Spis treści

Karta redakcyjna

Wstęp

Sylwia Chutnik

Mateusz Marcin Lemberg

Andrzej Muszyński

Wit Szostak

Greg Baxter

Katarzyna Tubylewicz

Hanna Samson

Magdalena Parys

Jacek Melchior

Małgorzata Warda

Jakub Uałecki

Zośka Papużanka

Redakcja: ANNA POPIS-WITKOWSKA

Projekt graficzny serii: AGATA MOŚCICKA, biały-ogród.pl

Korekta, łamanie, projekt okładki: AGATA MOŚCICKA, biały-ogród.pl

© Copyright for this edition by Od Deski Do Deski, Warszawa 2017
© Copyright for the text by Jarosław Czechowicz 2017

ISBN 978-83-65157-49-2

Wydawnictwo Sp. z o.o.
ul. Puławska 174/11, 02-670 Warszawa
oddeskidodeski.com.pl

Konwersja: eLitera s.c.

.

Czytelniku, korzystaj legalnie!
Nad książką ciężko pracował autor i wiele innych osób. Uszanuj ich trud i korzystaj z książki w legalny sposób. Dzięki temu będziemy mogli sobie pozwolić, by przygotować dla Ciebie kolejne znakomite lektury.

WSTĘP

Właśnie mijają trzy lata, odkąd ukazał się „Rok w rozmowie” – pierwszy zbiór moich rozmów z polskimi pisarzami. Kiedy z okazji premiery tamtej książki Marcin Wilk pytał mnie o kontynuację, wymigiwałem się od odpowiedzi i wówczas byłem prawie pewien, że taka książka to jednorazowa przygoda. Tymczasem trzymają Państwo w rękach „Poza napisanym”, zbiór drugi, tworzony w nieco dłuższym czasie niż poprzedni i trochę też od tamtego inny. Z szacunku do poprzednich rozmówców nie napiszę, że lepszy, ale na pewno bardziej przemyślany. Chyba dużo bardziej osobisty niż „Rok w rozmowie”. Mam na myśli zarówno rozmówców opowiadających o dość intymnych sprawach, jak i siebie samego – bardziej otwartego na to, by słuchać, i umiejącego wyjść poza kontekst rozważań warunkowanych twórczością pisarzy, z którymi rozmawiam.

To, że „Poza napisanym” się narodziło, to przede wszystkim wynik entuzjazmu Ani i Tomka Sekielskich, którzy zdecydowali się na to, by pokazać Państwu ten zbiór w formie innej niż dotychczasowa. Jedenaście wywiadów można było przeczytać na moim blogu „Krytycznym okiem”. Niektóre zostały poszerzone, uaktualnione. Dwunasty stworzony został później, nie był publikowany i jest to rozmowa z Zośką Papużanką.

Autorzy zdają sobie sprawę z tego, że istnieje coś takiego jak efekt przekleństwa drugiej książki, jeżeli nie jest tak dobra jak debiut. Zdarza się też olśnienie drugiej publikacji. Wówczas pisarz zaskakuje tych, których rozczarował wcześniej i którzy jego nazwisko spisali już na straty. Nie wiem, czy „Poza napisanym” niesie w sobie przekleństwo, czy olśnienie, ale na pewno stworzyłem ten zbiór z dużo większym doświadczeniem i wydaje mi się, że nieco się różni od „Roku w rozmowie” nie tylko dlatego, że na przykład zawiera pierwszy przeprowadzony przeze mnie wywiad z pisarzem obcojęzycznym, a mam tu na myśli Grega Baxtera, z którym rozmawiałem dzięki pomocy translatorskiej Pauliny Surniak. Różnica polega na tym, że obecne rozmowy pomknęły w zupełnie niespodziewanych dla mnie kierunkach i okazały się mniej zaplanowane niż te z „Roku w rozmowie”. Niektóre bardzo zaskakują – otwartość i szczerość chwilami mnie onieśmielają. Okazuje się, że pytany panuje nad pytającym, nie odwrotnie. Czasem też zaciera się granica tego, kto pyta, a kto ma odpowiadać. Każda z rozmów osadza się w twórczości danego rozmówcy, ale każda też wybiega potem w inne rejony, staje się osobną opowieścią o życiu, jego postrzeganiu, o własnych emocjach i sposobach radzenia sobie z tym, co trudne. Rzadko kiedy autorzy asekurują się, skrywając gdzieś za stworzonymi przez siebie fikcjami literackimi. Są odważni i – stąd też tytuł książki – wychodzą daleko poza to, co napisali. Myślę, że niektórzy nawet nie zdają sobie w pełni z tego sprawy, ale na pewno Państwo zauważą, iż ten zbiór za każdym razem ukazuje pisarkę/pisarza jako człowieka z krwi i kości, przepełnionego marzeniami, osaczonego absurdami dnia codziennego, dzielnie stawiającego czoła nie tylko niemocy pisarskiej, lecz także nadmiarowi wrażeń i bodźców, które trzeba uporządkować.

Kwestia czytelnika porusza nas w kilku rozmowach i każdy z Państwa chętnie przeczyta, jak widzi czytających ktoś, kto pisze. Kiedy odbiorca istnieje w świadomości pisarza od początku, kiedy pojawia się dużo później i dlaczego. Sylwia Chutnik i Katarzyna Tubylewicz opowiadają także o tym, czego czytelnik tak naprawdę szuka w literaturze, a co zastępowane jest grą z formą, co czyni naszą literaturę nieprzystępną, duszną. Znajdą Państwo w zbiorze rozważania o tym, czym ma być stworzona literatura. Greg Baxter odżegnuje się od tego, by miała terapeutyczny charakter, dla Małgorzaty Wardy ważna jest czytelnicza ekspiacja i to, by skrzywdzony człowiek dojrzał siebie w lekturze, oczyścił się ze złych emocji. „Poza napisanym” to także rozpisana na wiele głosów historia życiowej radości, optymizmu i poczucia, że robi się coś potrzebnego. W rozmowach z Jakubem Małeckim, Zośką Papużanką, Andrzejem Muszyńskim czy Magdaleną Parys ten witalizm i nieokiełznana energia życiowa są bardzo widoczne – choć każde z nich opowiada o tym w zupełnie inny sposób. Rozmawiałem też z kimś, kto poza pisaniem zajmuje się psychoterapią (Hanna Samson), i z filozofem opowiadającym o literaturze jako specyficznej przygodzie (Wit Szostak). Niesamowitą dla mnie przygodą było podpytywanie o to, jak pisze się dobrą powieść kryminalną (Mateusz Marcin Lemberg). Wśród rozmówców jest także Jacek Melchior, z którym rozmawiam o sferze seksualności ludzkiej i umiejętności wyjścia poza płeć w literaturze. Przeczytają Państwo o tym, jak wiele irytacji wzbudza w moich rozmówcach polaryzacja ze względu właśnie na płeć i uznaniowość, co mają czytać lub pisać kobiety i mężczyźni. O tym sporo opowiedzą Magdalena Parys i Katarzyna Tubylewicz, ale nie tylko one.

„Poza napisanym” to zbiór uczciwych rozmów o doświadczaniu życia – znajdzie się wspólna płaszczyzna porozumienia dla wszystkich, ale ważne są też różnorodne perspektywy. Czasami uciekamy od fikcji literackich na rzecz rozważań o czymś absolutnie prawdziwym, co dotyka nas bez zmyśleń. Niekiedy z formy lub treści danej publikacji wydobywa się kolejna, osobna narracja. Tytuł niniejszej książki sugeruje sięganie tam, gdzie zwykle czytelnik sięgnąć nie może, a co staje się fascynujące dopiero wówczas, gdy zacznie się rozumieć pobudki, dla których pisarki i pisarze decydują się na pisanie. Chciałbym serdecznie podziękować wszystkim dwanaściorgu swoich rozmówców. Każdy wywiad to była specyficzna przygoda. Każdy z nich nauczył mnie, jak czytać Was uważniej w przyszłości. I tu dochodzimy do pytania o to, dla kogo jest taka książka jak „Poza napisanym”. Tylko dla tych, którzy znają moich rozmówców i są ciekawi tego, co mi powiedzieli? Pamiętam, jak po wydaniu „Roku w rozmowie” otrzymywałem sygnały od ludzi, którzy przeczytali książkę i dopiero potem postanowili naprawdę poznać twórczość moich rozmówców. Myślę, że tak może być i tym razem. „Poza napisanym” może mieć bardzo szerokie grono odbiorców. Liczę na to, że ujrzą Państwo w każdej z tych rozmów dużo więcej niż dwie dyskutujące osoby. To w gruncie rzeczy rozpisana na dwanaście rozdziałów opowieść o tym, kim się w życiu stajemy i jak bardzo je kochamy, odzwierciedlając to przywiązanie poprzez zapisane słowa. Podtrzymuję też tezę sugerowaną przy „Roku w rozmowie”. Tak, powinno się dyskutować z pisarzami – przede wszystkim po to, by bardziej świadomie wchodzić w przedstawione przez nich fikcje literackie. „Poza napisanym” to non-fiction wydobyte z czegoś, co wymyślone. Warto poznać te opowieści, gdyż za każdą stoi ktoś, kto zmyśla, by uczciwie i naprawdę wyrazić siebie.

Jarosław Czechowicz

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki