Paweł Kamiński

Samorządowa instytucja kultury

Instrukcja obsługi

© Paweł Kamiński, 2017

Książka odpowiada na bardzo konkretne i praktyczne pytania dotyczące prowadzenia działalności kulturalnej w formie instytucji kultury. Lektura obowiązkowa dla dyrektorów domów, ośrodków i centrów kultury, ale również dla urzędników odpowiedzialnych za nadzór nad instytucjami kultury i realizację lokalnych polityk kulturalnych.

Książka powstała bez udziału pieniędzy publicznych a w jej wydanie nie była zaangażowana żadna instytucja ani organizacja.

ISBN 978-83-8126-173-9

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Spis treści

Samorządowa instytucja kultury

Dlaczego „Instrukcja obsługi”?

„Mętna woda” w kulturze

Tworzenie instytucji kultury

Kto może utworzyć instytucję kultury?

Jakim dokumentem można utworzyć instytucję kultury?

Jakie są obowiązki organizatora wobec tworzonej instytucji?

Statut instytucji kultury

Kto nadaje statut instytucji kultury?

Co powinien zawierać statut instytucji kultury?

Wskazanie ustaw i rozporządzeń, na podstawie których działa instytucja

Organy zarządzające i doradcze oraz sposób ich powoływania

Określenie źródeł finansowania

Postanowienia dotyczące prowadzenia działalności innej niż kulturalna

Kiedy wchodzi w życie uchwała w sprawie nadania statutu?

Czy instytucja kultury może prowadzić działalność sportową?

Organizacja wewnętrzna

Kto decyduje o strukturze organizacyjnej instytucji?

Czy statut powinien zawierać schemat organizacyjny instytucji?

Czy statut może określać jednostki wewnętrzne instytucji?

Kto ustala liczbę zastępców dyrektora?

Kto wskazuje osobę zastępującą dyrektora podczas jego nieobecności?

Kto decyduje o przystąpieniu instytucji kultury do wspólnej obsługi?

Powołanie dyrektora instytucji kultury

Jak powołać dyrektora?

Czy konieczny jest konkurs?

Jak zorganizować konkurs?

Jaka jest rola komisji konkursowej?

Czy organizator musi uszanować rekomendację komisji?

A jeśli bez konkursu?

Czy komisja rady gminy może opiniować kandydata na dyrektora?

Co dalej?

Czy instytucją kultury może kierować p.o. dyrektora?

Czy instytucją kultury musi zarządzać dyrektor?

Relacje między organizatorem a dyrektorem

Czy wójt jest pracodawcą dyrektora instytucji kultury?

Czy wójt jest zwierzchnikiem służbowym dyrektora instytucji kultury?

Odwołanie dyrektora

Kiedy można odwołać dyrektora?

Naruszenie prawa w związku z zajmowanym stanowiskiem

Choroba trwale uniemożliwiająca wykonywanie obowiązków

Utrata zaufania

Czy zasięganie opinii związków zawodowych i stowarzyszeń jest konieczne?

A co jeśli dyrektor nie należy do żadnej organizacji?

A jeśli w gminie nie działają żadne stowarzyszenia?

Czy można odstąpić od zasięgania opinii jeśli dyrektor został powołany w wyniku konkursu?

Czy zarządzenie w sprawie odwołania dyrektora instytucji kultury można zaskarżyć do sądu administracyjnego?

Łączenie instytucji kultury

Jak połączyć instytucje kultury?

Jak połączyć ośrodek kultury z biblioteką?

Jak połączyć ośrodek kultury z muzeum?

Kto będzie kierował instytucją powstałą w wyniku połączenia?

Czy dyrektorem nowej instytucji może zostać dyrektor jednej z łączonych instytucji?

Likwidacja instytucji kultury

Jak zlikwidować instytucję kultury?

Połączenie poprzez likwidację?

Czy można zlikwidować instytucję kultury i przekazać jej zadania komórce organizacyjnej urzędu gminy?

Zamiast zakończenia

Dlaczego „Instrukcja obsługi”?

Książka ta nosi podtytuł „Instrukcja obsługi”. Nie jest to tylko zabieg retoryczny.

Przede wszystkim dlatego, że „Instrukcja” odpowiada na bardzo konkretne i bardzo praktyczne pytania dotyczące prowadzenia działalności kulturalnej w formie instytucji kultury, a więc takiej, w jakiej mają obowiązek prowadzić tę działalność samorządy.

Drugi powód dla takiego podtytułu, to fakt, że książka ta napisana została przez praktyka dla praktyków, tj. dla dyrektorów domów, ośrodków i centrów kultury oraz innych lokalnych instytucji kultury jakie potworzyli, w swej kreatywności, samorządowcy[1].

„Instrukcja” jest instrukcją również ze względu na jej skondensowaną formę. Nie było ambicją autora pisanie kolejnego kilkusetstronicowego vademecum, jakie można kupić na rynku u znanych wydawców. „Instrukcja” nie była pisana „na wagę” i nie ma w niej „lania wody”. Nie dotyka wszystkich aspektów prowadzenia działalności przez instytucje kultury i nie zawiera odwołań do wszystkich aktów prawnych, które mogą mieć zastosowanie w działalności instytucji. Ale za to zawiera same konkrety i wyłącznie praktyczne przypadki, z którymi ktoś, gdzieś w Polsce, już się zmierzył. Dlatego praktycznie każdy fragment książki odwołuje się do aktu prawnego, orzeczenia sądu, rozstrzygnięcia nadzorczego wojewody lub innego wiarygodnego źródła. W formie elektronicznej zawiera aktywne linki do kilkudziesięciu przywołanych dokumentów.

Pomimo staranności z jaką została przygotowana ta publikacja zastrzec należy, że zawarte w niej treści należy traktować jako zbiór niewiążących opinii, które mogą być pomocne w pracy dyrektorów instytucji kultury. Nie należy jednak traktować ich jako oficjalnej interpretacji przepisów prawa regulujących działalność kulturalną.

Paweł Kamiński

[1] Mam na myśli wszelkiego rodzaju ośrodki kultury, sportu, rekreacji, wypoczynku, turystyki, promocji, aktywności lokalnej i nie wiadomo czego jeszcze :-)

„Mętna woda” w kulturze

Domy, ośrodki i centra kultury, to druga po bibliotekach grupa instytucji kultury w Polsce pod względem liczebności. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego za 2015 r. w całym kraju działa 2441 tego typu instytucji[1]. Zastrzec należy jednak, że liczba ta jest dość przybliżona, bo tak naprawdę nie wiadomo jaki status mają podmioty wykazywane przez GUS w swoich raportach[2].

Aktualnie tak naprawdę nikt, łącznie z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, nie wie ile jest w Polsce domów, ośrodków i centrów kultury. Wynika to z rozproszenia rejestrów instytucji, które mają obowiązek prowadzić organizatorzy. Oznacza to, że mamy w Polsce ponad 2,5 tys. rejestrów prowadzonych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz samorządy wojewódzkie, powiatowe i gminne. Nie istnieje w tej chwili żaden centralny rejestr lub inne narzędzie, które umożliwiało by zdobycie pełnej i wiarygodnej informacji na ten temat[3].

Nie istnieje również żadna formalna definicja domu, ośrodka czy centrum kultury. Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej jedynie wymienia domy kultury wśród form działalności kulturalnej. Katalog ten ma charakter otwarty i można przyjąć, że działalność kulturalna może być prowadzona w innych, nie wymienionych formach[4]. Nie ma również żadnego przepisu, który rozróżniałby czym jest dom, czym ośrodek a czym centrum kultury?[5]

W odniesieniu do domów, ośrodków i centrów kultury nie istnieje również żaden specyficzny dla tej grupy instytucji akt prawny regulujący ich działalność. Inaczej jest chociażby w odniesieniu do bibliotek czy muzeów (Ustawa i bibliotekach, Ustawa o muzeach).

Z jednej strony można taki stan rzeczy postrzegać jako pozytywny, bo dający swobodę organizatorom instytucji w kształtowaniu ich statutów oraz modelu prowadzenia samej działalności. Z drugiej zaś strony mamy do czynienia z sytuacją, w której źródłem prawa w coraz większym stopniu jest orzecznictwo sądów administracyjnych nie zaś tekst samej Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Można więc mówić tu o pewnej dysfunkcji prawa regulującego działalność kulturalną[6]. Dodać trzeba, że nierzadko rozstrzygnięcia sądów są rozbieżne, co rodzi trudności w interpretacji i stosowaniu prawa.

Istnienie ustaw dedykowanych niektórym rodzajom instytucji kultury w praktyce prowadzi do różnicowania ich statusów np. w sytuacji ich łączenia. Zasada prawna Lex specialis derogat legi generali (prawo o większym stopniu szczegółowości należy stosować przed prawem ogólniejszym) skutkuje na przykład faktyczną nieobligatoryjnością istnienia na poziomie gmin instytucji kultury innych niż biblioteki[7].

Brak regulacji na poziomie ustawowym powoduje również, że istnieje przestrzeń do nadużyć organizatorów w stosunku do instytucji oraz wynaturzeń ich działalności. Przykłady przytoczone w tej publikacji potwierdzają tę tezę.

[1] P. Łysoń, Kultura 2015. Informacje i opracowania statystyczne, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2016, s. 78—79.

[2] GUS definiuje je według własnych kryteriów, w tym m.in. ze względu na rodzaj działalności oraz rodzaj obiektu w jakim ta działalność jest prowadzona. Klasyfikacja GUS nie bierze pod uwagę formalnego statusu instytucji.

[3] Być może wkrótce to się zmieni, ponieważ Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozważa stworzenie elektronicznego rejestru instytucji kultury, z którego mieliby korzystać organizatorzy.

[4] J. Hołda, Komentarz do ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, Narodowe Centrum Kultury 2012, s. 4.

[5] Brak czytelnego rozróżnienia skutkował w przeszłości m.in. dość swobodnym stosowaniem przez organizatorów przepisów wymuszających zmianę powołań dyrektorów na czas nieokreślony na kontrakty — zobacz: Rewolucyjny wyrok w sprawie odwołania dyrektorki centrum kultury — http://menedżerkultury.pl/rewolucyjny-wyrok-sadu-sprawie-odwolania-dyrektorki-centrum-kultury/

[6] P. Kamiński, Czy domy kultury potrzebują własnej ustawy? Refleksja o braku systemu kultury publicznej w Polsce [w:] M. Sztark (red.), Kultura małych i średnich miast, Biuro Festiwalowe IMPART 2016, Wrocław 2016, s. 63.

[7] Ibidem.

Tworzenie instytucji kultury

Kto może utworzyć instytucję kultury?

O ile działalność kulturalną może prowadzić praktycznie każdy tj. osoba prawna, osoba fizyczna oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (art. 3 ust. 1 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej), to tworzenie instytucji kultury jest zastrzeżone tylko dla niektórych podmiotów.

Zgodnie z art. 8 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej państwowe instytucje kultury, nie będące przedmiotem tej publikacji, mogą tworzyć ministrowie oraz kierownicy urzędów centralnych.

Tworzenie samorządowych instytucji kultury jest kompetencją jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 9 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej jednostki samorządu terytorialnego organizują działalność kulturalną, tworząc samorządowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym.

Darmowy fragment

Statut instytucji kultury

Darmowy fragment

Organizacja wewnętrzna

Darmowy fragment

[1] 

Darmowy fragment

Powołanie dyrektora instytucji kultury

Darmowy fragment

[1] 

Darmowy fragment

Relacje między organizatorem a dyrektorem

Darmowy fragment

Odwołanie dyrektora

Darmowy fragment

[1] 

Darmowy fragment

Łączenie instytucji kultury

Darmowy fragment

[1] 

Darmowy fragment

Likwidacja instytucji kultury

Darmowy fragment

Zamiast zakończenia

Darmowy fragment

[1] 

Darmowy fragment