AUTORZY:

Anna Kuzior

rozdziały 1, 4, 5, 9

Józef Pfaff

rozdziały 2, 15, 16

Lucyna Poniatowska

rozdziały 6, 8, 10, 13

Małgorzata Rówińska

rozdziały 3, 7, 11, 12

Marzena Strojek-Filus

rozdziały 14, 17

Projekt okładki i stron tytułowych

Małgorzata Smogorzewska

Wydawca

Dorota Siudowska-Mieszkowska

Koordynator ds. redakcji

Renata Ziółkowska

Redaktor

Iwona Bednarz

Koordynator produkcji

Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN
Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Recenzent

dr hab. Marzena Remlein, prof. nadzw. UEP

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2007, 2011, 2017

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2017 r., (wyd. III)

Warszawa 2017

ISBN 978-83-01-19463-5

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

Spis treści

Wstęp

Wykaz aktów prawnych

Wykaz zastosowanych skrótów

Wykaz kont księgi głównej

1. Rachunkowość jako system informacyjny (Anna Kuzior)

1.1. Istota i znaczenie rachunkowości jako systemu informacyjnego

1.2. Zasady rachunkowości

1.3. Regulacje rachunkowości w Polsce na tle integracji z Unią Europejską

1.4. Podmioty rachunkowości i obowiązujące je podstawy prawne

1.5. Zakres przedmiotowy rachunkowości

Pytania

2. Koszty działalności operacyjnej i ich ewidencja (Józef Pfaff)

2.1. Istota kosztów

2.2. Klasyfikacja kosztów działalności

2.3. Ewidencja kosztów zasadniczej działalności operacyjnej

2.3.1. Układ rodzajowy kosztów

2.3.2. Układ funkcjonalny kosztów

2.3.3. Układ rodzajowo-funkcjonalny kosztów

2.4. Rozliczenia międzyokresowe kosztów

2.4.1. Rozliczenia międzyokresowe czynne

2.4.2. Rozliczenia międzyokresowe bierne

Pytania

3. Długo- i krótkoterminowe inwestycje (Małgorzata Rówińska)

3.1. Pojęcie i klasyfikacja inwestycji

3.2. Aktywa finansowe a instrumenty finansowe

3.3. Aktywa pieniężne

3.3.1. Pojęcie i zakres aktywów pieniężnych

3.3.2. Obrót gotówkowy i jego ewidencja

3.3.3. Obrót bezgotówkowy i jego ewidencja

3.3.4. Wycena aktywów pieniężnych

3.4. Niepieniężne aktywa finansowe w krajowych regulacjach rachunkowości

3.4.1. Wstępne ujęcie aktywów finansowych – kategorie aktywów finansowych

3.4.2. Wycena bilansowa w wartości godziwej i jej ewidencyjne skutki [16]

3.4.3. Wycena w skorygowanej cenie nabycia

3.4.4. Przekwalifikowanie aktywów finansowych

3.4.5. Uproszczone podejście do wyceny aktywów finansowych

3.5. Regulacje MSSF w zakresie aktywów finansowych

3.6. Inwestycje niefinansowe

3.6.1. Pojęcie i zakres inwestycji niefinansowych

3.6.2. Wartość początkowa inwestycji niefinansowych

3.6.3. Wycena bilansowa inwestycji niefinansowych

Pytania

4. Rzeczowe aktywa trwałe (Anna Kuzior)

4.1. Istota, zakres i klasyfikacja rzeczowych aktywów trwałych

4.2. Wycena środków trwałych

4.2.1. Wartość początkowa

4.2.2. Amortyzacja środków trwałych

4.2.3. Trwała utrata wartości

4.2.4. Wycena bilansowa środków trwałych

4.3. Dokumentacja i ewidencja zmian w stanie środków trwałych

4.4. Leasing środków trwałych

4.4.1. Istota i klasyfikacja leasingu

4.4.2. Ewidencyjne i sprawozdawcze konsekwencje leasingu finansowego i operacyjnego

4.4.3. Międzynarodowy Standard Sprawozdawczości Finansowej 16 „Leasing”

4.5. Środki trwałe w budowie

4.5.1. Istota, klasyfikacja i zasady wyceny

4.5.2. Ewidencja środków trwałych w budowie

Pytania

5. Wartości niematerialne i prawne (Anna Kuzior)

5.1. Istota i elementy wartości niematerialnych i prawnych

5.2. Zasady wyceny wartości niematerialnych i prawnych

5.2.1. Ustalanie wartości początkowej

5.2.2. Amortyzacja, trwała utrata wartości i wycena bilansowa

5.3. Ewidencja zmian w stanie wartości niematerialnych i prawnych

Pytania

6. Rozrachunki wynikające z działalności operacyjnej (Lucyna Poniatowska)

6.1. Istota i cechy rozrachunków

6.2. Klasyfikacja rozrachunków

6.3. Wycena rozrachunków

6.4. Odpisy aktualizujące należności i ich ewidencja

6.5. Ogólne zasady ewidencji i dokumentacji rozrachunków

6.6. Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami, ich dokumentacja i ewidencja

6.7. Rozrachunki publicznoprawne i ich księgowe ujęcie

6.8. Ewidencja i dokumentacja rozrachunków z pracownikami

6.9. Ujęcie rozrachunków w bilansie

Pytania

7. Zobowiązania finansowe (Małgorzata Rówińska)

7.1. Pojęcie i zakres zobowiązań finansowych

7.2. Podstawowe zasady wyceny zobowiązań finansowych w świetle krajowych regulacji

7.3. Kredyty bankowe

7.3.1. Charakterystyka umowy kredytu bankowego

7.3.2. Koszt kredytu

7.3.3. Wycena i ewidencja kredytów bankowych

7.4. Zaciągnięte pożyczki

7.4.1. Cechy umowy pożyczki

7.4.2. Wycena i ewidencja pożyczek

7.5. Zobowiązania z tytułu wyemitowanych obligacji

7.5.1. Charakterystyka obligacji

7.5.2. Wycena i ewidencja obligacji własnych

7.6. Zobowiązania wekslowe

7.7. Instrumenty pochodne o charakterze zobowiązań

7.8. Regulacje MSSF 9 w zakresie zobowiązań finansowych

Pytania

8. Rezerwy w rachunkowości (Lucyna Poniatowska)

8.1. Rezerwy w teorii rachunkowości

8.2. Rezerwy jako kategoria zobowiązań

8.3. Regulacje dotyczące rezerw zawarte w ustawie o rachunkowości i Krajowych Standardach Rachunkowości

8.4. Rezerwy według MSSF

8.5. Okoliczności tworzenia rezerw

8.6. Wycena i ujęcie rezerw w bilansie

8.7. Ogólne zasady ewidencji rezerw

8.8. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego i jej ewidencja

8.9. Tworzenie i ewidencja rezerw na świadczenia emerytalne i podobne

8.10. Rodzaje pozostałych rezerw i ich ewidencja

Pytania

9. Obrót materiałowy (Anna Kuzior)

9.1. Istota i klasyfikacja materiałów

9.2. Wycena materiałów

9.2.1. Ogólne zasady wyceny materiałów

9.2.2. Bieżąca wycena przychodów i rozchodów materiałów

9.2.3. Wycena bilansowa materiałów

9.3. Dokumentacja i zasady ewidencji materiałów

9.4. Ewidencja zwiększeń stanu i wartości materiałów

9.5. Ewidencyjne ujęcie reklamacji zgłaszanych dostawcy materiałów

9.6. Ewidencja rozchodu materiałów

Pytania

10. Obrót towarowy i jego ewidencyjne ujęcie (Lucyna Poniatowska)

10.1. Istota, zakres i formy obrotu towarowego

10.2. Szczeble obrotu towarowego i odpowiadający im system cen i marż

10.3. Zasady wyceny towarów

10.4. Ogólne zasady dokumentacji i ewidencji obrotu towarowego

10.5. Ewidencja obrotu towarowego magazynowego

10.5.1. Ewidencja zakupu towarów

10.5.2. Ewidencja sprzedaży towarów

10.6. Ewidencja obrotu tranzytowego

Pytania

11. Wycena i ewidencja produktów pracy (Małgorzata Rówińska)

11.1. Istota i zakres produktów pracy

11.2. Zasady ustalania kosztu wytworzenia produktów

11.2.1. Etapy rozliczania kosztów właściwej działalności operacyjnej

11.2.2. Struktura kosztu wytworzenia produktów

11.3. Ewidencja produktów pracy

11.3.1. Przyjęcie produktów gotowych do magazynu

11.3.2. Sprzedaż produktów gotowych

11.3.3. Wycena bilansowa produktów

Pytania

12. Kontrakty długoterminowe (Małgorzata Rówińska)

12.1. Charakterystyka usług długoterminowych

12.2. Koszty długoterminowych usług

12.3. Przychody z długoterminowych umów

12.4. Rozliczanie przychodów i kosztów niezakończonej usługi długoterminowej – kompleksowy przykład

12.5. Regulacje MSSF 15

Pytania

13. Przychody (Lucyna Poniatowska)

13.1. Istota przychodów

13.2. Klasyfikacja przychodów

13.3. Zasady wyceny i ujmowania przychodów

13.4. Ewidencja przychodów

13.5. Rozliczenia międzyokresowe przychodów

Pytania

14. Rezultaty finansowe działalności jednostki gospodarczej (Marzena Strojek-Filus)

14.1. Istota, zakres i rodzaje dokonań jednostki gospodarczej

14.2. Wynik finansowy jako element kapitałów własnych jednostki gospodarczej

14.3. Elementy wyniku finansowego w ujęciu typów działalności

14.4. Sposoby ustalania wyniku finansowego

14.5. Odroczony podatek dochodowy w rachunku wyników

14.6. Zasady i ewidencja księgowa podziału wyniku finansowego netto

Pytania

15. Kapitały własne i ich ujęcie w ewidencji (Józef Pfaff)

15.1. Pojęcie i znaczenie kapitału własnego

15.2. Klasyfikacja kapitałów własnych

15.3. Charakterystyka kapitałów własnych w spółkach kapitałowych

15.3.1. Kapitał zakładowy w spółce akcyjnej

15.3.2. Kapitał zakładowy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

15.3.3. Kapitały rezerwowe w spółkach kapitałowych

15.4. Charakterystyka kapitałów własnych w spółkach osobowych

15.4.1. Charakterystyka spółek osobowych

15.4.2. Ewidencja zmian kapitału własnego w spółkach osobowych

15.4.3. Kapitał własny w jednoosobowym przedsiębiorstwie prywatnym

15.5. Prezentacja kapitałów własnych w sprawozdaniu finansowym

Pytania

16. Inwentaryzacja aktywów i pasywów (Józef Pfaff)

16.1. Pojęcie inwentaryzacji, jej rodzaje, metody i terminy

16.2. Dokumentacja inwentaryzacyjna

16.3. Rozliczenie wyników inwentaryzacji

16.4. Klasyfikacja, rozliczenie i ewidencja niedoborów inwentaryzacyjnych

16.5. Rozliczenie i ewidencja nadwyżek inwentaryzacyjnych

Pytania

17. Sprawozdanie finansowe jednostki gospodarczej – zakres i zasady sporządzania (Marzena Strojek-Filus)

17.1. Istota i regulacje prawne sprawozdawczości finansowej

17.2. Cechy sprawozdania finansowego

17.3. Klasyfikacja i wymogi formalne sprawozdania finansowego

17.4. Sporządzanie sprawozdania finansowego

17.5. Bilans

17.6. Rachunek zysków i strat

17.7. Rachunek przepływów pieniężnych

17.8. Zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym

17.9. Informacja dodatkowa

Pytania

18. Skonsolidowane sprawozdanie finansowe (Marzena Strojek-Filus)

18.1. Istota i rodzaje relacji kapitałowych

18.2. Wymogi formalne sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych

18.3. Etapy konsolidacji sprawozdań finansowych metodą pełną

18.4. Różnica konsolidacyjna

18.5. Pozostałe procedury konsolidacyjne w metodzie konsolidacji pełnej

18.6. Metoda proporcjonalna konsolidacji sprawozdań finansowych

Pytania

Literatura

Przypisy

Rozdział 2

Koszty działalności operacyjnej i ich ewidencja
Józef Pfaff

Tabela 2.3. Układ funkcjonalny kosztów

Obszary kosztów według funkcji

Charakterystyka

Koszty zakupu

koszty bezpośrednio związane z zakupem materiałów, takie jak koszty transportu, spedycji, załadunku i wyładunku, ubezpieczenia w czasie transportu; poniesione w związku z zakupem materiałów i dostarczeniem ich do magazynu przedsiębiorstwa; ostatecznie doliczane do ceny zakupu materiałów

Koszty działalności

podstawowej

(produkcyjnej)

koszty bezpośrednio związane z wytwarzaniem produktów, np. zużycie materiałów bezpośrednich, robocizna bezpośrednia, obróbka obca; na podstawie odpowiedniej dokumentacji kosztowej odnoszone są wprost (bezpośrednio) na konkretny wytwarzany produkt (odbywa się to w ramach tzw. układu kalkulacyjnego kosztów)

Koszty wydziałowe

koszty pośrednie podstawowej działalności produkcyjnej, ponoszone na wydziałach podstawowych, których nie można na podstawie dokumentacji kosztowej bezpośrednio zaliczyć na konkretny produkt; są to koszty utrzymania w ruchu maszyn i urządzeń produkcyjnych, koszty kierowania wydziałem, koszty amortyzacji maszyn wykorzystywanych na wydziale, koszty oświetlenia i ogrzewania wydziału; na koniec miesiąca podlegają umownemu rozliczeniu na uzasadnione części obciążające poszczególne produkty

Koszty działalności

pomocniczej

koszty związane z prowadzeniem działalności pełniącej funkcje pomocnicze

w stosunku do działalności podstawowej, np. wydział transportowy, własna kotłownia, wydział remontowy; po zakończeniu każdego miesiąca rozlicza się je na poszczególne miejsca powstawania kosztów, które korzystały ze świadczeń działalności pomocniczej

Koszty ogólnego zarządu

koszty utrzymania zarządu, administracji oraz organizacji i obsługi przedsiębiorstwa jako całości; obejmują koszty administracyjno-gospodarcze, koszty utrzymania zarządu, podatek od nieruchomości, opłaty administracyjne, skarbowe, notarialne, a także koszty utrzymania komórek ogólnego przeznaczenia, takich jak: magazyny, laboratoria, bocznice kolejowe

Koszty sprzedaży

koszty związane z ostatnią fazą działalności przedsiębiorstwa produkcyjnego – ze sprzedażą wyrobów gotowych; obejmują np.: koszty reklamy, udział w targach, koszty transportu, załadunku, wyładunku, przeładunku, koszty opakowań, prowizje pośredników w sprzedaży produktów, podatek akcyzowy

Źródło: opracowanie własne.

Układ kalkulacyjny kosztów odzwierciedla strukturę jednostkowego kosztu wytworzenia. Podstawą podziału kosztów w układzie kalkulacyjnym jest wyodrębnienie kosztów bezpośrednich i pośrednich.

Koszty bezpośrednie to elementarne składniki produktów wytwarzanych w danym przedsiębiorstwie. Zwykle są to koszty, które można przypisać do produktu na podstawie dowodów księgowych. Są to głównie:

• materiały bezpośrednie,

• wynagrodzenia bezpośrednie wraz z narzutami ubezpieczeń społecznych,

• inne koszty bezpośrednie, np. koszty obróbki obcej.

Przez koszty pośrednie rozumie się koszty, których na podstawie pomiaru bądź dowodów źródłowych nie można zaliczyć bezpośrednio na poszczególne produkty, w związku z czym rozlicza się je drogą pośrednią za pomocą tzw. kluczy rozliczeniowych.

Koszt wytworzenia produktu obejmuje koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z wytworzeniem tego produktu. Koszty wytworzenia produktów mogą być ujmowane globalnie lub w przeliczeniu na jednostkę produkcji. W związku z tym można wyróżnić:

– koszty całkowite – poniesione w związku z wytworzeniem wszystkich wyrobów lub świadczeniem wszystkich usług w danym okresie,

– koszty jednostkowe – koszty wytworzenia przypadające na jednostkę określonego produktu (wyrobu lub usługi), obliczone drogą kalkulacji kosztów.

2.3. Ewidencja kosztów zasadniczej działalności operacyjnej

2.3.1. Układ rodzajowy kosztów

Przyjęte rozwiązania ewidencyjne w zakresie kosztów zasadniczej działalności operacyjnej powinny z jednej strony spełniać wymagania stawiane sprawozdawczości finansowej, a z drugiej – dostarczać odpowiednich informacji w zakresie podejmowania decyzji gospodarczych przez kierownictwo jednostki. Zarówno przepisy ustawy o rachunkowości, jak i MSR nie narzucają żadnych konkretnych rozwiązań ewidencyjnych w zakresie kosztów. Każda jednostka przyjmuje w ramach własnej polityki rachunkowości odpowiedni wariant ewidencyjny kosztów, kierując się charakterem prowadzonej działalności gospodarczej, potrzebami informacyjnymi w zakresie kosztów oraz wariantem sprawozdawczym rachunku zysków i strat. Na podstawie sprawdzonych w praktyce sposobów ewidencji kosztów można wyróżnić umownie trzy warianty ewidencji kosztów, które przedstawiono w tabeli 2.4.

Tabela 2.4. Warianty ewidencji kosztów zasadniczej działalności operacyjnej

Wariant

Ewidencja i rozliczanie kosztów

I

ewidencja kosztów tylko w układzie rodzajowym (na kontach zespołu 4 – „Koszty według rodzajów i ich rozliczenie”)

II

ewidencja kosztów tylko w układzie funkcjonalnym (na kontach zespołu 5 – „Koszty według typów działalności i ich rozliczenie”); układ funkcjonalny kosztów łączy w sobie podział kosztów według trzech przekrojów klasyfikacyjnych:

• funkcji,

• miejsc powstawania kosztów,

• pozycji kalkulacyjnych

III

ewidencja kosztów jednocześnie w układzie rodzajowym i funkcjonalnym (na kontach zespołu 4 i 5); kontem, które umożliwia ewidencję kosztów w obu tych przekrojach, jest konto „Rozliczenie kosztów”

Źródło: opracowanie własne.

Ewidencja kosztów według rodzajów, zwana krótko układem rodzajowym kosztów, jest najprostszym sposobem ewidencji kosztów zasadniczej działalności operacyjnej. Ewidencji podlegają wszystkie poniesione przez jednostkę koszty w danym okresie, bez względu na to, czy dotyczą okresów poprzedzających okres sprawozdawczy, okresu sprawozdawczego, czy też przyszłych okresów. Ewidencja kosztów wyłącznie w układzie rodzajowym może być stosowana przez jednostki, które prowadzą działalność w małym zakresie, jednostronnie ukierunkowaną, np. zajmujące się wyłącznie handlem, świadczeniem prostych usług czy też produkcją jednorodną.

Rozdział 3

Długo- i krótkoterminowe inwestycje
Małgorzata Rówińska

3.3. Aktywa pieniężne

3.3.3. Obrót bezgotówkowy i jego ewidencja

Wykorzystanie kart płatniczych w obrocie pieniężnym obejmuje także operacje przyjęcia zapłaty kartą płatniczą od osób trzecich, np. utarg ze sprzedaży opłacony kartami płatniczymi. Wartość brutto utargu, z uwagi na to, że nie oznacza ona jeszcze otrzymanych środków pieniężnych, ewidencjowana jest na koncie „Pozostałe rozrachunki” (w analityce np. utarg opłacony kartami). Ostateczne rozliczenie utargu nastąpi z chwilą faktycznego wpływu środków pieniężnych na rachunek bankowy jednostki. Za możliwość dokonywania jednostce płatności kartami płatniczymi jednostka ponosi koszt prowizji z tytułu użytkowania terminala do kart płatniczych. Prowizja jest ujmowana w ewidencji na podstawie otrzymanej faktury VAT wystawionej przez właściciela terminala (pośrednik z utargu) i pomniejsza kwotę utargu, która ostatecznie wpływa na rachunek bankowy (schemat 3.8).

Schemat 3.8. Ewidencja płatności otrzymywanych kartami płatniczymi

Objaśnienia

(1) – utarg opłacony kartą płatniczą,

(1a) – wartość netto utargu,

(1b) – należny VAT,

(1c) – wartość brutto utargu,

(2) – wpływ środków z tytułu utargu pomniejszonych o prowizje za korzystanie z terminala,

(3) – otrzymana faktura za korzystanie z terminala,

(3a) – wartość netto,

(3b) – VAT naliczony,

(3c) – wartość brutto faktury,

(3d) – ujęcie kosztu prowizji w układzie funkcjonalnym.

Przykład 3.1

Ewidencja płatności dokonywanych kartami płatniczymi

Założenia

W jednostce handlowej zajmującej się sprzedażą detaliczną towarów wystąpiły następujące operacje gospodarcze:

1. (Faktura) Za zakupione towary zapłacono firmową kartą kredytową. Fakturę otrzymano:

a) wartość netto faktury 18 000 zł

b) podatek VAT (23%) 4 140 zł

c) suma faktury 22 140 zł

2. (KP) Wpłacono z bankomatu i przyjęto do kasy 2 500 zł.

3. (Faktura) W spółdzielni mieszkaniowej opłacono kartą kredytową czynsz za wynajmowane w bieżącym miesiącu pomieszczenie biurowe. Fakturę otrzymano:

a) wartość netto faktury 15 000 zł

b) podatek VAT (23%) 345 zł

c) suma faktury 15 345 zł

4. Wygenerowano raport fiskalny. Osiągnięto następujący przychód ze sprzedaży detalicznej:

a) wartość netto przychodu 52 000 zł

b) VAT należny (23%) 11 960 zł

c) wartość utargu uregulowana gotówką 21 460 zł

d) wartość utargu opłacona kartami płatniczymi 42 500 zł

5. (KW) Kwotę utargu gotówkowego wpłacono na rachunek bankowy.

6. Na koniec miesiąca otrzymano zestawienie transakcji opłaconych kartą kredytową (łącznie 37 485 zł).

7. (Faktura) Otrzymano fakturę VAT za korzystanie z terminala do kart płatniczych:

a) wartość netto faktury 400 zł

b) podatek VAT (23%) 92 zł

c) suma faktury 492 zł

8. (WB) Wpływ utargu płatnego kartami pomniejszonego o należną prowizję (42 500 – 492 = 42 008 zł).

9. (WB) Spłacono zobowiązanie wobec banku z tytułu karty kredytowej.

Jednostka nie prowadzi bieżącej ewidencji środków pieniężnych w drodze.

Rozwiązanie

Z wykorzystaniem kart płatniczych, oprócz przedstawionych płatności (dokonywanych i otrzymywanych), jednostki gospodarcze mogą także pobierać gotówkę z bankomatu do kasy jednostki. Taka operacja podlega ewidencji według jednego z dwóch sposobów, w zależności od przyjętego sposobu ewidencji środków pieniężnych w drodze. Jeżeli jednostka księguje je na bieżąco, operację pobrania środków pieniężnych z bankomatu zaksięguje na podstawie dokumentu KP po stronie Dt konta „Kasa” i Ct konta „Inne środki pieniężne” (jako środki pieniężne w drodze), następnie księgowaniu będzie podlegało obciążenie rachunku bankowego przez bank (na podstawie WB), a księgowanie będzie następujące: Dt „Inne środki pieniężne” i Ct „Rachunek bieżący”. Jeżeli jednostka nie prowadzi ewidencji środków pieniężnych w drodze na bieżąco, a jedynie okresowo, omawiana operacja zostanie zaksięgowana w momencie podjęcia środków z bankomatu po stronie Dt konta „Kasa” i od razu po stronie Ct konta „Rachunek bieżący”.

3.3.4. Wycena aktywów pieniężnych

W ciągu roku obrotowego i na dzień bilansowy aktywa pieniężne wyrażone w walucie polskiej wykazuje się w wartości nominalnej. W przypadku środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, wartość nominalna zostaje podwyższona o doliczone przez bank odsetki, stanowiące element przychodów finansowych.

Z kolei wartość nominalną aktywów pieniężnych wyrażonych w walucie obcej oblicza się po przeliczeniu waluty obcej na złote po odpowiednim kursie.

Rozdział 6

Rozrachunki wynikające z działalności operacyjnej
Lucyna Poniatowska

Podstawowy podział należności i zobowiązań według uor i MSR prezentuje tabela 6.2.

Tabela 6.2. Podział należności i zobowiązań według uor i MSSF

Należności

Zobowiązania

Uor

MSSF

uor

MSSF

czas realizacji

krótkoterminowe długoterminowe

zaliczane do aktywów krótkoterminowych długoterminowych

krótkoterminowe długoterminowe

krótkoterminowe długoterminowe

tytuły, według których prezentowane są w sprawozdaniu finansowym

z tytułu dostaw i usług,

z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych tytułów publicznoprawnych,

dochodzone na drodze sądowej.

z tytułu dostaw i usług,

pozostałe należności,

od jednostek powiązanych,

z tytułu bieżącego podatku dochodowego.

kredyty i pożyczki,

z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych,

inne zobowiązania finansowe,

zobowiązania wekslowe,

inne,

z tytułu dostaw i usług,

zaliczki otrzymane na dostawy

z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń,

z tytułu wynagrodzeń.

z tytułu dostaw i usług,

pozostałe zobowiązania,

zobowiązania finansowe,

z tytułu podatku bieżącego,

zobowiązania wchodzące w skład grup do zbycia.

Źródło: opracowanie własne na podstawie uor i MSSF.

Opisane kryteria klasyfikacji rozrachunków wynikają bezpośrednio z przepisów uor i MSSF; w praktyce rozrachunki dzieli się także według wielu innych kryteriów (rysunek 6.2).

Biorąc pod uwagę powiązanie rozrachunków z rodzajem działalności jednostki gospodarczej, można je podzieli się na rozrachunki wynikające z:

• działalności operacyjnej,

• działalności inwestycyjnej,

• działalności finansowej.

Rozrachunki wynikające z działalności operacyjnej są najliczniejszą grupą rozrachunków. Są to należności i zobowiązania dotyczące podstawowej i statutowej działalności jednostki. Zalicza się do nich przede wszystkim rozrachunki z tytułu dostaw i usług (z odbiorcami i dostawcami), rozrachunki publicznoprawne (z tytułu VAT i innych podatków, rozrachunki z ZUS, inne rozrachunki publicznoprawne) oraz rozrachunki z pracownikami (z tytułu wynagrodzeń i inne rozrachunki z pracownikami). Rozrachunki wynikające z działalności inwestycyjnej to należności i zobowiązania powstające w związku z nabywaniem lub zbywaniem składników aktywów trwałych i krótkoterminowych aktywów finansowych. Rozrachunki wynikające z działalności finansowej to należności i zobowiązania powstające w związku z pozyskiwaniem lub utratą źródeł finansowania.

Według kryterium podmiotowego, określającego rodzaj kontrahenta, rozrachunki dzieli się na jednorodne grupy rodzajowe, takie jak:

• rozrachunki z odbiorcami – z tytułu sprzedaży dostaw i usług,

• rozrachunki z dostawcami – z tytułu zakupu dostaw i usług,

• rozrachunki z pracownikami – z tytułu wynagrodzeń, niedoborów, pobranych zaliczek itp.,

• rozrachunki z jednostkami publicznoprawnymi – rozrachunki z ZUS, rozrachunki z urzędem skarbowym, z urzędem celnym, rozrachunki z tytułu VAT,

• pozostałe rozrachunki – z pozostałymi podmiotami, na przykład: wewnątrzzakładowe, z PZU, z akcjonariuszami.

Klasyfikacja rozrachunków według kryterium przedmiotowego dzieli je na rozrachunki:

• z tytułu dostaw i usług,

• z tytułu podatków, ceł i ubezpieczeń społecznych,

• z tytułu wynagrodzeń,

• z tytułu niedoborów, nadwyżek i strat,

• z innych tytułów.

Ważnym podziałem rozrachunków, rzutującym bezpośrednio na organizację ich ewidencji, jest kryterium podmiotowo-przedmiotowe, według którego wyodrębnia się cztery główne grupy rozrachunków:

• rozrachunki z odbiorcami i dostawcami,

• rozrachunki publicznoprawne (obejmujące rozrachunki z tytułu VAT i inne rozrachunki publicznoprawne),

• rozrachunki z pracownikami (obejmujące rozrachunki z tytułu wynagrodzeń i inne rozrachunki z pracownikami),

• pozostałe rozrachunki (np. z właścicielami, akcjonariuszami, z tytułu pożyczek, z tytułu sprzedaży lub zakupu wierzytelności, z PZU, wewnątrzzakładowe).

Ze względu na zasięg terytorialny rozrachunki dzieli się na:

• rozrachunki krajowe – z kontrahentami krajowymi,

• rozrachunki zagraniczne – z kontrahentami zagranicznymi (wewnątrzwspólnotowymi i spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego).