REDAKCJA: Patrycja Buraczewska

SKŁAD: Tomasz Piłasiewicz

PROJEKT OKŁADKI: Aleksandra Lipińska

TŁUMACZENIE: Agata Ring

KOREKTA: Daria Wolska

Wydanie I

BIAŁYSTOK 2018

ISBN 978-83-65846-33-4

Tytuł oryginału: Girls & Sex: Navigating the Complicated New Landscape

Copyright © 2016 by Peggy Orenstein

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2016

All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody posiadaczy praw autorskich.

Imiona i cechy charakterystyczne niektórych osób zostały zmienione, aby chronić ich prywatność.

Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca i autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod.

15-762 Białystok

ul. Antoniuk Fabr. 55/24

85 662 92 67 – redakcja

85 654 78 06 – sekretariat

85 653 13 03 – dział handlowy – hurt

85 654 78 35 – www.vitalni24.pl – detal

strona wydawnictwa: www.wydawnictwovital.pl

sklep firmowy: Białystok, ul. Antoniuk Fabr. 55/20

Więcej informacji znajdziesz na portalu www.odzywianie24.pl

Skład wersji elektronicznej:

konwersja.virtualo.pl

Dla mojej córki, ośmiu siostrzenic, dwóch bratanków

i wszystkich dziewcząt i chłopców,

których spotkałam na swojej drodze.

WSTĘP
Wszystko, czego nigdy nie chciałaś wiedzieć o seksie (a powinnaś)

Kilka lat temu zdałam sobie sprawę, że moja córeczka już niedługo przestanie być małą dziewczynką. Zbliżała się do okresu dojrzałości, co nieuchronnie wywoływało we mnie nieco paniki. Dawno temu, w przedszkolu, kiedy biegała w przebraniu Kopciuszka, zanurzyłam się głęboko w odmęty „księżniczkowego biznesu” i przekonałam się, że ta na pozór niewinna różowa i słodziutka kultura przygotowuje dziewczęta na coś o wiele bardziej podstępnego, co następuje później. „Później” zbliżało się do nas z siłą huraganu. Huraganu wystrojonego w dwunastocentymetrowe szpilki, wąziuteńką miniówkę i sprawdzającego swojego Instagrama wtedy, kiedy powinien patrzeć na drogę. Wysłuchiwałam koszmarnych historii od przyjaciół z nastoletnimi córkami o tym, jak dziewczęta są traktowane w tak zwanej „kulturze numerków”; o dziewczętach namawianych do wymiany pikantnych wiadomości, albo ofiar nagonki w social mediach; o wszechobecnej pornografii.

A podobno byłam ekspertem w rozszyfrowywaniu tych pomieszanych dziewczęcych sygnałów. Jeździłam przez cały kraj, wzdłuż i wszerz, i udzielałam rodzicom wykładów na temat różnicy między seksualnością a erotyzacją. Kiedy małe dziewczynki bawią się w bycie seksownymi, zanim nawet są w stanie zrozumieć, co to znaczy, mówię im, że „uczą się, że seks to akt, działanie, a nie doświadczenie emocjonalne”. Prawda. Ale co, kiedy już rozumieją, o co chodzi? To nie tak, że w ogóle nie miałam odpowiedzi. Ja też robiłam wszystko, co w mojej mocy, żeby wychować zdrową córkę w czasach, kiedy celebryci pokazywali, że uprzedmiotowienie to źródło siły, mocy i niezależności; kiedy ponętny wygląd stawał się substytutem odczuwania pożądania; kiedy Pięćdziesiąt Twarzy Grey’a z ich neurasteniczną, wiecznie przygryzającą usta bohaterką i prześladującym ją lekko przerażającym bilionerem sprzedawało się jako najwspanialsza kobieca fantazja; kiedy żadna kobieta poniżej czterdziestki nie dałaby się przyłapać na posiadaniu włosów łonowych. Jasne, jako dziewczyna wsłuchiwałam się do obłędu w piosenki takie, jak Sexual Healing, czy Like a Virgin, ale w porównaniu do „suki”, której „zdrowa dieta” przedstawiona w piosence Love Me Lil’ Wayne’a to tylko „kutas”, moje piosenki są jak bajki Disney’a. Albo Maroon 5 z ich obietnicą polowania na kobietę po to, aby zjeść ją żywcem w piosence Animals (w teledysku lider kapeli, Adam Levine podąża za obiektem swojej obsesji przebrany za rzeźnika, machając hakiem na mięso, a później uprawia z nią seks w przesiąkniętym krwią momencie kulminacyjnym). To wystarczy, żebym zaczęła przepraszać Tipper Gore za sposób, w jaki wyśmiewałam się z niej z moimi przyjaciółmi w latach 90. W międzyczasie jedno badanie za drugim wykazywało szokującą ilość ataków na tle seksualnym, do których dochodziło na szkolnych kampusach. Doszło do tego, że prezydent (sam ojciec dwóch córek) zaangażował się w tę kwestię.

Nawet kiedy ilość dziewczynek w college’ach zaczęła przewyższać ilość chłopców, kiedy coraz bardziej starają się spełnić swoje marzenia o karierze, nie mogę przestać się zastanawiać, czy idziemy do przodu, czy się cofamy? Czy dziś młode kobiety mają więcej wolności, niż ich matki, aby decydować o swoich zbliżeniach, czy mają na nie więcej wpływu i większą kontrolę nad nimi? Czy mogą teraz lepiej opierać się stygmatyzacji, czy potrafią bardziej odczuwać radość? A jeśli nie, dlaczego nie? Dziewczęta żyją teraz w świecie, w którym coraz częściej, jeśli dwie strony nie wyrażą zgody na zbliżenie, nie ma na nie zgody. Tylko „tak znaczy tak”. Wszystko świetnie, ale co dzieje się po „tak”?

JAKO MATKA I DZIENNIKARKA odczuwałam potrzebę odszukania prawdy, która leżała za nagłówkami gazet. Co było prawdziwe, a co przesadzone? Zaczęłam prowadzić wywiady z dziewczętami. To były długotrwałe, wielogodzinne, głębokie konwersacje o ich nastawieniu, oczekiwaniach, wczesnych doświadczeniach z wszelkiego rodzaju intymnością fizyczną. Poprosiłam także o pomoc córki moich przyjaciół (i przyjaciółki tych dziewcząt, i przyjaciółki tych przyjaciółek też); w tym gronie znalazły się również uczennice nauczycieli ze szkół średnich, których poznałam. Prosiłam profesorów na uczelniach, które odwiedzałam, żeby pozwolili mi rozesłać e-maile zapraszające każdą dziewczynę zainteresowaną rozmową ze mną do kontaktu. Rozmawiałam z ponad siedemdziesięcioma młodymi kobietami w wieku od piętnastu do dwudziestu lat. To wiek, w którym większość dziewcząt stanie się aktywna seksualnie. W Ameryce średni wiek¹ inicjacji seksualnej to siedemnaście lat. 3/4 nastolatków zaczyna uprawiać seks przed dziewiętnastymi urodzinami. Skupiłam się wyłącznie na dziewczętach, ponieważ moim dziennikarskim powołaniem, moją pasją jest pisanie o młodych kobietach. Robię to od ponad dwudziestu pięciu lat. To dziewczęta stale żyją z ciężarem tych samych sprzeczności, kiedy dokonują wyborów związanych z seksem. Pomimo drastycznych zmian w oczekiwaniach i możliwościach nadal podlegają tym samym podwójnym standardom. Chodzi o tę ideę, że aktywna seksualnie dziewczyna to „dziwka”, a aktywny seksualnie chłopak to „niezły gość”. A teraz dziewczęta, które nie uprawiają seksu, kiedyś nazywane „dobrymi dziewczynami”, są ośmieszane, nazywane „dziewicami” (co nie jest dobrą rzeczą), albo „cnotkami”. Jedna z uczennic powiedziała mi: „Zazwyczaj coś pozytywnego jest w przeciwieństwie do czegoś negatywnego, a tutaj jedno i drugie jest negatywne, więc co niby mamy robić?”.

Nie zamierzam twierdzić, ze opisałam doświadczenia wszystkich młodych kobiet. Dziewczyny, z którymi rozmawiałam, uczęszczały do college’u, bądź zamierzały to zrobić. Szczególnie zależało mi na rozmowie z tymi, które powinny mieć poczucie, że mają wszystko; tymi, które najbardziej korzystały na systemie społecznym i ekonomicznym. Również każda z nich zgłosiła się samodzielnie. Pomimo to dość szeroko zarzuciłam sieci. Dziewczęta, które poznałam, pochodziły z różnych części kraju, z wielkich miast i małych wiosek. Były katoliczkami, ewangeliczkami, Żydówkami i ateistkami. Rodzice niektórych byli małżeństwem, innych rozwiedzeni; niektóre wzrastały w mieszanych rodzinach, a inne w domach prowadzonych przez samotnego rodzica. Pochodziły ze środowiska liberalnego i bardzo konserwatywnego, jednak większość z nich skłaniała się raczej ku temu pierwszemu. Większość z nich była rasy białej, ale niektóre miały pochodzenie azjatyckie, latynoskie, afrykańskie, czy arabskie, bądź reprezentowały mieszankę ras. Nieco mniej niż 10 procent określało się jako lesbijki bądź osoby biseksualne jednak w większości, zwłaszcza te uczęszczające do szkół średnich, nie manifestowały swojego zainteresowania dziewczętami. Dwie były niepełnosprawne. Większość z nich pochodziło z wyższej klasy średniej, jednak występowała pewna różnica w rodzinnej ekonomii. Rozmawiałam z dziewczętami, których rodzice zarządzali ogromnymi funduszami i takimi, które były córkami managerów restauracji; takimi mieszkającymi na zachodnim Manhattanie i na południowej stronie Chicago. Dla ochrony ich prywatności zmieniłam wszystkie imiona i mogące je zidentyfikować szczegóły.

Na początku bałam się, że dziewczęta nie będą chciały rozmawiać ze mną o czymś tak prywatnym. Niepotrzebnie. Gdziekolwiek bym się nie udała, miałam więcej wolontariuszek niż czasu. Nie tylko były skłonne, były wręcz spragnione rozmowy. Żaden dorosły nigdy nie zainteresował się ich doświadczeniami z seksualnością, tym co zrobiły, dlaczego to zrobiły, jak było, czego oczekiwały, czego żałowały, a co było fajne. Bardzo często w czasie wywiadów prawie nie zadawałam pytań. Dziewczyny po prostu zaczynały mówić i zanim się obejrzałam, mijały godziny. Opowiadały mi, co myślą o masturbacji, seksie oralnym (pasywnym i aktywnym), orgazmach. Mówiły o dotykaniu tej linii pomiędzy dziewicą a dziwką. O chłopcach, którzy byli agresywni i o tych, którzy o nie dbali, chłopcach, którzy je wykorzystali i tych, którzy przywrócili im wiarę w miłość. Przyznały się, że pociągają je inne dziewczęta i wyznały, jak bardzo boją się odrzucenia. Opowiadały o skomplikowanym świecie w kulturze szybkich numerków, w której zbliżenie fizyczne następuje przed (i nie musi prowadzić do) emocjonalnym zaangażowaniem. Ta kultura, tak już powszechna na kampusach w college’ach, teraz torowała sobie drogę do szkół średnich. Dokładnie połowa dziewcząt doświadczyła czegoś zbliżonego do gwałtu. Te historie były druzgoczące. Jednakowo poruszające. Tylko dwie z nich opowiedziały innemu dorosłemu o tym, co się stało.

Nawet w przypadku seksu za obopólną zgodą trudno było słuchać, o czym opowiadały. Może nie jest to nic nowego, ale samo w sobie jest ciekawe. Kiedy tak wiele zmieniło się dla dziewcząt w życiu publicznym, dlaczego większe – o wiele większe – zmiany nie zaszły w życiu prywatnym? Czy prawdziwa równość w szkolnej sali i na konferencjach może wystąpić bez takiej samej równości w sypialni? W 1995 roku Krajowa Komisja Zdrowia Płciowego Młodych zadeklarowała, że zdrowy rozwój płciowy jest podstawowym prawem człowieka. Mówi się, że nastoletnia bliskość² powinna być „zgodna, nie wykorzystywać żadnej ze stron, nieść przyjemność i być chroniona przed niechcianą ciążą i chorobami przenoszonymi drogą płciową”. Jak to się stało, że ponad dwie dekady później jesteśmy tak obrzydliwie daleko od tego celu? Sara McClelland, psycholog, profesor na uniwersytecie w Michigan pisze³ o seksualności, jak o „intymnej sprawiedliwości”, dotykając tym samym tematu nierówności płciowej, różnic ekonomicznych, przemocy, obrazu własnego ciała, fizycznego i psychicznego zdrowia, samowystarczalności i równowagi sił w relacjach personalnych. Skłania nas do rozważenia – kto ma prawo do angażowania się w relacje seksualne? Kto ma prawo do czerpania z nich radości? Kto jest głównym beneficjentem tego doświadczenia? Kto czuje się „zasłużony”? Jak każdy z partnerów definiuje „wystarczająco dobry”? To trudne pytania, kiedy patrzy się na seksualność kobiet w jakimkolwiek wieku, szczególnie kiedy rozważamy doświadczenia młodych dziewcząt, które je ukształtują. Niezależnie od tego byłam zdeterminowana, aby je zadać.

Wiele z dziewcząt, które poznałam, utrzymywały ze mną kontakt długo po spotkaniu, aby opowiedzieć mi w e-mailu co u nich nowego, o nowych związkach, czy zmieniających się przekonaniach. „Chciałam, żebyś wiedziała, że po rozmowie z tobą zmieniłam kierunek” – napisała jedna. „Chcę studiować medycynę i skupić się na płciowości i seksualności”. Inna licealistka, powiedziała mi, że nasza rozmowa skłoniła ją do zadawania konkretnych pytań w trakcie odwiedzania kampusów w college’ach. Jeszcze inna wyznała swojemu chłopakowi, że udawała wszystkie „orgazmy”, a inna licealistka powiedziała swojemu, żeby przestał zmuszać ją do orgazmów, bo to rujnowało seks. Moje wywiady z młodymi kobietami, ale także z psychologami, socjologami, pediatrami, edukatorami, dziennikarzami i innymi ekspertami odmieniły również mnie, zmusiły do skonfrontowania się z własnymi uprzedzeniami, pozbycia się dyskomfortu oraz klaryfikacji zasad i wartości. Wierzę, że to uczyniło ze mnie lepszego rodzica, lepszą ciotkę, lepszego sojusznika młodych kobiet i młodych mężczyzn. Mam nadzieję, że po przeczytaniu tej książki poczujesz się podobnie.

Rozdział 2
Matylda nie jest rzeczą, chyba że chce być

Camila Ortiz i Izzy Lang wszystko już słyszały. Uczyły się w ostatniej klasie, w dużej szkole w Kalifornii, mieszkały na kampusie z 3300 innymi studentami. To był ich czwarty wrzesień. Czwarte spotkanie z serii „witajcie z powrotem”. Siedziały na samym końcu audytorium, na przemian śniąc na jawie i plotkując z koleżankami, a nauczyciele mówili i mówili o tym, że nie można opuszczać zajęć („szczególnie dotyczy to uczniów ostatnich klas”); o zachowaniach, za które można było być zawieszonym; o niebezpieczeństwach związanych z paleniem papierosów i zioła oraz piciem alkoholu. A potem dziekan zwrócił się do dziewcząt obecnych na sali. Izzy opowiadała, że powiedział coś w stylu: „Moje panny, kiedy gdzieś wieczorem wychodzicie, potrzebujecie sukienki, która pozwoli szanować was i wasze rodziny”. Drobna blondynka z błękitnymi oczami i małym dołeczkiem w policzku, który stawał się głębszy, im więcej mówiła. „To nie jest miejsce na wasze krótkie szorciki i bluzeczki. Musicie zadać sobie pytanie, czy wasze babcie byłyby zadowolone z tego, jak się ubieracie”.

Camila, u której w lewym skrzydełku nosa lśnił malutki kryształowy kolczyk, podskoczyła i pomachała palcem wskazującym: „Musicie się zakrywać, bo musicie się szanować!”. Musicie się szanować, musicie szanować swoje rodziny. Te zdania były powtarzane wciąż i wciąż. Później od razu włączył slajdy dotyczące molestowania seksualnego. Jakby był jakikolwiek związek. To tak, jakby zasada była taka, że jeśli nie „szanujesz się” i ubierasz się w pewny sposób, będziesz molestowana i będzie to tylko twoja wina, ponieważ masz na sobie krótką koszulkę.

Dorastając w takim systemie edukacyjnym, Camila dowiedziała się, jak ważne jest występowanie przeciwko niesprawiedliwości, zawsze była „rebeliantką”. Głośno zwróciła się zatem do rektora: „Panie Williams! Panie Williams!”. Nauczyciel zaprosił ją do siebie i wręczył mikrofon. – Cześć, jestem Camila – powiedziała – jestem uczennicą dwunastego roku i uważam, że to, co pan powiedział, nie jest w porządku. To niesamowicie seksistowskie, a poza tym promuje „kulturę gwałtu”. Jeśli mam ochotę założyć szorty i krótką koszulkę, bo jest gorąco, powinnam być w stanie to zrobić i nie powinno mieć to żadnego związku z tym, ile mam dla siebie szacunku. To, o czym pan mówi, to po prostu kolejna sytuacja, w której wini się ofiarę. – Studenci zaczęli klaskać, a Camila oddała mikrofon.

– Dziękuję Camilo, absolutnie się z tobą zgadzam – powiedział pan Williams, kiedy szła w stronę swojego miejsca – ale takie stroje nie są odpowiednie w każdym miejscu i czasie.

To nie był pierwszy raz, kiedy nasłuchałam się o prowokacyjnych strojach dziewcząt. Słuchałam o tym od rodziców, nauczycieli, opiekunów i od samych dziewcząt. Rodzice uparcie zwalczali kusość szortów, obcisłe koszulki z głębokimi dekoltami i spodniami do jogi, które obejmowały pośladki w taki sposób, że pokazywały „wszystko”. Dlaczego dziewczęta muszą się tak ubierać, pytały matki. Nawet wtedy, kiedy miały na sobie całkiem podobny strój. Dyrektorzy szkół starali się wprowadzać pewne decorum, co kończyło się rebeliami. Na przedmieściach Chicago uczennice protestowały przeciwko zasadom, które miały zakazać noszenia legginsów. Licealiści w Utah poruszyli internet, kiedy odkryli, że cyfrowo zmniejszono dekolty i przedłużono rękawy na klasowych zdjęciach dziewcząt.

Chłopców dress code nie dotyczy i swobodnie lekceważą autorytety, „hipisi” protestują przeciwko systemowi, a „skejci” noszą szerokie spodnie. W przypadku dziewcząt problemem jest płeć. Wymuszanie skromności jest uznawane zarówno za sposób ochrony tych dziewcząt, jak i panowaniem nad ich seksualnością. A one stają się odpowiedzialne za kontrolowanie młodych mężczyzn. Po zebraniu dziekan, kobieta, zaczepiła Camilę i powiedziała – Rozumiem, że próbujesz pokazać, że jesteś silna, ale rozprasza to nieco uwagę. Masz i kolegów, i nauczycieli, którzy są mężczyznami.

– Może w takim razie nie powinniście zatrudniać nauczycieli, którzy gapią mi się na cycki – wypaliła dziewczyna. Dziekan powiedziała, że będą mogły kontynuować tę konwersację później, ale „później” nigdy nie nadeszło.

To wszystko wydarzyło się trzy miesiące wcześniej, a Camila nadal była wściekła. – Prawda jest taka, że nie ma znaczenia, co mam na sobie – mówiła – przez cztery z pięciu dni, w których jestem w szkole, ludzie będą mnie wyzywać, gapić się na mnie, obgadywać i oceniać, będą mnie dotykać. Po prostu przyjmuję to, jako część chodzenia do szkoły. Nie mogę nic poradzić na to, jak wygląda moje ciało, ale bardzo mnie wkurza, kiedy za każdym razem, kiedy wstaję naostrzyć ołówek, ktoś musi skomentować mój tyłek. Chłopcom to nie grozi. Żaden chłopak nigdy nie szedł szkolnym korytarzem, słuchając dziewczyn krzyczących „Ej, ale masz świetne łydki! Twoje łydki są sexy!”.

Camila ma rację. Tylko bezpośrednio zwracając się do chłopców, możemy zmienić ich nastawienie, że ciała dziewcząt nie istnieją po to, żeby oni mogli je oceniać – a nawet dotykać – jakkolwiek i kiedykolwiek zechcą. W zeszłym roku w szkole dla dziewcząt grupa chłopców stworzyła konto na Instagramie, na którym zamierzali „demaskować” szkolne THOTy (skrót od That Ho Over There, czyli Tamta Dziwka). Każde pokolenie zdaje się mieć własne określenie, które zastępuje szkarłatną literę – cichodajka, dziwka, szmata, łatwa – i demonizuje dziewczęcą seksualność. Ściągali zdjęcia z dziewczęcych kont na Twitterze i Instagramie (albo robili je na korytarzu), opisując każde z nich rzekomą historią podbojów dziewcząt. Każda z nich była Latynoską lub ciemnoskórą. Camila była jedną z nich.

– To było straszne pogwałcenie moich praw – powiedziała. – Częścią opisu było „pieprz ją, a będzie ci dobrze”. Musiałam chodzić do szkoły, kiedy to się działo.

Kiedy złożyła oficjalne doniesie, zamknięto ją w pokoju z czterema ochroniarzami kampusu, mężczyznami, którzy zapytali ją, czy rzeczywiście zrobiła to, o czym mówił opis zdjęcia. Upokorzona, odpuściła. Konto na Instagramie w końcu wygasło, ale jego założyciele nigdy nie zostali wykryci.

Niezależnie od tego czy mówimy o rzeczywistości wirtualnej, czy IRL (in real life, w prawdziwym życiu), przypadek Camili nie jest odosobniony. Inna dziewczyna, licealistka z pobliskiego Marin County w Kalifornii, która grała w reprezentacji siatkówki, opowiadała, że kiedyś chłopcy z drużyny piłkarskiej zebrali się w szatni, żeby je molestować. Krzyczeli rzeczy takie, jak „niezła piczka!” za każdym razem, kiedy któraś z dziewczyn wyskakiwała, aby zdobyć punkt. Nawiasem mówiąc, internet pęka w szwach od zdjęć tylnych części ciała niepełnoletnich dziewcząt w siatkarskich strojach. Starsza licealistka z San Francisko opisała swój udział w elitarnym letnim kursie dziennikarstwa, na którym chłopcy stworzyli „listę dziwek” (jak w fantazyjnej lidze piłkarskiej), na której oceniali dziewczyny z kursu pod kątem tego, „z którą woleliby się pieprzyć”.

– Dziewczyny były wściekłe – mówiła mi – ale nie mogłyśmy się przecież skarżyć ze względu na wszystkie implikacje, prawda? Jeśli narzekasz, a jesteś na liście, jesteś cnotką. A jeśli narzekasz, a nie ma cię na liście, jesteś brzydka. Jeśli poskarżysz się, że to szowinistyczne, jesteś feministyczną szmatą bez poczucia humoru i lesbą.

Słyszałam o chłopaku, który opowiadał, że ma „magiczne ramiona”. Przytulał przypadkowe dziewczyny na szkolnych korytarzach w placówce edukacyjnej w Nowym Jorku i głośno obwieszczał, jaki według niego jest ich rozmiar stanika; o dwóch chłopakach, którzy włóczyli się za nieznaną im dziewczyną na imprezie w Saint Paul w Minnesocie, pytając, czy „mogą dotknąć jej cycków”; o chłopakach na imprezie w dowolnej części kraju, którzy (szczególnie po kilku drinkach) nieproszeni obmacują dziewczyny od tyłu. Większość dziewcząt nauczyła się elegancko uwalniać z takich sytuacji, jeśli nie były zainteresowane. Chłopcy rzadko nalegają. Kilka dziewczyn opowiedziało mi jednak o sytuacjach, kiedy ich tancerze podciągali im spódnice i próbowali wsunąć dłonie w bieliznę. W college’ach dziewczęta mogą nawet nie dotrzeć na parkiet, jeśli nie zdają czegoś, co jedna nazwała „testem atrakcyjności”. U drzwi, jeden z członków grupy studenckiej decyduje, „czy jesteś zaakceptowana, czy odrzucona, piękna albo brzydka. Jest powodem, dla którego zakładasz króciutką bluzeczkę przy temperaturze bliskiej zeru. W przeciwnym wypadku skończysz w domu, sama, jedząc popcorn z mikrofalówki i płacząc za mamą”.

Powiem to raz i nie powtórzę tego w tej książce ani razu więcej, ponieważ jest to oczywiste. Nie wszyscy chłopcy tak się zachowują i często młodzi mężczyźni są najsilniejszymi sprzymierzeńcami młodych kobiet. A jednak każda, absolutnie każda dziewczyna, z którą rozmawiałam, niezależnie od jej klasy społecznej, pochodzenia, czy orientacji seksualnej, niezależnie od tego jak wyglądała i jak się ubierała – była w taki, czy inny sposób molestowana na którymś (a często na wszystkich) poziomach edukacji. A zatem kto tak naprawdę stoi przed ryzykiem bycia „rozpraszanym” w szkole?

W najlepszym przypadku obwinianie sposobu ubierania się dziewcząt za myśli i zachowanie chłopców ma odwrotny efekt. W najgorszym jest już bardzo blisko do „sama się o to prosiła”. Ale nawet ja nie mogę się powstrzymać przed myśleniem, że dziewczętom, jak Camila, które preferują, jak to określiła „raczej tak zwane prowokacyjne ubrania”, coś umyka. Umieszczanie praw do odsłaniania ramion (i nóg, i dekoltu, i brzucha) na sztandarach feminizmu jest nieco orwellowskie. Przypomina mi się test na szowinizm, jaki zaproponowała brytyjska feministka Caitlin Moran, którą niechcący zacytowała Camila: „Czy faceci też to robią?” „Jeśli nie – napisała Moran – są szanse⁴, że masz do czynienia z czymś, co walczące feministki nazywają totalnym kurewskim pieprzeniem”.

Tylko dziewczęta są wygwizdywane. Tylko dziewczęca moda nakłania je do skupienia się na własnym ciele już w bardzo młodym wieku. Target oferuje bikini dla noworodków. Gap reklamuje „spodnie rurki” dla brzdąców. Przedszkolaki wielbią księżniczki Disney’a⁵, których oczy są większe, niż ich talie. Nikt nie próbuje przekonać 11-letnich chłopców do noszenia maleńkich, skąpych szortów, biodrówek, albo odkrywać brzucha w środku zimy. Jak bardzo martwi mnie emanacja seksualności dziewcząt przez strój, tak bardzo nurtuje mnie też wszechobecny problem samouprzedmiotowienia – tej presji do redukcji własnej wartości tylko do ciała i postrzegania tego ciała, jako części, które służą do sprawiania komuś przyjemności, z którą mierzą się młode kobiety. Presji do ciągłego sprawdzania swojego wyglądu, do odgrywania, zamiast odczuwania zmysłowości.

Pamiętam rozmowę, którą przeprowadziłam z Deborah Tolman, profesor na Hunter College i prawdopodobnie najlepszą specjalistką od występującego u młodych dziewcząt pożądania. Opowiadała, że w trakcie jej pracy dziewczyny odpowiadając na pytania dotyczące tego, co działo się z ich ciałami, opisywały podniecenie i swoją seksualność za pomocą określania tego, jak myślą, że wyglądają. Musiała im przypominać, że wyglądanie dobrze, to nie uczucie. Samouprzedmiotowienie⁶ wiąże się z depresją, ograniczonymi funkcjami poznawczymi, gorszymi wynikami w szkole, zaburzonym obrazem własnego ciała, obsesją na punkcie cielesności, zaburzeniami łaknienia, ryzykownymi zachowaniami seksualnymi i zmniejszeniem przyjemności płynącej z obcowania fizycznego. Jedno badanie przeprowadzone wśród uczniów ósmego roku⁷ wykazało, że samouprzedmiotowienie stało za połową przypadków depresji wśród dziewcząt i 2/3 zmian w ich odczuwaniu poczucia własnej wartości. Inne badanie związane ze skupieniem się dziewcząt na wyglądzie⁸ podkreśliło wstyd i niepokój związany z cielesnością. Badania dwunastoklasistów połączyły samouprzedmiotowienie⁹ z bardziej negatywnym nastawieniem do seksualności, brakiem komfortu w trakcie rozmów o seksie i wyższym odsetkiem osób żałujących swoich doświadczeń seksualnych. Łączono je także¹⁰ ze zmniejszoną skutecznością polityczną, poczuciem, że można mieć wpływ na rzesze ludzi, że można dokonywać zmian.

Pomimo to ryzyko hiperseksualizacje jest wszechobecne, tak widoczne, że staje się niemal niewidzialna. Jest w wodzie, w której pływają dziewczęta i w powietrzu, którym oddychają. Niezależnie od tego kim mogą być – atletkami, artystkami, naukowcami, muzyczkami, prezenterkami, politykami – uczy się je, że po pierwsze – jako kobiety – powinny mieć seksapil. Zastanów się chwilę nad raportem opublikowanym przez uniwersytet w Princeton w 2011 roku, w którym opisywano zmniejszenie ilości kobiet obejmujących kierownicze role w środowisku studenckim przez kobiety na przestrzeni jednej dekady. Wśród tłumaczeń, jakie te niesamowicie uprzywilejowane młode kobiety podawały, pojawiło się stwierdzenie, że nie mają wystarczających kwalifikacji. Powinny być „mądre, zmotywowane, zaangażowane w wiele różnych przedsięwzięć (jak mężczyźni), a dodatkowo wymagało się od nich bycia ładnymi, szczupłymi, seksownymi, miłymi i przyjacielskimi”. Jedna studentka podsumowała to w następujący sposób¹¹: „Kobiety powinny robić wszystko, robić to dobrze i wyglądać gorąco, kiedy to robią”. W międzyczasie badania przeprowadzone na uniwersytecie w Bostonie w 2013 roku wykazały, że dziewczyny kończą studia z mniejszym poczuciem własnej wartości, niż kiedy zaczynały naukę (poczucie własnej wartości u chłopców rośnie). One także częściowo winiły za taki stan rzeczy „presję, aby wyglądać w konkretny sposób”¹². Studentka drugiego roku na uniwersytecie Duke w jednej z ankiet nazwała to zjawisko „niewymuszoną perfekcją”¹³. To „oczekiwanie, że ktoś będzie mądry, będzie miał mnóstwo osiągnięć, będzie ładny, wysportowany i popularny, a to wszystko przyjdzie mu bez żadnego widocznego wysiłku”. Nic dziwnego, że się załamywały.

Dziennikarka Ariel Levy napisała w swojej książce „Damska szowinistyczna świnia” – „gorąca” oznacza coś zupełnie innego, niż „piękna”, czy „atrakcyjna”. To skomercjalizowane, jednopłaszczyznowe, nieskończenie powtarzane i szczerze mówiąc, pozbawione wyobraźni określenie seksapilu¹⁴. Takiego, który w odniesieniu do kobiet może być ubrany w dwa słowa fuckable i saleable („można pieprzyć i sprzedać”). Levy twierdzi, że określenie „gorąca” jest robotą kobiet. Nigdzie nie było to tak świetnie widoczne, jak na okładce Vanity Fair z 2015 roku, na której pojawiła się Caitlyn Jenner (wcześniej Bruce). Aby zaanonsować zmianę z mężczyzny w kobietę, 65-latka wystąpiła w gorsecie (firmy Trashy Lingerie – Kiczowata Bielizna) z wylewającymi się z niego piersiami, z ustami pokrytymi błyszczykiem jak niewinna dzieweczka. Ta fotografia była często zestawiana z jej zdjęciem jako Bruce, z włosami pokrytymi potem i ramionami uniesionymi w triumfie po zdobyciu złotego medalu olimpijskiego. Jako mężczyzna używał swojego ciała, jako kobieta – wystawiała je na pokaz. Oczywiście nie jest to żadną nowością, że dziewczyny muszą mierzyć się z bardzo wąskim, ograniczonym, często poprawianym chirurgicznie bądź cyfrowo ideałem piękna. Jednak kiedy za nim podążają, są nazywane dziwkami. Zmieniło się to, że poprzednie pokolenie obytych w mediach kobiet identyfikujących się jako feministki widziało w uprzedmiotowieniu coś, przeciwko czemu należy protestować, teraz zdaje się to być osobistym wyborem, czymś, co można robić celowo, wyrażeniem – nie narzucaniem seksualności. Jak miałyby tego nie robić, skoro bycie „gorącą” jest opisywane, jako konieczne, obowiązkowe, jako integralna część stosowności, siły i niezależności u kobiet?

Dziewczyny, z którymi rozmawiałam, opowiadały mi zarówno o poczuciu siły, jak i bezsilności, z którymi się mierzyły, kiedy nosiły wyzywające ubrania. Używały słów takich, jak „wyzwalające”, „mocne”, „szefowa”, „pożądana”, nawet kiedy opisywały oburzenie faktem, że ich ciała są stale publicznie oceniane. Jednocześnie czuły, że samodzielnie wybrały ten seksowny image – a to była tylko ich sprawa, niczyja inna – i że nie miały żadnego wyboru.

– Chcesz się wyróżniać – powiedziała mi studentka drugiego roku – chcesz kogoś przyciągnąć. Nie chodzi więc tylko o to, kto będzie seksowny, ale kto będzie najseksowniejszy. Jedna z moich koleżanek doszła do takiego etapu, że na imprezy przychodzi praktycznie nago.

Dziewczęta zmieniały się z podmiotu w przedmiot z dnia na dzień, z chwili na chwilę, czasem wcale nie zamierzając tego robić, a czasem same nie były pewne, czym właściwie były. Camila na przykład pewnego dnia włożyła do szkoły nowiutki obcisły top bez ramiączek.

– Kiedy się ubrałam, czułam się świetnie w swoim ciele – zdradziła – czułam się super sexy i wiedziałam, że to będzie dobry dzień. A potem, kiedy tylko dotarłam do szkoły, poczułam się, jakbym – pstryknęła palcami – przestała mieć nad tym kontrolę. Ludzie mierzą cię wzrokiem z góry na dół, mówią różne rzeczy. Zaczęłam mieć wątpliwości, myślałam, że nie powinnam była wkładać tej bluzki, że jest zbyt wyzywająca, za obcisła. To było nieludzkie.

Kiedy słuchałam Camili, uderzyło mnie, że jakość jej dnia jest określana przez to, jak seksownie będzie się czuła. A także to, że w połowie historii zmieniła się w inną osobę, jakby i ona, tak jak ludzie wokół niej, zobaczyła siebie samą jako przedmiot.

Kiedyś, kiedy prowadziłam wykłady na szkolnych kampusach, albo kiedy słuchały mnie grupy rodziców, mówiłam, że można oddzielić seksualizację od seksualności, jeśli tylko zapamięta się, że ta pierwsza jest dziewczętom narzucana z zewnątrz, a ta druga drzemie w środku. Teraz nie jestem już pewna, czy to jest takie proste. Wydaje się stanowczo nienaturalnym, że trzylatka chce każdego dnia do przedszkola nosić szpilki, albo kiedy pięciolatka pyta, czy jest seksowna, albo kiedy siedmiolatka błaga mamę o watowaną górę od bikini od Abercrombie&Fitch (produkt ten został zdjęty z półek po protestach rodziców). A co z szesnastolatką, która myje samochód swojego chłopaka odziana jedynie w stanik od kostiumu kąpielowego i króciuteńkie szorty? Co z tymi zajęciami tańca na rurze, na które chodzą uczennice z liceum? I co z tym, no wiesz, z tym strojem. Sydney mieszkająca w Bay Area, licealistka w modnych okularach kujonkach zapytała mnie, czy nie ma różnicy w ubieraniu się jak dziwka, ponieważ ktoś nie lubi samej siebie i poszukuje potwierdzenia, a ubieraniem się w taki sposób, ponieważ ktoś bardzo lubi siebie i nie potrzebuje potwierdzenia.

– Być może – odpowiedziałam – ale skąd wiesz, które jest które? Sydney popatrzyła na poodpryskiwany czarny lakier na swoich paznokciach, zaczęła przekładać jeden ze swoich srebrnych pierścionków z palca na palec. Nie wiem – odpowiedziała po chwili – przez całe moje życie staram się dowiedzieć co tak naprawdę, w głębi serca lubię, a co chcę usłyszeć od innych ludzi, albo kiedy po prostu staram się wyglądać w pewny sposób, żeby zwrócić na siebie uwagę. Czuję, że część mnie została oszukana, że nie czuje się przez to dobrze.

Dziewczyny opierają się ograniczeniom „seksapilu”, tej sprzecznej wiadomości, że jest on jednocześnie wymagany, a z drugiej strony jest także powodem, dla którego zostały zaatakowane bądź molestowane. Od 2011 roku spontanicznie organizowane są Slutwalks („Marsze Dziwek”/„Marsze Szmat”). Ich początkiem było stwierdzenie policjanta z Toronto, że dziewczęta, które chcą uniknąć molestowania seksualnego, nie powinny się tak prowokująco ubierać. Wściekłe kobiety na całym świecie, niekiedy ubrane w podwiązki i kabaretki maszerowały po ulicach, niosąc transparenty z napisami „My dress is not a yes” (Moja sukienka nie mówi „tak”), czy „My Ass Is Not an Excuse for ASSault” (Mój tyłek nie tłumaczy molestowania). Z drugiej strony pokolenie Y stało się sławne, bo jego przedstawicielki przestały golić włosy pod pachami i odrzuciły narzędzie tortur, jakim są stringi¹⁵ (niektóre na korzyść babcinych pantalonów ze słowem „feministka” wydrukowanym na pośladkach), udowadniając, że można być seksowną bez uderzania w stręczycielstwo. Na bardziej osobistym poziomie jedna z młodych kobiet, jakie poznałam, studentka sztuki powiedziała mi, że była zmęczona „kostiumem”, który był oczekiwany od dziewcząt udających się na imprezy w college’u. Zamiast tego zaczęła się na nich pojawiać przebrana za błyszczącego jednorożca. – Czułam się wyzwolona – przyznała – stale pokazuję swoje ciało i używam sporo makijażu, ale jestem także całkowicie zakryta. I wyjątkowa.

Gorące czy nie: media społecznościowe i nowy „produkt ciało”

Dziewczęta nie zawsze skupiały się na swoim wyglądzie, kiedy myślały o sobie. Przed I Wojną Światową praca nad sobą oznaczała bycie mniej egoistyczną, mniej skupioną na sobie, mniej próżną. Pomaganie innym, skupienie na zajęciach szkolnych, czytanie większej ilości książek i bycie empatycznym – o to chodziło. Pisarka Joan Jacobs Brumberg podkreśliła tę zmianę w swojej książce „The Body Project” (Projekt Ciało) za pomocą porównywania postanowień noworocznych podejmowanych przez dziewczyny pod koniec XIX i XX wieku. – Postanawiam – pisała jedna w 1892 roku – myśleć, zanim coś powiem. Poważnie pracować. Panować nad sobą w rozmowach i działaniu. Nie pozwalać moim myślom się rozpraszać. Nosić się godnie. Bardziej interesować się innymi.

A sto lat później: „Spróbuję być lepszą wersją siebie w każdy możliwy sposób… schudnę, kupię nowe szkła kontaktowe¹⁶, już byłam u fryzjera, będę kupować dobre kosmetyki, ubrania i akcesoria”.

Książka Brumberg została wydana w późnych latach 90. Na dobrą dekadę przed prawdziwą eksplozją mediów społecznościowych. Na początku był MySpace, później Facebook, a dalej Twitter, Instagram, Snapchat, Tumblr, Tinder, YikYak i – wspomnicie moje słowa – inne media społecznościowe, które niedługo będą połączone z mikroczipem, który wszczepią nam w głowy. To wszystko sprawiło, że ciało jeszcze bardziej uznaje się za najważniejszy dla kobiety sposób wyrażenia siebie. Ciało ewoluowało z formy „projektu” do formy świadomie sprzedawanego „produktu”. Jest mnóstwo sposobów na to: aby w mediach społecznościowych odnaleźć dobrą zabawę, kreatywność, połączenia z ludźmi, czy politykę. Mogą być prawdziwą deską ratunku dla nastolatków, którzy czują, że są inni od swoich rówieśników, szczególnie dla młodzieży LBGTQ, która znajduje wsparcie w podobnych im społecznościach. Wzmocniły także u dziewcząt eksternalizację poczucia własnego istnienia. Istnieją dowody na to, że im bardziej dziewczyna martwi się o swój wygląd, wagę, obraz własnego ciała, tym częściej będzie się konsultowała z magicznym lustereczkiem w mediach społecznościowych i odwrotnie – im częściej sprawdza swój profil, tym bardziej martwi się o swój wygląd, wagę i obraz własnego ciała. Komentarze na dziewczęcych stronach¹⁷ także zdają się skupiać na wyglądzie, nawet bardziej, niż w świecie rzeczywistym, co staje się miarą przyjaźni, własnego obrazu siebie i poczucia własnej wartości.

W piwnicy bez okien, na kampusie w prywatnym college’u Sarah, studentka pierwszego semestru drugiego roku stała przede mną z palcami jednej stopy obciągniętymi w przód i nogą delikatnie zgiętą w kolanie – w pozie, w której kiedyś można było zobaczyć tylko tancerki kabaretowe, a która jest teraz powszechna na zdjęciach dziewczyn w mediach społecznościowych. – Wyszczupla ciało bardziej, niż kiedy stoisz normalnie – wyjaśniła. Sarah pochodzi z Atlanty, gdzie chodziła do małej, katolickiej szkoły. Miała farbowane blond włosy do ramion, niebieskie oczy i starannie nałożony makijaż. – Ludzie – zatrzymała się na chwilę, śmiejąc się z zażenowaniem – to głupie, ale ludzie uczą się, jak pozować do zdjęć, żeby wyglądać dobrze na Facebooku czy Instagramie. No wiesz, ja tak robię. Ręka na biodrze też sprawia, że wyglądasz szczuplej. Albo, jeśli czeszesz się z przedziałkiem po jednej stronie, ta druga będzie twoją „lepszą stroną”, więc zawsze staram się stawać do zdjęć o tak – odwróciła prawy policzek w moją stronę i kontynuowała – wymazuję małe przebarwienia i poprawiam oświetlenie. Jeśli oglądasz takie programy, jak „America’s Next Top Model” nauczysz się, jak „znaleźć swoje światło” i innych podobnych rzeczy.

Nastolatki zawsze były boleśnie świadome tego, jak widzą ich rówieśnicy. Media społecznościowe jeszcze zwiększają tę nieśmiałość. Zamiast eksperymentować wśród niewielkiej grupy znajomych, ludzi, których naprawdę znają, nastolatki prezentują teraz swoje myśli, zdjęcia, preferencje i aktywności (a także błędy w ocenie) swoim 947 najlepszym przyjaciołom, którzy mogą je natychmiast zaakceptować lub odrzucić. Wielu z tych „przyjaciół” to praktycznie obcy ludzie. Według Adriany Manago, badaczki z Children’s Digital Media Center w Los Angeles, która studiowała zachowanie uczniów college’ów w mediach społecznościowych, rezultatem jest to, że młodzi ludzie zaczynają mówić o sobie jak o marce, a nie o czymś, co powinno być rozwijane wewnątrz siebie. Ich „przyjaciele” stają się publicznością¹⁸, o którą trzeba walczyć i dbać. 92 procent nastolatków codziennie jest w internecie, a 24 procent jest tam „niemal bez przerwy”. Niemal 3/4 używa dwóch lub więcej kanałów. Szczególnie na serwisach przeznaczonych do publikacji zdjęć, jak Instagram¹⁹, dziewczęta są bardziej aktywne od chłopców, którzy częściej grają w gry. – Używasz swojego doświadczenia, aby stworzyć obraz – powiedziała mi Matylda O., uczennica szkoły średniej w San Francisco – a twoim najważniejszym celem jest pokazanie, że jesteś pożądana, atrakcyjna, lubiana.

Powiedziała, że każda kobieta wie, że dostanie dziesięć razy więcej „lajków”, kiedy opublikuje zdjęcie w bikini, niż kiedy zapozuje w kurtce i śniegowcach. A jednak i tutaj, tak jak w prawdziwym świecie, dziewczyny muszą uważać, aby wyglądać „gorąco”, ale nie „jak dziwka”, zdawać się być pewnymi swojej seksualności, ale nie „spragnionymi”. W jednym badaniu 1500 profili na Facebooku, kobiety w wieku licealnym oceniały profile innych kobiet o wiele surowiej, niż profile chłopców, krytykując te, które miały „za dużo” znajomych, dzieliły się „za dużą” ilością informacji, pokazywały „za dużo” ciała na zdjęciach, tagowały na zdjęciach swojego chłopaka „zbyt często”, czy „zbyt często” zmieniały status. Działo się tak pomimo to, że 1499 z tych profili²⁰ dążyło do tego samego „ideału” – poprzez statusy, piękne zdjęcia i selfie odsłaniające skórę, pokazanie dziewczyny, która jest „zabawna” i „beztroska”, która ma wielu atrakcyjnych przyjaciół, chodzi na wiele imprez i jest zainteresowana głównie romansami, pop kulturą i zakupami. Tak łatwo można ci narzucić, co powinnaś robić, żeby zostać zaakceptowana.

– Nie trzeba wiele, żeby stać się celem. Tak łatwo stać się napiętnowaną – zgadza się Sarah. – Znałam dziewczynę, która na swojego Instagrama wrzucała tylko selfie. Każde z jej zdjęć to selfie. Ludzie zaczęli o tym gadać. Wyglądało na to, że albo wcale nie ma przyjaciół, albo ma obsesję na własnym punkcie. No i oczywiście boisz się, że ktoś kiedyś powie o tobie dokładnie to samo, co ty mówisz o innych. Ale to nie jest tak, że kiedykolwiek komuś się z tego zwierzysz. Po prostu słuchasz tego, co mówią ludzie i starasz się stosować do tych niepisanych zasad. Na przykład nie zmieniasz za często swojego zdjęcia profilowego. Nie piszesz statusów o wszystkim, co robisz. Nie wrzucasz za dużo swoich zdjęć.

W 2013 roku „selfie” zostało uznane przez Oxford Dictionaries za „międzynarodowe słowo roku”²¹. Prawdopodobnie każdy, kto ma Facebooka, czy Instagrama²², wrzucił ich kilka do sieci. Nic jednak nie przebije ilości selfie kronik publikowanych przez dorastające dziewczyny. Co ciekawe – po czterdziestym roku życia mężczyźni publikują więcej „samostrzałów”. Być może w wieku średnim kobiety starają się być niewidoczne. Te portrety mogą być chwiejnym potwierdzeniem dumy młodych kobiet, ustanowionym prawem do zajmowania przestrzeni publicznej. – Jeśli uznasz, że te niekończące się posty²³ są tylko wyrazem wrażliwego na image narcyzmu – mówi Rachel Simmons, autorka „The Odd Girl Out” – przegapisz możliwość obserwowania, w jaki sposób dziewczęta ćwiczą promowanie siebie. Jest to umiejętność, która łatwiej rozwija się u chłopców. Przydaje im się to później, kiedy proszą o podwyżkę lub awans.

Osobiście uwielbiam przeglądać profile dziewczyn, które znam (moich siostrzenic, dzieci moich przyjaciół, dziewcząt, z którymi robiłam wywiady), oglądam je na tle pomników narodowych, kiedy kończą szkoły i wygłupiają się z przyjaciółmi. Jednak nie przeszkadza mi to obawiać się, że selfie mogą stać się prawdziwym dziewczyńskim tyranem, czymś, co poda ich ciała na talerzu wszystkim tym, którzy chcą je ocenić. Jeszcze jeden sposób na zmniejszenie ich wartości tylko do tej powierzchownej, płaskiej, mierzonej tym, jak wyglądają. Jedna z dziewczyn powiedziała mi. – To tak, jakby smartfony, Facebook, wszystko inne miało odpowiedzieć tylko na jedno pytanie: czy jestem ładna? Ilu mam przyjaciół? Jak wygląda mój profil? Chyba sama się trochę pośledzę.

Powtórzę to jeszcze raz, dziewczyny, które poznałam, nie były pasywne, nie były ofiarami mediów społecznościowych. Były nie najgorzej wykształcone, często wręcz chciwie feministyczne. Aktywnie angażowały się we współczesną kulturę, nawet jeśli czasem miały problem z wpływem i skutkami tego zaangażowania. Niemal 2/3 nastolatek w szeroko zakrojonej ankiecie przyznało, że selfie pozwalają im czuć się bardziej pewnymi siebie. No więc tak. Ale połowa przyznała także²⁴, że ich zdjęcia umieszczane przez innych (prawdopodobnie zrobione pod innym kątem, czy mniej przemyślane) mogły sprawić, że poczują się źle. Niezadowolenie z własnego ciała nie zdaje się wynikać²⁵ z tego, ile czasu młode kobiety spędzają w mediach społecznościowych, a raczej od tego, ile czasu spędzają na publikowaniu i oglądaniu zdjęć. Im częściej patrzą na zdjęcia innych²⁶ niezależnie od tego, czy to przyjaciele, czy dalecy znajomi, tym mniej zadowolone są z własnego wyglądu. Nic więc dziwnego, że jak grzyby po deszczu mnożą się aplikacje pozwalające na „plastyczne zoperowanie selfie”, w których można zmniejszyć sobie nos, wybielić zęby, poszerzyć uśmiech. Prawdziwych operacji plastycznych wśród kobiet poniżej trzydziestki także jest coraz więcej. W 2011 roku o 71 procent wzrosła ilość uczennic szkół średnich poddających się plastycznym operacjom podbródka²⁷ głównie dlatego, że chciały wyglądać lepiej na selfie z balu szkolnego. Jeden na trzech lekarzy²⁸ ankietowanych przez American Academy of Facial Plastic and Reconstructive Surgery (Amerykańska Akademia Operacji Plastycznych i Rekonstrukcyjnych Twarzy) stwierdził, że ich pacjentki poddawały się operacjom, ponieważ chciały lepiej wyglądać na selfie.

Wrzucanie swoich zdjęć – nawet ogromnych ilości swoich zdjęć – do sieci, kiedy jesz płatki śniadaniowe, szukasz sukienki na szkolny bal, albo spędzasz czas z przyjaciółmi to jedna rzecz. To, czym rodzice naprawdę się martwią, to zły kuzyn selfie – sext (słowo powstałe z połączenia słów „text” – wiadomość tekstowa, sms i „sex”). Nie – mówimy swoim córkom – absolutnie nie wysyłaj nikomu seksownych, a już na pewno nagich, czy częściowo nagich zdjęć. Mówimy, że zostaną w internecie na zawsze. Snapchat nie blokuje zrzutów ekranu, które mogą zostać wrzucone do internetu w przeciągu sekundy i zostać użyte, jako broń (pomyśl tylko o tym, jak często słyszysz teraz o „pornograficznej zemście” – umieszczaniu w internecie zdjęć bez zgody ofiary, często po zakończeniu związku). Prawda jest taka, że trudno powiedzieć²⁹, jak powszechne wśród nastolatek są „sexty”. W ankietach od 15 do 48 procent (w zależności od wieku badanych i definicji „sextu”) powiedziało, że otrzymało, bądź wysłało taką wiadomość lub zdjęcie. Co jednak jest jasne to fakt, że takie działanie nie jest neutralne płciowo. Jednakowa ilość chłopców i dziewcząt może chcieć otrzymywać i wysyłać „sexty”, ale dziewczęta są dwa razy bardziej narażone na presję, przymuszane, szantażowanie i grozi się im, aby to zrobiły – dokładnie połowa „sextów” w przeprowadzonej na szeroką skalę³⁰ ankiecie była właśnie takiej kategorii. To ogromnie niepokojące³¹, ponieważ przymuszanie do wysyłania „sextów” zdaje się powodować o wiele poważniejsze problemy z depresją, lękiem i traumami, niż przymuszanie do prawdziwego seksu. Wśród dziewcząt, które poznałam, nagabywanie do wysyłania nagich zdjęć może być nieustanne i zacząć się już w szkole średniej. Jedna opisała mi, jak któregoś razu, w ósmej klasie, jeden z jej kolegów zagroził (w wiadomości tekstowej), że popełni samobójstwo, jeśli nie wyśle mu zdjęcia swoich piersi. Powiedziała o tym swoim rodzicom, ale jedna z jej koleżanek uległa. Czasem ta presja mieszała się z pragnieniem, aby zadowalać, prowokować, aby być uznaną za seksowną. Dziewczęta wysyłały takie rzeczy do swoich chłopaków, aby udowodnić, że im ufają, albo do tych, których uwagę chciały na siebie zwrócić. (Chłopcy także to robili, ale dziewczyny zwykle uznawały to za agresywne i obrzydliwe). Jedna z dziewczyn opowiedziała mi, że była świadkiem prawdziwej epidemii w swojej prywatnej żydowskiej szkole, gdzie dziewczyny pokazywały piersi chłopakom w trakcie wideo czatu. Chłopcy robili zrzuty ekranu i wrzucali je do internetu.

– Czy dziewczyny chciały, żeby tak się stało? – spytałam. – Nie – odpowiedziała – ale i tak się to działo. W szkole średniej dziewczyny już z tego „wyrastały”, ale chłopcy nie. Wideo czatowałam z chłopakami, a oni stale mówili: „No weź, pokaż, pokaż!”. Nie robiłam tego, ale bardzo nalegali. Mówili: „No weź, obiecuję, że nie zrobię skrina”. A jeśli bardzo lubiłaś takiego chłopaka, myślałaś, że może w taki sposób też mu się spodobasz. Niektórzy z nich mieli całe foldery takich zdjęć. Jak trofea.

Niektóre z dziewczyn uznawały „sexty” i seksowne wideo czaty za sposób na bezpieczne eksperymentowanie z seksem (a przynajmniej taka była ich opinia). – W szkole średniej wysyłałam bardzo jednoznaczne wiadomości, albo robiłam striptiz na Skype – powiedziała jedna uczennica college’u znad Atlantyku. – Nie byłam gotowa na to, aby stracić dziewictwo, ale uwielbiałam bycie niedobrą dziewczynką. Nie martwiła się, że odbiorcy mogą wrzucić jej występy do internetu. Wierzyła, że może używać swojego ciała zarówno do zastraszania, jak wzbudzania pożądania. – Mam 1,8 m wzrostu – mówiła – nie jestem żadną drobniutką kruszyną. Mówiłam, że jeśli ktoś gdziekolwiek się tym podzieli, straci jaja, że zrobię mu krzywdę. Czułam, że mam nad tym kontrolę.

Czy selfie są opresyjne, czy wzmagają pewność siebie? Czy „sexty” są groźne, czy nie? Czy ta spódnica to podkreślenie seksualności, czy jej wykorzystywanie? Spróbuj tego – popatrz w sufit, podnieś rękę nad głowę i palcem wskazującym zatocz krąg zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara. Zataczaj koła, obniżając rękę, najpierw do poziomu oczu, a później do poziomu talii. Popatrz w dół. W którą stronę obraca się palec? Wydaje się to niemożliwe, ale porusza się on zgodnie i przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Konsultanci w sferze zarządzania używają tego konceptu „zarówno/i”, aby przełamać surowy schemat myślenia „albo/albo”³². Deborah Tolman stwierdziła³³, że jest on równie przydatny, kiedy mówimy o skomplikowanym stosunku młodych kobiet do własnego ciała, ich seksualności i seksualizacji. To wyzwanie zarówno dla rodziców, jak i dziewcząt, niezależnie od tego, czy przedmiotem dyskusji są media społecznościowe, czy wpływ pop kultury, rzadko kiedy znajdziesz prawdy objawione.

Części to części

W 2014 roku chodziło „tylko o bas” (all about that base) z wściekle popularnej piosenki Meghan Taylor, która aż roiła się od przeciwności typu „zarówno/i”. Piosenka ostentacyjnie celebrowała pozytywny obraz własnego ciała, odrzucając ten ideał „wychudzonej, silikonowej lalki Barbie”. A jednak znalazł się w niej koń trojański. Nie tylko w nieuzasadniony sposób atakuje ona „te chude szmaty” (po czym następuje nieśmiałe „tylko żartuję”), ale upewnia także młode kobiety, że „chłopcy, lubią nieco więcej ciała, żeby mieć do czego przytulać się nocą”. A zatem, jasne, bycie okrąglejszą jest O.K. tak długo, jak faceci nadal myślą, że jesteś seksowna.

Taylor nieco spóźniła się ze swoim manifestem, „bas” już był popularny. Przebył długą drogę od piosenki Sir Mix-a-lot, przez bycie znakiem firmowym J.Lo, aż do narodowej obsesji. Na okładce swojego singla Anaconda Niki Minaj kuca tyłem do kamery z szeroko rozstawionymi nogami, pokazując kolosalny (i jak mówią niektórzy poprawiany operacyjnie) tyłek. Na okładce singla Lady Gagi Do What You Want, można zobaczyć zadartą do góry pupę w stringach. (Refren, wykonywany z podejrzewanym o gwałty na dzieciach R. Kellym brzmi: „Rób co chcesz, rób z moim ciałem, co chcesz”). W trakcie swojej trasy koncertowej On The Run Beyonce wystąpiła w zaprojektowanym przez Givenchy kombinezonie, w którym wycięcia pokazywały jej nagie pośladki. Na okładce Sports Illustrated Swimsuit Issue pojawiły się kolejne tyłki: trzy supermodelki stojące topless tyłem do kamery zalotnie patrzyły przez ramiona oferowały swoje niemal nagie pośladki oczom czytelników. Nieco później w tym samym roku Jennifer Lopez ponownie wypuściła swój hit (który był początkiem tego trendu) Booty (Tyłek) z o wiele bardziej wyzywającym wideoklipem, w którym wystąpiła raperka znana z hitu Pu$$y (Cipka) – Iggy Azalea. Jeszcze później przez Kim Kardashian prawie wybuchł internet, kiedy ta pojawiła się na okładce magazynu Paper, wystawiając do kamery swój ogromny (i znów, prawdopodobnie chirurgicznie odmieniony) tyłek, po którym spływał olejek.

Jest tego więcej! Jen Selter, modelka fitness została nazwana Królową Belfie (Belfie to butt selfie, czyli zrobiona samodzielnie fotografia własnej pupy). Dziewczynę na Instagramie obserwuje ponad 7 milionów użytkowników. Potrafi zarobić nawet sześćdziesiąt tysięcy dolarów za sponsorowany post. Dla nieco zwyklejszych śmiertelników wymyślono ustrojstwo warte osiemdziesiąt dolarów nazwane „belfie stick”, czyli kij do telefonu zaprojektowany tak, aby móc złapać tyłek na zdjęciu pod najlepszym możliwym kątem. Wszystkie egzemplarze zostały błyskawicznie wyprzedane online; obecnie – aby taki kupić – trzeba zapisać się na listę i czekać długie miesiące. Między 2012 a 2013 rokiem ilość „brazylijskich liftingów pupy”, gdzie tłuszcz z innych części ciała jest przeszczepiany do pośladków, w Stanach Zjednoczonych wzrosła o 16 procent³⁴. Dla tych, których nie było stać na zabieg warty dziesięć tysięcy dolarów, wymyślono bieliznę Booty Pop – coś w rodzaju biustonosza push-up dla pośladków – za dwadzieścia dwa dolary. W listopadzie 2014 roku ich sprzedaż wzrosła o pięćdziesiąt procent w porównaniu do roku poprzedniego. Firma wprowadziła zatem na rynek nowy, większy produkt z zwiększoną o ćwierć zawartością gąbki.

Może po prostu przyszła kolej na tyłek. W końcu ile można zamartwiać się wyglądem swoich brzuchów, piersi, bioder, ramion, szyi i twarzy? Ile jeszcze operacji plastycznych można przeprowadzić? Coś musiało wypełnić pustkę. Serio, można by było myśleć, że po złapaniu się w pułapkę „przerwy między udami”, kobietom uda się uniknąć bycia definiowanym przez kolejną część ciała, w szczególności tą. Amy Shumer w Milk, Milk, Lemonade³⁵, swojej genialnej odpowiedzi na obsesję pupy, rapowała „mówimy o mojej fabryce krówek”. Jednak dziewczyny, które poznałam na swojej drodze, nie patrzyły na to w taki sposób. Matylda O. zasugerowała, że jestem hipokrytką, ponieważ uznaję, że Nicki Minaj samouprzedmiotowiła się w Anaconda, a jednocześnie twierdzę, że Lena Dunham grająca topless w ping-ponga jest „przewrotna”. Ale Dunham nie stara się być seksowna. Wręcz przeciwnie, ma trochę brzuszka, okrągły podbródek, naturalne, nie do końca równomierne piersi. Jej „bas” jest raczej po tej większej stronie. Innymi słowy wygląda, jak zwyczajna amerykańska kobieta. Używa swojego ciała, aby pokonać tabu, które zabrania pokazywania niedoskonałego, zwykłego ciała, co jest wyzwaniem dla naszych oczekiwań – opartych o implanty i plastik. – Nicki Minaj też taka jest – skontrowała Matylda. – Pozbyła się wstydu, odrzuciła stworzony przez mężczyzn obraz „szanowanego” zachowania, przestała uważać pupę – szczególnie wielką, szczególnie kiedy należy do osoby „kolorowej” – jako coś brudnego. Ludzie zawsze narzekają na tyłek Nicki Minaj – mówiła Matylda – ale to trochę tak, że nieważne co zrobisz, będzie źle. Jeśli go podkreślasz, może normalizujesz ciała czarnych w społeczeństwie, ale możesz także spotkać się z oskarżeniami o samouprzedmiotowienie. Jeśli tego nie robisz, pewno jesteś częścią kultury wstydu skupionej na ciele. A zatem jak „kolorowa” kobieta ma „przejąć kontrolę nad swoją seksualnością”, albo pozytywnie patrzeć na swoje ciało bez interpretacji takiego zachowania, jako zinternalizowana fetyszyzacja?

Czy pupa Minaj jest transgresywna? A Gagi? A co z tymi modelkami w kostiumach kąpielowych ze Sports Illustrated? Jak można stwierdzić, które zdjęcie jest wyzywające, a które nie? Które wyzwala, a które ogranicza? Które podważa kanony piękna, a które tworzy nowe? Czy jedno zdjęcie może działać dwojako? – Kocham Beyonce – powiedziała jedna z pierwszorocznych uczennic college’u z West Coast – jest jedną z moich idolek. Jest jakby królową. Ale zastanawiam się, czy gdyby nie była piękna, gdyby ludzie nie myśleli, że jest super seksowna, byłaby w stanie być tak aktywną działaczką feministyczną.

Feministka, naukowiec bell hooks, wzburzyła tłumy w 2014 roku, kiedy nazwała Beyonce „terrorystką z przerażającym wpływem na młode dziewczyny”. Zasugerowała, że fascynacja tyłkiem jest jeszcze jednym, najnowszym sposobem na zredukowanie kobiety do części ciała. Takim grzeczniejszym odpowiednikiem „cipki”. Ta obsesja wcale nie jest inna, mniej wywrotowa, czy „uskrzydlająca” kobiety, niż fetyszyzacja piersi, czy wilgotnych, otwartych ust. Jak w popularnych memach³⁶ – powiedziała – każe nam to zadać sobie pytanie, kto je posiada i kto ma prawo do kobiecego ciała.

Młode fanki takie jak Matylda upierają się, że to właśnie te gwiazdy są odpowiedzią. Podkreślają, że artystki przejmują kontrolę (a przynajmniej sprzedaje się, że przejmują kontrolę) nad przeseksualizowanym biznesem, w którym tak często wykorzystuje się kobiety. Tak, te dziewczyny może i są produktami, ale są również twórczyniami. Decyzja dotycząca tego, czy twerkować na scenie, kręcić się na rurze, tańczyć w bieliźnie wokół w pełni odzianego mężczyzny, czy pozować nago na okładce magazynu, należy wyłącznie do nich. To nie poddanie swojej seksualności, tylko ponowne wzięcie jej we własne ręce. Jednak te artystki stale poddają się systemowi, który w większości wciąż wymaga od kobiet prezentowania swoich ciał w konkretny sposób, aby mogły być wysłuchane, aby to wszystko mogło działać. Manipulowanie tym systemem poprzez rzeczywiste pozostawanie w rejonie tego samego kiczu rodem z klubu ze striptizem, może nabić im kabzę, może sprawić, że będą sławne, ale nie powinno się mylić tego z wytwarzaniem jakiejkolwiek realnej zmiany. Artystki takie, jak Gaga, Rihanna, Beyonce, Miley, Nicky, Iggy, Kesha, Katy, czy Selena może nie są marionetkami, ale heroinami też raczej nie. Są wyrachowanymi strategami, wykorzystującymi rozbuchaną seksualność w ramach własnego wyboru. Może to być bardzo zyskowne, ale nie jest przez to ani trochę mniej restrykcyjne – czy to dla tych artystek, czy dla zwykłych dziewcząt. Pytanie nie brzmi zatem, czy gwiazdy pop wyrażają, czy wykorzystują swoją seksualność, tylko dlaczego wybory dostępne kobietom są tak wąskie i ograniczone. Dlaczego najszybsza droga na szczyt w szowinistycznym świecie rozrywki (a także dla normalnych dziewczyn w mediach społecznościowych) to szastanie swoją seksualnością i to najlepiej w najbardziej ekstremalnej, „hardkorowej” formie?

Twerk, który widział cały świat

Twarz Miley Cyrus migała na tylnej ścianie Oracle Arena w Oakland. Coś, jak przedziwne połączenie ogromnego selfie i pozbawionej ciała głowy z Czarnoksiężnika z Oz. Zmrużone oko, zasznurowane i rozciągnięte usta, różowiutki język na wierzchu. I nagle, prawdziwa Miley odziana w dwuczęściowy czerwony kombinezonik z futrzanymi ramionami wsunęła się na scenę, unosząc ręce. Kiedy tylko wyśpiewała kilka pierwszych słów swojej piosenki SMS (Bangerz) dziesiątki tysięcy dziewczyn (i kilku chłopaków) zaczęło krzyczeć i wzniosło w górę migające iPhony (nowoczesna wersja niegdysiejszych zapalonych zapalniczek). Był luty 2014 roku, około sześć miesięcy po tym, kiedy Miley na dobre pogrzebała swój Disney’owski wizerunek za pomocą czegoś, co zostało nazwane „twerkiem, który widział cały świat”.

Krótkie wyjaśnienie dla tych, którzy niedawno wrócili z podróży kosmicznej na Pluton – Miley sprowokowała międzynarodowe dyskusje swoim występem na gali MTV Music Awards w 2013 roku, najpierw udając, że zaspokaja oralnie ciemnoskórą tancerkę sceniczną, która do pleców przyklejonego miała ogromnego pluszowego misia, a następnie rozbierając się do plastikowego skąpego stroju w cielistym kolorze i wywijając pupą („twerkując”) w pobliżu krocza Robina Thicke, w trakcie wyśpiewywania przez nich jego kontrowersyjnego przeboju Blurred Lines. Wykorzystała także palec z gąbki jeden z tych tak często używanych przez fanów sportu na meczach w sposób, który raz obserwowany, na zawsze zostanie w pamięci. Przez cały czas w przedziwny sposób wywijała językiem, próbując chyba rywalizować z Genem Simmonsem z KISS. Występ wywołał oczekiwane spięcia pomiędzy konserwatystami a feministkami. Sama Sinead O’Connor, która kiedyś w programie na żywo podarła zdjęcie papieża, wyśpiewując słowo „zło”, zaapelowała do Miley, aby „nie pozwoliła przemysłowi muzycznemu zrobić z siebie prostytutki”. A później nastąpiło kontruderzenie, szczególnie młodych kobiet, w którym oskarżenia o „nazywanie Miley dziwką”, ponieważ „wyraziła swoją seksualność”, spadło na głowy obu tych grup. Miley nazwano także rasistką, ponieważ miała wykorzystać kulturę „łatwych czarnych panienek” dla wzmocnienia swojego obrazu niegrzecznej dziewczynki i używać ponętnych ciał swoich tancerek, jak rekwizytów. Nic z tego nie miało znaczenia. Już następnego ranka dwa single Miley zajmowały dwa czołowe miejsca w iTunes. Album Bangerz wydany około sześciu tygodni wcześniej zadebiutował na liście Billboardu z numerem jeden.

To nie był mój pierwszy koncert Miley. Pięć lat wcześniej byłam na jednym w trakcie jej trasy Wonder World, również w Oracle Arena. Zaszokowała wtedy tłum niedorostków, fanek Hannah Montana, obściskiwaniem się z chłopcami z boys bandu, ubrana w króciutkie skórzane szorty i wydekoltowaną kamizelkę. Tym razem te dziewczynki (albo ich matki), już wiedziały, co może się stać, bo nigdzie ich nie było. A może były. Tylko teraz już były starsze, jak Miley. Przed koncertem korytarze wypełniły się młodymi kobietami, nastolatkami i dwudziestokilkulatkami z włosami zwiniętymi w dwa koczki, jak u Miley na VMA. Niektóre miały na sobie króciutkie koszulki ze słowem „twerk” napisanym wielkimi, drukowanymi literami. Sporo z nich niosło piankowe palce. Kilka znalazło gdzieś kopie piżamy z misiem ze zmrużonym okiem, który oblizywał wargi. Takie coś miała na sobie Miley, zanim rozebrała się do bielizny w czasie gali. („Strój Miley Cyrus” był najczęściej wyszukiwanym w Google kostiumem na Halloween, a piżamki sprzedawały się nawet za 90 dolarów za sztukę). Jedna z dziewcząt przepłynęła obok wciśnięta w majteczki i stanik w cielistym kolorze. Samo to może nie byłoby aż tak szokujące, ale dwoje dorosłych w średnim wieku biegnących za nią z aparatami fotograficznymi, jak paparazzi (prawdopodobnie jej rodzice), zdziwiło co najmniej kilka osób. Było sporo gołych brzuchów, sporo nóg, sporo butów na szpilkach. Powietrze pachniało marihuaną. Usadziłam się w pobliżu jednego ze stoisk, gdzie w przeciągu kwadransa nie mniej niż trzydzieści dziewcząt poprosiło mnie o zrobienie im zdjęcia z naturalnej wielkości portretem swojej idolki, na którym wystawiała swój słynny język. Kilka pokazało „kacze usta”, kilka zrobiło fałszywie zdziwioną minę – Jestem zabawna! Jestem ironiczna! – ale większość imitowała swoją gwiazdę. Zapytałam jedną z nich, dziewiętnastolatkę o imieniu Emilia, co takiego szczególnego jest w tej pozie. – Wydaje mi się, że oznacza ona „Nie obchodzi mnie to” – wyjaśniła. – Ale co cię nie obchodzi? – spytałam. Wzruszyła ramionami, mówiąc: „Po prostu mnie nie obchodzi”. Dwudziestojednoletnia studentka nauk o kobiecości z Uniwerystetu Stanowego w San Fracisco, która stała obok ubrana w pasiasty, biało-czarny kombinezon, z włosami związanymi w dwa koczki i mocno umalowanymi na czerwono ustami, wyjaśniła – Lubię Miley, bo jest sobą. Uwielbiałam Hannah Montana. Widziałam każdy odcinek. Ale jestem już dorosła i Miley też. Musiała się uwolnić i pokazać, że nie jest już gwiazdką Disney’a – rozejrzała się po hallu – i zrobiła to.

– Jest ucieleśnieniem perfekcji – entuzjazmowała się jej koleżanka – i nie da się wtłoczyć w żadne normy kulturowe. Wszyscy mówią ci, jaka powinnaś być, jako dziewczyna. A Miley? Po prostu jest, jaka jest. Sam koncert można opisać, jako kalejdoskop niemal psychodelicznych obrazków. Karykaturalna wersja Miley (stworzona przez autora Ren and Stimpy – Johna Kricfalusi) z wielkimi oczami, wystającymi zębami i obwisłymi pośladkami wywijała hołubce na ekranie, podczas gdy ta prawdziwa wstępowała z pluszowymi, tańczącymi misiami, podszczypując i macając jeszcze więcej tancerek. Wielkie łóżko roiło się od tancerzy obu płci, którzy dołączyli do Miley w udawanej orgii. Ona sama udawała stosunek z karłem, francuską miłość z tancerzem przebranym za Abrahama Lincolna („impreza w USA!”). Namawiała swoją publiczność do zabawiania się ze sobą, cedząc: „Im więcej języka, tym lepiej. Im brudniej, tym lepiej”. Powiedziała, że „najgorsze” pary będzie można zobaczyć na wielkich monitorach otaczających scenę. („Laska z laską to zawsze dobry pomysł” powiedziała z półuśmiechem). Cały występ był zdecydowanie wyzywający, ale nie szczególnie erotyczny. Obrazy i działania były zbyt przypadkowe, zbyt odarte z konkretnego celu, czy przesłania. Były po prostu próbą zrobienia czegokolwiek, aby wywołać reakcję, jakąkolwiek reakcję. O, zobacz, sześciometrowy kot! Miley w kombinezonie w liście konopi! Miley złażąca z dachu samochodu! Miley okrakiem na wielkiej, latającej parówce! Cyrus z krótkimi zafarbowanymi na platynowy blond włosami była szczuplejsza, niż pięć lat wcześniej z płaskimi piersiami i biodrami. Wyglądała zaskakująco androginicznie. Taka dozwolona od lat osiemnastu Cathy Rigby, przejaskrawiony Piotruś Pan. Kiedy na nią patrzyłam, przypomniałam sobie stwierdzenie Ariel Levy, że Paris Hilton jest doskonałą celebrytką w czasie, kiedy seksowny wygląd przeważa nad zainteresowaniem zmysłową przyjemnością. W swojej sławnej seks taśmie Hilton wyglądała na podekscytowaną tylko wtedy, kiedy pozowała przed kamerą. W trakcie samego aktu wydawała się znudzona, odebrała nawet telefon. Dzisiejsza napompowana seksem kultura – napisała Levy – nie wyzwala, nie jest postępowa, nie chodzi w niej o „otwarcie naszych umysłów na możliwości i tajemnice skryte w seksualności”. Istnieje ogromny rozłam pomiędzy tą reprezentacją „seksowności” a samym seksem. Nawet Hilton – podkreśliła Levy – powiedziała, że jej partnerzy mówią, że nie jest zmysłowa. Seksowna tak, ale nie zmysłowa³⁷.

Być może Miley dostarcza swoim fanom jakiejś formy ujścia, ucieczki od poszanowania, wizję, jakkolwiek skrzywioną, dziewczyny, która nie drży na myśl o tym, że inni (rodzice, inni artyści, media) określą ją „zbyt dziwkarską”. Poklepywanie krocza, trzęsienie pupą, nieokrzesane wypowiedzi i symulowanie aktów seksualnych – wszystko to daje złudzenie wolności seksualnej, złudzenie rebelii, złudzenie buntu, złudzenie, że „nic jej nie obchodzi”. Ale oczywiście, obchodzi ją. Jako ktoś, kto stara się utrzymać swój status celebrytki, być na szczycie list przebojów – bardzo, bardzo ją to wszystko obchodzi. Stale do niej wracam nie dlatego, że myślę, że jest wyjątkowa. Wręcz przeciwnie – jest ludzkim testem Rorschacha, prawdziwym lepem na mainstreamowe obrazy i idee, obrazem dziewczyny z klasy średniej. Kiedy miała piętnaście lat³⁸, oznaczało to noszenie „pierścionka czystości” i zarzekanie się, że pozostanie dziewicą do ślubu. W wieku lat dwudziestu trzech to nic innego, jak mechaniczne, udawane stosunki seksualne z karłem w wyzywającym kostiumiku przybranym zdjęciami pieniędzy i nazywanie tego wyzwoleniem. Permanentnie próbując wytworzyć perfekcyjny koktajl w swoim kulturowym blenderze, jednocześnie pokazuje i odrzuca to, co muszą robić młode kobiety, aby stać się celebrytkami, zwracać uwagę, zostać zauważonymi i „lubianymi” – nie pokazując jednocześnie, że w ogóle się starają. A czy to nie jest to, co każda dziewczyna stara się zrobić?

W połowie koncertu Miley przestała śpiewać i zwróciła się do publiczności. – Jak się, kurwa, macie? – zaskrzeczała. Po czym stanęła tyłem do tłumu, wyjęła iPhona, wystawiła język i zrobiła selfie na tle tej masy ludzi i natychmiast wstawiła je na Instagram. Zdawało się, że była dokładnie taka, jak oni.

Pop zmienia się w porno

– Jestem bardzo wrażliwa, jeśli chodzi o porno – powiedziała Alyson Lee, pociągając nerwowo za swoje ciemne, znaczone fioletowymi pasemkami włosy. Uczyła się na drugim roku w college’u na wybrzeżu. Dorastała w, jak to określiła, „konserwatywnej kulturalnie” chińskiej rodzinie zamieszkującej na przedmieściach Los Angeles, wraz z innymi rodzicami – imigrantami i dziećmi, jak ona – pierwszym pokoleniem Amerykanów. Uczyła się, jak Amerykanie powinni się czuć i zachowywać, oglądając Grey’s Anatomy. Ale teraz – powiedziała – mam bardzo typowe, liberalne poglądy, jak większość kobiet w college’u.

Te poglądy zawierają w sobie także ambiwalentne spojrzenie na pornografię. Alyson miała dwóch poważnych chłopaków, jednego w szkole średniej i drugiego na pierwszym roku w college’u. Obaj powiedzieli jej to samo. „Oczywiście, że oglądam porno. Każdy nastolatek tak robi”.

– Nie jestem jedną z tych osób, które uważają, że porno jest złe, i niemoralnie, i obrzydliwe – wyjaśniała Alyson – ale sprawia, że czuję się niesamowicie mało pewna siebie. W sensie, czy jestem dość dobra? Definitywnie nie jestem tak seksowna, jak gwiazda porno. I nie zamierzam robić rzeczy, jakie robią gwiazdy porno. I jeden, i drugi chłopak zapewniali mnie, że nie ma to nic wspólnego ze mną. Na logicznym poziomie też wiedziałam, że to, iż oglądają porno, nie ma nic wspólnego z jakąś tam moją wadą. Ale zostało mi to w głowie.

To tak, co zasugerowała bell hooks, jakby odpowiedź na to powtarzające się w pop kulturze pytanie, kto ma dostęp do kobiecego ciała, mogło być znalezione w coraz to większym wpływie porno. W końcu to z niego biorą się te wygięte w łuk plecy, wilgotne, otwarte usta, coraz większe piersi i pośladki, rury do striptizu, twerkowanie i udawane stosunki seksualne. To stąd wzięło się określanie kobiecej seksualności jako przedstawienia dla mężczyzn.

Internet sprawił, że pornografia stała się rozpowszechniona i dostępna łatwiej, niż kiedykolwiek w historii, zwłaszcza dla nastolatków. Pop kultura wywołała eskalację wyuzdania, potrzebę stałego przesuwania granic. Ma to utrzymać łatwo dającą się rozproszyć publiczność. Wielkoskalowe badania zachowań seksualnych i agresji w najlepiej sprzedających się filmach porno odzwierciedlających (i wywołujących jeszcze więcej pytań)³⁹ pop kulturowe zafascynowanie pupą wykazało, że seks analny (zawsze łatwy, czysty i przyjemny dla kobiet) pojawiał się w ponad połowie badanych filmów; 41 procent z nich zawierało również „dupa japa”⁴⁰, co oznacza, że natychmiast po wysunięciu penisa z odbytu kobiety, mężczyzna umieszczał go w jej ustach. Zwiększa się także ilość scen „bukkake” (wielu mężczyzn ejakulujących na twarz kobiety), „facial abuse” (agresywnego seksu oralnego zmierzającego do wywołania wymiotów u kobiety), potrójnej penetracji, czy penetracji jednego otworu wieloma penisami. Wyrwę się trochę z szeregu, ale stwierdzam, że w prawdziwym życiu takie praktyki nie byłyby przyjemne dla większości kobiet. Oglądanie naturalnie wyglądających ludzi⁴¹, którzy uprawiają seks za obopólną zgodą i dla obopólnej przyjemności, pewnie nie jest szkodliwe, a co tam, może nawet być dobrym pomysłem. Ale odsuwając na bok niewielką ilość feministycznych stron pornograficznych, nie tym nabija się wartą 97 miliardów dolarów kabzę przemysłu pornograficznego. Producenci mają tylko jeden cel – sprawić, że mężczyźni dojdą, bezproblemowo i szybko. Najbardziej efektywną strategią zdaje się być erotyzowanie degradacji kobiet. W badaniach zachowań w popularnych filmach pornograficznych niemal 90 procent losowo wybranych 304 scen⁴² zawierało fizyczną agresję w stosunku do kobiet, a blisko połowa także upokarzanie słowne. Ofiary niemal zawsze reagowały neutralnie, bądź okazywały odczuwanie przyjemności. Bardziej podstępnie niektóre kobiety początkowo przeciwstawiały się wykorzystywaniu, błagając swoich partnerów, aby przestali, ale kiedy tak się nie działo, poddawały się i zaczynało im się to podobać, niezależnie od tego jak bolesny, czy upokarzający mógł być taki akt. Prawda jest taka, jak 18-letnia aktorka porno wyjaśniła⁴³ w przygotowującym film dokumentalny reżyserom Jill Bauer i Ronnie Gradus, że te dziewczyny „mają uprawiać seks z facetami, z którymi normalnie nigdy nie uprawiałyby seksu i mówić rzeczy, których normalnie nigdy by nie powiedziały. Nie ma w tym nic podniecającego. Jesteś, jak kawał mięsa.

Media zaczęto nazywać mianem „super wpływu” (Teoria SuperPeer), ponieważ dyktowały młodym ludziom wszelkie scenariusze zachowania, łącznie z dotyczącymi seksu – oczekiwania, marzenia, normy. W jednej epoce uczyły, że aż do trzeciej randki nie powinno być mowy o pocałunkach; w innej, że seks przychodzi przed „ekskluzywnym” związkiem. Bryant Paul, profesor zajmujący się telekomunikacją na Uniwersytecie Bloomington w Indianie, interesujący się „teorią skryptową” wyjaśnia – Pytam studentów „Skąd wiedzieliście, jak się zachowywać na waszej pierwszej imprezie w college’u? Nigdy na żadnej nie byliście, a jednak wiedzieliście, że trzeba się zebrać wokół barku. Wiedzieliście, że pary będą wychodzić do czyjejś sypialni.” A oni mówili „No, z filmów, jak American Pie i podobnych”. Gdzie zatem pobierają nauki o seksie, szczególnie jeśli chodzi o bardziej wyuzdane praktyki? Głupio byłoby myśleć, że nie z filmów pornograficznych. Młodzi ludzie to nie tabula rasa. Mają poczucie tego, co jest dobre, a co złe. Jednak kiedy stale są wystawiani⁴⁴ na pewne obrazy, pewne motywy, niemal na pewno zaczną się do nich stosować, uznawać je za część ich seksualnego scenariusza. A zatem kiedy stale oglądasz kobiety z wieloma partnerami na raz, albo kobiety sprowadzane do roli obiektów seksualnych dla mężczyzn i nie istnieje żaden argument, który przekonałyby cię, że jest inaczej… – nie skończył, zostawiając oczywisty wniosek niedopowiedziany.

Ponad czterdzieści procent dzieci w wieku od dziesięciu do siedemnastu lat widziało pornografię w internecie⁴⁵, wiele z nich niechcący. Ponad 90 procent mężczyzn i 1/3 kobiet oglądało porno w trakcie roku poprzedzającego pójście do college’u. Z jednej strony dziewczyny miały świadomość, że pornosy są tak realistyczne, jak profesjonalny wrestling, ale nie powstrzymało ich to przed traktowaniem ich jak podręcznika. Serio? Naprawdę boli mnie, że skatologiczne, fetyszystyczne wideo zatytułowane Two Girls, One Cup (Dwie dziewczyny, jeden kubek) było dla niektórych pierwszym kontaktem z seksem. Nawet jeśli to co oglądają jest zupełnie „waniliowe” (niewyuzdane), nadal uczą się, że kobieca seksualność istnieje tylko po to, żeby sprawiać przyjemność mężczyźnie. Martwi mnie zatem, kiedy uczennica jedenastego roku mówi: „Oglądam porno, bo jestem dziewicą i chcę się dowiedzieć, jak seks w ogóle działa”. Albo kiedy inna uczennica szkoły średniej wyznała, że „ogląda pornosy, żeby nauczyć się, jak robić loda”. Albo kiedy studentka pierwszego roku mówi „są jakieś plusy, zanim zaczęłam oglądać porno, nie wiedziałam, że dziewczyny mogą mieć wytrysk”.

Istnieją pewne przesłanki⁴⁶, które pozwalają sądzić, że pornografia ma pewny liberalizujący wpływ. Na przykład heteroseksualni mężczyźni oglądający filmy pornograficzne są bardziej skłonni, niż ich rówieśnicy nie oglądający pornosów, zaakceptować jednopłciowe małżeństwa. Z drugiej strony są także mniej skłonni wspierać akcje na rzecz kobiet⁴⁷. Wśród nastoletnich chłopców⁴⁸ regularne oglądanie filmów pornograficznych zostało połączone z postrzeganiem seksu wyłącznie fizycznie i traktowaniem dziewcząt jak „zabawki”. Osoby oglądające takie filmy są także bardziej chętni⁴⁹, niż ich rówieśnicy, do mierzenia swojej męskości, statusu społecznego i wartości za pomocą swoich możliwości „zaliczenia” seksownych kobiet (co może wyjaśniać tę ogromną presję, jakiej poddawane są dziewczyny, od których mężczyźni żądają wysyłania nagich zdjęć, a także fabułę większości filmów Setha Rogersa). Zarówno studenci, jak i studentki z college’ów⁵⁰, którzy w niedawnym czasie oglądali filmy porno, są bardziej gotowi wierzyć w mity związane z gwałtami, jakoby tylko obcy ludzie dopuszczali się ataków na tle seksualnym, albo że ofiara „sama się o to prosiła”, bo wypiła za dużo, albo była ubrana „jak dziwka”, albo sama poszła do klubu. Być może z powodu przedstawiania agresji jako seksownej, filmy porno znieczulają kobiety na potencjalną przemoc. Panie, które oglądają pornografię, są mniej skłonne zareagować, kiedy widzą inną kobietę, która jest atakowana, bądź obrażana⁵¹, a także trudniej im rozpoznać niebezpieczeństwo, kiedy same się w nim znajdą.

Chłopcy – zarówno w szkole średniej, jak i w college’u – oglądają porno częściej niż dziewczęta, co nie jest żadnym zaskoczeniem. Nieco mniej niż połowa studentów ogląda porno raz w tygodniu. Robi to zaledwie 3 procent studentek⁵². Przyjmując, że osoby, które takie filmy oglądają, częściej są bardziej skłonne uznać je za realistyczny obraz seksu, to z kolei skrzywi ich oczekiwania. – Myślę, że pornografia zmienia sposób, w jaki faceci patrzą na seks – zadumała się Alyson Lee – jak z moim pierwszym chłopakiem. Nie miał żadnego doświadczenia i myślał, że wszystko będzie jak w pornolu, że będę gotowa dużo, dużo szybciej i że będzie mógł po prostu, no wiesz, dymać.

– Oni wszyscy myślą, że powinni wkładać i wyjmować z siłą młota kowalskiego, że dziewczyny tak lubią – zgodziła się studentka drugiego roku z college’u w Kalifornii – nie zdają sobie sprawy. Chłopie, to nie jest fajne. Znają tylko to. Tylko to widzieli. Jeśli spotykasz się z kimś na jeden raz, czy coś tego typu, po prostu udajesz, że jest ci dobrze.

W swojej proroczej książce „Pornified”, Pamela Paul stwierdziła, że kobiety zaczynają rywalizować z gwiazdami porno i martwią się, że jeśli same nie wymyślą dla swojego partnera jakiegoś pokazu, aby utrzymać jego zainteresowanie, stracą go na rzecz internetu. Wierzą, że ta nienaturalna chudość, napompowane piersi i sztucznie wydęte usta zaburzają męskie postrzeganie kanonów kobiecego piękna⁵³, psują sposób, w jaki postrzegają się same kobiety, co sprawia, że stają się bardziej świadome swoich (prawdziwych, bądź nie) niedociągnięć. „Pornografia ma straszny wpływ na to, jak powinny wyglądać kobiety, szczególnie w trakcie stosunku” – powiedziała Leslie Bell, psychoterapeutka i autorka „Hard to Get: Twenty-Something Women and the Paradox of Sexual Freedom” (Trudna do zdobycia: dwudziestokilkulatki i paradoks wolności seksualnej). – Istnieje ta świadomość, że ktoś będzie oceniał to, jak wyglądasz nie tylko poza sypialnią, co działo się już wcześniej, ale także w trakcie seksu, że twoje ciało powinno w tych sytuacjach wyglądać w konkretny sposób. Wydaje się, że wywołuje to sporo presji i budzi sporo wstydu, ponieważ naturalnie ciała tak nie wyglądają. Potrzebujesz poczucia własnej wartości, aby być na to odporną.

Dziewczyny, które poznaję, czasem niemal odłączają się od swojego ciała w trakcie stosunku, oglądając i oceniając swoje zbliżenia jak widzowie. – Podrywam kogoś seksownego – zwierzyła się uczennica ostatniej klasy szkoły średniej – przytulamy się, dotykamy, całujemy i jest super. A później idziemy o krok dalej, coś się zmienia w mojej głowie i nie jestem już prawdziwą sobą. Trochę tak, jakbym mówiła „oto ja w trakcie występu, oto ja grająca rolę. Jak mi idzie? Ok, to jest trudna pozycja, ale nie trzęś się”. I myślę, co ona by zrobiła. „Ona” wzięłaby go do ust. Nie wiem nawet, kogo gram, kim jest ta „ona”. To jakaś wymyślona dziewczyna, chyba z pornosa”.

JON MARTELO to prosty człowiek. Mieszka w New Jersey i jedyne, o co dba, to „moje ciało, moja chata, moja fura, moja rodzina, mój kościół, moi kumple, moje dziewczyny, moje porno”, niekoniecznie w tej kolejności. Protagonista Don Jona z filmu o tym samym tytule, którego gra Joseph Gordon-Levitt (również scenarzysta i reżyser), Jon Martello cieszy się swoją „donżuańską” ksywką, bo „wyrywa” inną dziewczynę co weekend. Żadna jednak nie może równać się z tymi, które spotyka w sieci. – To całe pieprzenie się rozmywa – mówi – a jedyne co zostaje, to te cycki, ten tyłek, lodzik, kowbojska, od tyłu, kasa i już, nic nie muszę mówić, nic nie muszę robić, mogę się temu oddać.

W trakcie jednego z niedzielnych obiadów, na które zbierają się po kościele, w domu rodziców Jona, gdzie telewizor jest cały czas włączony na ekranie pojawia się reklama Carl Jr. Kamera zbliża się do Niny Agdal, modelki Sports Illustrated, która powoli wsmarowuje olejek w swoje błyszczące, odziane w bikini ciało. Pręży się jak kot, klęcząc na plaży z rozwianymi włosami, potem siada z rozłożonymi nogami i bierze wielki, soczysty kęs rybnej kanapki. Matka Dona odwraca głowę, bawi się kolczykiem. Jego siostra odwrócona plecami do telewizora, nie podnosi nawet oczu znad swojego telefonu. Don i jego ojciec, obaj w jednakowych białych podkoszulkach, gapią się na ekran z identycznie opadłymi szczękami. W wywiadzie na temat tej sceny Gordon-Levitt powiedział – To, co staram się przekazać, to fakt, że niezależnie od tego czy materiał jest uznany za wulgarny, czy uznany za „bezpieczny, dostępny dla każdego”, to co pokazuje, jest dokładnie takie samo.

Ma rację. Nie musisz logować się na PornHub, żeby absorbować to, co tam się dzieje. To wszystko jest już w mainstreamie. A wpływ tej rzeszy „spornonizowanych” mediów na młodych ludzi⁵⁴ – od magazynu Maxim, po reklamy Dolce&Gabbana, od Gossip Girl, po wielowątkowe gry online dla wielu uczestników, aż po nieskończoną ilość wideoklipów – nie różni się od wpływu właściwego porno. Przeciętny nastolatek jest wystawiony na czternaście tysięcy odniesień do seksu w telewizji rocznie⁵⁵. 70 procent programów w najlepszym czasie antenowym zawiera takie sceny⁵⁶. Studenci z college’ów, którzy grają w agresywne, pełne przemocy, ociekające erotyką gry online⁵⁷ są bardziej skłonni, niż ich rówieśnicy, postrzegać kobiety jako obiekty seksualne, akceptować mity związane z gwałtem i tolerować napastowanie seksualne, a także uznawać kobiety za mniej kompetentne. Uczennice college’ów, które w badaniach⁵⁸ grały w grę Second Life, używając bardzo seksownych awatarów, były bardziej skłonne do samouprzedmiotowienia w realnym życiu niż ich koleżanki, które używały normalnych postaci i – znów – były bardziej skłonne uwierzyć w kłamstwa na temat gwałtów i ich ofiar (okazuje się, że postrzeganie siebie jako obiektu sprawia, że postrzegasz w taki sposób również inne kobiety). W międzyczasie badania dziewcząt ze szkół średnich i młodszych wykazało⁵⁹, że jeśli pokazało im się erotyzowane zdjęcia sportsmenek, osiągały wyższe wyniki w teście na samouprzedmiotowienie, niż te, którym pokazano zdjęcia tych samych kobiet w trakcie, no wiecie, uprawiania sportu. Młode kobiety, które stykają się z większą ilością przeerotyzowanych przekazów, są bardziej chętne do angażowania się w seksualne zachowania⁶⁰, jak lekcje tańca na rurze, czy wybory miss mokrego podkoszulka. Określają też takie działania jako wzmacniające ich osobowość, dobre dla nich, wyzwalające. Jest prawdopodobne, że będą usprawiedliwiały erotyzację i wykazywały mniej skłonności do protestowania przeciwko niej. Innymi słowy, jak napisała Rachel Calogero⁶¹, psycholog z Uniwersytetu Kent w Anglii „Obiekty się nie sprzeciwiają”. (Nieprzetłumaczalna gra słów – Objects do not object).

Seks w telewizji i kinach może być jednocześnie nachalny i nieoczywisty⁶². Zwłaszcza taki bez zobowiązań jest przedstawiany jak coś fajnego; coś, co powinno się robić. Rzadko jest dziwny, albo śmieszny, albo wymagający, albo trochę brudny, czy aktywnie negocjowany, albo poprzedzony dyskusją o środkach zapobiegających ciąży i chorobom wenerycznym. Na tylnych siedzeniach tych limuzyn zawsze jest mnóstwo miejsca i nigdy, przenigdy nie ma dziur w drogach. Oczywiście zdarzają się wyjątki. W pierwszych sezonach Glee poruszano temat ciąży u nastolatek, seksu i niepełnosprawności, homoseksualności, biseksualności, pierwszego zbliżenia, wyśmiewania „grubych” i „dziwek” oraz natury miłości. Orange is the New Black uwielbiany przez wiele dziewczyn, które poznałam, przyniósł telewizji zupełnie nowy rodzaj przedstawienia płci i seksu, nową różnorodność. Seks w twórczości Leny Dunham jest radykalnie surowy. Do jednych z najbardziej realistycznych (i najsmutniejszych) kiedykolwiek sfilmowanych scen należy ta z 2010 roku z Tiny Furniture. Aura, dziewczyna, która dopiero co skończyła college (gra ją Dunham), wreszcie schodzi się z obiektem swoich westchnień, prostackim kucharzem z kafejki, w której pracuje. W typowej, hollywoodzkiej wersji takiego zbliżenia – w nocy, na zewnątrz, gdzieś na rampie, oboje w większości ubrani – wszystko byłoby proste i zgrabne, a kobieta natychmiast miałaby orgazm. W wersji Dunham wyglądało to mniej więcej tak: całowali się przez dziesięć sekund, on rozpiął rozporek i bez słowa skierował jej głowę w dół, powiedział, żeby „ssała mocniej”, przez cały czas przeklinając stale dzwoniący telefon, a potem przemknął wokół jej ciała, żeby wziąć ja „na pieska”. Wbijał się w nią aż do momentu ejakulacji, co trwało mniej więcej minutę. Ani przez chwilę nie spojrzał jej w twarz. Jej wyraz zmieniał się z podnieconej, przez zdziwioną, aż do zrezygnowanej. Po wszystkim pożegnał się z nią, sprawdzając smsy. Trudno to oglądać bez skrzywienia. To jest mocne, bolesne, kłopotliwe, zawstydzające i prawdziwe.

Młode kobiety dorastają w kulturze nasyconej pornografią, w której wygląd jest wszystkim, „siła” to tylko uczucie; konsumpcja jest ważniejsza niż relacje; „seksowność” jest najważniejsza, a osiągnięcie sławy – największym marzeniem, w której najprostsza droga do sukcesu dla kobiety to zaserwowanie komuś swojego ciała, zanim zrobi to ktoś inny. Jeśli Paris Hilton była przedstawicielką tego trendu dziesięć lat temu, jej niegdysiejsza najlepsza przyjaciółka robi to teraz. Kardashian jest ucieleśnieniem historii „od pucybuta do milionera”, która przeszła tę drogę za pomocą selfie, wciągając się na samą górę za ramiączka od stanika, sprytnie używając ekshibicjonizmu. Za pomocą prawdziwego geniuszu w promocji samej siebie dochrapała się ogromnego, wartego 85 milionów dolarów imperium. Tak jak Hilton, Kardashian zaistniała dzięki seks taśmie. Mówi się, że jej sprzedaż została sterowana i uzgadniana przez jej matkę. Ona też zdaje się śmiertelnie znudzona w trakcie współżycia, przez cały czas żując gumę. Jednak rozgłos, który udało jej się zyskać, dzięki plotkom zmierzającym do wyjaśnienia, czy jej taśma wyciekła celowo, czy nie, wystarczył, żeby stacja E! zainteresowała się produkcją reality show. Premiera Keeping Up with the Kardashians (KUWTK) nastąpiła w 2007 roku. Niedługo potem Kim wystąpiła w sesji zdjęciowej dla Playboya zachęcana do tego w trakcie programu przez własną matkę. Już w 2008 roku była najczęściej wyszukiwaną w Google celebrytką. Marka „Kardashian” finalnie objęła butiki, siłownie, kolekcje ubrań, kosmetyki, perfumy, bestsellerową grę wideo i jeszcze więcej. Wynegocjowała osiemnaście milionów dolarów za reklamy i prawa do transmisji swojego ślubu z gwiazdą koszykówki – Krisem Humpriesem (małżeństwo trwało siedemdziesiąt dwa dni, co wywołało plotki, że od początku miało być tylko medialna farsą). W 2015 roku znalazła się na 33 miejscu listy magazynu Forbes najlepiej opłacanych celebrytów. Kiedy to piszę, na Instagramie obserwują ją 44 miliony użytkowników (ona sama obserwuje tylko 96 osób). Tym samym zdetronizowała Beyonce jako osobę z największą ilością fanów na stronie. Podobno zarabia do 25 tysięcy dolarów za sponsorowany post na Twitterze i średnio sto tysięcy dolarów za pojawienie się w jakimś miejscu. Jej wspomniany uprzednio pełny tyłeczek na okładce magazynu Paper może nie „rozsadził Internetu”, ale wygenerował niemal szesnaście milionów odsłon strony w zaledwie trzydzieści godzin. Obecnie jest żoną jednego z najsławniejszych hip-hopowców na świecie. W odzie poświęconej ich miłości napisał wzruszająco, że wiedział, że może być jego „partnerką, dziewczyno”, kiedy „zapłodniłem twoje usta, dziewczyno”. Mają córkę, North West, obecnie małego berbecia. Ciekawe jak zareagują na jej pierwszą seks taśmę.

To wspinanie się Kim na szczyt jest perfekcyjną mieszanką mediów społecznościowych, pop kultury i porno kultury. Jej sława nie wynika z jej talentu, dokonań, czy umiejętności, a raczej z nieustannego uganiania się za zwracaniem uwagi innych. Jest sławna z bycia sławną. Co ciekawe – jej fani najczęściej opisują ją, jako osobę prawdziwą, w której odnajdują siebie. (Oczywiście najpierw używają określenia „seksowna”). Wydaje się być prawdziwa, nawet kiedy wszyscy widzą, że cała jej „realność” jest absolutnie sztuczna, poprawiana, ustawiona, edytowana, promowana wszędzie i ozdabiana metkami z nazwami marek. Być może lepiej niż ktokolwiek inny Kim stała się mistrzem tworzenia produktu ze swojego ciała. Wykoncypowała, w jaki sposób jako kobieta okiełznać przeciwstawne wymagania mediów i wyciągnąć z tego krociowe zyski. Po raz kolejny może to być odczytane, jako wzmocnienie pozycji kobiet, ale tylko wtedy, kiedy przyjmiemy, że definicja tego określenia pozwala na utrwalanie zużytych stereotypów na temat kobiet. Dziewczęta zwracają uwagę na jej styl, etykę pracy i bogactwo – czy nie są to prawdziwe cnoty? Tak jak wyjaśnił nam blog Sociological Images w poście opublikowanym tuż po zainstalowaniu figury woskowej Kim w salonie Madame Tussaud, prawdziwy jej wkład polegał na kunsztownej „transakcji patriarchalnej”⁶³, jej akceptacji ról i zasad, które są dla kobiet krzywdzące w zamian za jakikolwiek ochłap, jaki jest w stanie wyrwać. Niepodobna stwierdzić, że sukces Kardashian jest korzystny dla kogokolwiek poza nią samą (no dobrze, może pomógł jeszcze jej siostrom). To roszczeniowy feminizm, podkreślony jeszcze przez przewrotny tytuł jej książki wydanej w 2015 roku – „Samolubna”. Nawet Tina Brown, była redaktor naczelna magazynu Vanity Fair, która tak naprawdę wynalazła plotkarskie dziennikarstwo, była zaniepokojona, że okładka Vouge’a z 2014 roku pokazała Kim jako ideał, do którego młode kobiety mogą dążyć. – Te aspiracje – napisała Brown – mają niewiele wspólnego z choćby cieniem doskonałości, czy to charakteru, czy zachowania. Nasze marzenia i nadzieje stały się po prostu tandetne⁶⁴.

Gdyby tylko ten scenariusz obecny w naszej przeseksualizowanej kulturze poszerzył wizję bycia „seksowną” o więcej rozmiarów, odcieni skóry, identyfikacji seksualnej, preferencji seksualnych i wieku. Gdyby uczył, że to jak dziewczyna czuje się w swoim ciele, jest ważniejsze od tego, co myślą o nim inni. Gdyby przypominał, że ani ich wartość, ani ich pozycja jako kobiet nie zależą od wielkości ich piersi, brzucha, czy tyłka. Gdyby podkreślał, że mają prawo do etycznego, wzajemnego, przyjemnego dla obu stron seksu. Może wtedy bym się do niego przekonała. Jednak ciało jako produkt to nie to samo, co ciało jako podmiot. Dokładnie tak samo jak uczenie się, jak stać się pożądaną, nie jest tym samym, co eksploracja własnego pożądania: życzeń, potrzeb, odczuwania radości, pasji, bliskości, ekstazy. Nie dziwi mnie, że dziewczyny czują się „mocne”, kiedy czują się seksowne. Prezentuje się im taki schemat cały czas, jako pierwszy warunek sukcesu na jakiejkolwiek płaszczyźnie. Jednak prawda jest taka, że „seksowność” ukazuje seksualność przez odczłowieczony pryzmat, niezależnie od tego kto ma nad tym „kontrolę”. To tak, jakby niektóre kobiety miały nieustannie emanować seksem, a innym odmawiano jakiejkolwiek seksualności. „Seksowne” dziewczyny twierdzą, że bycie postrzeganą, jako seksualnie pewną siebie jest ważniejsze niż wiedza na temat własnego ciała. Z tego powodu w wielu przypadkach cały ten rezon i przekonanie o własnej atrakcyjności można z nich zdjąć wraz z ubraniami.