Dinah Jefferies

Zanim nadejdzie monsun

Tłumaczenie:

Maciej Pintara

Dla Richarda

Prolog

Delhi, Indie

23 grudnia 1912 roku

Anna Fraser czekała, stojąc na ozdobnym balkonie jednej z miejskich rezydencji wzdłuż drogi, haweli. O jedenastej rano ulice zostały umyte i spryskane olejkiem, mimo to wirujący na wietrze kurz podrażniał oczy gromadzącego się tłumu. Rzędy rozłożystych miodli indyjskich i figowców pagodowych wzdłuż środka starego Chandni Chowk kołysały się szaleńczo, jakby w sprzeciwie, wrony krakały wysoko nad wąskimi uliczkami rozchodzącymi się promieniście od głównego rynku.

Anna uniosła białą parasolkę i zerknęła nerwowo w dół na sprzedawców handlujących wszystkim – od świeżego sorbetu do smażonej ryby z chili. Na straganach dostrzegła dziwnie wyglądające owoce, szyfonowe sari, książki i biżuterię. Za oknami z szybkami w ołowianych ramkach kobiety wytężały wzrok, wyszywając delikatne jedwabne szale. Tam, gdzie zapach drewna sandałowego przenikał powietrze, aptekarze bogacili się, sprzedając olejki i mikstury w osobliwym kolorze. David nazywał je olejem wężowym, choć Anna wiedziała, że niektóre są otrzymywane z miażdżonych jaszczurek, a barwione granatem. Mówiono, że czegokolwiek zapragniesz, znajdziesz to tutaj, w sercu miasta.

Czegokolwiek zapragniesz! Co za ironia, pomyślała.

Odwróciła się w kierunku miejsca, gdzie wkrótce miał się pojawić wicekról na słoniu w towarzystwie swojej żony, wicekrólowej. Męża Anny, Davida, pomocniczego oficera, administratora dystryktu, rozpierała duma, że on też będzie jechał na słoniu, jednym z pięćdziesięciu trzech wybranych do orszaku wicekróla. Delhi przejmowało od Kalkuty rolę siedziby władz brytyjskich i tego dnia wicekról lord Hardinge podkreślał to uroczystym wjazdem do otoczonego murami starego miasta, zaczynając od głównego dworca kolejowego Delhi na Queen’s Road.

Anna rozpoznała głosy kanarków i słowików zawieszonych w tuzinach klatek zdobiących frontony sklepów poniżej, a dalej ostry hałas kilku toczących się wagonów tramwajowych. Potem spojrzała w dół na bogactwo orientalnych kolorów, gdy nieprzebrany tłum wciąż gęstniał.

Zawołała swoją córkę Elizę.

– Chodź już, kochanie. Będą tu za kilka minut.

Eliza siedziała i czytała, żeby zabić czas, ale od razu przybiegła na dźwięk głosu matki.

– Gdzie, gdzie?

– Taka jesteś niecierpliwa? Za chwilę – powiedziała Anna i zerknęła na zegarek.

Była jedenasta trzydzieści.

Eliza pokręciła głową. Czekała zbyt długo, co jest trudne, kiedy ma się zaledwie dziesięć lat.

– Tata powinien chyba zaraz się pojawić – odrzekła.

Anna westchnęła.

– Spójrz na siebie. Już pogniotłaś sukienkę.

Eliza zerknęła na swoją białą sukienkę z falbankami, specjalnie uszytą na tę okazję. Robiła, co mogła, żeby jej nie wymiąć, ale zawsze była na bakier z ubraniami. Nie żeby się nie starała ich nie ubrudzić, ale zawsze były takie ciekawe rzeczy do zrobienia. Na szczęście ojciec nigdy się nie przejmował, kiedy wyglądała jak nieboskie stworzenie. Kochała go bardzo. Był przystojny i zabawny, miał czas, żeby ją przytulić, a w kieszonce jego koszuli zawsze mogła znaleźć przeznaczone dla niej słodycze.

Brytyjczycy w jasnych bawełnianych i lnianych strojach, w porównaniu z miejscowymi, siedzącymi za nimi na trybunach wzdłuż ulicy, wydawali się bezbarwni. Anna nie mogła przestać myśleć o tym, że wielu Hindusów wygląda na przygaszonych, choć może powodował to zimny wiatr od Himalajów. Przynajmniej Brytyjczycy sprawiali wrażenie bardzo podekscytowanych. Zmarszczyła nos, gdy poczuła w powietrzu zapach imbiru i klarowanego masła. Bębniąc palcami w balustradę, czekała dalej. David obiecał tak wiele, kiedy zaproponował, żeby wyjechała z nim do Indii, ale z każdym mijającym rokiem czar gasł. W dole dzieci nie mogły usiedzieć na miejscu. Jakiś szkrab wyszedł z szeregu na trasę przejazdu orszaku do fortu.

Anna próbowała się zorientować, kto może być jego matką. Co za nieostrożność, żeby pozwolić takiemu maluchowi odejść tak daleko, pomyślała. Zauważyła kobietę w jaskrawej szmaragdowej spódnicy i szalu w tym samym kolorze, która wydawała się bardzo zamyślona, gdy patrzyła w górę na balkon. Annie przyszło do głowy, że to ona może być matką dziecka. Kobieta jakby patrzyła prosto na nią. Gdy ich spojrzenia się spotkały, Anna uniosła rękę, żeby zaalarmować kobietę o ucieczce dziecka. Kiedy to zrobiła, kobieta spuściła wzrok i wyszła z tłumu, żeby zabrać swoje zabłąkane dziecko z powrotem w bezpieczne miejsce.

Obserwując tłum poniżej, Anna cieszyła się, że jest odseparowana od mieszaniny bezzębnych wiedźm z zakrytymi głowami i twarzami, samotnych żebraków w wytartych kocach, różnych handlarzy z dziećmi oraz miejscowych w szalach. Wszyscy wydawali się wrzeszczeć na siebie. Koty z zadartymi głowami grasowały na ulicach i obserwowały stada gołębi wśród gałęzi drzew, mężczyźni w średnim wieku patrzyli poważnie i spoglądali od czasu do czasu na tancerki, a w tle rozlegał się śpiew dzieci, który lekko podnosił Annę na duchu.

Zdawała sobie sprawę, że każdy centymetr historycznego rynku jest przesiąknięty przeszłością przenikającą do budynków. Wszyscy wiedzieli, że tu się odbywały parady cesarzy, tu książęta Mogołów wjeżdżali na tańczących koniach i tu wkroczyli Brytyjczycy, popisując się planami budowy potężnego nowego imperialnego Delhi. Od chwili przyjazdu króla do Delhi rok wcześniej panował pokój i nie zdarzyło się żadne zabójstwo polityczne. Dlatego uznano, że podejmowanie specjalnych środków ostrożności przez policję nie jest konieczne.

Usłyszała donośny huk dział zwiastujący rychłe przybycie wicekróla. Armaty znów zagrzmiały, tłum wiwatował. Ludzie wychylali się teraz ze wszystkich okien i balkonów, głowy mieli zwrócone w kierunku powtarzających się wystrzałów. W tym momencie Anna miała jakieś niewytłumaczalne przeczucie, co dopiero dotarło do niej później. Znów zerknęła na zegarek, potem dostrzegła największego słonia, jakiego kiedykolwiek widziała. Miał na grzbiecie wspaniałe odkryte srebrne siedzisko – howdah, skąd lord Hardinge i jego żona pozdrawiali tłum. Niebieskoszary słoń był przystrojony w krzykliwy miejscowy sposób, pomalowany w kolorowe wzory i przykryty kropierzem z aksamitu i złota. Orszak przejechał już przez Queen’s Gardens, gdzie nie wpuszczono publiczności; teraz, gdy wjechali na Chandni Chowk, wiwaty osiągnęły apogeum.

– Nie widzę jeszcze taty! – Eliza usiłowała przekrzyczeć wrzawę. – Jest tam, prawda?

– Boże, jesteś chyba najbardziej niecierpliwym dzieckiem na świecie.

Eliza popatrzyła na ulicę, gdzie tuziny dzieci próbowały się wyrwać rodzicom. Uniosła brwi.

– Chyba nie. Spójrz na nie, a ich ojcowie nie są nawet w orszaku.

Wychyliła się najmocniej, jak mogła, przycisnęła rękę do balustrady i podskakiwała. Gdy długi szereg słoni pojawiał się stopniowo w polu widzenia, ledwo mogła powstrzymać radość.

– Ostrożnie – ostrzegła ją matka. – Jak będziesz tak skakała, to wypadniesz.

Za wicekrólem podążali dwaj specjalnie wybrani oficerowie, administratorzy dystryktu, dalej książęta Radżputany i wodzowie Pendżabu na jeszcze bardziej wymyślnie przystrojonych słoniach. Otaczali ich hinduscy żołnierze z szablami i lancami, w zwyczajowych ceremonialnych pancerzach. Za nimi miała nadjechać reszta władz brytyjskich na skromniej udekorowanych słoniach. Eliza znała porządek na pamięć. Ojciec opisał jej szczegółowo przebieg całego dnia. Nalegała, żeby się zatrzymał podczas parady, spojrzał w górę i pomachał do niej, kiedy jego słoń dotrze pod ich balkon. Wiatr już ustał, słońce wyszło zza chmur i zrobiło się piękne przedpołudnie. Oczekiwana chwila wreszcie nadeszła.

Anna znów zerknęła na zegarek. Jedenasta czterdzieści pięć. Punktualnie. Po drugiej stronie ulicy kobieta w szmaragdowym sari trzymała dziecko na rękach, żeby mogło coś zobaczyć. Tak już lepiej, pomyślała Anna.

Brytyjczycy zaczęli głośno wiwatować z okrzykami: „Hurra!” i „Boże, chroń króla!”. Kiedy lord Hardinge salutował w odpowiedzi, Eliza zauważyła ojca. Pomachała mu gorączkowo. Gdy słoń wicekróla zrobił kilka kroków naprzód, zwierzę Davida Frasera zostało zatrzymane, żeby mógł spełnić życzenie córki. Kiedy zerknął na balkon, aby do niej pomachać, potężna eksplozja przypominająca huk działa natychmiast uciszyła tłum. Budynki zatrzęsły się i cały orszak stanął.

Anna i Eliza patrzyły w szoku na latające drobiny i buchający biały dym. Eliza czuła się tak, jakby ktoś uderzył ją w pierś. Wytarła łzawiące oczy i odskoczyła od balustrady. Nie widziała, co się stało, ale gdy powietrze drgało i dym się rozwiewał, usłyszała, że matka gwałtownie wciągnęła powietrze.

– Mamusiu, co to jest?! – krzyknęła. – Co się dzieje?!

Nie usłyszała odpowiedzi.

– Mamusiu!

Wydawało się, że matka nie słyszy. Eliza wiedziała, że coś przeleciało w powietrzu. Nie miała pojęcia, co robić. Zdezorientowana popatrzyła na osłupiały tłum. Dlaczego matka nie odpowiada? Pociągnęła ją za rękaw i zobaczyła, że Anna ściska poręcz, aż zbielały jej knykcie.

W dole tłum ruszył. Eliza widziała przez chmurę pyłu, jak żołnierze biegną do wicekróla ze wszystkich stron. Straszny swąd przypalonego metalu i czegoś chemicznego utrudniał oddychanie. Zakaszlała i znów pociągnęła matkę za rękaw.

– Mamusiu! – wrzasnęła.

Pobladła matka patrzyła szeroko otwartymi oczami, zastygła w całkowitym bezruchu.

W dziwnym stanie anabiozy Anna zdawała się świadoma tylko tego, że po drugiej stronie ulicy kobieta w zieleni zemdlała. Eliza też to zobaczyła, ale nie wiedziała, dlaczego jej matka wciąż wskazuje kobietę. Czuła tylko, że przez straszny ucisk w żołądku chce jej się płakać.

– Tatusiowi nic nie jest, prawda, mamusiu?

Anna wreszcie ją zauważyła.

– Nie wiem, kochanie.

I choć wydawało się, że dostrzega tylko kobietę po drugiej stronie ulicy, Anna widziała, jak jej mąż zachwiał się i osunął w przód. Przez chwilę starał się wyprostować i nawet uśmiechać do Elizy, ale potem znów opadł do przodu i tym razem pozostał nieruchomy. Służący, który trzymał parasol nad wicekrólem, wisiał teraz z boku słonia zaplątany w liny przy howdahu.

Eliza myślała tylko o ojcu. Nic mu nie jest. Nic mu się nie może stać. Nagle przyszło jej do głowy, co zrobić. Odwróciła się na pięcie, zbiegła po schodach i wypadła na ulicę, gdzie zderzyła się z hinduskim chłopcem, który wyglądał na niewiele starszego od niej. Nie mogąc znaleźć słów, tylko patrzyła na chłopca z niedowierzaniem.

– Mój tata – wyszeptała w końcu.

Chłopiec wziął ją za rękę.

– Chodźmy stąd. Nic nie możesz zrobić.

Ale Eliza musiała zobaczyć swojego ojca. Wyrwała się chłopcu i przecisnęła przez tłum. Gdy dotarła na miejsce, zamarła. Słoń był tak przestraszony, że nie chciał uklęknąć. Przyglądała się z przerażeniem, jak jakiś angielski oficer ustawia drabinę na skrzyni z pobliskiego sklepu, żeby można było znieść jej ojca na dół. Kiedy to zrobiono, położyli go na chodniku. Początkowo jego ciało wyglądało na całe, choć twarz miał półprzezroczystą jak lód, a oczy szeroko otwarte. Eliza potknęła się o swoje stopy i o mało nie przewróciła, gdy popędziła, żeby przy nim uklęknąć. Popatrzyła ze zgrozą, potem objęła go ramionami. Jej sukienka nasiąkała krwią człowieka, którego kochała najbardziej na świecie.

– Niestety, nie miał szans, biedaczysko – mówił ktoś. – Śruby, gwoździe, igły gramofonowe, szkło. Wygląda na to, że tego użyli dranie do skonstruowania bomby. Coś trafiło go prosto w pierś. Niemal przypadkiem, można powiedzieć. Ale nawet jeśli będziemy musieli zerwać Chandni Chowk do gołej ziemi, dopadniemy to tak zwane ugrupowanie wolnościowe, które to zrobiło.

Eliza nadal obejmowała ojca i z ustami przy jego uchu szepnęła:

– Kocham cię, tatusiu.

Później zawsze będzie sobie powtarzała, że to słyszał.

Ponad narastającymi szeptami tłumu tamten hinduski chłopiec powiedział łagodnie:

– Proszę mi pozwolić pomóc panience wstać. On odszedł.

Gdy Eliza zerknęła na niego, wszystko wydało się nierzeczywiste.

CZĘŚĆ PIERWSZA

„Daleko od nas w marzeniach i czasie Indie należą do pradawnego Orientu naszej duszy”.

André Malraux, Antypamiętniki, 1967

1

Imperium Indyjskie

Radżputana

Stan książęcy Dżurajpur

Listopad 1930

Eliza tylko przez chwilę widziała fasadę zamku. Zaszokowała ją; sposób, w jaki migotała – miraż wywołany przez pustynną mgiełkę był całkiem inny i trochę przerażający. Wiatr osłabł, a potem znów przybrał na sile. Zamknęła oczy, żeby się odciąć od tego drżącego powietrza nad piaskiem. Znalazła się daleko od domu, nie mając najmniejszego pojęcia, jak sprawy się ułożą, ale nie mogła się wycofać. Może dlatego poczuła strach. Miała dwadzieścia dziewięć lat i to było jej największe zlecenie, odkąd zaczęła pracować jako zawodowy fotograf, choć nadal nie wiedziała, dlaczego Clifford Salter wybrał akurat ją. Wyjaśnił tylko, że ona może się lepiej nadawać do fotografowania kobiet z zamku, bo wiele z nich wciąż się obawia obcych, zwłaszcza mężczyzn. A wicekról specjalnie prosił o brytyjskiego fotografa, żeby uniknąć konfliktu lojalności. Będzie opłacana miesięcznie i jednorazowo dostanie dużą kwotę po zakończeniu pracy.

Patrzyła na powietrze gęste od skrzącego się piasku i kurzu, znów prawie niewidoczny zamek i czyste błękitne niebo nad nią, bezlitosne w swoim żarze. Przewodnik prowadzący ją do miasta obrócił się i powiedział, żeby się pospieszyła. Wspięła się z powrotem do wozu ciągniętego przez wielbłąda, przyciskając do piersi torbę z aparatem fotograficznym. Musiała dbać o to, żeby piasek nie zniszczył jej cennego bagażu.

Bliżej celu podniosła wzrok i zobaczyła fortecę rozciągającą się w poprzek szczytu góry, jakby nierzeczywistą. Setka ptaków nurkowała na liliowym horyzoncie, pasma różowej chmury tworzyły wzory wysoko nad nimi. Prawie odurzona upałem starała się powściągać swój zachwyt, bo przyjechała tu do pracy. Ale jeśli wiatr nie przywoływał odległej przeszłości, gdy się przed nim kuliła, zrobiły to bardziej jej świeże wspomnienia.

Kiedy Anna Fraser skontaktowała się z Cliffordem Salterem, bogatym chrześniakiem jej męża, myślała, że dzięki jego koneksjom znajdzie swojej córce posadę urzędniczki w kancelarii adwokackiej w Cirencester lub coś w tym rodzaju. Miała nadzieję, że to powstrzyma córkę przed pójściem własną drogą. W końcu kto potrzebuje kobiety fotografa? Ale ktoś potrzebował i był to Clifford, który oznajmił, że Eliza będzie idealna do realizacji jego celów. Anna nie mogła się sprzeciwić. Ostatecznie reprezentował Koronę Brytyjską i odpowiadał tylko przed głównym doradcą politycznym Radżputany, który sprawował władzę pośrednią nad wszystkimi dwudziestoma dwoma stanami książęcymi. On, ministrowie rezydenci i drugorzędni doradcy polityczni z mniejszych stanów byli urzędnikami departamentu politycznego podlegającego bezpośrednio wicekrólowi.

Teraz Elizę czekał rok pobytu w zamku, gdzie nikogo nie znała. Miała sfotografować życie w tym indyjskim stanie do nowego archiwum, żeby upamiętnić ostateczne przeniesienie siedziby rządu brytyjskiego z Kalkuty do Delhi. Budowa Nowego Delhi trwała dłużej, niż się spodziewano, ze względu na wojnę, ale teraz wszystko było gotowe.

Eliza pamiętała słowa matki o cierpieniach ludzi i zobaczyła, że pod wielkimi murami zamku łobuziaki bawią się w kurzu i brudzie, żebraczka siedzi po turecku nieopodal śpiącej krowy i patrzy przed siebie niewidzącymi oczami. Obok niej bambusowe rusztowanie oparte o wysoki mur kołysało się niebezpiecznie, dwie deski obluzowały się tuż nad nagim dzieckiem, które kucało na ziemi.

– Stop! – zawołała.

Kiedy turkoczący wóz się zatrzymał, wyskoczyła w momencie, gdy jedna z desek zaczęła się wysuwać z wiązań. Z walącym sercem chwyciła dziecko i odciągnęła je z niebezpiecznego miejsca. Drewno spadło na ziemię i roztrzaskało się na kawałki. Dziecko uciekło, a woźnica wzruszył ramionami. Nie przejmują się, pomyślała.

Kilka minut później woźnica kłócił się z wartownikami. Nie byli uczynni, mimo że pokazał im dokumenty. Eliza spojrzała w górę na groźny fronton i ogromną szeroką bramę zdolną pomieścić armię, wielbłądy, konie i powozy. Słyszała, że władca ma nawet kilka samochodów. Tymczasem pojazd, którym podróżowała, zepsuł się i dalszą drogę odbyła zaprzężonym w wielbłąda wozem, zmęczona, spragniona i zakurzona. Czuła to w oczach i na swędzącej skórze głowy. Nie mogła przestać się drapać, choć to tylko pogarszało sprawę.

W końcu jakaś kobieta pojawiła się w bramie. Długi zwiewny szal zasłaniał jej twarz z wyjątkiem ciemnych oczu.

– Pani nazwisko?

Eliza się przedstawiła i przysłoniła oczy, chroniąc je przed ostrym popołudniowym słońcem.

– Za mną.

Kobieta skinęła głową do strażników. Wyglądali na niezadowolonych, ale przepuścili ich oboje. Minęło osiemnaście lat, odkąd Eliza i jej matka wyjechały z Indii do Anglii. Osiemnaście lat coraz mniejszych możliwości dla Anny Fraser. Ale Eliza postanowiła być wolna. Odczuwała to jak ponowne narodziny, jakby jakaś niewidzialna ręka przeniosła ją tu z powrotem, choć oczywiście Clifford Salter był jak najbardziej rzeczywisty. Gdyby jeszcze był atrakcyjniejszy, chociaż trudno byłoby znaleźć mniej interesującego mężczyznę. Rzednące jasne włosy i załzawione, jasnoniebieskie oczy krótkowidza potęgowały jego nieciekawy, szary wygląd. Jednak Eliza była mu wdzięczna, że załatwił jej pracę w kraju radżputów, klanów szlachetnych wojowników, w tym skupisku książęcych stanów w pustynnym rejonie Imperium Indyjskiego.

Przed wędrówką przez szereg wspaniałych łukowych przejść Eliza otrzepała się z kurzu najlepiej jak mogła. Eunuch poprowadził ją labiryntem wykafelkowanych pomieszczeń i korytarzy do małego westybulu. Słyszała o tych wykastrowanych mężczyznach w kobiecych strojach i wzdrygnęła się. Westybulu strzegły kobiety, które piorunowały ją wzrokiem, zagradzając drogę do drzwi z drewna sandałowego inkrustowanych kością słoniową. Kiedy po wyjaśnieniach eunucha w końcu pozwoliły jej przejść, zostawiły ją, żeby czekała samotnie. Rozejrzała się po pokoju. Każdy jego centymetr był pomalowany na wyrazisty błękitny kolor ze złotymi wzorami. Kwiaty, liście, kunsztowne zwoje wznosiły się na ścianach i przecinały sufit; nawet kamienną podłogę pokrywał dywan w tym samym odcieniu błękitu. Choć kolory były jaskrawe, tworzyły delikatne piękno. Otoczona błękitem czuła się niemal jak część nieba.

Czy oczekiwano od niej, że jakoś zasygnalizuje swoje przybycie? Zakaszle uprzejmie? Zawoła? Wytarła lepkie ręce o spodnie i postawiła torbę z ciężkim sprzętem fotograficznym, po czym po chwili wahania podniosła ją z powrotem. Splątane włosy na karku, spodnie khaki i biała bluzka – teraz wymięta – tylko potęgowały uczucie, że jest nie na miejscu. Nigdy nie pasowała do tylu kolorów i wzorów. Przez większość życia udawała, że pasuje do otoczenia, mówiła o rzeczach bez znaczenia, pozorowała zainteresowanie ludźmi, których nie lubiła. Tak bardzo starała się być jak inne dziewczyny, a potem inne kobiety, jednak uczucie obcości towarzyszyło jej nawet w małżeństwie z Oliverem.

W jarzącym się pomarańczowym pokoju za niebieskim westybulem promienie słońca z małego prostokątnego okna oświetlały pyłki kurzu w powietrzu. Dalej widziała róg następnego pokoju w kolorze głębokiej czerwieni, gdzie zaczynały się rzeźbione ściany zenany. Wiedziała, że zenany w królewskich pałacach Radżputany długo były niedostępne dla mężczyzn z niekrólewskich rodzin. Clifford wyjaśnił, że te kobiece kwatery – nazywał je haremami – są przesiąknięte tajemniczością i intrygami; to miejsca spisków, plotek i nieokiełznanego erotyzmu. Powiedział, że wszystkie kobiety są szkolone w „szesnastu sztukach bycia kobietą”. Szerzy się tam degeneracja moralna i odbywają wielokrotne kopulacje, dodał z mrugnięciem, nawet z duchownymi lub może zwłaszcza z nimi, choć jego poprzednicy starali się wyplenić mroczniejsze praktyki seksualne z zenan.

Co to za szesnaście sztuk?, zastanawiała się Eliza. Może gdyby je znała, jej małżeństwo byłoby bardziej udane, ale przypominając sobie swoje samotne życie z Oliverem, prychnęła na myśl o tym.

Zapach mdłych orientalnych perfum, na pewno z dodatkiem cynamonu i może imbiru oraz czegoś odurzająco słodkiego, dobiegał z czerwonego pokoju i potwierdzał to, co słyszała o zenanach. Przez to czuła się uwięziona i marzyła, żeby podejść do okna, odsunąć białe zasłony, wychylić się i odetchnąć świeżym powietrzem.

Ramiona zaczynały ją boleć i schyliła się, żeby położyć ciężki bagaż na dywanie, tym razem pod ścianą, gdzie lampa w kształcie pawia stała na marmurowej kolumnie. Na odgłos kaszlnięcia zerknęła w górę, po czym wyprostowała się szybko i przygładziła kosmyki włosów wymykające się ze starannie wpiętych spinek. Przez całe życie walczyła ze swoimi gęstymi długimi włosami, żeby się nie kręciły. Na widok wyjątkowo wysokiego mężczyzny, którego sylwetka odcinała się na tle okna, opanowała lęk.

– Pani jest Brytyjką? – zapytał.

Wpatrzyła się w niego, zaskoczona jego doskonałą angielszczyzną.

Gdy zrobił krok do przodu, światło padło na jego twarz. Był Hindusem, wyglądał na bardzo silnego. Jego ubranie pokrywał czerwonopomarańczowy kurz, a na jego prawym przedramieniu siedział jakiś duży ptak w kapturku.

– Może pan tu być? – spytała. – Czy to nie jest wejście do zenany?

Utkwiła wzrok w głęboko osadzonych oczach koloru bursztynu z niesamowicie długimi ciemnymi rzęsami. Zastanawiała się, dlaczego on nie nosi turbanu. Czyż nie noszą ich wszyscy radżputowie? Jego ciemna skóra błyszczała, a lśniące kasztanowe włosy zaczesane do tyłu tworzyły luźną falę.

– Chyba powinien pan poszukać wejścia dla sprzedawców – dodała, bo chciała, żeby odszedł.

Wzięła go za domokrążcę, choć tak naprawdę wyglądał bardziej jak Cygan lub wędrowny muzyk. Czuła, że pot spływa po jej ciele. Teraz nie tylko ręce miała lepkie.

W tym momencie starsza Hinduska weszła do pokoju. Była ubrana w tradycyjny strój: długą spódnicę nazywaną ghagra, obcisłą bluzkę i zwiewny szal dupatta, który płynął w powietrzu, kiedy się poruszała. Kolory się gryzły, ale połączenie cynobru, szmaragdu i szkarłatu przetykanych złotem wyglądało pięknie. Zapach drewna sandałowego unosił się wokół niej wraz z atmosferą spokoju. Pociągnęła za sznurek z tyłu marmurowej kolumny i pawia lampa ożyła, rzucając niebieskie i zielone światło na jej ręce. Potem zrobiła kilka kroków ku Elizie i skłoniła się lekko ze skierowanymi w górę złączonymi dłońmi ozdobionymi mnóstwem pierścionków wysadzanych klejnotami i z lśniącymi, wypielęgnowanymi paznokciami.

– Namaskār, jestem Lakszmi. Pani jest fotografem, panno…

– Ja… nazywam się Eliza Fraser.

Schyliła głowę, niepewna, czy taki ukłon będzie odpowiedni.

Ostatecznie ta kobieta była maharani, czyli królową, i matką władcy Dżurajpuru. Clifford powiedział, że uroda i inteligencja tej kobiety są legendarne. Razem ze swoim zmarłym mężem, starym maharadżą, unowocześniła wiele zwyczajów w tym stanie. Miała wystające kości policzkowe, długą szyję i błyszczące oczy, a włosy splecione i upięte w niski kok. Eliza pomyślała, że uroda tej kobiety jest niezaprzeczalna. Żałowała, że nie poprosiła Clifforda, aby nauczył ją zasad protokołu dyplomatycznego. Powiedział tylko, żeby uważała na mole i termity. Mole zjedzą jej ubrania, a termity – meble.

Lakszmi odwróciła się do mężczyzny.

– A ty? Widzę, że znów przyniosłeś tu tego ptaka.

Ze wzruszeniem ramion, które wyglądało na poufałość, mężczyzna uniósł brwi. Eliza zauważyła, że są ciemne i gęste.

– Masz na myśli Godfreya? – odrzekł.

– Co to za imię dla jastrzębia? – zapytała kobieta.

Mężczyzna się roześmiał i puścił oko do Elizy.

– Mój wykładowca filologii klasycznej w Eton nazywał się Godfrey i był wspaniałym człowiekiem.

– W Eton? – powtórzyła Eliza, nie kryjąc zaskoczenia.

Lakszmi westchnęła głęboko.

– Przedstawiam mojego drugiego i najbardziej niesfornego syna, Jayanta Singha Rathore’a.

– Pani syna?

– Czy pani tylko powtarza, co się do niej mówi, panno Fraser? – spytała Lakszmi z wyniosłą miną, ale zaraz się uśmiechnęła. – Jest pani zdenerwowana, więc to zrozumiałe. Jestem zadowolona, że jest pani tutaj, aby fotografować nasze życie. Do nowego archiwum w Delhi, jak mi powiedziano.

Na wzmiankę o pracy Eliza ożywiła się i odezwała z zapałem:

– Tak, Clifford Salter chce mieć nieoficjalne zdjęcia, żeby pokazać prawdziwe życie. Wiele osób jest zafascynowanych Indiami i mam nadzieję, że dostarczę jakieś zdjęcia dobrym magazynom fotograficznym. „Photographic Times” lub „Photographic Journal” byłyby doskonałe.

– Rozumiem.

– Pełny przewodnik o życiu tutaj na przestrzeni roku. Cieszę się, że tu jestem. Dziękuję za zaproszenie. Obiecuję nie przeszkadzać, ale chcę tyle zobaczyć, a światło jest niesamowite. Chodzi o światło i cień. Wie pani, chiaroscuro. Mam nadzieję, że uda mi się…

– Tak, tak, na pewno. Co do mojego syna, zobaczy pani, że kiedy oczyści ubranie z pustynnego kurzu, nie będzie taki odpychający jak teraz. – Roześmiała się. – Niech się pani przyzna. Myślała pani, że jest Cyganem?

Zakurzona Eliza poczuła, że się rumieni, i choć nie była to najcieplejsza pora roku, zrobiło jej się gorąco.

– Bez obaw. Kiedy jest na pustyni przez wiele dni, wszyscy tak myślą. – Prychnęła. – Ma trzydzieści lat, jest uzależniony od niebezpieczeństwa i woli swobodę niż nas, cywilizowanych ludzi. Nic dziwnego, że jeszcze się nie ożenił.

– Mamo – wtrącił i Eliza wychwyciła ostrzegawczy ton w jego głosie.

Potem podszedł do okna, odciągnął zasłonę i oparł się o parapet z obojętną miną.

Zniecierpliwienie Lakszmi z powodu syna zdradzało drżenie podbródka, ale opanowała się szybko i zwróciła do Elizy:

– Czy to pani bagaż?

– Jego część. Reszta jedzie wozem.

Eliza machnęła w stronę, gdzie, jak przypuszczała, mógł być wóz.

– Każę zanieść wszystko do pani pokoi. Pani zostanie tutaj, żebym mogła mieć panią na oku.

Nagle onieśmielona Eliza musiała okazać niepokój, bo kobieta znów się roześmiała.

– Drażnię się z panią, moja droga. Będzie pani mogła chodzić po zamku do woli. Spełniamy życzenia ministra rezydenta co do joty.

– To bardzo uprzejme.

– To nie ma nic wspólnego z uprzejmością. Jest w naszym interesie, żeby wyświadczać przysługi rządowi brytyjskiemu, kiedy możemy. W przeszłości stosunki były trudne, przyznaję, ale staram się wpływać na pewne frakcje. Zresztą dość o nas. Przygotowano dla pani ciemnię z dostępem do wody zgodnie z życzeniem. Przekona się pani, że jej pokoje są nadzwyczaj wygodne. Jest z nich widok na piękny dziedziniec pełen palm w donicach.

– Dziękuję. Clifford mówił, że uzgodnił wszystko z panią. Ale spodziewałam się… no cóż, jakiegoś małego własnego mieszkania.

– To w ogóle nie wchodzi w grę. Zresztą nasz dom gościnny w mieście jest w remoncie. I nie tylko to. Możemy nie nosić purdahów tutaj, w Dżurajpurze, ale wielu nadal uważa, że kobiety powinny chodzić zasłonięte. Nie możemy pozwolić, żeby poruszała się pani samotnie poza zamkiem.

– Na pewno dałabym sobie radę – odparła Eliza, choć wcale nie była tego pewna.

– Nie, moja droga. Brytyjczycy uważają, że sami wydobyli nas, kobiety, na światło dzienne, ale mówiąc szczerze, ja zawsze składałam deklaracje poparcia, żeby znieść zwyczaj noszenia purdahów. Kiedy umarła matka mojego męża, chętnie przystał na moje prośby, żeby je zdjąć. Uległość i ignorancja kobiet odpowiada większości mężczyzn. Na szczęście dla mnie mój mąż nie był jednym z nich.

– Co będę robiła poza zamkiem?

– Będzie pani stale w towarzystwie, oczywiście. W ten sposób dochodzimy do pani pierwszego zadania. Teraz jest miesiąc Kartik. Jayant zaproponował uprzejmie, że będzie pani towarzyszył w podróży na targ wielbłądów Czandrabhaga, który odbędzie się pojutrze. Za wami będą podążali służący. Jestem pewna, że mój syn z przyjemnością podszkoli swój angielski, a pani spodoba się targ. O ile wiem, będą tam wielbłądy w wielu kolorach i mnóstwo ciekawych twarzy do uwiecznienia. A jutro wybierze się pani z panem Salterem na mecz polo.

Eliza się zdenerwowała. Nie interesował jej targ wielbłądów ani mecz polo. Chciała się rozpakować i zapoznać z nowym miejscem, zanim wyruszy dokądkolwiek, a zwłaszcza w towarzystwie tego księcia, jeśli rzeczywiście nim był. Spróbowała się uśmiechnąć, ale usta jej się zacisnęły.

– Miałam nadzieję zobaczyć najpierw zamek – powiedziała.

Zauważyła, że książę przygląda się jej z zaciekawieniem. Na jego przedramieniu nadal siedział jastrząb.

– Mamo, chyba spotkałaś kogoś godnego siebie – oznajmił.

Kiedy to mówił, Elizie wydawało się, że słyszy nowy ton w jego głosie. Drażni się z nią? A może z matką?

Lakszmi parsknęła i Eliza miała nieodparte wrażenie, że maharani uważa spotkanie kogoś równego sobie za wysoce nieprawdopodobne.

– Ma pani mnóstwo czasu na obejrzenie zamku. Targu nie można opuścić. Zobaczy pani krajobraz i pozna tam Indirę. Każę Kiri, służącej, zaprowadzić panią do pokojów.

– Pozwoliłaś Indirze wybrać się tam wcześniej, mamo? Będzie kłopot.

– Wysłałam z nią godnego zaufania mężczyznę i służącą, a zresztą dziewczyna zna swoje wielbłądy.

Słońce musiało się przemieścić, bo teraz długie promienie padały na podłogę. Lakszmi była otwarta i przyjazna, ale Eliza wyczuwała, że lepiej jej się nie przeciwstawiać. Gdy wychodziła z pokoju, syn skłonił się oficjalnie. Teraz, kiedy Eliza przyglądała się jemu, widziała twarz o mocnych rysach z wystającymi kośćmi policzkowymi jak u jego matki, ale bardzo męską. Miał szeroko rozstawione oczy i wąsy. Gdy zerknął na nią z surową miną, spuściła wzrok.

– Nie zaprosiliśmy tu pani – powiedział całkiem spokojnie. – Proszono, żeby wpuścić panią do zamku i eskortować do innych miejsc. Dostajemy wiele takich poleceń od Brytyjczyków.

– Polecenie Clifforda Saltera?

– Tak.

– I zawsze to akceptujecie?

– Ja… – urwał i zmienił temat, ale miała nieodparte wrażenie, że omal nie powiedział więcej. – Moja matka chce mieć wielbłąda w kolorze czekolady.

– Są takie?

– Głównie na Czandrabhadze. Spodoba się pani. Niewielu Brytyjczyków tam bywa. A z pani włosami w wielbłądzim kolorze będzie pani tam pasowała.

Uśmiechnął się, ale Eliza zesztywniała lekko i przygładziła ręką włosy.

– Nazywam ten kolor miodowym.

– Cóż, to jest Radżputana.

– A Indira? Mogę spytać, kto to?

– Ma zaledwie dziewiętnaście lat, a chadza wyłącznie własnymi drogami. Przekona się pani, że jest bardzo fotogeniczna.

– To pańska siostra?

Odwrócił się i wyjrzał przez okno.

– Nie jest żadną krewną. To bardzo utalentowana miniaturzystka. Artystka. Mieszka tu pod opieką mojej matki.

Gdzieś za oknem Eliza usłyszała dziecięce głosy, śmiechy i krzyki.

– Moje bratanice – wyjaśnił i pomachał do nich, zanim odwrócił się z powrotem do Elizy. – Trzy małe skarby, ale żadnego bratanka, co przynosi wstyd mojemu bratu.

Młoda kobieta szurając, weszła do pokoju i pokazała, żeby Eliza poszła za nią. Poirytowana dziewczyna wzięła swoją torbę. Jak mógł powiedzieć coś takiego przy niej? Naprawdę uważa, że mieć same córki to wstyd?

– Niech pani to zostawi. Ktoś to przyniesie.

– Mogę być tylko kobietą, ale wolę sama to nieść.

Przekrzywił głowę.

– Jak pani sobie życzy. Niech pani będzie gotowa pojutrze o szóstej rano. Czy to nie za wcześnie?

– Oczywiście, że nie.

Wydawał się ją lustrować.

– Ma pani jakieś damskie ubrania?

– Jeśli ma pan na myśli sukienki, to tak, ale przekonałam się, że kiedy pracuję, spodnie są najlepsze.

– Cóż, z przyjemnością poznam panią lepiej, panno Fraser.

Jego pobłażliwy uśmiech irytował ją bardziej, niż powinien. Kim jest ten arogancki mężczyzna, żeby ją osądzać? Leniwy, zepsuty, niemający celu, jak wszyscy Hindusi z królewskich rodzin. Im bardziej to rozważała, tym bardziej ją to irytowało.

Następnego dnia Eliza obudziła się wcześnie. Zasłony były cienkie, a słońce świeciło dość jasno, co zmusiło ją, żeby przysłoniła oczy, gdy wyskoczyła z łóżka i wyjrzała przez okno. Miała dziwne wrażenie, że mimo upływu tylu lat coś z tego orientalnego kraju wciąż krąży w jej żyłach i w niej pozostało. Sam zapach ziemi wywoływał odległe wspomnienia. Budziła się wiele razy w nocy z uczuciem, że coś ją przyzywa. W powietrzu unosiła się woń pustynnych piasków. Eliza wdychała poranny chłód z radością i podekscytowaniem.

Widok dziedzińca był taki, jak jej obiecano. Uśmiechała się, gdy małpy przeskakiwały z drzewa na drzewo i bujały się na największych huśtawkach, jakie kiedykolwiek widziała. Ponieważ zamek – tylko jedna część ogromnego fortu – stał wysoko na rozległym, skalistym szczycie wzgórza z piaskowca, które wyrastało nad iskrzącym się miastem, panorama płaskich dachów poniżej zapierała dech. Eliza objęła się ramionami z zachwytu. Sześciany domków przywierały do murów fortecy i lśniły głębokim połyskiem wypolerowanej ochry, ale dalej położone domy blakły stopniowo do jasnego srebra na horyzoncie, gdzie miasto ustępowało miejsca pustyni. To było jak dziecięce pudełko z farbami o wszystkich wspaniałych odcieniach złota i kapryfolium. Zakurzone drzewa wśród domów sięgały w górę ku słońcu, a nad całym miastem nurkowały wielkie stada ptaków.

Było jeszcze chłodno, ale Eliza przypuszczała, że po południu temperatura wzrośnie do około trzydziestu stopni i może spadnie deszcz. Zastanawiała się, co włożyć na mecz polo. Zdecydowała się na koszulową bluzkę z długimi rękawami i ciężką gabardynową spódnicę. Tygodniami przed długą podróżą statkiem dręczyły ją myśli, co spakować do Indii. Jej matka nie była zbyt pomocna. Zdawała się pamiętać tylko suknie wieczorowe, które nosiła podczas ich pobytu w Indiach, zanim jej mąż, ojciec Elizy, został zabity. Eliza mało pamiętała z tamtego okresu, ale jeszcze teraz gardło jej się ściskało, gdy myślała o ojcu.

Życie nie było łatwe, a potem, po śmierci męża, Olivera, Eliza wróciła do domu matki, gdzie zastała Annę stale chowającą butelki z dżinem, zwykle pod swoim łóżkiem lub zlewem. Anna uporczywie wypierała się tego zachowania i czasami nawet nie mogła sobie przypomnieć, co się wydarzyło podczas pijaństwa. W końcu Eliza straciła nadzieję. To, że znały Clifforda Saltera, było szczęśliwym zrządzeniem losu. Przyjechała do Indii, żeby jej życie ruszyło, jednak tutaj wciąż wracała myślami do przeszłości, i to nie tylko do swojej matki.

Rozejrzała się po pokoju. Był duży i przewiewny. Łóżko stało za parawanem, a w jednym rogu urządzono salonik z dużym fotelem i kanapą wyglądającą na wygodną, za którą łukowe przejście prowadziło do małej jadalni. Ani śladu moli lub termitów. Drugi ozdobny łuk w ścianie naprzeciwko jej łoża z baldachimem był wejściem do łazienki pełnej przepychu. Drzwi do ciemni znajdowały się na zewnątrz w mrocznym korytarzu i z zadowoleniem przyjęła potwierdzenie, że tylko ona będzie miała klucz.

Kiedy rozkładała ubrania na łóżku, myślała o swoim przyjeździe poprzedniego wieczoru, akurat wtedy, gdy wspaniały zachód słońca czerwienił niebo. Dzwony świątyni biły i dwie dziewczyny pędzące na wrotkach o mało jej nie przewróciły. Wrzeszczały, chichotały i przeprosiły w języku hindi, co nawet zrozumiała. Eliza była zadowolona i wdzięczna starej hinduskiej służącej, która ją uczyła. Lekcje, jakie ostatnio brała, żeby przypomnieć sobie język, też pomogły.

Wkrótce potem służący w nieskazitelnych rękawiczkach, białym uniformie i czerwonym turbanie przyniósł jej na srebrnej tacy miseczki z gotowaną soczewicą, ryżem i owocami. Po rozpakowaniu się z przyjemnością poszła wcześnie spać. Gdyby nie straszny hałas, zasnęłaby natychmiast, zmęczona długim rejsem z Anglii i wyprawą do Delhi, a potem podróżą do Dżurajpuru następnego dnia. Ale było bardzo głośno. Muzyka, śmiechy, śpiew ptaków, rechot żab i głosy dzieci bawiących się do późna: wszystko to napływało przez okno razem z wrzaskiem pawi – dźwiękiem podobnym do wycia kotów – i takie głosy wypełniały noc.

Eliza leżała rozbudzona, bezradna, odurzona dżurajpurską nocą: bębnami, piszczałkami, dymem w powietrzu, ale ponad wszystko wszechobecnym poczuciem pełni życia wbrew ubóstwu i surowemu pustynnemu otoczeniu.

Nie mogąc zapanować nad zawrotami głowy, pomyślała o ojcu i mężu. Czy kiedykolwiek będzie gotowa wybaczyć sobie to, co się stało? Musi, jeśli ma wykorzystać tę życiową szansę. Nie może wrócić do matki z podkulonym ogonem. Ledwo śmiała przyznać, że przyjechała ponownie odkryć w sobie coś, co utraciła w dniu, gdy przeniosły się do Anglii.

2

Dzień był upalny. Eliza szybko była lepka i zrozumiała, że za grubo się ubrała. W taki dzień powinno się chodzić w muślinowych letnich sukienkach, a nie w ciężkich lnianych, choć Clifford włożył właśnie taki garnitur, koszulę z kołnierzykiem i krawat. Impreza okazała się mniejsza, niż Eliza się spodziewała, bardziej jak garden party niż cokolwiek innego, ale z garstką kibiców po obu stronach. Niektórzy siedzieli na krzesłach, panowała atmosfera podniecenia. Eliza jeszcze nigdy nie była na meczu polo. Teren otoczony drzewami i żelaznymi barierami, z widokiem na wzgórza w tle, wyglądał idyllicznie.

– Tu przynajmniej jest sucho – powiedział Clifford. – Nie to, co w Anglii, gdzie problemem są błotniste boiska.

Wyjaśnił jej, że brytyjska drużyna składa się z oficerów 15 Pułku Lansjerów. Zabrali ze sobą zgraję głośnych kibiców, w dużej części już pijanych. Było też kilku innych wojskowych ze służącymi i paru rezerwowych graczy ze sprzętem.

Eliza stała obok Clifforda i obserwowała tłumek. Tuż za główną grupą brytyjskich kibiców zauważyła mężczyznę i wysoką kobietę, która trzymała go pod rękę. Kobieta uśmiechnęła się. Clifford to zauważył i wyszeptał, że to Dottie Hopkins, żona lekarza.

– Poznasz ich oboje później – dodał. – Przyzwoici ludzie.

Kobieta wyglądała sympatycznie i Eliza była zadowolona, że zostaną sobie przedstawieni. W innym miejscu zbierała się hałaśliwa grupa hinduskich kibiców, w towarzystwie licznych służących w oficjalnych strojach. Eliza nie mogła oderwać od nich wzroku.

– Choć to gra królów, Anish, władca, rzadko w niej obecnie uczestniczy – mówił Clifford. – Książę Jayant go zastępuje. Doskonale jeździ konno i jest wspaniałym członkiem drużyny. Jeśli dziś gra, czeka nas trudny mecz.

– Czy te mecze często się odbywają?

– Duże są częścią regularnych turniejów, ale ten to tylko małe spotkanie towarzyskie dla rozrywki. Dżajpur ma najlepszą opinię. Wygrał Mistrzostwa Indii w tym roku, ale Dżurajpur szybko go dogania.

– To cudownie.

– I wciąż zamierzamy zatriumfować. Zamachać flagą i tak dalej.

Przybyli gracze. Wyglądali elegancko, gdy wchodzili wyprostowani na boisko. Potem dumnie wyglądający masztalerze wprowadzili konie do gry w polo i tłum zaczął klaskać.

– To strasznie drogi sport. Konie polo są warte tysiące.

Eliza obserwowała, jak członkowie drużyn dosiadają wierzchowców – wszyscy wyglądali na silnych. Zauważyła księcia Jayanta w chwili, gdy zaczął się sadowić na wspaniałym czarnym koniu. Rozległy się wiwaty i gwizdy hinduskich kibiców.

Clifford przysunął się bliżej Elizy.

– On zawsze przyciąga tłum. A jego koń ma temperament. Naprawdę trzeba polegać na zwierzęciu, żeby cię nie poniosło. Widzisz tamtych dwóch facetów?

Eliza spojrzała tam, gdzie wskazywał.

– To sędziowie. Jest też arbiter główny na wypadek konfliktu. W polo chodzi o zasadę fair play.

Jak na razie Eliza dobrze się bawiła i cieszyła, że jest na powietrzu i ogląda coś nowego, mimo wcześniejszych zastrzeżeń. Przyglądała się, jak dwie drużyny ustawiają się naprzeciwko z kijami, a potem gra się zaczyna wraz z pierwszym uderzeniem kuli. Napięcie rosło, unosiły się tumany kurzu, tętniły kopyta. Wkrótce stało się jasne, że koń księcia przyhamowuje.

– Tak powinno być? – zapytała.

Clifford zmarszczył brwi.

– Wydaje się to trochę dziwne.

Obserwowała dalej mecz, a kiedy zerknęła na tłum Hindusów, zobaczyła, że paru z nich w mundurach galowych i z szablami przy pasach, wystąpiło naprzód, jakby przewidując kłopoty. Wstrzymała oddech, jednak nic się nie działo, a mecz trwał dalej. Przyglądała się z fascynacją, ledwo słuchając, gdy Clifford wyjaśniał jej zasady gry w polo i terminologię.

Kilka minut później coś niedobrego zaczęło się dziać z koniem księcia.

– Mój Boże! – wykrzyknął Clifford, gdy koń zaczął kłusować tam i z powrotem, a potem wierzgać.

Eliza zauważyła na twarzy księcia irytację, a potem zdumienie. Wśród Brytyjczyków i Hindusów rozległy się pomruki, a potem głośne krzyki, kiedy siodło Jayanta zaczęło się zsuwać i po paru sekundach książę już leżał na ziemi, a koń biegał jak szalony. Reszta graczy zamarła. Obserwowali ze zgrozą, jak dwóch masztalerzy goni przestraszonego konia. Eliza wstrzymała oddech i chwyciła Clifforda za ramię, gdy zwierzę wpadło w tłum hinduskich kibiców. Wielu z nich krzyczało i wymachiwało rękami, inni rzucili się do ucieczki. Nagle rozległ się przeraźliwy wrzask i jakaś kobieta wpadła plecami na bariery. Koń wciąż kopał. Eliza poczuła strach. Ludzie uciekali przed zwierzęciem. Kobieta leżała na ziemi i nie dawała znaku życia.

Eliza zobaczyła, jak lekarz, którego Clifford pokazał jej wcześniej, podbiega do kobiety i pochyla się nad nią.

Gdy masztalerze w końcu złapali i uspokoili konia, zjawili się dwaj mężczyźni z brezentowymi noszami i kobieta została wyniesiona w towarzystwie lekarza. Książę wstał i otrzepał się z kurzu, najwyraźniej cały i zdrowy, ale rozgniewany. Zszedł z boiska. Dwaj mężczyźni z szablami przy pasach poszli za nim. Muszą być jego strażą przyboczną, pomyślała Eliza.

Jako fotograf potrafiła dostrzegać szczegóły i zauważyła, jak jeden Hindus, zapewne stajenny, wychodzi ze stajni, okrąża z tyłu tłum Hindusów i podchodzi do drugiego mężczyzny. Tamten był wysoki i miał królewską posturę. Poklepał stajennego po plecach i uśmiechnął się szeroko. Wydało jej się to dziwne, bo ich książę właśnie ucierpiał. Zobaczyła, że mimo napiętej atmosfery dwaj brytyjscy kibice chichoczą, zerkają na siebie i mrugają jeden do drugiego.

– Co za idioci! Nie ma w tym nic zabawnego – powiedziała. – Tamta kobieta może stracić życie.

– Dowiem się tego wkrótce od Juliana Hopkinsa – odrzekł Clifford.

Tymczasem Brytyjczycy rozmawiali między sobą spokojnie. Nie byli ani trochę zaszokowani wydarzeniem. Nic też nie wskazywało, że zamierzają odejść. Indyjscy kibice kręcili głowami i mamrotali, a kilku po prostu odwróciło się plecami i opuściło teren.

– Gra będzie musiała zostać przerwana – odezwała się Eliza, pewna, że tak się stanie.

– Nie – zaprzeczył Clifford. – Zobacz. Idzie już rezerwowy zawodnik. To dozwolone w wypadku kontuzji.

– Naprawdę? Czy to nie jest bezduszne?

– Przedstawienie musi trwać, Elizo.

Kiedy się rozejrzała, wyczuła, że tłum się uspokaja. Miała nadzieję, że tamta kobieta przeżyła.

– Ale to dziwna sprawa – ciągnął Clifford. – Bardzo dziwna. Nigdy nie widziałem czegoś podobnego. Choć spodziewam się, że bez księcia na boisku wygramy. Wątpię, żeby po tym wszystkim dosiadł innego konia.

3

Następnego dnia Eliza i Jayant Singh opuścili marmurowe korytarze i wyszli na dziedziniec z ciosanego różowego piaskowca, lśniącego i skrzącego się w bladym świetle wczesnego poranka. Potem skierowali się przez połączone pawilony do miejsca, gdzie chłodniejszy lekki wiatr przedostał się przez pachnące ogrody. Choć Eliza wciąż myślała o meczu polo, coś w otaczającej ją wspaniałej przestrzeni sprawiało, że szła dumnie wyprostowana. Kiedy zarzuciła szal na głowę, poddał się wiatrowi i zatrzepotał. Ta prosta kobieca czynność spowodowała, że poczuła się na chwilę tak, jakby stąpała w haftowanych pantoflach indyjskiej królowej.

– To miejsce wygląda tak, jak gdyby powstało z drewna sandałowego, a nie z piaskowca – zauważyła, gdy dotarli do otoczonego murem ogrodu, gdzie spacerowali sprawcy nocnego hałasu.

Pawie! Kiedy jeden wystartował z muru i klapnął na ziemię, roześmiała się. Kto by pomyślał, że piękno może być takie niezgrabne.

– Posadzone w osiemnastym wieku – wyjaśnił książę, wskazując krzewy różane, cyprysy, palmy i drzewa pomarańczowe.

Opuścili zamek pochylnią, która prowadziła przez siedem łukowych przejść. W drodze przez jedno z nich Eliza zauważyła pięć rzędów rąk wyrzeźbionych na jednej z bocznych ścian.

– Zrobione z odcisków dłoni sati – mówił dalej książę obojętnym tonem. – W drodze na stos pogrzebowy kobiety zanurzały ręce w czerwonym proszku i przyciskały je do ścian, żeby wyrazić swoje oddanie. Później z odcisków wyrzeźbiono dłonie.

Eliza zrobiła gwałtowny wdech.

– To straszne.

– My nazywamy kobietę, która umiera, sati, a wy, Brytyjczycy, nazywacie tak sam czyn. To zostało zdelegalizowane w brytyjskich Indiach w tysiąc osiemset dwudziestym dziewiątym roku, a potem tutaj, w stanach książęcych, gdy królowa Wiktoria wprowadziła zakaz w całych Indiach w tysiąc osiemset sześćdziesiątym pierwszym. Mimo to…

Eliza wiedziała o rytuale składania w ofierze wdów po książętach radżputów i zwykłych kobiet, ale dostała mdłości na myśl o tym. Czy naprawdę uważają, że spalenie wdowy to honorowy rodzaj śmierci? Nie mogła tego zrozumieć. Co te kobiety musiały czuć?

Popatrzyła na piaszczyste uliczki średniowiecznego miasta wypełnione różnymi rzemieślnikami i pomyślała o widoku ogromnych murów z tymi wszystkimi bastionami i wieżami, który roztoczył się przed nią po raz pierwszy dwa dni temu. Zerknęła za siebie na fort nie do zdobycia. Wyrastał ze skalnego wzgórza, zbudowany najwyraźniej z kamienia wyciętego ze skały, na której stał. Kto wie, ile kobiet wewnątrz tamtych murów musiało umrzeć w ogniu?

Wsiedli do samochodu i wkrótce, gdy zostawili miasto za sobą, Eliza patrzyła na pustynię, gdzie wiatr porywał w górę gorące piaski i zagęszczał powietrze. Kilometr za kilometrem płaskich równin wstęga drogi biegła przez spłowiały od słońca krajobraz z nielicznymi akacjami i ciernistymi krzewami, gdzieniegdzie przerywany plamami bujnej zieleni. To było odludne, puste miejsce. Jayant Singh milczał, wyraźnie skoncentrowany na jeździe ledwo widocznymi traktami. Eliza usprawiedliwiała jego milczenie, ale mężczyzny o takim intelekcie i posturze nie można było całkiem ignorować. Wyczuwała w nim jakąś dzikość. Niepokoiło ją to, czuła napięcie i skrępowanie, więc próbowała nawiązać rozmowę. Jego krótkie odpowiedzi sprawiły, że w końcu zrezygnowała i pogrążyła się z powrotem w zadumie. Akurat gdy zaczynała śnić na jawie o pałacach, ogrodach i huśtających się małpach, i dokładnie w momencie, gdy miała jej się ukazać twarz ojca, Jayant zaczął mówić.

– Ktoś majstrował przy moim siodle – powiedział. Na dźwięk jego ciepłego, głębokiego głosu ocknęła się. – Widziałem panią wczoraj na meczu polo. Na pewno zdziwiła się pani tą sytuacją.

– Było mi przykro z powodu tego, co się stało. Skąd pan wie? Chodzi mi o majstrowanie.

– Przystuła pękła. Sprawdzałem ją dzień wcześniej, ale wczoraj przyszedłem za późno, żeby zrobić to jeszcze raz. Przystuła to najwrażliwsza część popręgu. Powinienem był sprawdzić ją ponownie.

– I to spowodowało, że koń brykał?

– Nie, kolce akacji, które jakiś idiota włożył pod siodło.

– O, Boże! To sabotaż. – Pomyślała o dwóch podejrzanie wyglądających Hindusach. – Mógł pan zginąć.

Uśmiechnął się.

– Raczej coś sobie złamać, ale jak pani widzi, nic mi nie jest. Jednak mój koń mógł paść. Nie mogę tego wybaczyć, a co do tamtej biednej kobiety…

– Co z nią?

– Chyba ma wstrząśnienie mózgu. Szczęśliwie nie skończyło się gorzej.

– Jestem oburzona. To straszne, że zrobiono to umyślnie.

Jego głos stał się niższy.

– To dziecinada. Mój koń jest piękny, wytrzymały, zwinny i szybki. Dbam o to. Bóg wie, co mogło się stać w tłumie. To może sprawić, że o grze w polo będzie się szerzyć zła opinia.

– Co pan może z tym zrobić?

– Złożyłem skargę u Clifforda Saltera i władz polo, ale nie możemy dowieść, kto to zrobił. Mam podejrzenia, ale drużyna gości to była menażeria i już wyjechali.

Eliza nie przyznała się, że widziała dwóch śmiejących się Hindusów. Choć książę był wczoraj naprawdę wściekły, teraz podchodził do tego filozoficznie.

– Więc co panią u nas interesuje, panno Fraser?

– Pan wie. Mam pracę do wykonania.

– Dziwne, że pan Salter wybrał nieznaną kobietę.

Eliza się zjeżyła.

– Nie jestem całkiem nieznana.

Zapadła cisza. Eliza gotowała się ze złości.

– To kilkudniowa podróż – ciągnął, przerywając beztrosko jej myśli.

– Szkoda, że pan mnie nie uprzedził. Zabrałam tylko jedno ubranie na zmianę.

– Tak jak ja.

– Nie myje się pan?

Roześmiał się głośno.

– Żebym tak dostawał funta za każdym razem, gdy Europejczycy pytają mnie o to. Dziś będziemy biwakować i jutro też. Więc nie.

– Nie to miałam na myśli. – Była pewna, że zrozumiał ją doskonale. – Więc gdzie będziemy biwakować?

– Na pustyni. Ale bez obaw, nie będzie pani sama. Służąca będzie z panią. Ona i inni jadą za nami.

– A namioty?

– Już załatwione. Parę osób pojechało przodem, żeby je rozstawić. Targ Czandrabhaga w Jhalawarze odbywa się co roku w hinduskim miesiącu Kartik. To stan w większości niezbadany przez Brytyjczyków, dlatego moja matka pomyślała, że może zechce pani go zobaczyć.

– A co z paliwem do samochodu?

Zdjął rękę z kierownicy i wskazał wielką przestrzeń.

– Tu i tam. Punkty postoju. To też jest załatwione.

– Zawsze jeździcie tak daleko po wielbłądy?

– Bardzo pani spostrzegawcza. Nie, wybieramy się do Puszkaru lub Nagauru.

– Zatem?

– Trzeba dopilnować spraw. Podczas targu pielgrzymi się zbierają na brzegach świętej rzeki Czandrabhaga. Zobaczy pani też forty, pałace, przyrodę i spokojne jezioro, gdzie mamy letni pałac pozostawiony nam przez kuzyna. Tam zamieszkamy. Może zechce pani też odwiedzić stare miasto dzwonów.

– Nie jestem turystką. Chcę fotografować ludzi – odparła z irytacją. – A zresztą o to prosił wicekról. Nie o amatorskie fotki. Zakładamy archiwa w Nowym Delhi. Clifford mówi, że chodzi o porównanie życia w stanach książęcych z życiem w brytyjskich Indiach.

– Ze szkodą dla nas, bez wątpienia.

– Wcale nie. Zresztą mam nadzieję zorganizować własną małą wystawę, jeśli uda mi się znaleźć sponsora.

– Niech pani będzie ostrożna. Chatur zapewne uważa, że pani jest szpiegiem. – Roześmiał się. – Ma rację?

Eliza poczuła rozdrażnienie.

– Oczywiście, że nie. Kto to jest Chatur?

– To diwan. On rządzi.

Zamilkła.

– Kupcy z dalekich stron Radżputany, Madhya Pradesh i Maharasztry spotykają się na tym targu. Będzie pani miała zdjęcia ludzi.

– I Indiry?

– Tak, owszem.

– Proszę mi o niej opowiedzieć.

– Najlepiej będzie, jeśli zobaczy ją pani sama. A przy okazji cofam to, co powiedziałem o pani włosach. W słońcu są rudawe lub może złociste. Nie mają wielbłądziego koloru.

– Są miodowe – mruknęła, ale nie mogła powstrzymać uśmiechu.

Minęli kilka osad skupionych wokół studni, a potem małe wioski, gdzie chłopi uprawiali kukurydzę, soczewicę i proso. Kiedy przejeżdżali obok stad kóz, owiec, a nawet pasących się wielbłądów, książę znowu się odezwał. Wskazał ziemię za oknem.

– Tam widać trawy, khimp lub akaro, głęboko pod nimi znajduje się woda. Czasami duże ilości. Ale może być też na głębokości ponad dziewięćdziesięciu metrów.

– Przypuszczam, że wiercenie jest drogie.

Przytaknął.

– Niektóre kobiety codziennie przemierzają kilometry do dużych zbiorników wodnych. Interesuję się wodą. Jesteśmy uzależnieni od monsunów, które napełniają nam zbiorniki, a w tym roku mamy mało deszczu. W zeszłym też było niewiele. Życie bywa ciężkie. Nie można pokonać pustyni, można tylko starać się ją chronić.

– Potrzebuję wody do wywoływania zdjęć.

– I właśnie to może być pani problem.

Tego wieczoru Eliza i książę siedzieli po turecku przy ognisku z dostojnie wyglądającymi mężczyznami w turbanach w kolorowe wzory. Powietrze było chłodne i łagodne. Lekki wiatr przynosił zapachy piasku i kurzu, które mieszały się z wonią przypraw korzennych z garnka zawieszonego nad ogniem. Eliza była zdziwiona, że tak łatwo ją zaakceptowali. Przypuszczała, że stało się tak tylko dlatego, że była w towarzystwie Jayanta. Kiedy wręczył jej wysoką szklankę pełną mleka, zauważyła, że jego skóra lśni bursztynowo w migotliwym blasku ognia.

– Wielbłądzie mleko – wyjaśnił. – Bardzo pożywne, ale szybko kwaśnieje, więc trzeba je wypić od razu. Nie robi się z niego sera.

Pociągnęła łyczek i przyznała, że jest dobre.

– Ale niech pani nie pije ashy, cokolwiek pani robi.

– Co to takiego?

Roześmiał się.

– Mocny sfermentowany drink. Zwala z nóg. Wiem z doświadczenia.

Jeden z mężczyzn grał na czymś w rodzaju bębna, inny dźwięczał cicho dzwoneczkami modlitewnymi. Dym unosił się w powietrzu. Eliza była oszołomiona ponadczasowością tej sceny. Siedząca obok niej służąca miała dzielić z nią namiot, więc choć Eliza była trochę zmieszana, że jest na pustkowiu z tyloma mężczyznami, nie czuła zagrożenia.

Nazajutrz, po zaskakująco chłodnej nocy przespanej na jednym z dwóch tradycyjnych plecionych łóżek, charpai, Eliza obudziła się o srebrzystym poranku na dźwięk głosów. Przeciągnęła się, zamierzając nacieszyć się chwilą, ale aromat jedzenia był zbyt kuszący. Umierała z głodu, a służąca już wstała, więc bez mycia włożyła ubranie i wyszła z namiotu. W ciągu tych kilku chwil światło się zmieniło. Nadzwyczaj piękny poranek przywitał ją na dworze. Niebo bez jednej chmurki różowiało na horyzoncie i przybierało barwę jasnej brzoskwini. Delikatne światło rzucało łagodny blask na płaski teren, który zdawał się ciągnąć kilometrami.

Zauważyła coś, co, jak przypuszczała, było tymczasową zagrodą dla stada kóz zbudowaną z drewnianych tyczek i narzuconego na nie brezentu dla ochrony przed słońcem. Wokół zagrody kozy obgryzały rzadko rosnące krzaki. Choć koczownicze życie musiało mieć jakieś plusy, Elizie wydawało się bardzo samotne.

Mile zaskoczył ją widok uśmiechniętego księcia Jayanta. Jego dumne rysy dziś wydawały się łagodniejsze. Wskazał, gdzie będą jeść. Wszystko w nim się zmieniło. Eliza uzmysłowiła sobie, że ten zrelaksowany mężczyzna jest urodzony do życia pod gołym niebem. Miał na sobie ciemne spodnie w europejskim stylu i luźną ciemnozieloną koszulę rozpiętą pod szyją. Później zapyta, czy może mu zrobić zdjęcie.

Podczas solidnego posiłku złożonego z soczewicy i ryżu ugotowanych nad ogniem przez jednego z mężczyzn, śmiał się i żartował z innymi. Nie stwarzał dystansu. Było widać, że jest lubiany. Eliza zauważyła u niego zmarszczki mimiczne i pomyślała, że ze świeżym zarostem na twarzy wydaje się bardziej przystępny.

– Często pan biwakuje? – zapytała.

– Kiedy tylko mogę. To moja ucieczka.

– Potrzebuje pan ucieczki?

– Wszyscy potrzebujemy.

Uświadomiła sobie, że ma rację, ale również to, jak bardzo się zmienił od wczoraj.

– Nie lubi pan ceregieli. Nie jest pan typowym księciem, prawda?

Przechylił głowę.

– Może nie, ale tak naprawdę nigdy się nie zapomina, skąd się pochodzi.

– To prawda.

– Uważam, że powinna pani zobaczyć Udajpur na początku pory deszczowej. To byłoby najlepsze miejsce do oglądania nadciągających ciemnych chmur. To jest miasto jezior.

– Słyszałam o nim.

– Może pojadę tam z panią, żeby zrobiła pani zdjęcia – powiedział. – To jedno z najpiękniejszych miejsc w Radżputanie.

Kiedy dotarli do stóp wzgórza, zalesionego pasma Arawali, Eliza zesztywniała na widok chodzących swobodnie nilgau indyjskich.

Roześmiał się.

– Bez obaw, panno Fraser. Nie zbliżą się do nas. Przyzwyczaiły się do mijających je karawan z towarami i ludzi. Jesteśmy na jednym ze starych szlaków handlowych, które przecinały tę pustynię. Dostarczano nimi towary z daleka. W zamian sprzedawaliśmy nasze drewno sandałowe, miedź, wielbłądy i klejnoty.

– Szkoda, że nie mogłam tego zobaczyć.

– To były niebezpieczne czasy. Stany ciągle walczyły ze sobą. A życie może być tu ciężkie.

Eliza zauważyła stado sępów na skałach.

Uśmiechnął się szeroko.

– Rozumie pani, o co mi chodzi. Nie miałaby pani szans w przypadku choroby.

– To może mam szczęście, że jestem tu teraz.

– Bez wątpienia. Niech pani zobaczy, jaki piękny jest krajobraz. Te wzgórza ciągną się kilometrami. Roślinność to głównie tropikalne ciernie, mieszane liściaste i suche gatunki teczyny, ale martwię się, że w przyszłości ich zabraknie z powodu wycinki.

– To prawdopodobne?

– To już się dzieje.

Gdy rozmawiali dalej o życiu w Radżputanie, książę wydawał się bardzo zrelaksowany. Wyraźnie kochał kraj swojego urodzenia. Mimo że miał brytyjskie wykształcenie, było oczywiste, że tu jest jego miejsce. Napięcie, które Eliza czuła, kiedy ruszali w podróż poprzedniego dnia, całkowicie ustąpiło. Teraz była zadowolona, że jest w towarzystwie księcia.

Gdy zbliżali się do targu ostatniego dnia podróży, minęli mężczyznę z ogromnymi wąsami i wyrazem udręki w oczach. Prowadził wielbłąda, na którym w damskim siodle siedziała kobieta. Jej czerwony szal powiewał na wietrze, ale wciąż zakrywał twarz i włosy. Na jej kostkach podzwaniały bransolety. Przytulała maleńkie dziecko z czarnymi sterczącymi włosami. Jaskrawe kolory ich strojów kontrastowały z niesamowicie błękitnym niebem.

– Może się pan zatrzymać? – zapytała Eliza. – Chcę zrobić zdjęcie.

Niestety kolory nie mogły być widoczne na jej czarno-białych fotografiach.

– Niech pani najpierw poprosi mężczyznę o pozwolenie – doradził Jayant i nacisnął hamulec. – Podobno zna pani nasz język. Nie mam pojęcia skąd.

– Mieszkałam w Delhi w dzieciństwie.

– Proszę poczekać – powiedział, kiedy Eliza otworzyła drzwi auta. – Lepiej ja to zrobię. Tutaj jest inny dialekt.

Książę wysiadł i po rozmowie z mężczyzną, podczas której obaj się uśmiechali, wręczył mu trochę monet i wrócił do samochodu.

– Wszystko załatwione – oznajmił krótko.

Zrobiła zdjęcie swoim rolleifleksem z nadzieją, że uchwyciła udręczony wygląd twarzy mężczyzny. Pojechali dalej obok jeziora, płosząc ogromne białe ptaki z niesamowicie długimi dziobami. Gdy poderwały się jednocześnie z powierzchni wody, patrzyła z podziwem na rozpiętość ich skrzydeł z pięknymi czarnymi piórami na końcach.

– Niewiarygodne!

– Pelikany – stwierdził książę. – Nigdy ich pani nie widziała?

– Nie w Cotswolds – odparła i zauważyła, że się uśmiechnął.

– Poziom wody jest niższy, niż powinien być – ocenił.

Kiedy dojechali do targowiska, Eliza zrobiła gwałtowny wdech na widok setek wielbłądów.

Mężczyźni siedzieli w małych grupach przy dymiących ogniskach. Gdy książę zatrzymał samochód, a Eliza wysiadła, zapach dymu i łajna stał się nieznośny. Myślała, że będzie się rzucała w oczy, ale w tym zatłoczonym miejscu nikt jej nie zauważył.

– Niech pani nie staje blisko za wielbłądem – ostrzegł z uśmiechem Jayant i odciągnął ją na bok. – Może puszczać bąki. Albo się wypróżniać.

Po drugiej stronie wąskiego traktu zobaczyła bydło, kozy i konie.

– Nie wiedziałam, że handlują tu wszystkimi rodzajami żywego inwentarza. Jak ktoś w ogóle znajduje to, co chce?

– Wielbłądy mają różne cechy. Jeśli się wie, czego się szuka, znalezienie odpowiedniego nie jest trudne.

– A czego pan szuka?

– Och – zaczął i urwał z gorzkim uśmiechem. – Zrozumienie tego może zająć całe życie. A wyjaśnienie – kolejne.

Zerknęła na niego. Naprawdę miał w sobie coś z filozofa. Gdy spojrzała z powrotem na zwierzęta, zobaczyła, że różnią się wielkością i kolorami. Powiedziała mu o tym.

– Tak jak my, czyż nie? Są rasy odporne i bardziej delikatne. Poszukajmy Indiry.

Eliza trzymała się blisko księcia i zastanawiała, jak powinna się do niego zwracać. Do tej pory uparcie nazywał ją panną Fraser i czuła się z tym nieswojo. Unikała tytułowania go, więc postanowiła zapytać.

– Niech pani mówi do mnie Jay – odrzekł. – Jak wszyscy.

Zmarszczyła brwi.

– No, nie wszyscy, ale pani może.

– Czy to nie nazbyt poufałe?

– Nie sądziłem, że będzie pani tradycjonalistką. Na pewno nie widać tego w pani ubiorze. Wydaje mi się, że nie przywiązuje pani wagi do stroju.

Patrzył na nią uważnie i ku własnemu zaskoczeniu poczuła się oburzona, że ją przejrzał.

– To raczej…

– Niezbyt brytyjskie, o to pani chodzi. Ale ja nie jestem Brytyjczykiem mimo wysiłków Eton, żebym się nim stał.

– Robili to?

– A jak pani myśli?

Utkwiła wzrok w ziemi, a potem podniosła głowę i uświadomiła sobie, że cienie przeszłości mogą być wciąż obecne nawet w najsłoneczniejszy dzień.

– Skoro o tym mowa, nazywam się Cavendish, ale używam panieńskiego nazwiska Fraser.

Zerknął na jej palec serdeczny.

Choć wstrząsnęła nią śmierć Olivera, nie było tak, że straciła prawdziwą miłość. W tamtych okolicznościach nie mogło tak być. Ale śmierć ojca to był cios w samo serce; tak głęboki, że nie mogła funkcjonować. Nie mogła jeść. Nie mogła spać. I przez kilka miesięcy nie mogła nawet mówić. Ciągle się obwiniała, co spowodowało, że miała straszne koszmary.

– Jestem wdową.

Uniósł brwi.

– Nie zamierzałam tego ukrywać. Po prostu tak wyszło.

– Lepiej niech to zostanie między nami. Ludzie wciąż uważają, że wdowy przynoszą nieszczęście, a wieści szybko się rozchodzą.

– Wolałabym powiedzieć Lakszmi. Jest bardzo życzliwa. Nie chcę, żeby się dowiedziała później i pomyślała, że coś ukrywam.

Pokręcił głową.

– Ludzie uważają, że jeśli przeżyłaś swojego męża, to nie dbałaś o niego i winna jest twoja zła karma.

– Jakbym już nie czuła się wystarczająco źle.

– Od wdowy oczekuje się pokuty za ten grzech. Musi jeść tylko ryż i nie wolno jej ponownie wyjść za mąż, choć prawo tego nie zabrania. Wiem, że to staroświeckie, ale może utrudnić życie. Oczekuje się też, że wdowa będzie się ubierać na biało i golić głowę. – Uśmiechnął się do niej.

– Myślałam, że dawne przekonania wymierają.

Przechylił głowę i wzruszył ramionami, jakby zaprzeczał jej słowom.

– Brytyjczycy zdelegalizowali sati, ale wciąż się to zdarza. Stare zwyczaje trudno wykorzenić, panno… to znaczy, pani Cavendish.

– Lepiej mów do mnie po prostu Eliza.

Kiedy skinął głową, młoda kobieta przeszła szybko obok Elizy i podbiegła do Jaya. Dygnęła przesadnie i roześmiała się. Była bardzo drobna. Eliza najpierw myślała, że to dziecko, może jakaś krewna, ale potem zobaczyła twarz młodej kobiety. Była bledsza niż Jay i tak piękna, że mogła tylko się w nią wpatrywać. Luźno związane włosy dziewczyny sięgały talii, a oczy były niesamowicie zielone, podobnie jak zielonkawoszare oczy Elizy, ale ciemniejsze. Eliza miała łagodne angielskie oczy koloru stawów, tamta dziewczyna miała dwa szmaragdy. Błyszczały, odbijając światło, kiedy się śmiała i trajkotała z zapałem. I z radością, pomyślała Eliza. Żywiołową radością. Nosiła kolczyk w nosie, bransolety i naszyjniki. Po chwili Jay wziął ją za rękę i uśmiechając się szeroko, podszedł do Elizy.

– Indiro – powiedział – to jest Eliza. Dla ciebie panna Fraser. Elizo, poznaj Indirę.

– Namaskār – odezwała się dziewczyna i złączyła dłonie przy piersi.

– Kształciła się w zamku i dobrze mówi po angielsku, więc nie daj się jej nabrać – dodał Jay.

Gdy dzień gasł, Jay zawiózł je do letniego pałacu nad jeziorem. Rezydencja okazała się zaniedbana, z obsypującym się tynkiem na zewnątrz i łuszczącą się farbą wewnątrz. Eliza nie tego się spodziewała. Jay powiedział jej, że ma pałac w podobnym stanie w Dżurajpurze i myśli o wyremontowaniu go na przyszłość, kiedy założy swoją rodzinę.

– Nazywa się Shubharambh Bagh.

Eliza wiedziała, że bagh oznacza miejsce z ogrodem i sadem, a shubharambh to obiecujące początki.

– Mogłoby tam być pięknie – ciągnął – ale może rozważ sfotografowanie tego w takim stanie, w jakim jest.

Skinęła głową.

Kiedy ją oprowadzał niebieskimi, zakurzonymi łukowymi korytarzami, patrzyła ze zdumieniem na piękne ażurowe ścianki z motywem rośliny wyrastającej z wysokiego wazonu.

– Jali – wyjaśnił. – Dawne kwatery kobiet. Przez ażurowe ścianki kobiety widziały, co jest na zewnątrz, same pozostając niezauważone.

Eliza pomyślała, że Indira nie wygląda na taką, która siedzi za ścianką. Chętnie prowadziła, od czasu do czasu kładąc rękę na ramieniu Jaya gestem właścicielki. Eliza uznała, że dziewczyna nie ma w sobie żadnej skromności. Sygnalizuje swoje pierwszeństwo do tego mężczyzny? Z pewnością nie wstydziła się go dotykać. Eliza zastanawiała się, czy tych dwoje może być kochankami lub czy Indira jest kimś w rodzaju konkubiny. A może zachowują się po prostu tak, jakby byli rodzeństwem? Potem przypomniała sobie słowa Lakszmi, że dziewczyna jest miniaturzystką, artystką o wielkim talencie.

– Rzadko korzystamy z tego miejsca – powiedział. – Czasem spotykam się z potencjalnym kupcem, kiedy tu jesteśmy, żeby zbierać fundusze. W imieniu mojego brata. On nie lubi podróżować.

– Chyba masz pałace wszędzie.

– Moja rodzina ma, ale mój jest tylko jeden. Spodoba ci się tam arkadowa loggia, choć może przesadzam i powinienem nazywać ją gankiem. Piętra są z białego marmuru, ale strasznie kruszeją. – Westchnął. – Całość wymaga solidnego remontu.

– Opis brzmi pięknie.

– Potrzebuję światła, powietrza i przestrzeni do oddychania, czego nie zapewnia nasz główny zamek z labiryntem korytarzy i ciemnych klatek schodowych. W tym punkcie zgadzam się całkowicie z Brytyjczykami.

Na tarasowym dachu ktoś rozłożył wielkie poduszki wśród płonących pochodni i po jednej stronie ustawił parawan z przezroczystych zasłon. Zasiedli we troje wygodnie do uczty złożonej z owoców, soczewicy, ryżu i mięs przyniesionych przez dwie młode dziewczyny. Pod rozgwieżdżonym niebem zapachy nocy mieszały się z aromatem jedzenia i wonią ich ciepłych ciał. Poruszona niepokojącym uczuciem magii, które z pewnością nie miało miejsca w rzeczywistym świecie, Eliza spojrzała w górę. Noc wydawała się jaśniejsza niż dzień. Zasłony parawanu zatrzepotały pod wpływem lekkiego powiewu wiatru. Eliza zaniepokoiła się, że zapragnie pozostać tu na zawsze. Musiała sobie przypomnieć, że nie jest tu po to, żeby dać się uwieść urokowi Indii, lecz by go uchwycić. A romantyczna pustynia może natychmiast zniknąć w gwałtownej burzy piaskowej i stać się miejscem śmierci w mgnieniu oka. Nic dziwnego, że gdy śmierć jest blisko, chcesz jak Hindusi wierzyć, że twoje życie było po prostu etapem podróży do wieczności.

W tym momencie Indira zaczęła śpiewać smutną, lirycznie brzmiącą pieśń, która głęboko poruszyła Elizę. Trudno jej było ukryć zazdrość z powodu jeszcze jednego talentu tej dziewczyny.

Tytuł oryginału: Before the Rains

Pierwsze wydanie: Penguin Books Ltd, Londyn, 2017

Opracowanie graficzne okładki: Emotion Media

Redaktor prowadzący: Małgorzata Pogoda

Opracowanie redakcyjne: Jolanta Nowak

Korekta: Anita Rejch

© 2017 by Dinah Jefferies

The author has asserted her moral rights. All rights reserved.

© for the Polish edition by HarperCollins Polska sp. z o.o. Warszawa, 2017

Wszystkie prawa zastrzeżone, łącznie z prawem reprodukcji części dzieła w jakiejkolwiek formie.

Wszystkie postacie w tej książce są fikcyjne. Jakiekolwiek podobieństwo do osób rzeczywistych – żywych i umarłych – jest całkowicie przypadkowe.

HarperCollins jest zastrzeżonym znakiem należącym do HarperCollins Publishers, LLC. Nazwa i znak nie mogą być wykorzystane bez zgody właściciela.

Ilustracja na okładce: Shutterstock i 123RF.com.

Wszystkie prawa zastrzeżone.

HarperCollins Polska sp. z o.o.

02-516 Warszawa, ul. Starościńska 1B lokal 24-25

www.harpercollins.pl

ISBN 978-83-276-3112-1

Konwersja do formatu MOBI:

Legimi Sp. z o.o.

Spis treści

Strona tytułowa

Prolog

Część pierwsz

1

2

3

Strona redakcyjna