Andrea Frediani

Niezwyciężony

Tłumaczenie: Luiza Wyganowska

Tytuł oryginału: Gli invincibili. Alla conquista del potere

Outsourcing wydawniczy – Roboto Translation

Tłumaczenie: Luiza Wyganowska

Redakcja i korekta: Marta Muszel

Skład: Jacek Goliatowski

Projekt okładki: Krzysztof Kiełbasiński

Copyright © 2013 Newton Compton editori s.r.l.

Zdjęcie na okładce © oscar_killo / Istockphoto.com, © Enrico Fianchini / Istockphoto.com, © bjones27 / Istockphoto.com

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal 2014

Wydanie I

Warszawa 2014

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o.

ul. Foksal 17, 00-372 Warszawa

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

e-mail: biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN: 978-83-7881-463-4

Wszelkie prawa zastrzeżone

All rights reserved

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Krzysztof Talarek / Virtualo Sp. z o.o.

I

Cezar nie żyje. Wiadomość, jaką przekazał Lucjusz Pinariusz, wprowadzony przed chwilą przez niewolnika, przeszyła lodowatym chłodem jego kuzynkę Oktawię. Kobieta wypuściła z rąk małą Klaudię Marcellę. Dziewczynka upadła na ziemię, a z ust matki wydobył się tak okropny krzyk, że bez trudu zdołał zagłuszyć płacz dziecka. Na szczęście Oktawia, drobna i niewielkiego wzrostu, poczuwszy drżenie kolan, wcześniej się schyliła, więc córeczka upadła z niewielkiej wysokości. Płakała bardziej ze strachu niż z bólu, jednak matka była przerażona. Pochyliła się i ostrożnie wzięła ją na ręce. Wtedy podbiegła do niej z pomocą oddana służka Etain.

Kiedy Oktawia zrozumiała, że Marcelli nic się nie stało, podała ją swej pomocnicy i ponownie spojrzała na kuzyna. W jej oczach kipiał gniew.

— Twoje żarty są w złym guście. Wiesz dobrze, jak łatwo mnie wystraszyć.

— Chciałbym, żeby to był żart, droga kuzynko — odpowiedział wyraźnie zmieszany Pinariusz. Był starszy od niej o parę dobrych lat, a jednak sprawiał wrażenie młodszego, choć to raczej dwudziestopięcioletnia Oktawia wyglądała poważniej niż jej rówieśnice.

Powtórzył, sylabizując niemal każde słowo:

— Juliusz Cezar, nasz kuzyn, dyktator, został zamordowany przed godziną, może niecałą, w Kurii Pompejusza podczas obrad senatu. Czy nie słyszysz krzyków na drodze?

Ponownie ugięły się pod nią nogi. Poczuła, że musi usiąść. Chwyciła krzesło za podłokietnik, przyciągnęła je do siebie i oparła się na nim, nie odrywając wzroku od kuzyna. Zaczęła przysłuchiwać się odgłosom dobiegającym spod jej domu na Awentynie. Istotnie, to były krzyki.

— Kto? Kto go zabił?! — zapytała przerażona.

— Musiałbym wymienić cały szereg imion. Należących do ważnych osób. Do senatorów. Z pewnością było ich wielu. Pozostali się przyglądali.

— Wymień jakieś!

— Nie mam śmiałości. To wszystko wydaje mi się tak niewiarygodne, że wciąż nie mogę pojąć, iż mogli to być oni. Nie chcę wysuwać niesprawiedliwych oskarżeń wobec ludzi, którym po wojnie domowej Cezar wybaczył, których nagrodził i wyniósł na najwyższe stanowiska w państwie. — Pinariusz wydawał się zmieszany.

Oktawia się zawahała. Rzeczywistość wciąż do niej nie docierała, chociaż krzyki na zewnątrz wzmagały się, niczym na potwierdzenie, że stało się coś bardzo ważnego.

— Może nie umarł. W takich sytuacjach plotki roznoszą się szybko i z ust do ust przybierają na sile — usiłowała sobie tłumaczyć. — Może to tylko nieudany zamach…

Zmartwiony Pinariusz potrząsnął przecząco głową.

— Wielu ugodziło go mieczem, kuzynko. To jedyne, czego możemy być pewni. Mówi się, że jego zwłoki leżą w kałuży krwi, porzucone w atrium Kurii, u stóp posągu Pompejusza Wielkiego. Jeśli to prawda, nie ma szans, by przeżył. Teraz musimy się skupić na tym, jakie my mamy szanse… na przeżycie.

— Co chcesz przez to powiedzieć? — wyszeptała.

Wtem rozległ się łomot, który zatrząsł murami.

— Śmierć zwolennikom tyrana! Śmierć jego krewnym!

Dobiegające z zewnątrz złowrogie groźby sprawiły, że kobieta znowu zadrżała. Instynktownie wyciągnęła ręce w kierunku Etain, dając jej do zrozumienia, że chce z powrotem dziewczynkę, która nie przestawała płakać.

— Czy słyszysz ich? Myślisz, że mieliby odwagę wyjść na ulice, gdyby Cezar był żywy? — powiedział Pinariusz. — Teraz wszyscy przeciwni jego władzy, którzy wcześniej nie śmieli się zbuntować w obawie przed represjami, dadzą upust swojemu niezadowoleniu. A jeśli jest prawdą, że zabili go najbliżsi współpracownicy, nie pozostał nikt, kto mógłby wstawić się za jego rodziną. Nikt. To w nas w pierwszej kolejności uderzą ci tchórze, których Cezar trzymał na powrozie swojej władzy. Musimy uciekać.

— Moja matka… — wymamrotała Oktawia, niezdolna do działania. Taka reakcja była u niej częsta.

— Kwintus Pediusz udał się do Atii. Był świadkiem mordu, razem z senatorami. Wysłał niewolnika, aby mnie ostrzec. Ja postanowiłem uprzedzić cię osobiście. Wiedziałem, że nie uwierzysz niewolnikowi. Wraz z żoną Cezara stanowiliśmy jego najbliższą rodzinę. Jesteśmy więc najbardziej narażeni, przynajmniej dopóki sytuacja polityczna się nie wyklaruje. Ryzykujemy bardziej niż inni. Na szczęście twój brat przebywa w Ilirii, więc nie dotrą do niego.

Oktawia chciała się podnieść z krzesła, na które wcześniej ciężko opadła. Chciała biec i mobilizować niewolników, kazać szykować powóz, jechać przynajmniej do rodzinnejwilli w Velletri, aby zapewnić sobie minimum bezpieczeństwa. Trzymały ją jednak niewidzialne więzy. Kobietę dopadła dobrze jej znana niemoc, która naznaczyła całe jej dotychczasowe istnienie. Jej natura popychała ją ku rozwiązaniu, które zawsze zwykła wybierać: czekać na działanie innych.

— Mój mąż nie pozwoli, aby cokolwiek złego nam się stało. — Ostatecznie tylko tyle zdołała powiedzieć swemu kuzynowi.

— Jesteś tego pewna? — spytał Pinariusz. — Marek Klaudiusz Marcellus z pewnością był dzisiaj w senacie, a nigdy nie należał do zwolenników Cezara. W czasie wojen domowych został ułaskawiony przez dyktatora i być może nie jest jednym z morderców, niemniej należy z pewnością do tych, którzy nie kryją teraz zadowolenia. Dowodem jest choćby to, że nie wrócił jeszcze do domu. Czyż nie powinien martwić się o swą rodzinę bardziej niż o cokolwiek innego?

— Sugerujesz, że przyłączył się do wściekłego tłumu?

— Oczywiście, że nie. Ale nawet jeśli nie bierze w tym udziału, może nie być w stanie zareagować, jeśli zwrócą się przeciwko nam. Nie możemy być teraz niczego pewni. Cezar był dla Rzymu wszystkim i każdy Rzymianin, nawet najznamienitszy, mógł żyć jedynie w jego cieniu. Dzisiaj dla wszystkich otworzyła się droga do władzy.

— Jak sądzisz, co się będzie działo?

Pinariusz odezwał się po chwili wahania.

— Nikt nie może tego przewidzieć. Najpierw musimy odkryć, kto naprawdę uczestniczył w spisku, a także na jakie wsparcie konspiratorzy mogą liczyć wśród narodu i w senacie. Krążą pogłoski, jakoby chełpili się, że dokonali tego,by przywrócić pełnię władzy republikańskiej, ale wątpię, by Republika mogła odzyskać dawną świetność po tylu latach ukrytej monarchii, ze stanowiskami obsadzonymi na kolejnych pięć lat. Za dużo wokół ambitnych ludzi, zbyt wielu tych, którzy sądzą, iż mogą iść śladem Cezara. W tej sytuacji nie można się łudzić, że znowu będzie tak, jak było niegdyś,zanim nastały jego rządy. Sądzę, że wiele zależy od tego, jakie kroki podejmie Marek Antoniusz. Mimo że w ostatnim czasie wiele stracił w oczach dyktatora, nadal piastuje wszak stanowisko konsula i cieszy się największym autorytetem spośród wszystkich wysoko postawionych urzędników. Trzeba również zobaczyć, jaki wpływ na wydarzenia będzie miał Cyceron. Podobnie twój mąż: nawet jeśli nie uczestniczył w zamachu stanu, z pewnością widzi w nim swoją korzyść i bez wątpienia będzie walczył o przywrócenie Republiki. Poza tym nie wszyscy cezarianie zdradzili wodza. Nie umiem w tej chwili powiedzieć ilu ani którzy, ale sądzę, że jest wśród nich magister equitum¹ Lepidus, konsulowie mianowani,Hircjusz i Pansa, ich przyjaciel, Azyniusz Pollion, oraz ich zamożni poplecznicy, tacy jak Korneliusz Balbus. Co zrobią? Boisz się, prawda? Ja także. Obawiam się, że Rzym jeszcze długo nie zazna spokoju…

— Ale dlaczego, dlaczego? — Oktawia nic nie rozumiała.— Cezar pokazał, że potrafi być naprawdę łaskawy. I byłby nadal, ze względu na wojnę przeciw Partom i Getom. Dlaczegowięc to zrobili?

— Dlaczego? Mówi się, że zginął, ponieważ chciał zostać królem, a Rzym nie może tolerować monarchii. Zbyt długo z nią walczyliśmy, by teraz się na nią godzić. Według mnie jednak każdy, kto przystąpił do spisku, widział w morderstwie Cezara swą korzyść… lub odczuwał jego istnienie jako swego rodzaju szkodę — oświadczył poważnie Pinariusz.

Głośniejszy niż dotąd hałas zwrócił uwagę rozmówców. Z przedsionka dobiegały ich podniecone głosy. Gdydo środka weszli ludzie, Oktawia chwyciła córkę i przytuliła ją do siebie. Zawsze unikała przemocy, a nawet jakichkolwiek nieporozumień. Była uważana za najbardziej uległąspośród skromnych matron stojących u boku senatorów Wiecznego Miasta. Nie lubiła się nikomu sprzeciwiać, bez względu na to, czy tym kimś był członek rodziny, znajomy, czy też zupełnie obcy człowiek. Bardzo liczyła się z opinią innych osób. Przywiązywała ogromną wagę do dobrych manier i dbała o dobre stosunki z ludźmi. Wystarczyła błahostka, by wytrącić ją z równowagi. Tak więc teraz, kiedyona i jej najbliżsi znajdowali się w niebezpieczeństwie, co nie zdarzyło się nigdy wcześniej, była przekonana, że nie udźwignie takiego ciężaru.

Poczuła, że dłużej tego nie wytrzyma, i wybuchła płaczem. Jej łzy spływały po buzi córeczki, która także zaczęła szlochać. Oktawia nienawidziła samej siebie za to, że nie potrafiła zachowywać się właściwie przed kuzynem i niewolnikami. Jeżeli przyszli ją zabić, powinna pokazać, że jest godna swych przodków, a następnie umrzeć jak prawdziwa rzymska kobieta, jak jedna z rodu Juliuszów, do którego należała. Postanowiła, że przede wszystkim, gdy tam wejdą, muszą ją zastać stojącą, z wypiętą piersią i podniesionym czołem. Otarłszy łzy brzegiem palli, usiłowała się podnieść. Jakaś potężna siła przytrzymała ją jednak na krześle. Tymczasem hałas w domu się nasilał. Rozległ się odgłos metalu, stukot podkutych butów na pięknej marmurowej posadzce zdobiącej domum, szczęk mieczy uderzających o nagolenniki żołnierzy.

Żołnierze? Oktawia poczuła dreszcz paniki przebiegający po plecach.

Gladiatorzy. Clivus capitolinus – droga prowadząca na Kapitol – była ich pełna. „To ludzie Decymusa BrutusaAlbinusa” — pomyślał Gajusz Cilniusz Mecenas, zerkając to na krzepkich bojowników, to na niosących jego lektykę muskularnych tragarzy, którzy trzęśli się ze strachu na widok tego, czego byli świadkami. Prawdę mówiąc, on sam odczuwał strach. Nigdy zresztą nie cieszył się opinią nieulęknionego męża. Przybył tu ze swego rodzinnego Arezzo, by osobiście doprowadzić do końca pewną delikatną transakcję handlową. Tymczasem wszystko wskazywało na to, że jest świadkiem buntu… lub, co gorsza, wojny domowej.

Wszyscy dookoła mówili, że Cezar nie żyje, a jego zabójcy, najznamienitsi senatorowie, chodzili po ulicach Rzymu, chełpiąc się swym czynem. Twierdzili, że zabili tyrana w imię wolności. Chociaż Mecenas nie był senatorem, a jedynie zwykłym ekwitą, jego majątek i powiązania handlowe z wielkimi właścicielami ziemskimi zasiadającymi w senacie sprawiły, iż rozumiał, jak bardzo obalony właśnie reżim dawał się we znaki pewnym kręgom finansowym. Był to zatem raczej wynik porachunków niż ukłon w stronę obywateli! Panowanie Cezara stanowiło dużą przeszkodę dla możnowładców, a nie dla szarego ludu, który – wręcz przeciwnie – czerpał ogromne korzyści z reform przeprowadzonych przez dyktatora oraz z pokoju, do którego doprowadził. Tłum był jednak niestały. Wystarczył jeden naganiacz, by zmienić jego nastawienie i nakłonić go do poparcia zabójców. Nieważne, kim byli. Ludzie na ulicach tworzyli teraz grupy uzbrojone w pałki i kamienie. Szukali senatorów, których powołał Cezar. Szukali Marka Antoniusza i jego zwolenników, jednym słowem – tych wszystkich, którzy stanowili podporę reżimu. Tak samo liczni byli jednak zwolennicy cezarian, opłakujący dyktatora i przeczesujący miasto w poszukiwaniu senatorów, którzy dopuścili się mordu na nim, ale także tych, którzy biernie przyglądali się wydarzeniom. Nie mogąc rozróżnić zwolenników Cezara od jego wrogów i morderców, bez sentymentów i bez wahania atakowali każdego, kto nosił tunicam laticlaviam.

On także mógł się czuć zagrożony. Wprawdzie jego ubiór nie wskazywał na to, że jest senatorem, jednak przepych, jakim lubił się otaczać, mógł narazić go na nienawiść ludu. Lektyka z subtelnie inkrustowanym baldachimem, wykonana z drewna zdobionego szlachetnymi kamieniami, przykuwała uwagę. Zazwyczaj obnoszenie się z bogactwem sprawiało mu przyjemność, tym razem marzył, by przemknąć się niezauważonym.

Ludność była wzburzona. Nie dało się powiedzieć, kto cieszy się ze śmierci dyktatora, a kto pragnie zemsty na jego mordercach. Mecenas widział ludzi, którzy okładali się ze wszystkich sił, widział członków przeciwnych ugrupowań znieważających się nawzajem, widział obywateli, którzy wdrapywali się na posągi zamordowanego dyktatora, by powalić je, gdy w tym samym czasie inni usiłowali im przeszkodzić. Widział grupy osób, które wywracały wozy towarowe z zezwoleniem na jazdę po ulicach po zapadnięciu zmroku, prawdopodobnie z zamiarem ich wykorzystania, by w chaosie, jaki zapanował po zbrodni, swobodnie plądrować miasto. Obiektem ataków tych rozszalałych band stały się również warsztaty rzemieślnicze. Młody Etrusk miał podstawy, by przypuszczać, że powodem tych napaści nie była żadna polityka.

I co robili gladiatorzy na Kapitolu? Byli niewolnikami, a mimo to chodzili wszędzie uzbrojeni niczym żołnierze. Mecenas wiedział, że ludzie ci należą do Decymusa Brutusa Albinusa, ponieważ parę godzin wcześniej, rankiem, mieli uczestniczyć w igrzyskach w Cyrku Flaminiusza – zostali ofiarowani przez swego pana z okazji uroczystego pożegnania Cezara, który wyruszał na wojnę z Partami.

Do Rzymu kupiec przybył, by sfinalizować pewną transakcję z senatorem Markiem Klaudiuszem Marcellusem. Mieli się spotkać w Cyrku Flaminiusza i tam, zgodnie z pisemnymi ustaleniami, omówić ostateczne szczegóły dotyczące sprzedaży willi Cuma w Kampanii, której senator miał się pozbyć na rzecz Mecenasa. Pewne trudności sprawiły jednak, że Etrusk spóźnił się kilka godzin na umówione spotkanie i wysłał niewolnika, któremu polecił powiadomić Marcellusa, że spotkają się na Forum po ludis i po zamknięciu posiedzenia senatu. Posiedzenia, które dla Cezara miało się zakończyć tragicznie.

Teraz nie było mowy o szukaniu Marcellusa na Forum. Na ulicach zrobiło się zbyt niebezpiecznie.

— Trzeba się było skryć w jednej z miejskich posiadłości — powiedział do siebie Mecenas — i tam zaczekać, dopóki sytuacja się nie uspokoi. Albo przynajmniej dopóki nie wyjaśni się, kto zabił Cezara i co zamierzają robić pozostali.

Dostrzegł Vicum unguentarium – drogę prowadzącą do Awentynu, gdzie znajdował się jego najokazalszy rzymski domus. Trakt zagradzała grupa demonstrantów, którzy właśnie podpalili jeden z budynków. Rozglądali się wokół i Mecenas odniósł wrażenie, jakby szukali kogoś, kogo mogliby dla rozrywki rzucić w ogień, by patrzeć, jak piecze się na stosie.

Dotarło do niego, że go zauważyli. Krzyknął do swych tragarzy, aby szli szybciej w stronę Clivi capitolini, chciał bowiem znaleźć się jak najbliżej gladiatorów. Miał nadzieję, że ich ponure oblicza odstraszą rozjuszoną gawiedź. Niewolnikom nie trzeba było dwa razy powtarzać. Ich kondycja robiła wrażenie. Przyspieszyli kroku i zaczęli wchodzić pod górę. Mecenas wychylił się odrobinę zza zasłony i dostrzegł, że demonstranci nie dają za wygraną. Jeden z nich podniósł nawet kamień i rzucił w ich stronę, nieomal trafiając w tragarza. Na szczęście tylne straże z jednostki gladiatorów były już bardzo blisko. Odległość dzieląca je od wichrzycieli zmniejszyła się. Buntownicy zwolnili, aż w końcu stanęli w miejscu.

To był najlepszy moment, by działać. Mecenas dał znak swym ludziom, by szli za wojownikami. Musieli ponownie wspiąć się na wzgórze. Nie było to do końca zgodne z jego planem, ale skoro chciał ujść cało, nie miał wyboru.

Po wejściu na górę zobaczył chaos.

Na trójkątnym placu wytyczonym przez świątynię Jowisza Kapitolińskiego, tabularium i Skałę Tarpejską tłoczyli się ludzie. Odnosiło się wrażenie, że spotkał się tam cały Rzym. Porządek pozornie starali się utrzymywać gladiatorzy i kilka oddziałów żołnierzy, ale sytuacja w każdej chwili mogła się wymknąć spod kontroli. Pośród niezliczonych świątyń, którymi usiane było wzgórze, posągów oraz kolumn kłębiły się różne klasy społeczne. Senatorów było niewielu i od razu rzucali się w oczy, ponieważ otaczali ich uzbrojeni strażnicy.

Uwagę Mecenasa przykuło coś, co dostrzegł u stóp głównej świątyni poświęconej Jowiszowi Kapitolińskiemu. Stojący tam optymaci, w togach splamionych krwią, starali się przemówić do tłumu. Ogromny zgiełk panujący na placu sprawiał jednak, że tylko osoby stojące w pierwszych rzędach mogły cokolwiek usłyszeć. Mecenas poczuł przez chwilę ulgę. Prawdopodobnie w żadnym innym miejscu w Rzymie nie było teraz tylu porządkowych, ilu zgromadziło się właśnie tutaj. W razie niebezpieczeństwa mógł zatem liczyć na swoistą ochronę.

Pomyślał, że nareszcie uda mu się w jakiś sposób ogarnąć to, czego był świadkiem, i zrozumieć, kim są ludzie stojący u stóp świątyni. Dostęp do informacji, czy to w interesach, czy w codziennym życiu, to najlepszy środek do osiągnięcia sukcesu. A on znał się na sukcesie jak mało kto. Nie była to wiedza urzędnika czy polityka ani zdobywcy czy przywódcy; było to doświadczenie człowieka interesu, który potrafił kupić wszystko i każdego.

Mecenas marzył, by stać się budowniczym. Nie zamierzał jednak wznosić budynków ani niczego równie materialnego. Pragnął być na tyle wpływowym, by móc budować życie innych ludzi lub przynajmniej nimi sterować. Marzył, aby mieć kontrolę nad ścieżkami, po których kroczy społeczeństwo i historia. Nie interesowała go chwała, sława ani popularność, a jedynie władza, do jakiej dochodzi się, dając innym poczucie zadowolenia. Nie było mowy o żadnym altruizmie, nic z tych rzeczy. Miał na tyle silną osobowość, że nie odczuwał najmniejszej potrzeby ustawiania się w pierwszym rzędzie. Wystarczała mu świadomość bycia tym, dzięki któremu wszystko działa tak, jak powinno; kimś, do kogo ludzie przychodzą, gdy pragną samorealizacji. Po raz pierwszy doświadczył tego uczucia, mając zaledwie dwanaście lat, kiedy jeszcze nosił togampraetextam. Podarował wtedy miejscowemu pastuszkowi cytrę, ujęty jego dźwięcznym śpiewem. Pastuszek odszedł szczęśliwy, Mecenas natomiast poczuł się niemal bogiem. Miał moc, która pozwoliła mu odmienić życie innej osoby. Spojrzenie obdarowanego chłopca mówiło mu, że stał się obiektem uwielbienia. Wiedział, że w zamian może go poprosić o cokolwiek i nie spotka się z odmową.

Tak więc informacje były podstawowym narzędziem dla kogoś, kto zamierzał dać ludziom to, czego potrzebują. Dzięki informacjom można było uprzedzać ich pragnienia i podawać im na srebrnej tacy spełnienie tych pragnień. Spojrzał badawczo przed siebie, usiłując zrozumieć, kim są ludzie przemawiający do tłumu. Ich zakrwawione szaty nie pozostawiały wątpliwości: byli to mordercy Cezara.

Zmrużył oczy, by wyostrzyć wzrok. Nie mógł uwierzyć, że to, co widzi, dzieje się naprawdę.

Marek Wipsaniusz Agrypa wyszedł z obserwatorium. Jego twarz promieniała w uśmiechu. Astrolog Teagenes przepowiedział mu przyszłość usianą sukcesami przerastającymi wszelkie marzenia, o jakie mógłby się pokusić w obecnej sytuacji. Co więcej, starzec mówił mu o zwycięstwach znacznie przewyższających te, które osiągnął dotychczas jakikolwiek Rzymianin chodzący po tej ziemi.

Gajusz Oktawian i Kwintus Salwidienus Rufus wciąż czekali na swą kolej przed budynkiem, w cieniu góry, której szczyt wznosił się nad Apolonią. Od razu dostrzegli zmianę nastroju swego przyjaciela. Gdy wchodził do środka, był niespokojny. Obawiał się tego, co może usłyszeć o swojej przyszłości. Teraz na jego twarzy widzieli triumf.

— Co znalazłeś w środku? Tłum nagich dziewcząt, które dały z siebie wszystko, by cię uszczęśliwić? Z tego, co mi wiadomo, miał tam siedzieć tylko pewien starzec… — powiedział Salwidienus Rufus, którego Agrypa i Oktawian poznali właśnie w Apolonii i wkrótce znaleźli w nim prawdziwego przyjaciela.

— Nawet stado nagich dziewcząt nie byłoby w stanieuczynić ze mnie tak szczęśliwego człowieka. Zapewniam cię! — oznajmił, z trudem utrzymując równowagę na skalistym zboczu, tym bardziej że masywna sylwetka nie czyniła zeń szczególnie zgrabnej osoby.

— Dobre wieści na nadchodzące lata? — zapytał Oktawian. Jego bystry umysł w mig pojął przyczynę tego zadowolenia. Agrypa wiedział, że przyjaciel nie da się zwodzić.

— Bez wątpienia! — wykrzyknął. — Gdyby Teagenes nie cieszył się tak wielkim szacunkiem i poważaniem wśród wszystkich narodów, ośmieliłbym się twierdzić, że ze mnie zakpił!

— Uff… Cóż zatem ci powiedział? — zaśmiał się Rufus.— Może to, że będziesz nowym dyktatorem Rzymu, drugim po Cezarze?

Agrypa nigdy nie patrzył na to w ten sposób i na moment się zachmurzył. Jakże mógłby wyobrażać sobie siebie jako następcę pana Rzymu? Na samą myśl o tym nogi zaczynały drżeć, nawet tak ambitnemu człowiekowi jak on.

— Można tak to ująć… tak — odburknął niemrawo, nieco zawstydzony. Zauważył, że Oktawian jest bardzo poruszony jego odpowiedzią. Zastanawiał się, czy nie powinien był zachować dla siebie treści przepowiedni. Stało się już jednak, co się miało stać. Jego przyjaciela, patrycjusza należącego do jednego z najbardziej znaczących i najstarszych rodów Rzymu, czekała świetlana przyszłość, było więc zrozumiałe, że nie życzy sobie, by nisko urodzony człowiek, taki jak Agrypa, aspirował do nieosiągalnej dla siebie roli.

— Nie ma wątpliwości. Zakpił sobie z ciebie — potwierdził Rufus. — Tylko pomyśl, jak ubogi nędznik twojego pokroju miałby dojść do tego, co osiągnął Juliusz Cezar…

— Niezupełnie to miałem na myśli — wymamrotał zmieszany Agrypa. Mówiąc to, spojrzał ukradkiem w stronę Oktawiana, by zobaczyć jego reakcję. Jego wzrok go niepokoił.

— Teagenes zawsze potrafi nas rozszyfrować. Jest z tego znany — odparł Oktawian bezbarwnym głosem, patrząc tępo w dal. — Po to właśnie tu przyszliśmy.

— To niemożliwe… Co dokładnie powiedział? I co pozwoliło mu tak twierdzić? — Rufus nie dawał za wygraną.

Agrypa spojrzał na Oktawiana. Często robił tak, zanim przeszedł do działania. Choć przyjaźnili się od dziecka, nigdy nie zapominał, że dzieliły ich status i klasa społeczna, z której pochodzili. Ojciec powtarzał mu zawsze, że przyjaźń ze szlachetnie urodzonym nie daje plebejuszowi prawa do lekceważenia hierarchii. Nieustannie musi mieć na uwadze, że wodzem jest Oktawian, on zaś ma za zadanie jedynie podążać za nim, nawet wtedy, gdy wydaje mu się, iż mógłby go wyprzedzić. Jeden krok za nim. Zawsze jeden krok za nim.

Z drugiej strony w ten sposób udało mu się w wieku niespełna dziewiętnastu lat dojść do rangi oficera w armii,która przygotowywała się do przeprowadzenia jednej z największych kampanii wojennych w historii Rzymu – podboju królestwa Partii i Dacji.

Odezwał się dopiero wtedy, gdy przyjaciel udzielił mu głosu.

— Podałem mu swoją datę urodzenia, to wszystko. Przeglądał potem jakieś mapy, na których były wyrysowane gwiazdy, a następnie powiedział mi o wielu rzeczach. Że zostanę wielkim zdobywcą, zwyciężę we wszystkich bitwach, że pozostawię Wieczne Miasto bogatsze w budynki i udogodnienia, a Rzym zyska dzięki mnie moc i chwałę, i że obejmę wszystkie wysokie stanowiska w Republice. A moje potomstwo zajdziejeszcze wyżej niż ja.

— No widzisz? Jak nic zgłupiał na starość! — oznajmił Rufus. — Albo astrologia przestała być nauką ścisłą. Tak czy inaczej, szkoda naszego czasu. Skoro tobie przepowiedział takie rzeczy, mogę sobie wyobrazić, co powie siostrzeńcowi dyktatora i największego wodza… — dodał ironicznie i uniósł rękę, zachęcając Oktawiana, aby wszedł do budynku.

Zdaniem Agrypy młody oficer traktował znamienitego przyjaciela ze zbytnią poufałością i zbyt często zapominał, że Oktawian jest nie tylko bliskim krewnym dyktatora, ale także podczas kampanii piastuje funkcję magistri equitum, czyli jego bezpośredniego zastępcy. Poza tym Rufus nie był nawet patrycjuszem, a ich znajomość trwała raptem od zimy, którą spędzili razem w Apolonii. Cezar wysłał tam swego siostrzeńca i Agrypę, aby obaj przygotowali się do służby w legionach, te bowiem przekroczyły już morze, szykując się do wojny, najważniejszej od czasów starcia z Galią, które pozwoliło dyktatorowi stanąć w jednym szeregu z najznamienitszymi wodzami w historii. Nowa kampania ostatecznie wyniosłaby Cezara na piedestał, a każdy, kto by do niego dołączył, mógłby liczyć na ogromne korzyści, poczynającod najbliższego młodego krewnego, Oktawiana, oraz jego najlepszego przyjaciela. Obaj natychmiast utworzyli legion z Salwidienusem Rufusem, trybunem wojskowym z legionu Martia Victrix², w którym w tej samej randze służył również Agrypa. Jednak w odróżnieniu od nich dwóch Rufus, starszy zaledwie o trzy lata, miał już duże doświadczenie wojskowe, ponieważ służył jako rekrut pod rozkazami Cezara w czasie wojny w Hiszpanii. W rzeczywistości i oni brali udział w konflikcie iberyjskim, lecz tylko nominalnie. Z powodu choroby Oktawiana dotarli na półwysep dopiero w czasie, gdy pod Mundą trwała decydująca bitwa ze starszym synem Pompejusza Wielkiego, a ich wkład ograniczył się do uczestnictwa w najazdach i działaniach odwetowych.

Z drugiej strony Rufus zawsze chętnie opowiadał o tym, czego się dotąd nauczył, i hojnie dzielił się ze swymi przyjaciółmi dobrymi radami, czerpiąc z bogatego bagażu doświadczeń zdobytych na polu walki. Nie było tego wiele w porównaniu z tym, czego nauczali i wymagali centurioni poddający ich ciągłym, surowym musztrom (bez wątpienia zgodnie z wolą dyktatora), ale postawa Rufusa pomogła im przełamać początkową oschłość i scementowała przyjaźń, jaka zawiązała się między nimi już po pierwszym sezonie.

— Ja nie idę — odezwał się nagle Oktawian. Wstał i skierował się w stronę zbocza.

— Jakże to? — zawołał Rufus, chwytając go za ramię i usiłując zatrzymać.

Oktawian spojrzał na swą rękę, a następnie, milcząc, przeniósł wiejące chłodem spojrzenie na przyjaciela. Ten zrozumiał, że posunął się za daleko i natychmiast puścił ramię, jakby poczuł oparzenie. Tymczasem Agrypa wzniósł oczy ku niebu. Musiało upłynąć jeszcze wiele wody, zanim Rufus zrozumie, jak należy postępować z Oktawianem.

— Dlaczego rezygnujesz? — zapytał trybun znacznie łagodniejszym tonem.

— Nie mam ochoty, po prostu — odparł wciąż chłodno młodzieniec.

Agrypa wiedział, że sprawa wymaga dużego taktu, a jako przyjaciel czuł się w obowiązku przynajmniej spróbować go przekonać.

— Powinniśmy wiedzieć, co szykuje dla ciebie przyszłość, Oktawianie — powiedział, podchodząc do niego. — Jesteś naszym wodzem. W najbliższych latach, za sprawą przychylności, jaką darzy cię twój znamienity wuj, zostaniesz także jednym z rzymskich dowódców. Dowiadując się, kim będziesz, gdy dojrzejesz, dowiemy się również, jaki los pisany jest Rzymowi na najbliższe dziesięciolecia…

Oktawian zmarkotniał i zamyślił się.

— A jeśli tak nie będzie? Jeśli bogowie przygotowali dla mnie nic nieznaczącą przyszłość?

Agrypa wiedział, do czego zmierza. Mówiąc „nic nieznacząca przyszłość” miał na myśli: „gorsza od twojej”. Tak, to byłoby niezręczne, ale stałoby się coś znacznie gorszego, gdyby nie rozwiał swoich wątpliwości. Ich przyjaźń została wystawiona na ciężką próbę. Mogli ją stracić, na zawsze. Nie było odwrotu. Musiał pójść do Teagenesa. Ryzykowali wszystko, lecz i gra toczyła się o wszystko.

Zastanawiał się, czy Rufus zdaje sobie sprawę z tego, o jak wysoką stawkę chodzi w tej grze. Prawdopodobnie przeczuwał coś, ale nie był w stanie pojąć sedna. Agrypa i Oktawian przyjaźnili się całe życie. Było to możliwe przede wszystkimdlatego, że nigdy nie próbowali zmieniać porządku rzeczy. Teraz jednak, jeżeli nie wydarzy się nic, co pomoże na nowo ustalić hierarchię, koniec przyjaźni będzie nieunikniony. Mogli nawet stać się wrogami.

— Chcesz już do końca żyć z ciężarem niepewności?— dokończył Agrypa. Nie było czasu na owijanie w bawełnę. Wszak łączyła ich serdeczna przyjaźń. Przynajmniej jeszcze przez jakiś czas…

Oktawian milczał, a Rufus poczuł, że powinien się włączyć do rozmowy:

— Agrypa ma rację, mój drogi przyjacielu. Jeżeli chcesz być wodzem i jeżeli jest ci to pisane, musisz skorzystaćz okazji, by otrzymać potwierdzenie, że twoje pragnieniejest słuszne.

Tak, trybun uchwycił z grubsza wagę problemu.

Oktawian pojął, że nie ma wyboru. Jeszcze przez parę chwil spoglądał na linię horyzontu, po czym wziął głęboki oddech i nie rzekłszy ani słowa, skierował się ku wejściu do obserwatorium astronomicznego. Jego towarzysze stali w ciszy i żaden z nich nie ośmielił się przerwać oczekiwania nawet jednym słowem. Obaj zdawali sobie sprawę z powagi chwili. Początkowa zwykła ciekawość przekształciła się w złowieszczą grę. Uratować mogło ich tylko jedno: zwycięstwo Oktawiana.

Agrypa, czekając na jego powrót, rozmyślał o tym, jak dziwnie potoczyły się ich losy. Zaledwie parę miesięcy wcześniej rozpoczęli najwspanialszą przygodę swojego życia. Przybyli tu, by wziąć udział w wydarzeniu, które na długo pozostanie w pamięci Rzymian. Cezar planował wziąć odwet za porażkę i śmierć swego przyjaciela, triumwira Krassusa, pod Carrhae, która miała miejsce dziewięć lat temu. Chciał odzyskać orły odebrane Rzymianom, zajmując królestwo Partii w Mezopotamii oraz tereny położone dalej. Nie zamierzał jednak na tym poprzestać. Zgodnie z planem miał następnie rozszerzyć hegemonię Republiki na cały obszar naddunajski, podbijając królestwo Getów i Daków. Dyktator przewidywał, że całe przedsięwzięcie może zająć pięć lat. Podjął odpowiednie kroki w Rzymie i na terytorium Italii, nawet w prowincjach. Zadbał o obsadzenie stanowisk magistrackich na cały ten okres, aby w czasie jego nieobecności państwo nie pogrążyło się w chaosie. Wyznaczył do tej funkcji swych najbliższych współpracowników, którzy nie brali udziału w kampanii wojennej. Pod jego nieobecność sprawami Republiki mieli się zajmować ludzie, którym ufał: Marek Juniusz Brutus, Gajusz Kasjusz Longinus, Gajusz Treboniusz, Decymus Brutus Albinus, Marek Antoniusz, Aulus Hircjusz, Wibiusz Pansa, Marek Emiliusz Lepidus i Azyniusz Pollion. Cezar powierzył im stanowiska konsulów i prokonsulów oraz zadbał, aby senat był posłuszny zaleceniom, które pozostawił, zanim wyruszył na wojnę.

A po upływie tych pięciu lat mieli wrócić wraz z Oktawianem do Rzymu, w blasku chwały, wciąż młodzi, dwudziestoczteroletni, by wejść na cursi honorum, który – jak mógł się teraz spodziewać – doprowadzi go na szczyty władzy w Republice.

Stali właśnie u wrót tej przyszłości. Trwały idy marcowe, za trzy dni dyktator miał wyruszyć z Rzymu do Brundyzjum, aby tam wejść na pokład okrętu zmierzającego do wybrzeży Ilirii, gdzie oczekiwali go wraz z pozostałymi legionami gotowymi do wyprawy. Za około miesiąc ogromna armia powinna rozpocząć swój marsz na wschód, a na jej czele będą stać również oni.

Z zamyślenia wyrwał go hałas dobiegający z budynku. Spojrzał w tamtym kierunku i dostrzegł Oktawiana zbliżającego się wielkimi krokami do drzwi. Młody patrycjusz podszedł do swoich przyjaciół. Wyraz jego twarzy był, jak zwykle, nieodgadniony. Nawet Agrypa nie zdołał wyczytać z niej, co mogło teraz chodzić mu po głowie. Odruchowo zadał mu pytanie, ale wiedział, że jeśli przyjaciel nie zechce mówić, nie uda się nic z niego wyciągnąć.

— I jak? Podałeś mu datę swoich urodzin? — zapytał Agrypa łamiącym się głosem. Znał ją doskonale: 23 września. Teraz wyrzucał sobie, że nie wpadł na pomysł, aby zapytać o nią samego Teagenesa, kiedy jeszcze był w środku.

Oktawian skinął głową.

— I co? — naciskał Rufus, świadomy już tego, jak bardzo ich losy zależą od odpowiedzi Oktawiana.

Siostrzeniec dyktatora milczał przez krótką chwilę, a następnie odrzekł:

— Padł przede mną na kolana.