Spis treści

Redakcja

Wykaz skrótów

1. Strona postępowania i przedmiot postępowania

Tematy publikacji w pełnej wersji

Autor: dr Łukasz Siudak

Redaktor: Agnieszka Solecka-Reszczyk

Wydawca: Katarzyna Bednarska

Korekta: Zespół

DTP: Raster studio

Druk: Miller Druk sp. z o.o.

ISBN: 978-83-269-6504-3

Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa, tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10

Publikacja „Postępowanie cywilne w zakresie nieruchomości” chroniona jest prawem autorskim. Przedruk materiałów opublikowanych w niniejszej publikacji – bez zgody wydawcy – jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Publikacja „Postępowanie cywilne w zakresie nieruchomości” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przykładów.

Wykaz skrótów:

Akty prawne:

k.c. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.)

k.k. – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1137 ze zm.)

k.p.c. – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.)

k.p.k. – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1749 ze zm.)

k.r.i.o. – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.)

k.s.h. – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1578 ze zm.)

u.g.n. – ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.)

u.k.u.r. – ustawa z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 2052 ze zm.)

u.k.w.h. – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 790 ze zm.)

u.o.k.s.c. – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 623 ze zm.)

u.wł.lok. – ustawa z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 1892 ze zm.)

u.p.n. – ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1796 ze zm.)

Organy i publikatory:

SA – Sąd Apelacyjny

SN – Sąd Najwyższy

TK – Trybunał Konstytucyjny

1. Strona postępowania i przedmiot postępowania

1.1. Zasady postępowania

W procesie cywilnym obowiązuje zasada dwustronności. Proces zawsze toczy się pomiędzy powodem (stroną czynną) a pozwanym (stroną bierną). Nie jest tym samym możliwe prowadzenie procesu z udziałem tylko jednej strony.

Cecha dwustronności pozwala na odróżnienie trybu procesowego od trybu postępowania nieprocesowego z art. 510 k.p.c. Strony muszą być odmiennymi oraz odrębnymi od siebie podmiotami, tzn. nie można prowadzić procesu z samym sobą. Dlatego też niedopuszczalne jest prowadzenie procesu między jednostkami organizacyjnymi albo między organami tej samej osoby prawnej, a także pomiędzy osobą prawną a jej organami, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W zakresie nieruchomości warto pamiętać, iż proces nie może się toczyć pomiędzy dwoma państwowymi jednostkami organizacyjnymi stanowiącymi stationes fisci Skarbu Państwa, tj. podmioty „wpisane” w pozew jako reprezentujące Skarb Państwa np. dla Sądu Rejonowego – Prezes Sądu Rejonowego, jak wskazał to w uchwale składu siedmiu sędziów SN z 14 października 1994 r. (III CZP 16/94). Ta okoliczność oraz kwestia „niech organy wewnętrznie się porozumieją co do zwrotu na moją rzecz nieruchomości” jest relatywnie często podnoszona w procesach windykacyjnych dotyczących pozbawienia w okresie gospodarki uspołecznionej praw właścicieli do nieruchomości.

Może się zdarzyć w praktyce, a w zakresie sporów dotyczących nieruchomości jest to norma, iż po jednej ze stron albo po obu stronach równocześnie może występować kilka podmiotów (kumulacja podmiotowa). Sytuacja taka określana jest jako współuczestnictwo w sporze, a jego konsekwencje zostały opisane w dalszej części publikacji.

W sytuacji, w której z roszczeniem wystąpimy przeciwko osobie prawnej, a dojdzie do konfuzji procesowej (zlania się stron) – np. wskutek połączenia się osób prawnych czy w związku z następstwem prawnym – postępowanie nie będzie mogło się dalej toczyć. Jak wskazuje W. Broniewicz, „będzie ono podlegać umorzeniu ze względu na następczy brak strony”.

Rola stron w procesie

Rola każdej ze stron w procesie jest odmienna. Powód występuje przeciwko pozwanemu z roszczeniem, którego zasadność wykazuje w trakcie postępowania. Pozwany podejmuje obronę, która ma na celu zapobiec wydaniu orzeczenia sądowego uwzględniającego roszczenie powoda. Pomimo odmienności ról procesowych i związanych z nią różnic w przebiegu procesu oraz rodzaju podejmowanych czynności strony powinny być traktowane na równi.

Zasada równouprawnienia stron (znajdująca odpowiednie zastosowanie również do uczestników postępowania nieprocesowego) jest jedną z naczelnych zasad sądowego postępowania cywilnego.

O oznaczeniu stron w procesie decyduje powód, wskazując je w treści pozwu. Poprzez wskazanie w pozwie powoda i pozwanego zostają wyznaczone granice podmiotowe procesu. Oświadczenie powoda odnoszące się do osoby pozwanego podlega wykładni na równi z innymi twierdzeniami i oświadczeniami stron w procesie.

Niewłaściwe oznaczenie strony

Uwaga

Błędne lub niedokładne oznaczenie strony może zostać sprostowane lub uzupełnione w trakcie procesu.

Należy odróżnić sytuacje niewłaściwego oznaczenia strony od sytuacji niewłaściwego doboru podmiotów procesu. W tym przypadku, tj. gdy powód prawidłowo oznaczył podmiot, który według jego intencji miał być stroną przeciwną, ale z punktu widzenia prawa materialnego dokonał doboru pozwanego w sposób niewłaściwy, np. oznaczając osoby niebędące właścicielami nieruchomości, usunięcie takiej wady może nastąpić poprzez:

1. odwołanie wadliwej czynności procesowej, tj. art. 203 k.p.c. – cofnięcie pozwu, albo

2. w drodze podmiotowego przekształcenia powództwa, tj. art. 194 k.p.c., jeżeli okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna być w sprawie stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub pozwanego wezwie tę osobę do wzięcia udziału w sprawie.

Ważne

Sprostowanie oznaczenia strony jest dopuszczalne, pod warunkiem że strony pozostają te same (nie dochodzi do ich zmiany). Polega ono na uzupełnieniu lub konkretyzacji pierwotnego oznaczenia strony, np. w przypadku gdy było błędnie podane nazwisko strony poprzez podanie tego nazwiska w prawidłowym bądź pełnym brzmieniu.

Błędne oznaczenie strony pozwanej

Błędne oznaczenie strony pozwanej może polegać na wskazaniu zamiast osoby prawnej jej jednostki organizacyjnej, która nie posiada zdolności sądowej. W orzecznictwie przyjmuje się, że takie oznaczenie – w sytuacji gdy z treści pozwu i dokumentów dołączonych do pozwu oraz na podstawie przebiegu procesu można ustalić, kogo w rzeczywistości zamierzał pozwać powód – nie daje podstaw do odrzucenia pozwu. Tym samym dopuszczalne jest wówczas sprostowanie oznaczenia strony i nie jest konieczne dokonywanie zmian podmiotowych powództwa – tak też stanowi postanowienie SN z 25 maja 2007 r. (I CSK 30/07); postanowienie SN z 9 lipca 2009 r. (III CZP 45/09); wyrok SN z 3 grudnia 2010 r. (I PK 120/10); postanowienie SN z 3 listopada 2010 r. (V CSK 126/10).

Warto pamiętać, iż jeśli określony podmiot występuje w procesie jako strona, to nie może równocześnie w tym samym postępowaniu brać udziału w innym charakterze (np. przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika strony przeciwnej, świadka lub biegłego). Równoczesne występowanie w charakterze powoda i pozwanego możliwe jest wyłącznie w związku z instytucją powództwa wzajemnego (art. 204 k.p.c.), ale w stosunku do różnych roszczeń pozostających ze sobą w związku i rozpoznawanych w jednym postępowaniu.

Właściwości strony

Strona występująca w procesie cywilnym musi posiadać pewne konieczne właściwości (przymioty), aby jej działania były skuteczne i mogły doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego przez nią celu. Do przymiotów tych należy zaliczyć przede wszystkim zdolność sądową. Strona, która zamierza występować w procesie i podejmować w nim czynności osobiście, musi posiadać także zdolność procesową i zdolność postulatywną.

1.2. Strona – zdolność sądowa

Pojęcie zdolności sądowej daje odpowiedź na pytanie, kto może być stroną w procesie cywilnym. Przy czym chodzi tu o proces cywilny w ogólności, a nie jakiś konkretny proces, konkretną sytuację prawną. Zdolność sądowa jest więc pewną właściwością, kwalifikacją prawną podmiotu bez względu na konkretną sytuację prawną, w jakiej znajduje się on w stosunku do innych podmiotów i do przedmiotu postępowania. „Istota zdolności sądowej wyczerpuje się w tym, że podmioty wyposażone w tę zdolność mogą być stronami procesu”.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

1. Strona postępowania i przedmiot postępowania

2. Postępowanie procesowe i nieprocesowe

3. Środki odwoławcze

4. Współwłasność i problem jej zniesienia

5. Nabycie spadku oraz stwierdzenie nabycia przedmiotu windykacyjnego a nieruchomość

6. Roszczenie windykacyjne36) i negatoryjne37) w sprawie nieruchomości

7. Właściwość sądu w sprawach dotyczących nieruchomości i ustanowienie zarządcy

8. Stwierdzenie zasiedzenia

9. Ustanowienie drogi koniecznej

10. Służebność przesyłu

11. Postępowanie wieczystoksięgowe

12. Mediacja – alternatywny względem sądowego postępowania sposób rozwiązywania sporów w sprawach nieruchomości

13. Podstawy egzekucji w sprawach dotyczących nieruchomości

14. Wzory pism procesowych z roszczeń wskazanych w publikacji

Bibliografia

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71