Aleksandra Zielińska

KIJANKI I KRETOWISKA

Książka została wyróżniona stypendium Międzynarodowego

Funduszu Wyszehradzkiego.

Copyright © by Aleksandra Zielińska, MMXVII

Wydanie I

Warszawa MMXVII

Do zobaczenia, dziewczynki

Przestaniesz bać się guzików tego dnia, gdy woda wypełni płuca twojej siostry.

Ten dzień jest bardzo ciepły. Temperatura wybija się wysoko, coraz wyżej, niedługo zabraknie stopni i żar wypali zbiornik z alkoholem u samego szczytu szklanej menzurki. Liczysz biegle, pani na lekcjach matematyki lubi cię chwalić, często wzywa do tablicy, ale wcale nie czujesz wtedy strachu. Nie kulisz ramion, nie opuszczasz głowy jak inne dzieciaki, które myślą, że w ten sposób znikną z ławki, z listy obecności, z myśli nauczycielki i jakoś przeczekają do dzwonka. Ty się nie boisz, lubisz stawać z kredą przed czarną taflą i rysować znaki. Jesteś leworęczna, co niepokoiło przedszkolanki. Z zerówki przynosiłaś uwagi w dzienniczku, sugerujące, że rodzice powinni coś z tym zrobić, takie to jeszcze czasy, gdy bycie mańkutem naznaczało. Rodzice nigdy nie zwrócili ci uwagi, nie przekładali ołówka z ręki do ręki, nie wiązali łokcia do klatki piersiowej, w końcu nie bili. Wystarczy, że twój ojciec przechodził przez to wszystko jako dziecko i do dzisiaj stawia nieczytelne węże i hieroglify, choć poprawnie, bo z prawej. Zatem dobrze liczysz, to się potem pogorszy z bardzo prozaicznej przyczyny, ale trzeba będzie dwóch klas podstawówki i dwóch dwój, aby ktoś zorientował się, o co chodzi. Zaczną ci się problemy ze wzrokiem, ze swojej ławki przy oknie przestaniesz rozróżniać cyfry na tablicy, zaczniesz je mieszać i mylić, nie będziesz nadążać za nauczycielką i resztą dzieci. Minusy w twoich oczach będą rosły jak plusy na termometrze.

Ale dziś jest dzisiaj, masz osiem lat i wzrok sokoła, potrafisz wypatrzeć cienkie nóżki pasikoników w trawie i znaleźć dzięcioła na wysokiej jabłoni. Widzisz dużo, widzisz wszystko, czasem więcej, niżbyś chciała ty albo twoi rodzice. Dzieci się podśmiewują, gdy w słoiku zamykasz wodę z jeziora, ale tylko ty wiesz, że pod powierzchnią unoszą się przezroczyste ciała rozwielitek. Cenisz sobie zmysł obserwacji, czujesz się ważna i cenna, możesz pomagać mamie lub tacie. Opiekujesz się siostrą, Iga ma dwa lata, ty masz lat osiem i nie boisz się prawie niczego.

Nie boisz się prawie niczego poza jedną rzeczą, ale nie rozróżniasz, czy chodzi o strach, czy bardziej o samo obrzydzenie, niepokój i tę suchą torsję, jaka rośnie ci u podstawy żołądka na widok guzików. To trwa, odkąd pamiętasz, odkąd w ogóle nauczyłaś się rejestrować w głowie obrazy i myśli. Pierwszy jest ten płytszy brzeg jeziora, którym spacerowałaś z tatą. Pamiętasz jego wielką, szorstką dłoń, zamykała się na twojej własnej. Potrafisz przywołać mętną taflę, a na niej szeroko rozstawione nogi pająków pływaków, gdzieś tam przy brzegu kadru są fale zielonej rzęsy i trzciny. Tata podwinął spodnie, buty zostawił w trawie, pierwszy stawiał kroki, wpatrywał się w dno, aby wypatrzeć szczeżuje, które mogłyby poranić ci nogi. Masz wzrok po tacie, wzrok i tę lewą rękę.

Nie lubisz wracać myślami do drugiego wspomnienia. Wolisz ten czerwiec, ten upał, ten ukrop z nieba, w końcu ten dzień, co tak dobrze się zapowiadał. Stoisz w ogrodzie, jesteś boso, trawa łaskocze cię w stopy, nie czuć już rosy, choć wciąż jest wcześnie, dopiero co skończyło się śniadanie. Masz na sobie kostium kąpielowy, taki jednoczęściowy, trochę za mały, bo rośniesz bardzo szybko, a kolorowe tasiemki cię zatrzymują, naciskają na ramiona, więc trochę się garbisz, ale to nic, lato dopiero się zaczyna, będziesz miała jeszcze inne stroje. Za plecami stoi dom, na podjeździe dwa wielkie tiry, wokół domu ogród, wokół ogrodu płot, oto zbiór zamknięty. Za płotem ciągną się pola, sady, inne domy, w końcu reszta wsi, za wsią droga, droga do innych wsi, miasteczek i miast. Jesteś maleńka w tym korcu maku.

Drugie wspomnienie łączy się z czerwonym płaszczykiem, który dostałaś od babci, niebabci, tej przyszywanej mamy twojej mamy. Nie łączą was więzy krwi, ale więzy prawa, pięści i przysiąg w urzędzie stanu cywilnego, które scaliły tę kobietę z dziadkiem wdowcem. Płaszczyk był czerwony, uszyty z kawałków wełny przez babcię, niebabcię, ale nieco za duży, aby starczyło na co najmniej dwie zimy. Lubiłaś dotyk wełny, wcale cię nie mierził, nie gryzł, nie czerwienił skóry, nie zaogniał atopii, ale w tym wypadku nie chciałaś dotknąć płaszczyka nawet małym palcem.

Guziki. Rząd trzech wielkich plastikowych guzików, przyszytych wzdłuż poły. Czułaś i czujesz obrzydzenie na samą o nich myśl. Nie mogłaś ich dotknąć, a jeśli już, to od razu myłaś ręce, rosła ci gruda w gardle. Wszystkie te straszne popołudnia w niedziele, gdy mama próbowała ubrać cię w płaszczyk, a ty wyrywałaś się, wiłaś, byłaś jak ta schwytana rozwielitka, z natury na przegranej pozycji. Stałaś potem w lewej nawie i nie ruszałaś się przez całą mszę, aby tylko uniknąć kontaktu z plastikiem. To śmieszne i irracjonalne, te twoje guziki. Wszystkie, metalowe, plastikowe, duże, małe, a najgorsze te półprzezroczyste przy białych koszulach. Nawet samo słowo. Gdy będziesz dorosłą kobietą, dowiesz się, że istnieje taka fobia, koumpounofobia, cierpi na nią prawie pięćset osób w kraju. Ale przez te osiem lat swego życia będziesz uważać się za wariatkę. I tak jak byłaś dumna ze swej leworęczności i obnosiłaś ten stygmat, tak o fobii bałaś się cokolwiek pisnąć. Dlaczego? Może guziki kojarzyły ci się z wypryskami na skórze, okrągłymi guzami, odwłokami spasionych kleszczy, może chodziło o otwory na nitkę, te czarne dziury.

Cztery opowiadania z niniejszego zbioru pierwotnie ukazały się w prasie:

Igła w oku wielbłąda, „OkoLica Strachu”, 3/2016

Piękny chłopiec, „Pocisk”, 3/2016

Pani Jeziora, „Twórczość”, 10/2016

Klechdy z Żebraczego Jaru, „Miesięcznik ZNAK”, 731/2016

Redaktor serii: Filip Modrzejewski

Adiustacja: Zuzanna Zaczek

Korekta: Ewa Waszkiewicz, Zuzanna Żółtowska

Projekt okładki: Tomasz Majewski

Projekt typograficzny i skład: Robert Oleś, d2d.pl

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-391 Warszawa, al. 3 Maja 12

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

biuro@gwfoksal.pl

gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-4777-8

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.