OD AUTORA

Oddajemy do rąk Państwa pierwszy tom z cyklu „Domowe terapie lecznicze”. Został on w całości poświęcony kuracjom wodnym uznanego na świecie bawarskiego duchownego księdza Sebastiana Kneippa, czyli prostym, niezwykle skutecznym domowym zabiegom wodnym – kąpielom, polewaniom, obmyciom czy hartowaniu – które pozwolą nam leczyć dolegliwości, łagodzić jej skutki, ulżyć w bólu, przywrócić komfort życia i dobre samopoczucie albo poprawić odporność organizmu.

Być może pewne wspomnienia tych kuracji mają Państwo w pamięci, bo wiedza i metody ks. Kneippa (1821– 1897), mające już ponad 150 lat, były doskonale znane także w Polsce, promowane przez naszych dziadków albo rodziców. Jeśli ktoś słyszał radę, by chodzić boso po mokrej trawie (albo śniegu!) lub brać chłodne kąpiele – w niemal lodowatej wodzie – dla podniesienia odporności, albo wie, że na migrenę, bóle głowy, złe samopoczucie są „wodne” sposoby, to z całą pewnością poznał fragment programu ponad stu zabiegów wodnych ks. Kneippa.

Warto wspomnieć, że ten wielki propagator kuracji wodnych, popularnie zwany „doktorem od wody”, nosił w sobie poczucie szczególnej misji, odkąd w lodowatych wodach Dunaju sam wyleczył się z gruźlicy płuc. Kneipp zbudował swój program zdrowotny w oparciu o rzetelną wiedzę i doświadczenie. Większość zabiegów z jego hydroterapii, inaczej wodnolecznictwa, zostało potwierdzonych przez nauki medyczne. Dzisiaj nikt ze świata nauki nie kwestionuje dobroczynnego wpływu wody stosowanej zewnętrznie na organizm ludzki.

Ogromnym walorem tej książki jest jej poradnikowy charakter. Na jej łamach znajdą Państwo najważniejsze kuracje wodne Kneippa, przydatne w codziennym życiu i w różnych dolegliwościach. Co najważniejsze, aby zażywać zbawiennych kąpieli nie muszą Państwo wybierać się do ośrodków odnowy biologicznej ani budować własnego minispa. Prezentujemy wyłącznie zabiegi, które niemal beznakładowo można przeprowadzić w domu.

Z przyjemnością zapewniam o ich skuteczności. Wystarczy wypróbować na codzienne zmęczenie tak zwane expresso Kneippa albo zimnych kąpieli twarzy na zmęczenie, a będą Państwo niezwykle zadowoleni, że dotarli do tak cennej praktycznej wiedzy.

Zachęcając do lektury, namawiam do skompletowania całej serii „Domowych kuracji leczniczych”, bo każdemu z tych tomów trudno będzie odmówić racji. Wystarczy wspomnieć, że najnowszy, drugi, poświęcimy zaleceniom zdrowotnym Kneippa w konkretnych dolegliwościach, w różnych jednostkach chorobowych.

Zofia Ciecierska

HYDROTERAPIA

Hydroterapia, inaczej wodolecznictwo, należy do najstarszych znanych ludzkości metod leczenia i polega na zewnętrznym stosowaniu wody w celu leczenia konkretnych dolegliwości, a także profilaktyki.

Już starożytni, m.in. w Pamukkale (obecnie Turcja), korzystali z kąpieli w źródłach termalnych, z których wypływa woda o temperaturze od 35 do blisko 100 stopni Celsjusza

Od pradawnych czasów woda była uważana za źródło życia i stosowana jako środek leczniczy. Terapeutyczne właściwości wody wykorzystywano w wielu kulturach już od najdawniejszych czasów. Uzdrawiająca moc wody była znana starożytnym Egipcjanom, Grekom i Rzymianom, Chińczykom i Japończykom. Terapia wodą była zalecana przez greckiego lekarza Hipokratesa jako naturalny środek leczniczy w różnych dolegliwościach, szczególnie w postaci kąpieli w wodzie o różnych temperaturach. Z Grecji wodolecznictwo przeniesiono do Rzymu. Słynne termy (np. Karakalli) służyły nie tylko do kąpieli, ale wykorzystywano je także do celów leczniczych. W wiekach średnich, a później w czasach nowożytnych, hydroterapia została zapomniana. Powróciła do łask dopiero w XIX stuleciu.

Współcześnie nikt już nie kwestionuje leczniczego wpływu wody na organizm ludzki jako nośnika bodźców termicznych, chemicznych, mechanicznych i elektrycznych.

HYDROTERAPIA KSIĘDZA KNEIPPA

W XIX wieku doktor od wody, ks. Sebastian Kneipp, przekonywał, że woda jest „podstawowym, najdoskonalszym i najbardziej wszechstronnym” lekiem dla ciała.

Bawarski duchowny, dzięki swojej wyjątkowej intuicji, przyczynił się do powstania ważnego systemu leczenia i profilaktyki. Zachęcał do większej troski o własne zdrowie, wzmacniania mechanizmów obronnych poprzez odpowiednie hartowanie organizmu. Podstawę jego terapii stanowiły zabiegi wodne, a łatwość ich wykonania sprawiała, że terapia ta stała się ulubioną formą sanatoryjnych i domowych zabiegów leczniczych, a także profilaktyki zdrowia.

Metoda Kneippa oparta jest na kompleksowym oddziaływaniu wody na organizm. Celem hydroterapii jest uporządkowanie i wzmocnienie funkcji fizjologicznych organizmu człowieka, zakłóconych przez szybko postępujące zmiany w środowisku naturalnym i negatywne skutki postępu technicznego.

Temperatura wody jest kluczem do sukcesu w terapii księdza Kneippa

W zabiegach Kneippowskich podstawowym czynnikiem leczniczym jest bodziec termiczny wody, który wywołuje pozytywne reakcje w organizmie, m.in. wzmocnienie odporności organizmu, poprawę krążenia, pobudzenie układu nerwowego, ożywienie ciała i odświeżenie skóry.

Metoda księdza Kneippa w swoich pierwotnych założeniach była bardzo prosta. Polegała przede wszystkim na polewaniu ciała zimną wodą, chodzeniu boso po mokrej trawie (śniegu), brodzeniu w wodzie i na ruchu na świeżym powietrzu.

Sebastian Kneipp

(1821–1897), bawarski ksiądz katolicki, jeden z najbardziej znanych na świecie zwolenników hydroterapii, ziołolecznictwa oraz racjonalnego sposobu odżywiania się

Złota reguła kuracji wodnych Kneippa: stosować tyle ciepła, ile jest konieczne i tyle zimna, ile tylko jest możliwe.

Z biegiem czasu w hydroterapii, na bazie metody Kneippa, zaczęto stosować więcej zabiegów wodnych z wykorzystaniem zimnej wody, takich jak: polewania, zawijania, okłady, zmywania i nacierania. Natomiast ze zmiennocieplnych zabiegów wodoleczniczych stosowano kąpiele całkowite i kąpiele nóg. Najczęstszym zabiegiem stosowanym przez Kneippa i jego uczniów było polewanie ciała wodą. Używano zwykle zimnej wody. Jedynie w przypadku osób bardziej osłabionych stosowano wodę o temperaturze 28°C. Zabieg trwał od 1–3 minut. Kneipp wyznawał zasadę, że należy stosować tyle ciepła, ile jest konieczne i tyle zimna, ile tylko jest możliwe. Współczesne kliniki, zwłaszcza w Niemczech i Austrii, stosujące unowocześnioną hydroterapię księdza Kneippa, wykorzystują w terapii blisko sto dwadzieścia zabiegów.

Współczesna medycyna pozytywnie ocenia hydroterapię księdza Kneippa jako terapię wspomagającą proces leczenia różnych dolegliwości, a także jako profilaktykę zdrowia. Potwierdza, że woda wywiera bardzo korzystny wpływ na organizm człowieka: poprawia krążenie, wzmacnia odporność, przywraca wewnętrzną równowagę i dodaje energii, dlatego hydroterapia Kneippa z powodzeniem stosowana jest w przypadku: zaburzeń pracy serca, bólów migrenowych, słabej odporności organizmu na różne infekcje, zaburzeń sennych, kłopotów z krążeniem, nadciśnienia i zbyt niskiego ciśnienia krwi.

Wodolecznictwo to tani skuteczny środek zarówno leczniczy, jak i profilaktyczny. Ale jak każda terapia ma swoje zasady, wypracowane starannie między innymi przez lata badań księdza Kneippa. Jest wśród nich na przykład reguła, by po zabiegach leczniczych nie wycierać ciała ręcznikiem. Powoduje to bowiem miejscowe tarcie, czyli powstawanie uczucia ciepła. Jest to zjawisko niekorzystne. Natomiast ciało niewytarte samo równomiernie się rozgrzewa. Po zabiegu wskazany jest lekki ruch, spacer po pokoju, ćwiczenia gimnastyczne (minimum 15 minut).

Doktor od wody

Sebastian Kneipp urodził się 17 maja 1821 roku, w niemieckiej wsi Stephansried w Bawarii, jako piąte dziecko niezbyt zamożnej tkackiej rodziny. Początkowo przygotowywał się do zawodu czeladnika tkackiego. Dopiero w wieku 23 lat został uczniem gimnazjum w Dillingen, które ukończył po czterech latach. W wieku 27 lat, w 1848 roku, wstąpił do seminarium duchownego, o czym marzył od dzieciństwa. Zawsze był chorowity, ale po roku studiów teologicznych zapadł na ciężką gruźlicę płuc (wówczas zwaną suchotami). Stan był ciężki, miewał częste krwotoki z płuc, lekarze nie dawali mu żadnych szans na przeżycie – w tamtych czasach gruźlica płuc była wyrokiem śmierci – dalsza nauka stała się niemożliwa.

Choremu Sebastianowi wpadło wówczas w ręce dzieło świdnickiego lekarza Johanna Siegmunda Hahna (1696–1773), na temat siły leczniczej świeżej wody „przy jej użyciu zewnętrznym i wewnętrznym”. Już w XVIII wieku Świdnica była ważnym ośrodkiem propagującym wodolecznictwo, dzięki niezwykle wykształconym lekarzom z rodziny Hahnów. Idąc za radami doktora Hahna, zdesperowany student podjął się zalecanych zabiegów. Mimo że był tak poważnie chory, kaszlący, rozgrzany gorączką, wybiegał z domu nad Dunaj, zdzierał z siebie ubrania i zanurzał się po szyję w lodowatej wodzie rzeki. Gdy doliczył do trzech, wyskakiwał z wody, ubierał się bez wycierania i biegł do domu, ile sił w nogach. Dodatkowo stosował kąpiele częściowe i polewania wodą. Wynik był zadziwiający – po trzech zabiegach poczuł się ożywiony i zdrowszy, więc po trzech dniach powtórzył eksperyment. Następna seria zabiegów jeszcze bardziej poprawiła jego stan zdrowia – czuł się wzmocniony i odświeżony. Od tej chwili dwa, trzy razy w tygodniu brał krótką kąpiel w lodowatych wodach Dunaju.

Kneipp kąpielami w lodowatych wodach Dunaju wyleczył się z gruźlicy płuc. Wtedy budził zdumienie, dzisiaj kąpiele w zimnej wodzie (nawet lodowatej) stosuje się dla podniesienia odporności
albo regeneracji mięśni po intensywnym treningu.

Wkrótce okazało się, że zabiegami wodoleczniczymi znacznie podreperował stan zdrowia i… wyleczył się z gruźlicy. Dalsze życie uważał za podarowane przez Boga. W 1850 roku wstąpił do Seminarium Duchownego Georgianum w Monachium, by w wieku 31 lat w katedrze augsburskiej przyjąć święcenia kapłańskie.

Prawdopodobnie od 1855 roku Kneipp rozpoczął systematyczne badania nad kuracjami wodnymi, od czasu do czasu modyfikując temperaturę wody, czas i formę zabiegów. Eksperymenty doprowadziły go do opracowania naturalnych metod leczenia wielu schorzeń. Zaczął odnosić spektakularne sukcesy w leczeniu, a leczył wszystkich, bez względu na pochodzenie społeczne, nikomu nie odmawiał pomocy, a za swoje usługi nie pobierał opłat. Jego metoda stała się bardzo popularna, początkowo tylko w Niemczech, a później również w innych częściach Europy.

Ksiądz Kneipp był wikarym w kilku miejscowościach (Biberbach, Boos), natomiast w 1881 roku został proboszczem w Wörishofen. Nie ograniczał się do posługi duchowej, lecz był przekonany, że musi pomagać innym w walce z chorobami, propagując wodolecznictwo, któremu sam zawdzięczał odzyskanie zdrowia. Zbudował trzy domy kuracyjne w Wörishofen: czynne do dzisiaj Sebastianeum i Kneippianeum oraz dla dzieci Kinder-Asyl. Rocznie zabiegom hydroterapii poddawał nawet dwadzieścia pięć tysięcy kuracjuszy. Starał się leczyć zgodnie ze stanem odpornościowym organizmu.

Przemówienie księdza Kneippa w hali w Bad Wörishofen. Rycina z 1895 r.

Kneippianeum & Sebastianeum w Bad Wörishofen stosuje hydroterapię ks. Kneippa, reklamując ją jako profilaktykę i leczenie metodami wysokiej jakości medycyny naturalnej, fot. www.gesundes-bayern.de

Ksiądz Kneipp jest autorem kilku ważnych książek z dziedziny hydroterapii, z których „Moje leczenie wodą” przyniosło mu największą popularność. Zostało przetłumaczone na siedemnaście języków, a autor zyskał miano „wodnego doktora”.

Ksiądz Kneipp jest uważany za jednego z twórców medycyny naturalnej i naturalnego stylu życia. W swoim programie zachowania zdrowia łączył hydroterapię, higienę i pielęgnację ciała, ziołolecznictwo, ćwiczenia fizyczne i zdrową dietę. Był przekonany, że harmonia duszy i ciała to podstawa zdrowia.

W swoich publikacjach Kneipp opisał sto dwadzieścia różnych zabiegów, kuracji wodnych.

Był jednym z uznanych promotorów najprostszych nawyków zdrowego stylu życia, takich jak: codzienne mycie, spacery i zasady zdrowego odżywiania. Dzięki Kneippowi przykładamy dużą wagę do częstego wietrzenia mieszkania, zwłaszcza sypialni oraz spania w nieprzegrzewanych pomieszczeniach.

Ksiądz Sebastian Kneipp był również propagatorem codziennej higieny, codziennego mycia się. Dzięki niemu mieszkańcy Europy Zachodniej przyzwyczaili się do wody i zaczęli częściej się myć.

W dziewiętnastowiecznej Europie jedynie Anglicy dbali o higienę osobistą, obywatele innych narodowości nie mieli w domach wanien i nie kąpali się zbyt często.

PROGRAM ZDROWIA KSIĘDZA KNEIPPA

Dostępne w wersji pełnej

DOMOWA HYDROTERAPIA KNEIPPA DZISIAJ

Dostępne w wersji pełnej

DOMOWE ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE.
PORADNIK

Dostępne w wersji pełnej

POLEWANIA

Dostępne w wersji pełnej

OBMYWANIE CIAŁA

Dostępne w wersji pełnej

ZABIEGI HARTUJĄCE ORGANIZM
WEDŁUG KSIĘDZA KNEIPPA

Dostępne w wersji pełnej

KĄPIELE (domowa terapia w wannie)

Dostępne w wersji pełnej

ZAWIJANIA, OKŁADY, KOMPRESY

Dostępne w wersji pełnej

Opracowanie graficzne i korekta

Oficyna Wydawnicza Edytor.org

Lidia Ciecierska

Zdjęcia

stock.chroma.pl, pl.123rf.com

Rysunki odręczne

Magdalena Zwolak

© by Zofia Ciecierska

© by Wydawnictwo „Bernardinum” Sp. z o.o., Pelplin 2017

Wydanie pierwsze

Pelplin 2017

ISBN 978-83-8127-043-4 (tom 1)

Wydawnictwo „Bernardinum” Sp. z o.o.

ul. Biskupa Dominika 11, 83-130 Pelplin

tel. 58 536 17 57, fax 58 536 17 26

bernardinum@bernardinum.com.pl

www.bernardinum.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com