podobnie jak o Nisrine, chociaż w odmienny sposób. W jej przypadku martwiła się głównie o komunikację. O to, że Nisrine będzie zapraszała do domu obcych mężczyzn, czy na pewno nie pomyliła jodyny z wybielaczem albo czy użyła dość detergentu do szorowania garnków.

– Pilnuj jej, Beo – poleciła mi któregoś razu. Siedziałam więc w kuchni i obserwowałam, czy Nisrine dokładnie usuwa białą skórkę z pomarańczy, które mieliśmy jeść.

– Ile masz braci i sióstr, Nisrine?

– Dziewiętnaścioro.

– Dziewiętnaścioro?

Jej dłonie przypominały ptaki skubiące białą otoczkę owoców. W ojczyźnie Nisrine istnieje legenda o dziewczynie, która zamieniła się w ptaka. Tak kochała tęczę, że któregoś dnia wzbiła się w niebo i już nigdy nie wróciła do domu. U madame często opowiadałyśmy sobie takie historie.

– A ty ile masz braci i sióstr? – zapytała Nisrine.

– W ogóle nie mam rodzeństwa.

– W ogóle?

Z jej zdumionego tonu od razu się zorientowałam, że w tych rejonach całkowity brak rodzeństwa jest równie dziwny jak dziewiętnaścioro braci i sióstr. Nisrine obrała dwie pomarańcze i Lema zabrała je do salonu. Wtedy Nisrine pokazała mi zdjęcia. Na wszystkich była z mężem i dzieckiem, głowę miała odsłoniętą. Opuściła dom, kiedy jej synek skończył rok. Teraz miał prawie dwa. Próbowałyśmy zgadywać, jakie słowa może już znać.

– Książka – powiedziałam.

Nisrine popatrzyła na mnie z zaciekawieniem.

– Lubisz książki, Beo?

– Zwierzę – zgadywałam dalej.

– Lubię zwierzęta.

– Miłość – dodałam.

– Świat – orzekła Nisrine.

Ja też mogłam pokazać Nisrine zdjęcie. Fotografię moich rodziców z czasów jeszcze przed ślubem, na której mama wyglądała zupełnie jak ja. To zdjęcie miało mi przypominać, że można znaleźć faceta, nawet jeśli twoje włosy wyglądają, jakby w nie piorun strzelił.

Nisrine wzięła ode mnie fotografię.

– Twoja mama jest bardzo ładna – powiedziała, a potem zapytała: – Chcesz wiedzieć, jak wygląda moja? – I wydęła policzki.

– To znaczy, że jest gruba? – rzuciłam, niepewna, jak to rozumieć.

Nisrine parsknęła śmiechem.

– W naszej rodzinie wszyscy jesteśmy grubi. Za bardzo lubimy jeść.

Popatrzyłam na nią uważnie. Miała wąską talię i szczupłe nogi, które przypominały młode drzewka. Ze śmiechu trzęsły się jej piersi, ale nie brzuch. Później miałam się dowiedzieć, że to taki prywatny żart Nisrine, jej namiastka luksusu. Mieszkanie madame było niewielkie, nasza gromadka spora, więc każdy wyszukiwał sobie takie drobne przyjemnostki.

Mąż madame, baba, był w stanie spać zawsze i wszędzie, w każdych okolicznościach. To była jego odrobina luksusu. O czwartej po południu zjawiali się goście, a madame przyjmowała ich herbatą w obecności pochrapującego na kanapie męża, który nie budził się, nawet gdy żona stawiała mu tacę na brzuchu czy włączała telewizor.

Moim luksusem była miłość do książek. I do romansów. W domu madame nauczyłam się zagłębiać w lekturę jakiejś książki po arabsku i śnić na jawie tak intensywnie, że nie zwracałam uwagi na otoczenie. W ten sposób zyskiwałam trochę czasu wyłącznie dla siebie.

Nisrine żartowała. Robiła miny do dzieci i pokrzykiwała: „Jestem potworem!”, a one wybuchały śmiechem, bo dobrze wiedziały, że to nieprawda.

– Wcale nie jesteś gruba – zauważyłam.

– To dlatego, że nie jestem stara i bogata. Ale kiedyś będę bogata, będę miała restaurację i wielki dom, a wtedy ja i mój syn będziemy siedzieć i nie robić nic innego, tylko jeść.

***

Madame martwiła się o mnie, tak jak martwiła się o Nisrine. Bała się, że będę dotykać chorych zwierząt, bo moja mama jest weterynarzem, martwiła się o moją kobiecość i o nieprzekłute uszy. I o to, że po tym, jak dałyśmy jabłka tamtemu jasnowłosemu policjantowi, zaczęłam zwracać na niego uwagę. Często pełnił wartę na dachu komisariatu, złocista kreska na tle błękitnego nieba, niczym arabska litera alef. Gdyby nadal miał nasze jabłka, mógłby mi rzucić jedno, a ja bez trudu bym je złapała, wychyliwszy się przez barierkę balkonu, tak niewielka odległość nas dzieliła.

W kuchni madame chwyciła mnie za ucho, żeby wyrwać mnie z zamyślenia.

– Beo, dlaczego nie przekłujesz sobie uszu? Widzisz Nisrine? Ona ma przekłute.

Dounia wpadła do kuchni, żeby zwędzić chipsa, ale matka jej na to nie pozwoliła, więc dziewczynka wybiegła z powrotem.

– Widzisz Dounię? Ona też ma przekłute uszy. Moja córeczka. Musieli mi zrobić cesarskie cięcie. Bolało tak bardzo, że nie widziałam na oczy. Ciągle tylko pytałam, gdzie moje dziecko, bo w ogóle nie czułam, że je urodziłam.

Kiedy zjawiłam się w tym domu po raz pierwszy, madame posłała Nisrine do łazienki, żeby wydzieliła mi dwa kawałki papieru toaletowego, czyli tyle, ile wolno mi było zużyć po wysiusianiu się. Madame i Nisrine w ogóle go nie potrzebowały. Obok toalety znajdował się pomarańczowy gumowy wąż, którego używały do obmywania się w razie potrzeby.

Nisrine pomogła mi też zaciągnąć walizkę do sypialni. Na łóżku leżały dwie poduszki: jedna dla córki madame, Lemy, druga dla mnie. Nisrine sypiała na rozłożonej na podłodze macie.

Madame opróżniła dla mnie dwie szuflady w komodzie. W jednej z nich, z pomocą Nisrine, ułożyłam książki. Do drugiej próbowałam wcisnąć ubrania, ale nie dało się jej domknąć. Nisrine zainterweniowała:

– To szuflada na bieliznę. Miejsce książek jest w salonie.

– W porządku – powiedziałam. – Nie ma sprawy.

Lema była najstarszym dzieckiem madame, od zawsze dzieliła z kimś łóżko. Ja wychowałam się w odrestaurowanym wiktoriańskim domu, w którym mieszkałam tylko z matką. Zanim zjawiłam się tutaj, nie musiałam z nikim dzielić łóżka czy szuflad w komodzie ani pilnować, czy służąca dokładnie obiera pomarańcze. Po prostu nie mieliśmy służącej.

– Nie ma sprawy – zapewniłam madame. – Przecież będę wiedziała, gdzie ich szukać.

Przez chwilę wszystkie trzy stałyśmy bez słowa. Pierwsza odezwała się Nisrine:

– Nie martw się, Bea, jakoś temu zaradzimy.

Starannie wygładziła moją bieliznę, a potem wcisnęła ją między kartki, zaś madame zabrała moje koszule i powiesiła je w szafie, żeby książki mogły zostać w szufladzie, zawsze pod ręką.

Przyjechałam do tego obcego kraju, żeby się uczyć. Zjawiłam się tu z nadzieją odnalezienia w Bibliotece Narodowej pewnego konkretnego tekstu, a poza tym złożyłam podanie o przyjęcie na zajęcia na miejscowym uniwersytecie, ale jeszcze się do mnie nie odezwali, więc na razie przesiadywałam w kuchni i próbowałam ćwiczyć pisanie arabskich liter.

Jasnowłosy policjant za oknem skutecznie mnie rozpraszał. Ciągle śmiał się i żartował z kolegami. „Przynoś jej kwiaty”, wyobrażałam sobie, że tak właśnie mówią. „Nie oszukuj!”.

Podczas gdy ja śniłam na jawie, dzieci bawiły się moim laptopem. Naciskały raz za razem A, a potem klawisz delete.

– Jeśli jesteś w stanie pisać – orzekła madame – to znak, że masz czyste sumienie.

Przez chwilę patrzyłyśmy, jak dzieci naciskają klawisz E.

Jasne włosy lśniły w słońcu niczym świeża kurkuma.

Dounia aż za dobrze radziła sobie z używaniem klawisza delete − wykasowała całą moją pracę, więc madame wyciągnęła z szafy pasek baby.

– Przytrzymaj ją, Nisrine.

Abudi, Lema i ja siedzieliśmy w kuchni, nasłuchując. Już po wszystkim Dounia zamknęła się w sypialni i nie chciała wyjść.

Zatrzymałam się przed drzwiami, pełna wahania.

– Wszystko w porządku, Bea – powiedziała Nisrine. – Potrzebujesz czegoś? Możesz wejść.

Kiedy zapukałyśmy, żeby zabrać moją walizkę, Dounia śpiewała.

***

Pomimo problemów z klawiszem delete życie w mieszkaniu madame było ekscytujące. W czwartki babę odwiedzali przyjaciele i całymi godzinami przesiadywali w salonie, rozmawiając przy otwartych oknach o rządzie. W salonie znajdowały się niskie, bogato zdobione krzesła, umieszczone pod ścianami, oraz niewielkie rzeźbione stoliki, na których można było postawić szklanki z sokiem. Ponieważ krzesła znajdowały się wyłącznie pod ścianami, mężczyźni siedzieli daleko od siebie. Pomieszczenie było sporych rozmiarów, podłogę wyściełał gruby dywan, więc musieli mówić głośno, by się nawzajem słyszeć.

Kiedy mężczyźni siedzieli w salonie, reszcie domowników nie wolno było tam wchodzić. Od czasu do czasu baba otwierał drzwi i szedł do kuchni, żeby prosić madame o coś do jedzenia czy picia. Madame posyłała z jedzeniem Nisrine, a kiedy ta wracała, natychmiast zasypywałyśmy ją gradem pytań o mężczyzn. Ilu ich jest? Jak wyglądają? Abudi, jako jedyny chłopiec, mógł siedzieć z mężczyznami. Baba kładł swoją wielką dłoń na jego ramieniu i kazał mu siadać na kolanach któregoś z wujków. Zaciskał palce, żeby syn się nie wiercił. Abudi miał delikatne ramiona, zupełnie jak dziewczyna.

W pewien czwartek najlepszy przyjaciel baby, Amo Nasir, zjawił się razem z żoną, Moni. Dzięki temu my też mogłyśmy usiąść w salonie i przysłuchiwać się, jak baba i Amo Nasir udzielają przez telefon wywiadu dla telewizji.

Amo Nasir miał długi język i zęby jak gęsie jaja, a w całym kraju był znany jako ktoś w rodzaju tutejszego Nelsona Mandeli, ponieważ spędził tyle lat w więzieniu. Jego buty stały na podłodze obok krzesła, nie zostawił ich przy drzwiach jak my wszyscy. W jednej ręce ściskał telefon, w drugiej pilota od telewizora, kiedy udzielał wywiadu, wystukując bosą stopą rytm, a my chłonęliśmy każde jego słowo.

– Nie możemy nawet sypiać z własnymi żonami, żeby rząd o tym nie wiedział – powiedział Amo Nasir przez telefon i w telewizorze.

Jego żona, Moni, szturchnęła madame łokciem.

– Oj, a kto powiedział, że pozwalam mu ze sobą sypiać?

Wtedy po raz pierwszy zorientowałam się w związkach baby z polityką. Siedziałam spokojnie z resztą kobiet, pogryzając chipsy, które przyniosła nam Nisrine, dopóki madame nie mrugnęła na nas. Wtedy wszystkie wstałyśmy jednocześnie − madame, Moni, Nisrine i ja − i niczym światło pomknęłyśmy korytarzem do sypialni, gdzie madame zaczęła nam pokazywać swoje koszulki nocne i peniuary.

Wyjmowała je po kolei, sztuka za sztuką, i rozkładała na przedramieniu, starannie wygładzając. Metki były po angielsku. Różowe litery krzyczały: „Sexy! Gorący towar!”.

– Podejdź, Beo – powiedziała madame. – Czyż to nie śliczne?

Bielizna była zwiewna, biała.

– Popatrz, Beo. A to dostałam od mojego baby i mojej mamy.

Ta koszulka była przezroczysta i czarna.

Przesunęłam w palcach jedwabną tkaninę, dotknęłam koronek. Czy kiedyś sama będę nosić takie rzeczy? Madame tymczasem podała koszulkę Nisrine, żeby potrzymała ją na wysokości piersi, bo materiał nie powinien dotykać podłogi. Nisrine była niższa ode mnie i madame, więc koszulka, która nam sięgała ud, jej spływała aż do kolan. Nisrine stanęła przy oknie, koszulka wyglądała w tym świetle naprawdę przepięknie.

Madame tymczasem podeszła do komody, którą z nią dzieliłam, wysunęła swoją szufladę i wyjęła z niej pudełko jadalnej bielizny.

– Beo, co tu jest napisane?

„Smak czekolady z truskawkami”, głosiły napisy po angielsku. „Jadalna bielizna. Wszystkie elementy nadające się do spożycia”.

– Mama, gdzie to kupiłaś?

Ale madame chciała przede wszystkim wiedzieć, czy na pudełku z bielizną jest data przydatności do spożycia. Nie było. A tymczasem madame wciąż dopytywała, co jeszcze jest napisane na pudełku.

„Im dłużej ją liżesz, tym lepiej smakuje!”, krzyczały napisy.

Madame westchnęła.

– Nakupowałam tyle bielizny i w ogóle jej nie używam, odkąd zaczęły się te niepokoje – rzuciła, a potem odebrała mi pudełko, bo właśnie wszedł Abudi.

– Co to? – zapytał.

– Nic – odparła madame. – Gdzie baba? Myślałam, że jesteś z nim. Ale może raczej to ty, Nisrine, powinnaś opiekować się Abudim.

Madame ostrożnie schowała pudełko do szuflady między swetry, a ja zaczęłam się zastanawiać, czy jadalna bielizna nie stopi się w tym upale.

Kiedy goście mieli już wracać do domu, Moni nie chciała wsiąść do samochodu, dopóki mąż nie uruchomi silnika, z obawy, że ktoś podłożył bombę. Żartowała nawet z mężem, że po jego wywiadzie dla telewizji rząd mógłby chcieć się go pozbyć. Obie z Nisrine obserwowałyśmy z balkonu, jak twardo stoi na krawężniku.

W końcu Nisrine szturchnęła mnie łokciem.

– Wszystko w porządku, Bea, możesz się śmiać. Ona tylko żartuje.

– Ha, ha – mruknęłam, wciąż jednak miałam wątpliwości. Nie nawykłam do żartów o podkładaniu bomb w samochodach.

Latarnie po drugiej stronie ulicy już świeciły. Policjanci pełnili wartę na dachu komisariatu nawet nocą.

Nisrine podążyła za moim wzrokiem.

– Oni ci się podobają, Bea?

Tak było, ale nagle się zawstydziłam.

– Wszystko w porządku, tutaj to nic złego.

– A tobie?

Zanim Nisrine zdążyła odpowiedzieć, na balkon wyszła Dounia. Nisrine wzięła ją na ręce, a potem wszystkie trzy wychyliłyśmy się przez balustradę i zapatrzyłyśmy na miasto nocą.

Nisrine opowiedziała nam legendę o dziewczynie, która upuściła z nieba wrzeciono i musiała po nie zejść. Linia horyzontu wyznaczała mapę jej wędrówki. Kiedy zeszła na ziemię, okazało się, że wrzeciono spadło na kolana mężczyźnie. Więc już z nim została. Dlatego horyzont to linia, a nie okrąg.

– Dlaczego nie wróciła do domu? – zapytała Dounia.

– Nie wiem. Na pewno chciała.

– Nie czuła się samotna?

Nisrine zamyśliła się na moment.

– Nie wiem, zapytaj Bei.

Jak dotąd nie czułam się w tym mieście samotna, ale nie miałam pojęcia, jak można się przed tym uchronić. A chciałam to wiedzieć. Pomyślałam o bohaterce legendy i jej mężczyźnie.

– Może znalazła kogoś bliskiego.

Nisrine popatrzyła na mnie dziwnie, aż zaczęłam się zastanawiać, czy i ona kogoś sobie nie znalazła. Albo przynajmniej o tym nie myślała. Dopiero co przecież rozmawiałyśmy o mężczyznach.

W Indonezji zostawiła męża.

– Myślę, że musiała w sobie rozwinąć wielkie serce – orzekła Nisrine. – Na tyle duże, by zmieściły się w nim i jej dom, i to nowe miejsce, w którym zamieszkała.

– A jak to się robi? – zapytała Dounia.

– Nie wiem, sama ciągle się tego uczę. A ty, Bea, wiesz?

Ja też nie miałam pojęcia.

Wychyliłam się mocniej przez balustradę, rozmyślając o swoim sercu. I o sercu Nisrine.

Wszystkie trzy wpatrywałyśmy się w światła meczetu, świecące niczym dalekie reflektory latarni morskiej.

Nisrine zrobiła minę i rzuciła do Dounii:

– Jestem strasznie głodna, zaraz cię schrupię. – Dziewczynka wybuchnęła śmiechem, a Nisrine wskazała na dół. – Patrzcie.

Na ulicy pod nami Amo Nasir właśnie głośno się zaśmiewał, otwierając drzwiczki przed babą. Potem obaj mężczyźni wykonali rundkę dookoła przecznicy, roześmiani, z zębami połyskującymi bielą w mroku niczym płatki jaśminu. Udowodnili żonom, że są najzupełniej bezpieczni, nie ma żadnej bomby.

***

Po odjeździe Amo Nasira i jego żony madame włączyła gaz, a wtedy wszyscy rzuciliśmy się grzać wodę i kąpać, zanim pani domu znów wyłączy go na noc.

Pomogłam madame rozwiesić na grzejniku białe chusty, od najmniejszej do największej, żeby były pod ręką po skończonej kąpieli. Obwiązywałyśmy nimi głowy, dzięki czemu włosy schły nam prosto. Jednak taka chusta na głowie oznaczała, że włosy nie są jeszcze suche, a ty nie możesz wyjść na balkon. Była to jedna z tych zasad, które wydawały mi się dziwne, a mimo to ich przestrzegałam, podobnie jak Nisrine i Lema. W domu madame takie zasady stanowiły rzecz naturalną. Więc i ja próbowałam traktować je jak coś najzupełniej oczywistego.

– Zawsze tak sobie żartują na temat bomb w samochodzie? – zapytałam madame.

– Oczywiście, Beo. A ciebie to nie rozśmieszyło? Ha, ha!

Poszłam za Nisrine do sypialni, gdzie obie przebrałyśmy się w piżamy. Musiałyśmy to zrobić czym prędzej, zanim dzieci skończą myć zęby. Nisrine najpierw zdjęła jedną chustę, potem drugą i rozłożyła obie na swojej macie w rogu. Potem wzięła szczotkę z komody dzieci, żeby rozczesać swoje długie włosy.

– Ciii, nie mów nikomu – rzuciła do mnie.

Miała gęste, proste włosy; naelektryzowane materiałem hidżabu, aż unosiły się za szczotką. Nisrine pośliniła dłoń, żeby je przygładzić.

– Muszę je szczotkować co wieczór – wyjaśniła. – Pod chustą głowa mi się poci, a włosy przetłuszczają.

Rzadko widywałam ją bez chusty, bo był to element jej służbowego stroju. Nie zdejmowała jej nawet na noc, a jeśli akurat spała bez niej, zakrywała się kołdrą aż po sam czubek głowy, żeby było jej cieplej. Czasami, kiedy Dounia miała koszmary, biegła do Nisrine – rano znajdowałam je skulone razem na macie.

Obserwowałam każdy ruch jej ręki. Miała takie piękne włosy. Odstające, nieposłuszne kosmyki przywodziły mi na myśl dopływy atramentowej rzeki. Ja też pośliniłam dłoń, żeby pomóc je przygładzić, ale nadal poruszały się przy najmniejszym ruchu Nisrine.

Sama nigdy nie szczotkowałam włosów − gdybym to zrobiła, zamieniłyby się w nieokiełznaną szopę loków.

Nisrine marzyła o własnym domu i dlatego tak bardzo kochała ten. Często opowiadała, co by w nim zmieniła, gdyby należał do niej, a co by zatrzymała. Na pewno zostawiłaby światło wpadające przez okna. I oprawiony w złotą ramkę obrazek ze starannie wykaligrafowanym słowem „Allah”. Za to bez wątpienia zmieniłaby zamki, bo jeśli nie liczyć łazienki, wszystkie pomieszczenia w domu madame zamykały się wyłącznie od zewnątrz, a poza tym kazałaby zrobić tylne wejście.

– W mojej ojczyźnie kuchenne drzwi są bardzo ważne – wyjaśniła mi. To nimi wchodzili przyjaciele domu, drzwi frontowe były przeznaczone na oficjalne okazje i formalne wizyty, a w niektórych domach w ogóle ich nie otwierano, bo były wyłącznie na pokaz. – Gdybym miała taki dom jak ten, ludzie nie wiedzieliby, co zrobić – dodała.

W jej rodzinnym mieście osoby bliskie korzystały wyłącznie z kuchennego wejścia, by pokazać swoją zażyłość z gospodarzami.

Drzwi świadczące o bliskości. Podobał mi się ten pomysł.

Zaczynałam dostrzegać, jakie to dla madame ważne − czuć tę bliskość. Jak dotąd rzadko wychodziliśmy na zewnątrz, ale przecież mieliśmy siebie nawzajem.

Mój rodzinny dom był stary i pełen echa. Czasami biegałam schodami w górę i w dół albo krążyłam bez końca długimi korytarzami, żeby odszukać mamę. Pomyślałam o znajomych z rodzinnych stron czy ze studiów: w jaki sposób okazywaliśmy sobie bliskość? Za pomocą rozmów telefonicznych?

Popatrzyłam na Nisrine, zastanawiając się, jak dwie kobiety mogą zademonstrować pod dachem madame, że są sobie bliskie.

– Nie guzdraj się, Bea. Musimy się pospieszyć.

– Naprawdę?

– Za chwilę wrócą dzieci.

Przestałam rozmyślać o drzwiach i rodzinnym domu, a potem obie z Nisrine odwróciłyśmy się od siebie, żeby się przebrać w tym ciasnym pokoju, zachowując przynajmniej pozory prywatności. Zmięta koszulka, chwycone w pośpiechu spodnie od piżamy, a za oknem ostatnie wezwanie muezina do modlitwy. I ten pośpiech, by zdążyć przed powrotem dzieci, bo one nigdy nie pukały, tylko od razu wpadały do środka.

***

Jak już wspomniałam, przyjechałam do tego kraju, żeby się uczyć. Dlatego któregoś popołudnia madame przekręciła klucz w zamku drzwi wejściowych i pozwoliła mi iść do Biblioteki Narodowej, żebym mogła się rozejrzeć.

Przed wielkim betonowym budynkiem biblioteki stał pomnik prezydenta, wokół aż się roiło od strażników i betonowych donic z roślinami. Minęłam niewielką alejkę, gdzie wedle słów madame rosły kiedyś cytrynowe drzewka. Teraz pełno tu było sklepów z używanymi częściami samochodowymi i otoczonych rojami much stoisk z napojami, przy których mężczyźni zatrzymywali się po coś do picia.

Śmiało weszłam do środka i wyciągnęłam swoją studencką legitymację.

Siedząca za ladą bibliotekarka nie zwróciła na mnie uwagi, więc jeszcze raz machnęłam legitymacją.

– Tak?

– Przyjechałam tu na stypendium – wyjaśniłam.

W bibliotece nie było żadnych komputerów, jedynie katalogi kartkowe, a studenci i badacze nie mieli bezpośredniego dostępu do książek. Bibliotekarka wręczyła mi rewers, na którym miałam podać swoje imię i nazwisko, cel wizyty w bibliotece i tytuły książek, których będę potrzebowała. Wpisałam tam tytuł tekstu, z powodu którego w ogóle tu przyjechałam. Bibliotekarka wzięła ode mnie torebkę i zaprowadziła mnie do niewielkiego otwartego pomieszczenia między regałami, otoczonego drewnianymi żaluzjami niczym klatka. Tam miałam czekać na zamówioną książkę.

W pomieszczeniu siedziało pięciu uczonych o długich brodach. Żaden z nich nie miał książek, żaden też zdawał się nie dostrzegać mojej obecności.

Usiadłam przy pustym stole. Ze swojego miejsca widziałam moją torebkę wiszącą na haczyku za bibliotekarką.

Mężczyźni zabijali czas oczekiwania, recytując poezję i wersety Koranu. Dłonie trzymali uniesione wnętrzem do góry, skierowane ku Bogu, tak jak robiły to dzieci madame, kiedy o coś prosiły.

Po godzinie czekania podeszłam do wyjścia z drewnianej klatki i pomachałam do bibliotekarki.

Nie zwróciła na mnie uwagi.

– Przepraszam? – Mój głos odbił się echem wśród pustych półek.

– Tak?

– Czekam na książkę. Czy jest już dostępna?

Bibliotekarka odparła, że zawoła mnie, gdy tylko książka zostanie dostarczona.

Usiadłam więc z powrotem przy stole.

A potem czekałam i czekałam.

Kiedy przyszła pora zamknięcia biblioteki, bibliotekarka otworzyła drzwi pomieszczenia, żeby nas wypuścić. Ani ja, ani żaden z mężczyzn nie dostaliśmy zamówionych pozycji. Podeszłam do kobiety, żeby jeszcze raz zapytać o moją książkę.

– Proszę przyjść jutro – odparła. – Znajdziemy ją dla pani.

– Czekałam cały dzień. Miałam nadzieję, że dostanę ją jeszcze dzisiaj.

Bibliotekarka wyglądała na poirytowaną.

– Wszystko, co dobre, wymaga cierpliwości. Nie nauczyli pani tego, kiedy uczyli panią czytać?

***

Pomimo braku książek, opowiadania dziwnych żartów czy, jak to ujęła Nisrine, poczucia samotności najbardziej zapamiętałam z tamtego okresu, jak piękne były to dni.

Rankami słońce wpadające przez kuchenne okna załamywało się w szklankach mleka, jakby chciało je roztrzaskać. Nisrine gotowała mleko, starannie zbierała kożuchy z jego powierzchni, a potem wsypywała do każdego kubka łyżeczkę milo. Dzieciaki oczywiście domagały się więcej, ale na to nigdy nie było już czasu, bo musiały się spieszyć, żeby zdążyć do szkoły. Zwykle obie z Nisrine chciałyśmy czesać Dounię, ale Nisrine na ogół była szybsza. Zbierała włosy dziewczynki i rozczesywała je zwilżonym grzebieniem, a potem z podekscytowaniem zabierała się do ich pospiesznego zaplatania w warkocz. Mnie pozostawało tylko przyklęknąć przed Dounią i zawiązać jej sznurowadła.

Kąpiel w domu madame zawsze była przygodą, a odbywała się raz na tydzień. Baba, jako głowa rodziny, kąpał się pierwszy, choć to on zwykle był najbrudniejszy. Madame zawsze kazała Nisrine szorować po nim wannę, żeby reszta rodziny mogła się umyć, od najmłodszych do najstarszych, bo najmłodsze dzieci kładły się spać pierwsze. Potem siedziałyśmy z głowami obwiązanymi chustkami i rozmawiałyśmy. Tylko madame miała prawo zdjąć nam te chustki. Co jakiś czas wsuwała zimny palec pod chustkę, żeby dotknąć moich włosów, a potem mówiła: „Jeszcze nie”.

Miałam dwadzieścia jeden lat i płaciłam jej czynsz, a jednak nadal musiałam bawić się w salonie z dziećmi przy rozgrzanym grzejniku, włączonym nawet w ciepłe dni, żebyśmy tylko się nie przeziębili.

Nisrine miała zbyt dużo włosów. Były proste i piękne, ale też bardzo gęste.

Była służącą, więc kąpała się na samym końcu. Ostatnio zmitrężyła na to zbyt wiele czasu i zużyła za dużo ciepłej wody na mycie włosów, dlatego madame kazała mi je obciąć. Przyniosła nożyczki i chwyciła niedbale dwie garście włosów Nisrine, nie przejmując się tym, by wyszło równo.

Nie chciałam tego robić.

– Chyba nie jestem w tym zbyt dobra – próbowałam się wymawiać.

Ale madame nie słuchała. Bacznie obserwowała otwarte drzwi łazienki, pilnując, by Dounia nie nachlapała zbytnio podczas kąpieli.

Wszyscy przywykliśmy już do wypełniania poleceń madame bez protestów, tak samo jak do tego, że stawaliśmy kolejno przed nią, a ona zawiązywała białe jak śnieg chusty na naszych świeżo umytych włosach.

Popatrzyłam na Nisrine, żeby sprawdzić, czy to przypadkiem nie wygłupy.

– W porządku, w takim razie bierzemy się do roboty – zażartowałam. – Ostatecznie jesteśmy w salonie fryzjerskim, więc kto następny? Ciach, ciach.

Nisrine siedziała niemal bez ruchu. Odgarnęła tylko dłonią jakiś zabłąkany kosmyk, a potem opuściła rękę.

– Niech pani sama to zrobi, mama – powiedziałam do madame. – Ja naprawdę nie potrafię.

Madame bez słowa wręczyła mi dwie garście włosów Nisrine. Ich ciężar mnie zaskoczył.

– Nisrine, mogę?

Od chwili mojego przyjazdu tutaj Nisrine była dla mnie przewodniczką, powierniczką. Z każdym dniem stawałyśmy się sobie coraz bliższe.

Siedziała jeszcze chwilę bez słowa, po czym wreszcie odchrząknęła i powiedziała:

– Proszę.

– No, dalej, Beo – rzuciła madame. – Ktoś musi to zrobić.

Ujęłam więc obie garście włosów, jedna po drugiej, i ucięłam je tuż przy karku, tak jak kazała mi madame.

Gdy było po wszystkim, Nisrine poszła do łazienki, a kiedy się z niej wyłoniła, na głowie miała chustę. Nawet na mnie nie spojrzała. Obie z madame pozbierały ścięte włosy i wyrzuciły je przez balkon. Pasma poszybowały niczym dym przez pogrążony w ciemnościach ogród i zaplątały się w gałęzie krzewów.

– Wszystko w porządku, Beo – powiedziała madame. – Zabiorę ją do fryzjera, kiedy będę szła z dziewczynkami.

Następnego ranka sama posłałam łóżko i pozmywałam naczynia, ale wszyscy czuli się z tego powodu niezręcznie. Nisrine zdjęła pościel z mojego łóżka i zabrała się do jego ponownego słania.

– Ja to zrobię, Bea. Ty nie umiesz.

– W porządku – odparłam. – Nie ma sprawy.

W tym momencie weszła madame.

– Już dobrze, Beo, Nisrine się tym zajmie. A ty nie miałaś przypadkiem się uczyć?

– W porządku, nie ma sprawy.

Jako dziecko Nisrine zawsze nosiła krótkie włosy. Opowiadała mi, że rodzice ciągle je ścinali, przekonani, że dzięki temu włosy odrosną znacznie mocniejsze. Ale to było w dzieciństwie.

– No właśnie – wtrąciła Nisrine. – Nie miałaś się uczyć, Bea? Nie umiesz słać łóżek, więc zostaw to mnie.

***

W domu madame o pewnych rzeczach można było rozmawiać, a innych tematów zwyczajnie się nie poruszało.

Madame ciągle wypytywała o moją mamę. Chciała wiedzieć, w jaki sposób mama została weterynarzem, dlaczego nie mam żadnego rodzeństwa, co lubię jeść.

Mama dzwoniła z Ameryki raz na dwa tygodnie, a wtedy madame zawsze ją zapraszała i zapraszała też mnie, choć przecież ja już tu byłam.

– Pozdrów ode mnie mamę, Beo. Nie bądź niewdzięczna. Przekaż pozdrowienia! I ucałuj ją od nas. Zaproś z wizytą. Powiedz, że nasze drzwi zawsze są dla niej otwarte, będzie naszym gościem. Ty nie jesteś gościem, ty jesteś jak rodzina. Naprawdę jesteś dla nas rodziną. Wcale nie przypominasz Amerykanki, nosisz długie stroje i mówisz po naszemu. Beo, kiedy wyjdziesz za mąż? Chciałabym zobaczyć twoje dzieci. Po skończeniu studiów wcale nie musisz stąd wyjeżdżać, zamiast tego sprowadź mamę tutaj. Powitam ją serdecznie. Tak tu nudno bez ciebie, Masha Allah. Człowiek przyjmuje kogoś pod swój dach, przyzwyczaja się do niego, zdąży nawet pokochać, a potem ten ktoś wyjeżdża.

Kiedy to ja dzwoniłam do Stanów, madame zawsze kazała przekazywać pozdrowienia mojej mamie i moim nienarodzonym jeszcze dzieciom, a w momentach wyjątkowej życzliwości dla świata dodawała:

– W porządku, ojcu też przekaż pozdrowienia, nie mam nic przeciwko, jeśli tobie to nie przeszkadza.

Kiedy dzwoniła mama, przekazywałam pozdrowienia od niej madame i jej dzieciom, a w momentach wyjątkowej życzliwości dla świata także Nisrine. Ale babie już nie. Podczas tych telefonicznych rozmów w ogóle nie mówiłyśmy o mężach. Madame nie wspominała o zdrowiu mojego ojca i nie dopytywała o moje studia. Gdyby zapytała, powiedziałabym jej, że ojciec mieszka w Nowym Jorku, a ja widuję go w każde wakacje.

Lubiłam język arabski za jego precyzję. To, że słowa wyrastały z trzyliterowych rdzeni niczym młode pędy na wiosnę. W arabskim istnieje rdzeń słowa „miłość”, z którego można stworzyć wyrazy „przyjaźń” i „tęsknota”. Rdzeń „wiedzy”, z którego mogą powstać słowa „rozwój” i „czułość”.

W szufladzie komody, którą opróżniła dla mnie madame, między książkami a bielizną, trzymałam całe spisy książek, które pragnęłam przeczytać, i listy miejsc w mieście, które chciałabym zwiedzić: biblijną ulicę Prostą, osławiony Zamek Rycerzy, Bibliotekę Narodową, pełną tekstów, których nie można było znaleźć nigdzie indziej.

Kiedy postanowiłam tu przyjechać, koordynator zagranicznych programów stypendialnych uprzedzał mnie, że może mi być trudno. Nie prowadziliśmy oficjalnej wymiany studenckiej z żadną z tutejszych uczelni, więc byłabym w tym kraju sama. Musiałabym na własną rękę znaleźć sobie nauczyciela arabskiego i przeprowadzić zupełnie niezależny projekt badawczy. Jeśli moja praca się spodoba, po powrocie na macierzystą uczelnię otrzymam odpowiednie zaliczenie.

Ale ja nie przejmowałam się trudnościami. Myślałam raczej o tym, że z arabskiego rdzenia oznaczającego „wspólnotę” można stworzyć słowa „uniwersytet” i „piątkowa modlitwa”.

Mama jednak bardzo się o mnie martwiła.

„Nie wolałabyś pojechać na jakąś oficjalną wymianę?”, dopytywała. Na oficjalną wymianę wyjechałabym razem z grupą studentów, mielibyśmy zorganizowane zajęcia. Ale to państwo nie było tak dobrze znane, a jego rząd nie dogadywał się z naszym, więc nie oferował żadnych programów międzynarodowej wymiany studentów. A ja chciałam przyjechać właśnie tutaj. Marzyłam o tym, by wtopić się w społeczeństwo tego kraju, zamieszkać z rodziną mówiącą po arabsku. Poza tym był jeszcze jeden powód.

Moi amerykańscy wykładowcy arabskiego ciągle opowiadali o pewnym tekście, który był tak niezwykły, że każdego poruszał do łez. To jest właśnie sprawdzian dla języka – poznałeś go dobrze, jeśli potrafi cię wzruszyć. Któregoś dnia, kiedy będę już studiować wystarczająco długo, zamierzałam wybrać się do Biblioteki Narodowej i przeczytać ten arabski tekst, a potem, wzruszona, zalać się łzami. Właśnie dlatego tu przyjechałam.

***

W domu madame ciągle rozmawiałyśmy o pięknie. Wieczorami Lema włączała telewizor, a potem dopytywała, który piosenkarz mi się podoba.

– Bea, podoba ci się ten? – Mężczyzna był tłusty i paskudny. – A ten?

Żadnej z nas nie podobali się piosenkarze występujący w telewizji, brzydcy i grubi, więc Lema zainteresowała się policjantami z komisariatu, których mogłyśmy obserwować z okien naszego mieszkania.

– Bea, ten ci się podoba? – Wskazany mężczyzna nie przypadł mi do gustu, nie był tak wysoki jak tamten jasnowłosy. – A ten? – dopytywała Lema, by wreszcie z frustracją odwrócić się od okna. – Bei podoba się tylko ten blondyn, bo ma włosy tak jasne jak ona.

Lema miała włosy ciemne i tak kręcone jak moje, ale człowiek nigdy by się tego nie domyślił, bo przed wyjściem z domu zawsze je prostowała, chociaż i tak wkładała potem chustę. Miała czarne oczy, a jej skóra była ciemniejsza niż skóra madame czy moja, chociaż nie tak ciemna jak u jej brata. Istnieje arabskie określenie takiej cery, jaką miał Abudi – podobna karnacja nazywa się sumr, „ogorzała”, koloru wydm i suszonych liści tymianku, niemal tak ciemna jak skóra Nisrine.

Baba, który właśnie wrócił do domu, chciał wiedzieć, co robimy. Na nasze wyjaśnienia aż się roześmiał.

– Uważaj, Beo, ten blondyn jest już sławny. Wszyscy go tu znają.

Ja też chciałam wiedzieć to, co wszyscy.

– Ma na imię Adel. Ponoć to prawdziwy Qais. Jego ojciec sporo zapłacił, żeby zrobić z niego policjanta w naszym mieście.

– Widzicie? – odezwała się Lema. – Bea lubi blondynów i od razu trafia na łapówkarza.

Kiedy wypadała jej kolej, żeby wskazać najprzystojniejszego policjanta, zawsze wybierała któregoś z tych ciemnowłosych.

W podróż zabrałam ze sobą wyłącznie koszule z długimi rękawami i długie spodnie, z szacunku dla gospodarzy, ale w domu madame wszyscy, nawet Nisrine, nosili raczej obcisłe rzeczy. Teraz też madame otaksowała mnie wzrokiem, napięła materiał bluzki i podwinęła mi rękawy. Odgarnęła moje włosy do tyłu, a potem delikatnie ścisnęła moje wciąż nieprzekłute uszy.

– Beo, miałaś kiedykolwiek chłopca?

Najładniejsza ze wszystkich mieszkanek naszego domu była Nisrine. Miała wielkie brązowe oczy, a zanim nie obcięłam jej gęstych włosów, upięte w kok zawsze odcinały się wyraźnie pod chustą. Twarz miała okrągłą, idealnie gładką, a raz na jakiś czas niesforny kosmyk wymykał się jej spod okrycia głowy i znaczył czoło niczym zagięty palec. Była piękna i zawsze tak drobniutko siekała natkę pietruszki.

Tamtego wieczora, kiedy obcięłam jej włosy, a potem bawiłyśmy się w wybieranie najprzystojniejszego policjanta, Nisrine robiła pranie. Później poszła do madame do kuchni na skargę.

– Jej majtki były brudne.

– Nauczy się, nauczy – mitygowała ją madame.

– Jest wystarczająco duża, żeby mieć więcej rozumu – upierała się Nisrine.

– Nauczy się – powtarzała madame. – Beo, kiedy korzystasz z toalety, używaj najpierw wody, a potem papieru, a nie samego papieru, bo to paskudne, rozumiesz?

– Wiem, przepraszam, Nisrine.

– Widzisz, Nisrine? Bea już wie i jest jej przykro. Nauczy się.

***

– Nie przebierajcie się przy oknie – upominała nas madame, ruchem głowy wskazując komisariat. – Oni widzą, co się u nas dzieje. I nie otwierajcie drzwi nieznajomym. Nigdy nie wiadomo, kto za nimi stoi. Brat prezydenta otworzył drzwi i tak stał się męczennikiem. − Drzwi wejściowe nie miały klamki, używało się jedynie klucza. Madame zamykała je na klucz od zewnątrz, kiedy wychodziła z domu. Tym sposobem pod jej nieobecność i tak nie moglibyśmy otworzyć nikomu obcemu. – I przebierajcie się, tylko gdy jesteście same. Jeśli będziecie chciały się przebrać, powiedzcie nam, a wyjdziemy. Chcecie to zrobić teraz? – Madame wypchnęła Abudiego z sypialni i wyszła za nim, żebyśmy mogły się z Nisrine przebrać przy zaciągniętych żaluzjach, bo obie byłyśmy cudzoziemkami.

Po ich wyjściu Nisrine otworzyła okno.

Mieszkanie madame znajdowało się w centrum, ale zdawałam sobie sprawę, że Nisrine nigdy tak naprawdę nie widziała miasta, ponieważ podobnie jak ja i madame rzadko wychodziła. Znałyśmy jedynie ten skrawek widoczny z naszego balkonu. I świeży ser, który baba przynosił z targu.

Na komodzie obok lustra stał dezodorant. Nisrine rozpyliła go w powietrzu, a potem obróciła się w chmurze zapachu, jakby to były perfumy. Wirowała i wirowała, aż wreszcie po dłuższej chwili zapytała:

– Proszę, Bea, chcesz użyć dezodorantu?

– Chętnie.

Spryskała i mnie, a potem obie wirowałyśmy w chmurze zapachu.

I tak zaskoczyła nas Dounia, która nagle otworzyła drzwi. W pokoju pachniało wilgotną terakotą i dezodorantem. Dounia już chciała zamknąć drzwi, ale wtedy Nisrine spryskała także ją. Dounia weszła do środka i zaczęła się z nami kręcić.

Mieszkałyśmy naprzeciwko komisariatu, więc znajdowałyśmy się pod ciągłą obserwacją znudzonych policjantów. Któregoś razu weszłam razem z Abudim na nasz płaski dach, żeby sprawdzić zbiornik z wodą, bo madame podejrzewała, że sąsiedzi ją podkradają. Stamtąd widzieliśmy wszystko dookoła i tak jak policjanci znajdowaliśmy się w samym centrum, w naszych kapciach i spodniach od piżamy, dokładnie tak jak ci młodzi, znudzeni chłopcy w przekrzywionych czapkach. Byliśmy sercem tego miasta, żywym i pulsującym. Rozglądaliśmy się po świecie, obserwowaliśmy foliowe reklamówki na chodnikach, poruszane powiewami wiatru, zupełnie jakby oddychały. Spoglądaliśmy na dachy, usiane brudnymi od pyłu antenami satelitarnymi wśród plątaniny kabli telefonicznych. Nigdzie nie było żadnych ptaków.

„Ma na imię Adel. Ponoć to prawdziwy Qais. Jego ojciec sporo zapłacił, żeby zrobić z niego policjanta w naszym mieście”. Tak powiedział baba.

Nie wiedziałam jeszcze nic o Adelu, ale wiedziałam już, kim był Qais. Młodzieniec z osławionego plemienia Beduinów. Historia jego miłości była powtarzana w tym kraju od pokoleń, znana tu równie dobrze jak historia Romea i Julii w całym anglojęzycznym świecie. Qais zakochał się w pięknej Leili. Pisał dla niej wiersze i śpiewał przed jej namiotem. Był tak zakochany i mówił o swoim uczuciu tak otwarcie, że jego pobratymcy nie mówili już na niego Qais, ale Oszalały z miłości do Leili. W czasach Qaisa poezja miłosna była zakazana jako zagrożenie dla moralności. Kiedy ojciec Leili dowiedział się o wierszach Qaisa, oddał ją za żonę mężczyźnie z bardzo daleka, a Qais został wygnany na pustynię. Przez resztę życia wędrował po pustkowiu i pisał wiersze dla Leili, a tęsknił za nią tak bardzo, że przestał nawet używać swojego imienia. Reagował tylko wtedy, kiedy ktoś nazwał go Oszalałym z miłości do Leili. Żył pod imieniem swojej ukochanej.

Zawsze lubiłam tę opowieść ze względu na jej romantyzm i tę niezwykłą grę imion. Qais utracił ciało ukochanej, ale zyskał jej imię. Nigdy nie przeżyłam podobnej historii miłosnej, ale jako cudzoziemka doskonale rozumiałam, jak to jest czuć się obco we własnym ciele, patrzeć w lustro i marzyć o tym, by móc należeć do kogoś innego. Czasami ja też o tym marzyłam.

Teraz wszystkie trzy wirowałyśmy razem w naszej sypialni. W pewnym momencie Nisrine położyła dłoń na biodrze Dounii, a potem drugą na moim. Ręce miała chłodne, jak cebule albo zielone płytki. Już dobrze, zdawała się mówić jej dłoń, choć przecież jeszcze się nie pogodziłyśmy.

– Bardzo mi przykro, Nisrine.

– Wiem.

Ma na imię Adel.

Jeden z moich wykładowców arabskiego w Stanach też nosił to imię. W jego przypadku wywodziło się ono od rdzenia ayn-del-lem, czyli „zrównoważony”, „sprawiedliwy”. Dla Amerykanów wymowa tego imienia jest naprawdę trudna, a to ze względu na literę ayn: przy jej artykulacji trzeba poczuć skurcz mięśni zwieraczy gardła. Ale mój arabski wykładowca w Ameryce zawsze mówił, że wymawiam jego imię prawidłowo.

W domu madame zawsze robiło się to, co kazała pani domu. Nisrine nie chciała, żebym obcięła jej włosy, ale pozwoliła mi to zrobić, bo czuła, że zwyczajnie nie ma wyboru.

A ja nie chciałam tego robić, a jednak zrobiłam.

Ściany pokoju zdawały się to oddalać, to przybliżać, Dounia zlewała się z Nisrine, ja zlewałam się z Dounią…

– Nisrine, jesteś taka piękna!

– Ja? Chyba w twoich oczach.

I to by się zgadzało, jeśli chodzi o subiektywną naturę piękna. Zupełnie jak w przypadku imienia Adel, takie stwierdzenie kryło w sobie element sprawiedliwości. Bo tak naprawdę Nisrine chciała mi powiedzieć: „Jestem piękna, bo ty mnie taką widzisz. Gdyby nie twoje oczy, wcale nie byłabym taka śliczna”.

Adel. Zawsze podobało mi się to imię.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI

PEŁNY SPIS TREŚCI:

PRZEDTEM

SPOTKANIE

BEA

STRAŻ GRANICZNA

NAUKA

CZĘŚĆ

MIŁOŚĆ SIĘ ZACZYNA

HISTORIA MIŁOSNA ADELA

BUTLE Z GAZEM

NIEPOKOJE

ZAPACHY

LEILA

PROBLEMY

FCUK

PRZESŁUCHANIE

WIĘZIENIE

POD KLUCZEM

PO MIŁOŚCI

OGIEŃ

WIERSZ, KTÓRY ZNALAZŁ OJCIEC ADELA

ŚNIEG

CZEKANIE

AMERYKA

PODZIĘKOWANIA

Spis treści

PRZEDTEM

SPOTKANIE

BEA