James Bannon

Ja, kibic

Tłumaczenie: Piotr Borman

Tytuł oryginału: Running with the Firm

Copyright © James Bannon 2013

First published by Ebury Press, an imprint of Ebury Publishing. A Random House Group Company.

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o., Warszawa 2014

All rights reserved

Redaktor inicjujący: Arkadiusz Seidler

Koordynacja projektu: Agencja Wydawnicza Synergy

Tłumaczenie: Piotr Borman

Redakcja: Elżbieta Meissner

Korekta: Krzysztof Lewandowski

Projekt graficzny okładki: Two Associates

Adaptacja projektu okładki: Krzysztof Kiełbasiński

Fotografia wykorzystana na I stronie okładki: © Stephen Smith / The Image Bank / Getty Images, © Sshepard/E/Getty Images

Skład i łamanie: Open. Agencja wydawniczo-reklamowa R. Walczyński

Wydawca:

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o.

ul. Foksal 17, 00-372 Warszawa

tel. 22 826 08 82, faks 22 380 18 01

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN: 978-83-7881-411-5

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.

Dla Angie...

Z wyrazami miłości od Twoich chłopaków

Niniejsza książka została oparta na faktach – życiu, doświadczeniach i wspomnieniach autora. Imiona i nazwiska bohaterów, nazwy miejsc, daty i kolejność wydarzeń mogły zostać zmienione, aby chronić prywatność innych osób.

Od autora

W 1994 roku napisałem scenariusz do filmu fabularnego zatytułowanego „I.D.”. Film opowiadał o moich doświadczeniach podczas pracy jako tajny funkcjonariusz policji infiltrujący środowisko chuliganów klubu piłkarskiego Millwall. Z czasem film zyskał miano kultowego, a w maju 2012 został poddany obróbce cyfrowej i wydany w nowej formie. Do tej pory nie miałem ochoty wracać pamięcią do tego rozdziału mojego życia, lecz ponowne wydanie filmu przywróciło dyskusję na temat tego, czy film został oparty na faktach. Ponieważ od wydarzeń w nim opisanym minęło już dwadzieścia pięć lat, uznałem, że to dobry moment, aby opowiedzieć, jak to naprawdę było.

Ci z Was, którzy znają film „I.D.”, rozpoznają niektóre elementy filmu w książce, lecz większa część operacji była do dziś nieopisana. Niniejsza książka to prawdziwy zapis wydarzeń, które miały miejsce przez te dwa lata. Wzloty i upadki, momenty pełne przemocy, smutku i humoru zostały opisane dokładnie tak, jak się w rzeczywistości wydarzyły.

Prolog

Przez dwa lata mojego życia byłem znany jako Jim, Jim z Wandsworth. Razem z kumplem Chrisem byliśmy malarzami pokojowymi i tapeciarzami. Kibicowaliśmy Millwall. Walczyliśmy z Millwall. Biegaliśmy z chuliganami. A przy tym trzymaliśmy coś w sekrecie. Gdyby wyszło na jaw, nasze życie byłoby zagrożone...

Byliśmy też glinami po cywilu.

W latach 80. XX wieku Anglia cieszyła się złą sławą z powodu chuliganów piłkarskich, pośród których chuligani Millwall byli najgorsi. Funkcjonariusze, tacy jak ja i Chris, mieli przenikać do gangów, zjednywać sobie ich członków, zdobywać ich zaufanie, aby zdobyć dowody przeciwko nim, aresztować ich i odesłać do więzienia.

To prawda, czasem nie mogłem patrzeć na siebie w lustrze. Ci faceci stawali się moimi kumplami. Gadaliśmy, śmialiśmy się, dzieliliśmy wzloty i upadki związane z byciem kibicem piłkarskim. Walczyliśmy też razem, z innymi gangami i z policją. Pamiętam bezsensowną, bezmyślną przemoc, kiedyś widziałem kibica Millwall skaczącego po głowie niewinnego przechodnia na oczach jego żony i córek tylko za to, że ten miał znaczek Crystal Palace¹. Wtedy przypominałem sobie, po co to robiłem.

Prawdę mówiąc, czasem zdarzyło mi się zapomnieć. Tak, wiele razy cholernie się bałem, ale adrenalina i frajda były niesamowite. Bycie tajniakiem daje niezłego kopa, od którego można się uzależnić. Bycie kibicem Millwall również było świetną sprawą. Było tam poczucie koleżeństwa i przynależności do grupy, jakich nigdy wcześniej nie zaznałem. Tak, robiłem to dla dobra społeczeństwa, ale nie mogę z ręką na sercu powiedzieć, że nie miałem przy tym świetnej zabawy.

Elementem bycia tajniakiem jest świadomość, że w każdej chwili można zostać zdemaskowanym. Najmniejsze potknięcie i po tobie. My byliśmy tego bardzo blisko...

Kilka miesięcy po rozpoczęciu operacji Chris otrzymał wiadomość od Dave’a, jednego z kibiców Millwall, z którym się zaprzyjaźniliśmy. Dave był świetnym facetem, inteligentnym, znającym się na piłce i zawsze skorym do hecy. Chciał, abyśmy spotkali się w Catford z nim i jego kumplami – Stu i Markiem. Było to trochę nietypowe, ale nie na tyle, abyśmy się przejmowali. Zostawiliśmy wiadomość, że spotkamy się z nimi w południe.

Wchodzimy do pubu i uderza nas atmosfera. Nie było jak w Old Castle czy The Puffin, gdzie staliśmy się stałymi klientami i gdzie witano nas jak swoich. Tutaj jest coś ewidentnie nieprzyjaznego. Pub jest pełny, ale nie widać żadnej znajomej twarzy. Podchodzimy do baru, Chris zamawia coś do picia.

Wtedy Dave, Stu, Mark i jacyś goście, których nie znaliśmy, podchodzą od strony baru. Z ich min od razu wiem, że coś się święci. Dave trzyma kij bilardowy, a Stu butelkę. Patrzę prosto na Dave’a.

– W porządku? – Dave wpatruje się we mnie długo i intensywnie, po czym mówi:

– Nie, kurwa, ani trochę.

Kurwa. Czuję, że mamy naprawdę duży problem.

Chris podchodzi z drinkami.

– W porządku, Dave? – pyta.

Dave robi krok do przodu i krzyczy:

– Nie, kurwa, nie jest w porządku. Kim wy, do kurwy nędzy, jesteście? Bo jakoś nie możemy tego wykombinować.

Patrzę na Chrisa, krew odpływa mu z twarzy.

Potrząsam głową

– O czym wy mówicie? Przecież wiecie, kim jesteśmy.

Dave stuknął kijem o podłogę.

– Po prostu, Jim, jeśli rzeczywiście tak się, kurwa, nazywasz, nie wiemy, kim jesteście. Pojawiacie się, kurwa, znikąd i zaraz jesteście naszymi najlepszymi kumplami.

Chris jest przerażony, ja próbuję nie narobić pod siebie. Jesteśmy kompletnie otoczeni najtwardszymi ludźmi Millwall. Dziesięciu na dwóch, marne szanse. Kurwa.

Próbuję udawać zaskoczonego.

– Dave, jaki ty masz, kurwa, problem?

Podnosi kij i mierzy nim najpierw we mnie, potem w Chrisa.

– Ty i on. Taki mam problem.

Nie idzie dobrze. Co robimy? Odwracamy się i próbujemy uciekać? Przyznajemy się, kim jesteśmy, i liczymy na to, że wyjdziemy z tego w jednym kawałku? Czy ryzykujemy i stawiamy im czoło?

Ostatnia opcja wydaje się najlepsza. Zrównuję się z Davem.

– Dobra, czyli co konkretnie, kurwa, mówisz?

Tym razem Dave dźga mnie, a potem Chrisa, kijem.

– To mówię, pizdo, że ty i ty jesteście jebanymi psami.

Stoję tam, patrzę na nich wszystkich i wybucham śmiechem.

– Jaja sobie, kurwa, robisz? Ja? Pies? Ty jesteś, kurwa, poważny?

Jeśli Dave miał jakieś wątpliwości, to nie okazywał tego.

– Nie widzisz, żeby któryś z nas się śmiał... Dokładnie to mówię: ty i on jesteście jebanymi psami.

Odwracam się i patrzę na Chrisa. Jak my się z tego, kurwa, wywiniemy?

Rozdział 1
POCZĄTKI

Urodziłem się parnego, letniego dnia w sierpniu 1965 roku w szpitalu Lambeth w południowym Londynie. Mama zajmowała się domem, a tata był funkcjonariuszem w Metropolitalnej Służbie Policji w Londynie. Kiedy byłem mały, przeprowadzaliśmy się kilkakrotnie, a w końcu zamieszkaliśmy w Belvedere, małej wiosce na południowych przedmieściach Londynu. Mieszkaliśmy w niewielkim osiedlu, w którym były mieszkania prywatne i komunalne. Tam spędziłem okres dorastania, który mnie ukształtował.

Była to zżyta społeczność, w której wszyscy dbali o siebie nawzajem. Świetnie bawiłem się, dorastając tam, lecz nie obyło się bez problemów. Najpierw musiałem udowodnić dzieciakom z osiedla, że to mój ojciec był policjantem, a nie ja.

– Pójdziesz do starego i powiesz mu, cośmy zrobili? – pytali, kiedy coś zbroiliśmy. W wieku ośmiu lat udowodniłem, że można mi zaufać, kiedy włamaliśmy się do miejscowego sklepu i ukradliśmy pudełko batoników Texan i pięć funtów w dwupensówkach. Ktoś widział, jak uciekaliśmy, i zadzwonił po policję, która szybko się zjawiła. Wszystkich nas przesłuchano, ale nikt się nie ugiął. Od tamtego dnia moja lojalność nie została zakwestionowana.

Kiedy dostałem się do porządnego gimnazjum, praca ojca stała się swoistą tajemnicą. Nawet jeśli dzieciaki nie wiedziały, czym zajmuje się mój tata, traktowały mnie jak obcego. Wszyscy w mojej klasie przyszli z prywatnych szkół i znacznie wyprzedzali mnie w nauce. Wszyscy moi kumple z osiedla poszli do szkoły rejonowej, utrzymywanie pracy ojca w tajemnicy wydawało się więc wyjściem najłatwiejszym. Kiedy inne dzieciaki pytały, unikałem odpowiedzi albo mówiłem, że ojciec pracuje w lokalnym samorządzie. Byłem całkiem dobry w utrzymywaniu tajemnic.

Niestety, w połowie drugiego semestru sekret wyszedł na jaw. Zostałem wybrany do szkolnej drużyny rugby. Graliśmy na własnym boisku, a ojciec pracował i nie mógł przyjść na mecz. Przynajmniej tak mi się wydawało. Gra trwała już dziesięć minut i sędzia podyktował nam młyn. Kiedy kucnąłem, żeby podać piłkę do ataku, z oddali usłyszałem trzask krótkofalówki. Zamarłem, mając nadzieję, że nasilający się hałas nie był tym, o czym myślałem. Odwróciłem się i od razu zobaczyłem to, czego się obawiałem. Przez szkolne boiska na policyjnym motorze jechał mój ojciec. Podjechał do linii bocznej wśród dźwięków ryczącej policyjnej krótkofalówki, po czym zdjął kask i popatrzył na mnie.

– Cześć, synu.

Kiedy to teraz wspominam, wydaje mi się, że było to naprawdę miłe z jego strony. Zadał sobie trud, żeby przyjechać i popatrzyć, jak gram, lecz jedenastolatkowi w nowej szkole byłoby lepiej bez tego. Pierwszego dnia po meczu cała szkoła mówiła o mnie, przed końcem dnia wszyscy znali mój sekret. Znienawidziłem szkołę i robiłem wszystko, aby do niej nie chodzić. W końcu władze szkolne straciły cierpliwość i wyrzuciły mnie. Na początku drugiej klasy szukałem nowej szkoły. Dzięki interwencji naszego księdza udało mi się dostać do katolickiej szkoły rejonowej.

Nowego miejsca nienawidziłem z całego serca, więc resztę lat szkolnych spędziłem na wymyślaniu wymówek umożliwiających mi unikanie nauki. Pamiętam, jak sfingowałem złamanie ręki za pomocą atrapy gipsu. Wszystko szło gładko przez pięć miesięcy, aż nauczyciel biologii wypalił na wywiadówce, jak dumny jest z mojej wytrwałej walki ze złamaniem podokostnowym. Rodzice nie podzielali jego dumy. Doskonale pamiętam rozmowę z ojcem, kiedy tego dnia wrócił z pracy. Nie zdawałem sobie jeszcze wtedy sprawy ze swego wrodzonego daru mydlenia ludziom oczu, który to dar miał bardzo mi się przydać w późniejszym życiu. Ale wtedy byłem po prostu po uszy w gównie. W końcu, w wieku piętnastu lat, dałem sobie spokój z edukacją i zająłem się szukaniem pełnoetatowej pracy.

Miałem plan, aby unikać długiego ramienia sprawiedliwości, przynajmniej w kwestii zawodu. Jednak po mało ciekawej pierwszej posadzie urzędnika biurowego w Ministerstwie Obrony oraz przypadkowym spotkaniu ze starym znajomym, który został policyjnym kadetem, temat pracy w organach ścigania nagle zabrzmiał pociągająco. Ponadto nie miałem żadnych kwalifikacji, miałem za to tatę, który mógłby szepnąć o mnie słówko.

Tak więc, po szczegółowych badaniach lekarskich, teście sprawności i rozmowie (podczas której okazałem się zaskakująco zdeterminowany), w styczniu 1982 roku zostałem przyjęty jako kadet do Metropolitalnej Służby Policji.

Nie skłamałbym, mówiąc, że moi przyjaciele, z którymi dorastałem w naszym małym osiedlu, na początku byli nieco zdezorientowani. Pamiętam, jak któryś z nich odwoził mnie na miejscowy posterunek, abym odebrał swoje pisemne przyjęcie, samochodem, który do niego nie należał. Prawdę mówiąc, każdy z nas jeździł wieloma samochodami, które do nas nie należały. Wtedy był to dla mnie element dorastania w południowym Londynie. Tam, skąd pochodziłem, był to, prawdę mówiąc, niemal akceptowany etap dorastania. Samochody łatwo się kradło, a my nigdy ich nie niszczyliśmy ani nie rozbijaliśmy. Jeździliśmy nimi przez parę dni, po czym oddawaliśmy je albo parkowaliśmy w miejscu, gdzie łatwo było je znaleźć. Zdawałem sobie sprawę, że było to łamanie prawa, i kiedy zostałem przyjęty na policyjnego kadeta, wiedziałem, że ten etap mojego życia musi się skończyć. Szkołę Kadetów ukończyłem w marcu 1984 roku, po czym rozpocząłem dwudziestotygodniową naukę w Hendon, aby zostać posterunkowym. Ku memu zaskoczeniu, wyróżniałem się zarówno w nauce, jak i w kwestiach praktycznych. Miałem świetne stopnie i w lipcu 1984 zakończyłem naukę z wyróżnieniem, po czym zostałem oddelegowany do Greenwich. Byłem pełnoprawnym posterunkowym, gotowym na wszystko. Przynajmniej tak mi się wydawało.

Na posterunek policji w Greenwich trafiłem w lipcu 1984 roku. Młody, chętny i nieco nieopierzony. Posterunkowym na stażu, w czasie dwuletniego okresu próbnego, przydziela się bardziej doświadczonego funkcjonariusza nadzorującego. Miałem szczęście. Mój sierżant był inspirujący. Archie (nalegał, by tak go nazywać) nie był zwykłym sierżantem. Większość kariery spędził, pracując w klubach na West Endzie.

Inni sierżanci chodzili ze swoimi stażystami na obchody rewiru przez mniej więcej pierwszy miesiąc, ale Archie miał inne podejście. Pierwszego dnia mojej zmiany wysłał mnie samego, mówiąc:

– Nie obchodzi mnie, co będziesz robił, tylko tego nie spierdol.

W ciągu godziny wróciłem, mając na koncie swoje pierwsze aresztowanie. Rozpoznałem kogoś z wcześniejszej odprawy i jak podszedłem pogadać, gość zaczął uciekać. Goniłem go przez ponad pięć minut przez kilka budynków i osiedli, aż w końcu udało mi się powalić go na ziemię wejściem znanym z rugby. Na posterunku stałem się przebojem, a Archie był pod wrażeniem.

W ciągu dwóch tygodni Archie wysłał mnie na służbę w samochodzie patrolowym (czyli pojeździe szybkiego reagowania) jako obserwatora w cywilu. Nawet nie marzyłem o takim przydziale. Rzadkością było wysyłanie stażysty do samochodu, o pracy w cywilu nawet nie wspomnę. Prawdę mówiąc, nikt o czymś takim praktycznie nie słyszał i u kilku starszych rangą funkcjonariuszy wywołało to konsternację. Archie ujrzał coś we mnie, a ja go nie zawiodłem.

Szybko zyskałem reputację „zgarniacza złodziei”, funkcjonariusza, który dokonuje większej ilości aresztowań niż inni. Zyskałem ksywkę „Złote Jajca”, jako że nieustannie znajdowałem się w sytuacjach, które prowadziły do aresztowania i skazania przestępców. Po krótkim czasie zwróciłem na siebie uwagę miejscowej brygady do walki z przestępczością. Byli chętni poznać nowego stażystę.