Tom McCarthy

RESZTKI

Przełożył

Jerzy Malinowski

Tytuł oryginału: Remainder

Copyright © Tom McCarthy, 2006

All rights reserved.

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Copyright © for the Polish translation by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Wydanie I

Warszawa

Moim rodzicom

1

O samym wypadku mogę powiedzieć niewiele. Prawie nic. Spowodowało go coś spadającego z nieba. Jakieś urządzenie. Jakieś części, elementy. I to już naprawdę wszystko; wszystko, co mogę ujawnić. To niewiele – zdaję sobie z tego sprawę.

Nie chodzi też o to, że się wstydzę. Po prostu i po pierwsze, nawet nie pamiętam samego zdarzenia. Mam pustkę w głowie – biała tablica, czarna dziura. Noszę w sobie jakieś mgliste wspomnienia, półimpresje: jak jestem, a właściwie, jak mam być za chwilę uderzony; niebieskie światło; jakieś smugi; światła innej barwy; unoszę się nad jakąś tacą czy łóżkiem. Ale skąd pewność, że te wspomnienia są prawdziwe? Skąd pewność, że nie są wytworem mojego udręczonego umysłu albo że nie wyciągnięto ich z jakiegoś jego zakamarka po to tylko, żeby wypełnić dziurę – cały krater – jaki spowodowało uderzenie? Umysł to skomplikowana i przebiegła rzecz. Prawdziwy cwaniak.

No i ten Wymóg. Klauzula. Warunki ugody zawartej pomiędzy moim prawnikiem a instytucjami, organizacjami – nazwijmy je ciałami – odpowiedzialnymi za to, co mi się przytrafiło, zakazujące mi wypowiadania się publicznie (znam tę część umowy na pamięć) na temat charakteru i/lub szczegółów wypadku pod groźbą utraty otrzymanej rekompensaty finansowej wraz z wygenerowanymi (dobre słowo: „wygenerowanymi”) przez nią dodatkowymi zyskami. Mój prawnik uprzedził mnie pełnym powagi tonem, że na cofnięciu odszkodowania mogłoby się nie skończyć. Że, ujmijmy to w ten sposób: pętla mogłaby się zacisnąć mocniej.

Ugoda. To jedno słowo: ugoda. U-go-da. Kiedy leżałem na plecach, w żałosnym stanie, obandażowany, na wyciągu, podłączony do rurek i przewodów, które coś we mnie wtłaczały, a coś innego wysysały, elektronicznych mierników i mechanicznych miechów unoszących moją klatkę piersiową, których buczenie i zgrzytanie przenikało moje bezużyteczne ciało i narządy jak morska woda przenika przez gąbkę – przez te wszystkie miesiące spędzone w szpitalu to słowo pojawiło się we mnie, zakorzeniło i zaczęło rosnąć. Ugoda. Wkradło się i przedarło przez śpiączkę: Greg musiał wspomnieć o ugodzie, kiedy przyszedł pogapić się na to, co spowodował wypadek. Kiedy granice całkowitej niepamięci rozszerzyły się nieco i w mojej wciąż pozbawionej świadomości głowie zaczęły się pojawiać całkiem realne kształty i obrazy – głównie stadionów sportowych, bieżni i murawy do gry w krykieta, nad którymi dominował głos komentatora zachęcający mnie do wspólnego z nim prowadzenia relacji, pojawiło się słowo ugoda – rozmawialiśmy o ugodzie, choć żaden z nas nie widział jeszcze, czego ona dotyczy. Kilka tygodni później, kiedy wybudziłem się ze śpiączki, gdy zaprzestano karmienia mnie przez rurkę i zacząłem jeść kleiki, ta środkowa sylaba słowa ugoda, nieszczęsne „go” odbijało mi się czkawką przy każdej próbie przełykania. Od samego początku dławiłem się tą Ugodą.

Jeszcze później, w ciągu długich tygodni, kiedy siedziałem już na łóżku zdolny do myślenia i mówienia, choć wciąż niepamiętający niczego o sobie, Ugoda stała się dla mnie solidnym oparciem, przyszłością rekompensującą mi brak przeszłości, czymś, co pozwoli mi stać się kimś lepszym i pełniejszym. Kiedy w końcu zaczęła mi wracać pamięć – stopniowo, w odcinkach, niczym pojedyncze epizody z nudnawej opery mydlanej – ale wciąż jeszcze nie mogłem chodzić, pielęgniarki mówiły, że Ugoda postawi mnie na nogi. Siedziałem w gipsowym pancerzu, czekając, aż pozrastają mi się kości, kiedy przyszedł Marc Daubenay i poinformował mnie o postępach przy zawieraniu Ugody. Kiedy sobie poszedł, siedziałem i myślałem o setach – sześciu gemach w tenisa, kompletach filiżanek ze spodkami, teatralnej scenerii, wzorach. Myślałem o ludzkich siedliskach w zamierzchłych czasach, wioskach przycupniętych pod nieprzyjaznym niebem. Myślałem o ludziach – chyba tancerzach albo żołnierzach – kucających, zwartych, gotowych, czekających na początek jakiegoś wydarzenia.

Później, dużo później, Ugoda wybiła się na pierwszy plan. Cztery miesiące wcześniej wyszedłem ze szpitala, miesiąc temu skończyłem fizykoterapię. Mieszkałem sam na przedmieściach Brixton, w dwupokojowym mieszkaniu. Nie pracowałem. Firma zajmująca się badaniem rynku, z którą byłem związany przed wypadkiem, miała płacić za moje zwolnienie lekarskie do końca maja. Teraz był kwiecień. Nie miałem ochoty wracać do pracy. Nie miałem ochoty robić czegokolwiek. I nic nie robiłem. Dni mijały mi na najbardziej rutynowych czynnościach – wstawaniu i myciu się, chodzeniu na zakupy i powrotach do domu, czytaniu gazet, siedzeniu w mieszkaniu. Czasami oglądałem telewizję, ale niewiele; nawet to wydawało mi się zbytnią aktywnością. Od czasu do czasu jechałem metrem do Angel, do biura Marca Daubenaya. Najczęściej zaś siedziałem w domu i nic nie robiłem. Miałem trzydzieści lat.

W dniu, kiedy doszło do Ugody, miałem coś do zrobienia – musiałem pojechać na lotnisko Heathrow i odebrać stamtąd znajomą. Starą znajomą. Przylatywała z Afryki. Już miałem wychodzić z mieszkania, kiedy zadzwonił telefon. To była sekretarka Daubenaya. Podniosłem słuchawkę i usłyszałem jej głos:

– Olanger i Daubenay. Biuro Marca Daubenaya. Łączę pana.

– Słucham? – odezwałem się.

– Łączę pana – powtórzyła.

Pamiętam, że poczułem zawroty głowy. Wszystko, czego nie rozumiem, wywołuje u mnie zawroty głowy. Od czasu wypadku nauczyłem się robić wszystko wolniej, świadomie wykonywać każdy ruch i czynność. I nie dlatego, że taką formę wybrałem; to po prostu jedyny sposób. Zwykle kiedy nie rozumiem jakichś słów, zdaję się na kogoś z mojego personelu. Ale tego kwietniowego dnia, gdy zadzwoniła sekretarka Daubenaya, nie miałem personelu, a zresztą – i tak nie potrafiliby mi pomóc. Nie wiedziałem, do kogo mówiła „pan” – do Daubenaya czy do mnie. Moglibyście uznać, że to trywialna różnica, ale już ta drobna niepewność wystarczyła, bym poczuł mętlik w głowie. Oparłem się mocno dłonią o ścianę w salonie.

Po kilku sekundach w słuchawce rozległ się głos Daubenaya.

– Halo? – odezwał się.

– Halo? – powtórzyłem.

– Udało się – powiedział Daubenay.

– Tak, to ja – odparłem. – Twojej sekretarce udało się nas połączyć.

– Posłuchaj! – W głosie Daubenaya słychać było podniecenie; nie słuchał tego, co do niego mówiłem. – Posłuchaj, poddali się!

– Kto? – zapytałem.

– Kto? Oni! Tamci. Ugięli się.

– Och… – odparłem i stałem tam, opierając się ręką o ścianę. Pamiętam, że była żółta.

– Zaproponowali – ciągnął Daubenay – umowę na bardzo korzystnych warunkach.

– Jakie to warunki? – zapytałem.

– Jeśli chodzi o ciebie, nie możesz się wypowiadać publicznie na temat wypadku. Na dobrą sprawę powinieneś zapomnieć, że miał on kiedykolwiek miejsce.

– Już zapomniałem – odpowiedziałem. – Zacznijmy od tego, że nie pozostały mi z tamtego czasu żadne wspomnienia.

Jak już wcześniej mówiłem, to była prawda. Ostatnie wyraźne wspomnienie, jakie mi pozostało, to ostre podmuchy wiatru na jakieś dwadzieścia minut przed uderzeniem.

– Nie o to im chodzi – tłumaczył Daubenay. – Musisz się zobowiązać, że nie będziesz ich skarżył za wypadek.

Dłuższą chwilę myślałem, nim wreszcie zrozumiałem, o co chodzi. A potem zapytałem:

– Ile mi zapłacą?

– Osiem i pół miliona – odparł Daubenay.

– Funtów? – zapytałem.

– Funtów – potwierdził Daubenay. – Osiem i pół miliona funtów.

Kolejną chwilę zajęło mi uświadomienie sobie, jak to dużo pieniędzy. Kiedy to już do mnie dotarło, oderwałem rękę od ściany i gwałtownie obróciłem się w stronę okna. Zrobiłem to tak energicznie, że pociągnąłem i wyrwałem ze ściany kabel telefoniczny wraz z gniazdkiem. Z otworu w ścianie zwisały teraz pochlapane grudkami tynku przewody.

– Halo? – zawołałem do słuchawki.

Niedobrze; połączenie zostało przerwane. Stałem tam, nie wiem jak długo, z głuchą słuchawką w ręku, wpatrując się w uszkodzoną ścianę. Wyglądało to paskudnie, jakby coś z czegoś wylazło.

Do rzeczywistości przywołał mnie odgłos klaksonu przejeżdżającego samochodu. Wybiegłem z mieszkania, żeby z budki telefonicznej zadzwonić do Marca Daubenaya. Najbliższa znajdowała się za rogiem, na Coldharbour Lane. Kiedy przechodziłem przez ulicę, przy której mieszkam, i skręcałem w drugą, prostopadłą do niej, uświadomiłem sobie wysokość sumy: osiem i pół miliona. Wyobraziłem sobie jej kształt. Ósemka była idealna, zgrabna: w nieskończoność powracające do siebie krzywizny. Ale ta połowa? Dlaczego dodali połowę? Ta połowa powodowała nieład: taka resztka, pozostałość. Moja roztrzaskana w wyniku wypadku rzepka wygoiła się, ale pozostał jeden luźny odłamek. Lekarze nie zdołali go wydobyć, krążył więc swobodnie i zupełnie niepotrzebnie w ciele wokół kolana. Czasem dostawał się pomiędzy kości stawu, klinując go i blokując, w efekcie wywołując stan zapalny nerwów i mięśni. Pamiętam, że idąc tamtego dnia ulicą i myśląc o pozostałym ułamku, tej połowie, wyobrażałem ją sobie jako odłamek w swoim kolanie i krzywiłem się z niezadowolenia. „Sama ósemka byłaby lepsza”.

Poza tym zachowywałem całkowitą obojętność. Wciąż słyszałem, że Ugoda pomoże mi się pozbierać i pozwoli rozpocząć życie od nowa, ale w zasadzie nie czułem się inaczej niż przed telefonem sekretarki Marca Daubenaya. Zadarłem głowę i spojrzałem na niebo; ono również pozostało obojętne – był zwykły wiosenny dzień, słoneczny, choć nie jaskrawy, ani zimny, ani ciepły. Minąłem zaparkowanego w połowie długości ulicy swojego forda fiestę i zerknąłem na wgnieciony lewy tylny błotnik. Ktoś w Peckham stuknął mnie i uciekł, mniej więcej miesiąc przed wypadkiem. Zamierzałem naprawić uszkodzenie, ale po wyjściu ze szpitala wydało mi się to, podobnie jak większość innych rzeczy, zupełnie nieistotne i dlatego karoseria za tylnym lewym kołem wciąż pozostawała wgnieciona i pofałdowana.

Na końcu ulicy prostopadłej do mojej skręciłem w prawo i przeszedłem na drugą stronę. Obok stał dom, na który jakieś dziesięć miesięcy temu, a dwa miesiące przed moim wypadkiem, uzbrojony oddział policji zorganizował nalot. Poszukiwali kogoś i, jak przypuszczałem, musieli dostać cynk. Zamknęli z obu stron ulicę i przypuścili atak. Snajperzy w kamizelkach kuloodpornych skryci za samochodami i słupami ulicznych latarni wycelowali lufy karabinów w okna. Mijałem właśnie ten odcinek ulicy, który policjanci zamienili wtedy w ziemię niczyją, kiedy uświadomiłem sobie, że nie mam przy sobie numeru telefonu do Marca Daubenaya.

Zatrzymałem się dokładnie pośrodku ulicy. Nie przejeżdżał akurat żaden samochód. Stałem chwilę, sam nie wiem jak długo, idealnie na linii strzału snajperów, zanim zdecydowałem się zawrócić do domu po numer telefonu. Wyciągnąłem przed siebie dłonie, zamknąłem oczy i wróciłem wspomnieniami do chwili przed wypadkiem, gdy smagały mnie porywy wiatru. Wspomnienie tamtego momentu sprawiło, że od stóp do ramion i dalej wzdłuż szyi przebiegł mnie dreszcz. Trwało to zaledwie ułamek sekundy – ale przez tę właśnie chwilę nie pozostałem obojętny. Odczuwałem emocje – wielki spokój. Bardzo dobrze pamiętam to uczucie: stałem tam z wyciągniętymi dłońmi i czułem wielki spokój.

Wróciłem do swojego mieszkania; nie tą ulicą, którą tu dotarłem, ale równoległą do niej. Znalazłem numer telefonu Marca, po czym ponownie udałem się poprzednią drogą, ulicą prostopadłą do mojej. Jeszcze raz minąłem swój samochód z tym jego wgnieceniem. Facet, który mnie stuknął, wymusił pierwszeństwo i wjechał we mnie z drogi podporządkowanej, a potem uciekł. To samo było z moim wypadkiem – wina tego drugiego. Ponownie minąłem oblężony niegdyś dom. Człowieka, którego policja szukała, nie było w nim. Kiedy w końcu zdali sobie z tego sprawę, snajperzy opuścili swoje stanowiska, a zwykli funkcjonariusze zwinęli żółto-czarne taśmy odgradzające zagrożony rejon. Wystarczyło przejeżdżać tamtędy kilka minut później, a nikt nie zorientowałby się, że cokolwiek się działo. A przecież działo się. Musiał pozostać jakiś ślad – choćby w pamięci tych czterdziestu, pięćdziesięciu, sześćdziesięciu przechodniów, którzy zatrzymali się, by się pogapić. Wszystko pozostawia swój ślad.

Moja rozmowa z Daubenayem urwała się w trakcie jej trwania. Wrzuciłem do automatu pięćdziesięciopensówkę, wybrałem numer i w słuchawce odezwała się recepcjonistka. Widywałem ją wcześniej wielokrotnie. Była bystra i bardzo oficjalna, tuż po trzydziestce, z nieco końską twarzą.

– Olanger i Daubenay, dzień dobry – odezwała się.

Oczami wyobraźni widziałem biurko, za którym siedziała, skórzane fotele w recepcji, szklany stolik do kawy. Nisko osadzone okno po jej prawej stronie wychodziło na wybrukowane podwórko.

– Poproszę z biurem Marca Daubenaya – powiedziałem.

– Łączę.

Zapadła cisza, ale nie typowo biurowa, tylko taka, gdy brak połączenia. Wspomnienie biura kancelarii Olanger i Daubenay wyparł widok zakratowanej witryny korporacji taksówkowej Movement Cars, znajdującej się tuż obok budki telefonicznej. Szyld głosił: „Lotniska, dworce kolejowe, lekkie, przeprowadzki, odległość nie gra roli”. Jakiś mężczyzna dźwigał na ramionach automat do napojów, pochylając się nieco w wejściu. Zastanowiłem się na ten widok, co w tym kontekście oznaczają „przewozy z lekkim bagażem”, i znów poczułem lekkie zawroty głowy. „Lotniska” – brzmiał anons na witrynie. Przecież za nieco ponad godzinę miała wylądować na Heathrow moja przyjaciółka Catherine. W słuchawce usłyszałem kliknięcie, a potem głos sekretarki Marca Daubenaya.

– Biuro Marca Daubenaya.

Ta kobieta była starsza, po czterdziestce. Ją też widywałem, ilekroć odwiedzałem Marca Daubenaya. To ona dzwoniła do mnie kilka minut temu. To ona zawsze miała poważny, srogi, biczujący wyraz twarzy. Nigdy się nie uśmiechała. Przedstawiłem się i poprosiłem o rozmowę z Daubenayem.

– Sprawdzę, czy linia jest wolna – rzuciła. – Przykro mi, rozmawia z kimś.

– Zgadza się, ze mną – poinformowałem ją. – Rozmawialiśmy przez telefon i połączenie zostało przerwane. Przypuszczam, że próbuje się teraz do mnie ponownie dodzwonić.

– Proszę się rozłączyć, a ja powiem mu, żeby spróbował ponownie.

– Nie – zaprotestowałem – to nic nie da. Kabel mojego telefonu został wyrwany ze ściany. Uszkodził się. Rozmawialiśmy i połączenie zostało przerwane. Jestem pewien, że on teraz próbuje się do mnie ponownie dodzwonić. Może mu pani to powiedzieć?

– Będę musiała przejść do jego gabinetu – odparła.

Usłyszałem, jak odkłada na bok słuchawkę. Potem odgłos kroków, głosy – jej i Daubenaya w sąsiednim pokoju: „Dodzwonił się do ciebie? – pytał Daubenay. – Przecież jego telefon jest głuchy. Próbuję się z nim skontaktować od dziesięciu minut”. – Potem ona powiedziała coś, czego nie udało mi się zrozumieć, a jeszcze później usłyszałem jego kroki zmierzające do sekretariatu i odgłos podnoszonej z biurka słuchawki.

– Znowu jesteś? – odezwał się.

– Rozłączyło nas – zauważyłem.

Na wyświetlaczu publicznego telefonu bił cały czas licznik i wskazywał już tylko trzydzieści dwa pensy. Najdroższa taryfa. Grzebię w kieszeniach w poszukiwaniu monet, ale znajduję tylko dwupensówki.

– Co zdążyłeś usłyszeć, nim nas rozłączyło? – zapytał Daubenay.

– Liczbę. Mógłbyś ją powtórzyć?

– Osiem i pół miliona funtów – powtórzył Daubenay. – Czy zrozumiałeś warunki, na jakich możesz liczyć na wypłatę takiej kwoty?

– Nie mogę nikomu nic powiedzieć?

– Nie możesz się wypowiadać publicznie na temat charakteru i/lub szczegółów wypadku.

– Pamiętam, że wspomniałeś o tym – odparłem.

– Jeśli nie dotrzymasz warunków, stracisz całą kwotę wraz z wygenerowanymi przez nią dodatkowymi zyskami.

– Wygenerowanymi, tak. To też pamiętam. Faktycznie mogą tak zgodnie z prawem postąpić?

– Jak najbardziej – przytaknął Daubenay. – Biorąc pod uwagę status tych, hmm… instytucji, hmm… organizacji, tych, hmm…

– Ciał – podpowiedziałem.

– …ciał – podchwycił – praktycznie wszystko jest możliwe. Stanowczo doradzam ci zaakceptowanie ich warunków. Bylibyśmy głupcami, gdybyśmy odrzucili ofertę.

– Co muszę zrobić? – zapytałem.

– Przyjedź jutro. Oni przygotowują już dokumenty do podpisania. Zjaw się około jedenastej, do tej pory powinni już być gotowi.

Z siedziby Movement Cars wyłonił się facet z pustym wózkiem transportowym. To były „lekkie przeprowadzki”, a nie lekkie, a potem przeprowadzki. Na wyświetlaczu telefonu pozostało kilkanaście pensów. Daubenay gratulował mi.

– Czego? – zapytałem go.

– To niespotykana suma – stwierdził. I dodał: – Dobra robota.

– Nie zarobiłem jej – odparłem.

– Ale ucierpiałeś.

– Właściwie nie ma prawa… To znaczy, przecież to nie zależało ode mnie…

Połączenie zostało ponownie przerwane, ot tak, w pół zdania.

Poszedłem do domu po więcej monet. Wracałem tą samą ulicą, równoległą do tej prostopadłej do mojej, potem, jak wcześniej, prostopadłą; minąłem fiestę i miejsce dawnej policyjnej akcji. Tym razem wrzuciłem do automatu dwa funty. Daubenay zdawał się zaskoczony, słysząc mój głos.

– Myślałem, że wszystko już uzgodniliśmy – powiedział. – Napij się szampana. Do zobaczenia jutro o jedenastej.

Odłożył słuchawkę. Czułem się głupio. Niepotrzebnie do niego znowu dzwoniłem. Poza tym musiałem teraz szybko dotrzeć na lotnisko, bez względu na te osiem i pół miliona. Wychodząc z budki telefonicznej, wyobraziłem sobie samolot Catherine gdzieś nad Europą, zniżający lot nad kanałem La Manche. Po raz trzeci już wróciłem do swojego mieszkania, wciąż tą samą drogą, zabrałem płaszcz i portfel i dotarłem w okolice warsztatu wulkanizacyjnego, leżącego w połowie drogi między miejscem akcji policji a budką telefoniczną, kiedy uświadomiłem sobie, że zostawiłem w kuchni kartkę z zapisanym na niej numerem lotu.

Zawróciłem jeszcze raz, ale zatrzymałem się w pół kroku, kiedy dotarło do mnie, że chyba nie będę potrzebował tej informacji – wystarczy, że spojrzę na tablicę przylotów i sprawdzę, który samolot przylatuje z Harare. Obróciłem się na pięcie i już miałem iść dalej, kiedy przypomniałem sobie, że nie wiem, na który terminal pójść. Jednak będę musiał wrócić do domu po kartkę. Ale nim zrobiłem pierwszy krok, przypomniałem sobie, że w metrze na linii Picadilly jest lista terminali i obsługiwanych przez nie linii lotniczych. Znowu wykonałem zwrot. Dwaj mężczyźni wychodzący z kawiarni obok wulkanizatora przyglądali mi się badawczo. Zdałem sobie sprawę, że szarpię się w przód i w tył jak zatrzymywany obraz wideo na kiepskiej jakości magnetowidzie. Musiało to dziwnie wyglądać. Poczułem się zakłopotany. Postanowiłem mimo wszystko wrócić po kartkę z numerem lotu, ale stałem bez ruchu na chodniku jeszcze przez kilka sekund, udając, że rozważam różne rozwiązania, zanim podejmę przemyślaną decyzję. Wykorzystałem do tego nawet palec, palec wskazujący mojej prawej ręki. Wszystko to było przedstawieniem na użytek dwóch obserwujących mnie mężczyzn, mającym nadać moim ruchom pozory autentyczności.

Kiedy już wyzwoliłem się z zaczarowanego kręgu, przemierzywszy po raz czwarty czy piąty tę samą trasę, ulicę prostopadłą, potem równoległą, przechodząc nawet w tych samych miejscach na drugą stronę ulicy, przy tej samej studzience, kiedy skręciłem wreszcie w Coldharbour Lane, kierując się do stacji metra Brixton, uświadomiłem sobie, że właściwie nie muszę już stąpać po ziemi. Byłem tak bogaty, że mógłbym zamówić sobie śmigłowiec, kazać mu wylądować w Ruskin Park, a gdyby to okazało się niemożliwe, polecić pilotowi zawisnąć nad dachami, spuścić linę i wciągnąć mnie na pokład, tak jak to się robi, ratując rozbitków na morzu. Pozostałem jednak na ziemi, omiatałem wzrokiem okolicę niczym ślepiec wodzący palcem po napisanym brajlem tekście i koncentrowałem swoją uwagę na tym, jak po niej stąpać: krok za krokiem, jak zginać kolana, jak wymachiwać ramionami. Tak właśnie musiałem postępować od czasu wypadku – najpierw zrozumieć ruch, dopiero potem go uczynić.

Siedząc już w wagonie metra, poczułem potrzebę – jak zawsze, kiedy jechałem do Angel – wyobrażania sobie okolicy, po której mknął pociąg. Nie tunele czy perony, ale tamtą przestrzeń na górze, Londyn. Pamiętałem, jak przewożono mnie z jednego szpitala do drugiego miesiąc, dwa po wypadku i jakie to było okropne. Leżałem płasko na wznak i jedyne, co widziałem, to wnętrze karetki – drążki, poręcze, rurki – i tylko skrawek nieba. Czułem, że coś tracę – widok ambulansu przedzierającego się przez uliczne korki, jadącego pod prąd, przejeżdżającego na czerwonym świetle i tym podobne. Więcej nawet – niemożność uchwycenia pokonywanej przestrzeni przyprawiała mnie o mdłości. Do tego stopnia, że zwymiotowałem w karetce. Jadąc metrem na Heathrow, słyszałem echa tego samego niepokoju, tych samych mdłości. Trzymałem je na wodzy, skupiając się na analizowaniu, że tory są połączone z przewodami, które z kolei łączą się w skrzynkach z innymi przewodami biegnącymi wzdłuż ulic nad ziemią, które to łączą nas z nimi, moje mieszkanie z lotniskiem, a budkę telefoniczną z biurem Daubenaya. Koncentrowałem się na tych myślach aż do samego Heathrow.

Prawie całą drogę. Zdarzyła się bowiem jedna dziwna rzecz. Może to wam się wydać banalne, ale dla mnie takie nie było. Pamiętam to całkiem wyraźnie. Na stacji Green Park musiałem się przesiąść. Żeby to zrobić, trzeba wyjechać schodami ruchomymi prawie na poziom ulicy, a potem drugimi schodami zjechać ponownie w dół. W holu, już za automatycznymi bramkami, wisiało kilka aparatów telefonicznych i duża mapa. Widok telefonów – obietnica nawiązania połączenia – tak mnie przyciągał, że wsunąłem swój bilet do czytnika i ruszyłem w ich kierunku, zamiast zjechać schodami na dół, na peron. Na domiar złego automat połknął mój bilet i nie chciał go zwrócić. Zawołałem człowieka z obsługi, wyjaśniłem mu, co się stało, i powiedziałem, że potrzebuję tego biletu.

– Został w czytniku bramki – wyjaśnił mężczyzna. – Zaraz ją otworzę.

Wyjął z kieszeni klucz, otworzył klapkę czytnika w bramce i wyjął z niego pierwszy od góry bilet. Przyjrzał mu się uważnie.

– To jest bilet tylko do tej stacji – stwierdził.

– W takim razie to nie mój – odparłem. – Ja kupiłem bilet do Heathrow.

– Jeśli jest pan ostatnią osobą przechodzącą przez bramkę, to pański bilet powinien znajdować się na wierzchu.

– Byłem ostatnią przechodzącą tędy osobą – potwierdziłem. – Nikt później nie mijał tej bramki. Ale bilet nie jest mój.

– Skoro przechodził pan jako ostatni, to musi to być pański bilet – upierał się mężczyzna.

To nie był mój bilet. Zaczynałem znowu czuć mętlik w głowie.

– Chwileczkę – powiedział człowiek z obsługi, sięgnął ręką w głąb podajnika biletów w czytniku i wyjął inny bilet, który zakleszczył się pomiędzy dwoma kółkami zębatymi.

– Ten jest pański? – zapytał.

Tak, to był mój bilet. Oddał mi go, ale bilet wyjęty spomiędzy kółek zębatych był pobrudzony czarnym smarem, który został na moich palcach.

Wróciłem do schodów ruchomych prowadzących w dół, ale nim do nich dotarłem, zauważyłem, że wszystkie stopnie są w naprawie. Zwykle traktujemy schody ruchome jako jeden przedmiot, zapętloną, poruszającą się bransoletę, a tymczasem składają się one z pojedynczych stopni połączonych w jeden sprawnie działający mechanizm. Połączonych niczym stawy. Ale tutaj stawy były porozrywane; każdy stopień leżał oddzielnie na odgrodzonym kawałku posadzki wokół górnego podestu schodów. Stopnie wyglądały bezbronnie, jak wyrzucone na brzeg ryby. Mijając je, przyglądałem się im uważnie. Przyglądałem im się tak uważnie, że pomyliłem schody ruchome i wszedłem na te prowadzące do góry. Otarłem się ręką o poręcz i pobrudziłem rękaw czarnym smarem.

Do dziś pamiętam z fotograficzną dokładnością, jak stoję na podeście i wpatruję się w poplamiony rękaw, w smar – tę brudną, denerwującą materię, która nie ma szacunku dla milionów, nie zna swojego miejsca w szeregu. To mnie zgubiło – materia.

2

Po wypadku – jakiś czas po wypadku, po tym jak wybudziłem się ze śpiączki, jak wróciła mi pamięć i zrosły się kości – musiałem na nowo nauczyć się poruszać. Część mojego mózgu odpowiedzialna za funkcje motoryczne prawej połowy ciała uległa uszkodzeniu. Została uszkodzona bezpowrotnie i fizjoterapeuta musiał zrobić coś, co nazywa się „przekierowaniem”.

Przekierowanie znaczy dokładnie to, jak brzmi – i polega na znalezieniu innej ścieżki w mózgu, którą mogłyby płynąć polecenia. To mniej więcej tak samo jak rząd wykupuje od rolników ziemię, żeby zbudować nową linię kolejową, kiedy starą zniszczyła powódź czy osunęła się ziemia. Fizjoterapeuta musiał znaleźć inną ścieżkę w mózgu – nieużywaną, leżącą odłogiem ścieżkę, dzięki której mógłbym znów grać w pchełki, słuchać listy przebojów i robić różne inne rzeczy.

Aby utworzyć nowy obwód do przesyłania poleceń do kończyn i mięśni, każą człowiekowi wyobrażać sobie różne rzeczy. Całkiem proste, jak choćby podnoszenie do ust marchewki. Przez pierwszy tydzień nie dają nawet tej marchewki i wcale nie każą poruszać ręką – proszą tylko, żeby wyobrazić sobie branie marchewki do prawej ręki, zaciskanie wokół niej palców, a potem unoszenie całego przedramienia tak, by marchewka dotarła do ust. Każą zrozumieć, jak to działa: co robi każde ścięgno, jak obraca się każdy staw, jak siła mięśni i siła ciążenia walczą ze sobą i jak się wzajemnie równoważą. Zrozumienie tego i wyobrażenie sobie unoszenia marchewki do ust pozwala stworzyć w mózgu ścieżkę, dzięki której po pewnym czasie możliwy będzie rzeczywisty ruch. Taka jest idea.

Tymczasem samo działanie, kiedy w końcu przyjdzie czas na pierwsze próby, okazuje się bardziej skomplikowane, niż mogłoby się wydawać. Wymaga wykonania dwudziestu siedmiu oddzielnych ruchów. Uczysz się ich, jednego po drugim, we właściwej kolejności, starasz się zrozumieć zasadę działania, wyobrażasz je sobie, odtwarzasz w myślach raz za razem. Przez cały tydzień podnosisz do ust ponad tysiąc takich wyimaginowanych marchewek albo jedną marchewkę ponad tysiąc razy, co na jedno wychodzi. Ale potem dostajesz marchewkę – przynoszą ci tę pieprzoną marchewkę, sękatą, brudną, o nieregularnym kształcie, zupełnie inną od tej wyimaginowanej, i wtykają ci ją do ręki – a wtedy wiesz, wiesz już od pierwszej chwili, gdy draństwo to ujrzałeś, że nic nie ma prawa działać.

– No, dalej – powiedział fizjoterapeuta. Położył mi marchewkę na kolanach, odsunął się powoli ode mnie, jakbym był domkiem z kart, i usiadł naprzeciwko.

Zanim zdołałem ją unieść, musiałem najpierw sięgnąć po nią ręką. Wyciągnąłem maksymalnie w górę palce i dłoń, ale żeby zbliżyć całą dłoń do marchewki, musiałem przesunąć do przodu łokieć, poruszyć ramieniem, a tego jeszcze nie ćwiczyłem. Nie miałem pojęcia, jak to zrobić. W końcu chwyciłem prawe przedramię lewą, zdrową ręką i przesunąłem je do przodu.

– To oszustwo – stwierdził fizjoterapeuta – ale w porządku. Teraz spróbuj unieść marchewkę.

Zacisnąłem wokół niej palce. Poczułem ją. Tak, czułem ją, a to wystarczy, żeby zaczęła się tworzyć nowa ścieżka w mózgu. Marchewka miała swoją fakturę, miała masę. Przez cały tydzień szykowałem się do podniesienia jej, myślałem o swojej dłoni, swoich palcach, swoim mózgu jak o czynnikach aktywnych, a o marchewce jak o czymś nieistniejącym – zagłębieniu w przestrzeni, które muszę uchwycić i unieść. Tymczasem ta marchewka wykazywała większą aktywność ode mnie – podskakiwała, marszczyła się, roiła się od piasku i brudu. Była zimna. Chwyciłem ją i przeszedłem do Fazy Drugiej – unoszenia. Ale nawet wtedy czułem, jak aktywna marchewka zakłóca komunikację pomiędzy mózgiem a ramieniem, wywołuje nieprawidłowe skurcze mięśni, blokuje je, kiedy powinny się swobodnie rozluźniać, skręca stawy w niewłaściwym kierunku. Kiedy marchewka zaczynała się toczyć, wyślizgiwać i spadać, zrozumiałem, jak muszą się czuć kontrolerzy ruchu, kiedy wiedzą, że samolot runie za chwilę na ziemię, a oni nie mogą nic zrobić, by temu zapobiec.

– Spróbuj – zachęcał mnie fizjoterapeuta.

– Przynajmniej nie spadła nikomu na głowę – stwierdziłem.

– Jeszcze raz.

Minął kolejny tydzień, nim zaczęło mi to wychodzić. Wróciliśmy do początku i zaczęliśmy się zastanawiać nad dodatkowymi sygnałami, których wcześniej nie wzięliśmy pod uwagę, następnie przeszliśmy jeszcze raz etap wizualizacji, i wreszcie znów zajęliśmy się prawdziwą marchewką. Od tego czasu nienawidzę marchwi. Przestałem ją jadać.

Ze wszystkim było tak samo. Musiałem się nauczyć na nowo każdego ruchu. Musiałem najpierw zrozumieć, jak to działa, rozłożyć go na elementy składowe, a dopiero potem wykonać. Takie chodzenie, na przykład, to bardzo skomplikowana czynność. Zrobienie jednego kroku naprzód wymaga dwudziestu pięciu manewrów, a każdy manewr to oddzielna komenda wysyłana przez mózg. Musiałem się nauczyć ich wszystkich, wszystkich dwudziestu pięciu. Jeśli myślicie: „To nic strasznego, wszyscy kiedyś musieliśmy nauczyć się chodzić, a ty musiałeś się tego nauczyć dwa razy”, to jesteście w błędzie. W wielkim błędzie. Widzicie, to jest tak: w naturalnym biegu rzeczy wcale nie uczycie się chodzić, tak jak pływać, mówić po francusku czy grać w tenisa. Chodzicie, nie zastanawiając się, jak to robicie. To przychodzi samo. A ja musiałem brać lekcje chodzenia. Przez całe trzy tygodnie mój fizjoterapeuta nie pozwalał mi chodzić bez jego nadzoru w obawie, że mogę nabrać złych nawyków – nieprawidłowo trzymać głowę, poruszać stopą przed zgięciem kolana, kto wie, co jeszcze. Zachowywał się jak jakiś owładnięty obsesją trener, jeden z tych szaleńców zza dawnej żelaznej kurtyny.

– Palce naprzód! Naprzód, do cholery! – wrzeszczał. – Wyżej kolano! Unieś je! – wykrzykiwał i walił pięścią w zapisaną diagramami tablicę.

Każde działanie jest skomplikowaną operacją, całym systemem powiązanych ze sobą czynności, których musiałem się nauczyć. Wszystkich. Najpierw je zrozumieć, a potem naśladować. Początkowo, przez pierwszych kilka miesięcy, wszystko robiłem bardzo powoli.

– Uczysz się – mawiał fizjoterapeuta – a prócz tego twoje mięśnie są wciąż jeszcze plastikowe.

– Plastikowe?

– Plastikowe. Sztywne. Przeciwieństwo zwiotczałych. Z czasem zwiotczeją, staną się plastyczne, rozluźnione. Zwiotczałe – dobrze; plastikowe – źle.

Z czasem nauczyłem się wykonywać nie tylko większość ruchów, ale zacząłem też nabierać szybkości. Niestety, nigdy nie do końca – nigdy nie osiągnąłem stuprocentowej sprawności. Może dziewięćdziesiąt. W kwietniu poruszałem się już z dziewięćdziesięcioprocentową szybkością. Ale nadal musiałem się zastanawiać nad każdym ruchem, a wcześniej go zrozumieć. Żadnego Działania bez Zrozumienia – wypadek pozostawił mi tę cechę na zawsze.

Jakiś tydzień po wyjściu ze szpitala wybrałem się z moim przyjacielem Gregiem do kina. Poszliśmy do Ritzy na Ulice nędzy z Robertem De Niro. Dwie rzeczy wydały mi się wtedy dziwne. Pierwsza – to oglądanie poruszających się obrazów. Jak już wcześniej wspomniałem, pamięć wracała mi w postaci ruchomych obrazów – niczym film w odcinkach, opera mydlana, po jednym pięcioletnim epizodzie na tydzień. To nie było szczególnie ekscytujące, właściwie było całkiem nudne. Leżałem na łóżku i oglądałem kolejne pojawiające się odcinki. Nie miałem nad tym, co się dzieje, żadnej kontroli. Równie dobrze mogłyby się pojawić inne zdarzenia, wydarzyć inna historia, jak wtedy, gdy w wyniku zamieszania odbierasz od fotografa nie swoje zdjęcia z wakacji. Nie robiło mi to specjalnej różnicy, przyjmowałem wszystko jak leci. Kiedy oglądałem z Gregiem Ulice nędzy, nie czułem ani odrobinę mniejszej obojętności, choć wydarzenia na ekranie nie miały przecież ze mną nic wspólnego.

Drugą rzeczą, która mnie uderzyła podczas oglądania filmu, była perfekcja Roberta De Niro. Każdy wykonywany przez niego ruch, każdy gest wydawał mi się precyzyjny, gładki. Czy zapalał papierosa, otwierał drzwi lodówki, czy po prostu szedł ulicą – każdą czynność wykonywał perfekcyjnie, żył nią, łączył się z nią tak, że aż on sam się nią stawał, a ona stawała się nim i nic ich nie dzieliło. Powiedziałem o tym Gregowi, kiedy wracaliśmy do mnie do domu.

– Ale przecież ta postać to nieudacznik – odpowiedział na to Greg. – Wszystko wszystkim psuje.

– To nieistotne – odparłem. – Jest naturalny w tym, co robi. Nie taki sztuczny jak ja. Jest zwiotczały. A ja plastikowy.

– Myślę, że to jednak on jest plastikowy – powiedział Greg – a właściwie celuloidowy. Ty, co prawda, masz tu coś nad okiem, ale…

– Nie o to mi chodzi. – Chirurg plastyczny usuwał mi bliznę nad prawym okiem. – Rzecz w tym, że on jest rozluźniony, plastyczny. Każdy, nawet najprostszy ruch wykonuje płynnie. Otwiera drzwi lodówki, zapala papierosa. Nie musi się nad tym zastanawiać, nie musi najpierw zrozumieć tego, co ma zrobić. Nie musi o tym myśleć, bo on i czynności, które wykonuje, to jedno. Perfekcyjne połączenie. Prawdziwe. A moje ruchy są fałszywe. Podrabiane.

– Chcesz powiedzieć, że jest super facetem. Wszystkie gwiazdy filmowe są super. – Powiedział Greg. – Oto, co robi z nich kino.

– Nie chodzi o to, że jest super – odparłem. – Chodzi o to, że po prostu jest. De Niro jest sobą, a ja już nigdy nie będę.

Greg zatrzymał się pośrodku chodnika, obrócił i stanął ze mną twarzą w twarz.

– A myślisz, że wcześniej byłeś? – zapytał. – Myślisz, że ja jestem? Myślisz, że ktokolwiek poza filmem w taki sposób otwiera lodówkę albo zapala papierosa? Pomyśl tylko: zapalniczka nie zapala się za pierwszym razem, pierwszy obłoczek dymu wpada ci w oko i krzywisz się żałośnie; drzwi lodówki zacinają się, a kiedy je szarpniesz, rozlewa się mleko. To się zdarza każdemu. Zgodnie z uniwersalną zasadą – wszystko musi się spieprzyć! Nie jesteś żadnym wyjątkiem. Wiesz, czym jesteś?

– Nie. Czym?

– Jesteś bardziej zwyczajny niż ktokolwiek inny.

Długo później myślałem o tej rozmowie. Uznałem w końcu, że Greg miał rację. Zawsze byłem nieautentyczny. Nawet przed wypadkiem, gdybym szedł ulicą jak De Niro, palił jak on papierosa, i nawet gdyby udało mi się go zapalić za pierwszym razem, wciąż chodziłaby mi po głowie myśl: „Oto jestem, idę ulicą, palę papierosa, zupełnie jak w filmie”. Widzicie? Podróbka. Ludzie w filmach tak nie myślą. Robią po prostu swoje, nie myślą o niczym. Dochodzenie do siebie po wypadku, nauka poruszania kończynami i chodzenia – wszystko to czyniło mnie w jeszcze większym stopniu takim, jaki byłem zawsze, tyle że zwiększył się dystans pomiędzy mną a tym, co robię. Greg miał rację, całkowitą rację. Nie byłem niezwykły; byłem bardziej zwyczajny niż większość.

Zacząłem się zastanawiać, kiedy w swoim życiu byłem w najmniejszym stopniu sztuczny, najmniej podrabiany. Z całą pewnością nie jako dziecko – to jest najgorszy okres. Ciągle się gra, naśladuje innych ludzi, powtarza to, co robią – i na dodatek naśladuje się nieumiejętnie. Nie, uznałem, że to musiało być w Paryżu, rok przed wypadkiem. To tam poznałem Catherine. Była Amerykanką gdzieś spod Chicago. Pracowała w dużej organizacji humanitarnej, czymś w rodzaju firmy lobbingowej. Wysłali ją na ten sam intensywny kurs językowy, na który moja firma wysłała mnie. Kiedy teraz o tym myślę, wydaje mi się dziwne, że nie mogła nauczyć się francuskiego w Illinois. Biorąc pod uwagę, że moja firma rok później straciła mnie jako pracownika, można uznać, że źle zainwestowała – ale przynajmniej nie rozgłaszała, że robi to dla dobra głodujących dzieci.

W każdym razie na tym kursie poznałem Catherine. Szybko się zaprzyjaźniliśmy. Na lekcjach dostawaliśmy ataku śmiechu. Wieczorami, zamiast odrabiać lekcje, wychodziliśmy w miasto i upijaliśmy się. Pewnego razu na nabrzeżu Malaquais znaleźliśmy łódź wiosłową. Wskoczyliśmy do niej, odwiązaliśmy cumy i już mieliśmy popłynąć, używając rąk jako wioseł, gdy zjawił się jakiś mężczyzna i przegonił nas. Innym razem… no tak, wiele było tych innych razów. Najistotniejsze jest to, że włócząc się z Catherine po Paryżu, czułem się mniej skrępowany niż kiedykolwiek w swoim życiu – żyłem chwilą, byłem bardziej naturalny. W środku, nie na zewnątrz – tak jakbyśmy oboje wnikali w czyjąś skórę. Czyją? Może miasta, a może samego życia. Naprawdę miałem wrażenie, że na wszystko możemy sobie pozwolić.

Od tamtego czasu regularnie pisywaliśmy do siebie. Po moim wypadku wymiana korespondencji oczywiście ustała, ale kiedy tylko wróciła mi pamięć, napisałem do niej, zdając relację z tego, co się stało. W lutym, kiedy akurat wychodziłem ze szpitala, odpisała mi, że wysyłają ją do Zimbabwe, a w drodze powrotnej zahaczy o Londyn. Od tej pory pisywaliśmy do siebie częściej. Nasze listy nabrały seksualnego podtekstu, czego w dotychczasowej przyjaźni w ogóle nie było. Zacząłem wyobrażać sobie, jak uprawiam z nią seks. W mojej głowie powstał szereg scenariuszy naszego pierwszego zbliżenia. Bez końca odtwarzałem je, wygładzałem, dopieszczałem i dopracowywałem.

W jednej z takich fantazji byliśmy w moim mieszkaniu. Staliśmy w holu pomiędzy kuchnią a sypialnią, chociaż pojawiały się też przebłyski z Paryża i Chicago, którego nigdy nie widziałem – okna restauracji, drapacze chmur i wystawione na podmuchy wiatru kanały biły się o lepsze z żółtymi ścianami. Mówię coś dowcipnego i sugestywnego, Catherine odpowiada: „Musisz mi to pokazać” albo „Dlaczego mi nie pokażesz?” albo „Naprawdę musisz mi to pokazać”. Potem całujemy się i wędrujemy do sypialni. W innej wersji jesteśmy na wsi. Wywiozłem ją tam swoją fiestą i zatrzymałem samochód gdzieś na skraju pola lub lasu. Stoi zwrócona do mnie profilem, bo tak lepiej się prezentuje, a kręcone włosy w połowie zasłaniają jej policzek. Podchodzę do niej blisko, ona odwraca się w moją stronę, całujemy się, a potem kochamy w fieście, podczas gdy stada ptaków na czubkach drzew świergolą i ćwierkają w ekstazie.

Tej drugiej wersji nigdy nie brałem poważnie pod uwagę z powodu trudności z manewrowaniem we wnętrzu samochodu bez ryzyka uderzenia głową w dach lub zaplątania się w zwisające przy drzwiach pasy bezpieczeństwa. Poza tym martwiłbym się, czy wybrałem odpowiednie miejsce do zaparkowania samochodu; czy ktoś nie wyskoczy z dużą prędkością zza zakrętu i nie uderzy we mnie tak jak tamten facet w Peckham. I kolejny scenariusz – na korytarzu: kiedy wędrujemy do sypialni, przypominam sobie, że obok łóżka stoi pełno pokrytych pleśnią filiżanek po kawie, a pościel jest stara i brudna. A jeśli nie to, to nie zasłoniłem okien, a pod domem stoją sąsiedzi i wdają się ze mną w pogawędkę. Albo… cóż, zawsze się coś przytrafia i przeszkadza w uwiedzeniu Catherine. Niech to szlag. Nawet w swoich fantazjach jestem plastikowy, niedoskonały, nieprawdziwy.

Kiedy Catherine przyleciała do Londynu w dniu zawarcia Ugody, pojawiłem się na lotnisku w chwilę po tym, jak jej samolot wylądował. Na monitorach ukazała się już stosowna informacja, ruszyłem więc pędem w kierunku hali, gdzie rozsuwane przeszklone drzwi oddzielały obszar odprawy celnej i paszportowej od miejsca dla oczekujących. Oparłem się o barierkę i obserwowałem pojawiających się w drzwiach pasażerów. To było interesujące zajęcie. Część osób wpatrywała się w twarze oczekujących, poszukując krewnych, ale większości nikt nie witał. Ci przekraczali próg z wypisanym na twarzy swego rodzaju szacunkiem dla oczekujących, jakąś malującą się gotowością, która chwilę potem znikała. Usiłowali sprawiać wrażenie spieszących się, jakby ich obecność gdzieś tam była nagle niezbędna, bo przecież byli bardzo ważnymi personami i bez nich świat mógłby się zawalić. Czasem sprawiali wrażenie beztroskich i szczęśliwych, nieświadomych tego, że pięćdziesiąt czy sześćdziesiąt par oczu wpatruje się w nich, właśnie w nich, choćby tylko przez dwie sekundy. Oczywiście mieli tego świadomość. Jak można tego nie zauważyć? Ta przestrzeń pomiędzy barierkami a drzwiami była niczym wybieg dla modelek, z których każda odgrywała inną rolę, każda miała inną tożsamość. Opierałem się o barierkę i obserwowałem tę paradę – postać za postacią, a wszystkie one nieco skrępowane, ustylizowane, fałszywe. Faktycznie, inni ludzie byli tacy jak ja, tyle że o tym nie wiedzieli. No, i nie mieli ośmiu i pół miliona funtów.

Po pewnym czasie znużyło mnie oglądanie tych amatorskich występów i postanowiłem kupić sobie kawę w znajdującym się nieopodal barku. Barek nosił nazwę Seattle i można było w nim zamówić cappuccino, latte, mokkę, ale nie prawdziwą kawę. Kiedy się składało zamówienie, słyszało się powitalne „Hej!”, a potem twoje zamówienie wielokrotnie głośno powtarzano, przy czym słowo „duża” zmieniało się w „wysoka”, a „mała” w „krótka”. Poprosiłem o małe cappuccino.

– Hej! Krótkie cappo – skwitował mężczyzna za barem. – Już podaję! Ma pan naszą kartę lojalnościową?

– Kartę lojalnościową? – zdziwiłem się.

– Za każdym razem, kiedy nas pan odwiedzi, podstemplujemy panu filiżankę – wyjaśnił, wręczając mi kartę. Znajdowało się na niej dziesięć małych obrazków przedstawiających filiżankę z kawą. – Kiedy zdobędzie pan dziesięć stempelków, kolejną kawę dostanie pan gratis. I nową kartę.

– Ale ja nie bywam tu zbyt często – zatroskałem się.

– Nie szkodzi, mamy swoje oddziały wszędzie – uspokoił mnie. – I karta obowiązuje we wszystkich.

Przystawił pieczątkę na pierwszej filiżance i wręczył mi moje cappuccino. W tej samej chwili ktoś zawołał mnie po imieniu. Obróciłem się. To była Catherine. Przeszła już odprawę celną i była cały czas w barku, kiedy ja przyglądałem się przesuwnym przeszklonym drzwiom.

– Hej! – zawołałem. Podszedłem do niej i ją objąłem.

– Próbowałam się do ciebie dodzwonić – powiedziała, kiedy się wyplątaliśmy z uścisków – ale twój telefon nie działa.

– Właśnie stałem się bogaty! – obwieściłem jej.

– No… hej!

– Naprawdę. Dzisiaj.

– Jakim cudem? – zapytała.

– Odszkodowanie za mój wypadek.

– Boże! No, oczywiście! – Spojrzała mi w oczy. – Nie wyglądasz, jakbyś… a, rzeczywiście, masz tu bliznę. – Przeciągnęła dwoma palcami lewej ręki po mojej bliźnie nad prawym okiem, tej, którą zoperowano mi plastycznie. Palce sunące po niej, kiedy dotarły do jej końca, zatrzymały się i pozostały na miejscu. Cofnęła je, nim ich zbyt długie spoczywanie mogłoby się wydać dwuznaczne. – Więc wypłacili ci?

– Niewiarygodną kwotę.

– Ile?

Nie byłem przygotowany na takie pytanie. Jąkałem się przez chwilę, aż wreszcie wydusiłem z siebie:

– Kilka… no dobra, po odliczeniu podatku, kosztów i innych rzeczy – kilkaset tysięcy.

Być może w tym momencie wyrosła między nami pewnego rodzaju bariera. Czułem się źle, okłamując ją, ale nie potrafiłem się zmusić do zdradzenia prawdziwej kwoty. Wydawała się zbyt duża, zbyt duża, by o niej mówić głośno.

Pojechaliśmy metrem do mojego mieszkania. Siedzieliśmy obok siebie, ale jej profil nie był już tak seksowny, jak w moich fantazjach na polu i w zaparkowanej fieście. Na policzku miała kilka pryszczy. Między nogami trzymała zwisający brudny i nazbyt purpurowy plecak. Gdy dotarliśmy na miejsce, aparat telefoniczny leżał wciąż nieruchomo na dywanie.

– Wow! Trafił go piorun? – zapytała, a po chwili wykrztusiła zażenowana: – Och, przepraszam. Nie chciałam… Wiem, że to nie piorun, ale…

– Nie przejmuj się – odparłem. – To nie… to znaczy… nie traktuję tego jak…

Ja też nie dokończyłem zdania i staliśmy tak przez chwilę naprzeciwko siebie w milczeniu. W końcu Catherine zapytała:

– Mogę wziąć kąpiel?

– Jasne – odpowiedziałem. – Naleję ci wody do wanny. Napijesz się herbaty?

– Herbata! – wykrzyknęła. – To takie angielskie. Tak, poproszę.

Zaparzyłem herbatę, a ona w tym czasie kąpała się. Zastanawiałem się, czy nie otworzyć drzwi i nie podać jej filiżanki, ale w końcu zrezygnowałem, postawiłem ją obok drzwi i zawołałem, że herbata gotowa.

– Super! – odkrzyknęła. – Qu’est-ce qu’on fait Će soir?

Pytała, co będziemy robili dziś wieczorem. Wiem, powiedziała to po francusku dla przypomnienia wspólnie spędzonego czasu w Paryżu, ale ja nie miałem ochoty odpowiadać w tym języku. Czułem się lekko urażony podkpiwaniem sobie z mojej angielskości. Oczywiście, że herbata jest angielska; czego ona się spodziewała?

– Spotkamy się z moim przyjacielem Gregiem – zawołałem przez zamknięte drzwi łazienki. – Tu niedaleko, w Brixton.

Greg był moim najlepszym przyjacielem. To on skontaktował mnie z Daubenayem, za pośrednictwem swojego wuja. Mieszkał w Vauxhall; kto wie, może nadal tam mieszka. Umówiliśmy się w Dogstar, pubie znajdującym się na samym końcu Coldharbour Lane. Kiedy stanęliśmy w progu pubu z Catherine, on już tam był i zamawiał przy barze szklankę jasnego piwa.

– Greg, Catherine… Catherine, Greg – przedstawiłem ich sobie.

Greg zapytał, na co mamy ochotę. Ja poprosiłem o jasne piwo. Catherine też, ale zaraz dodała, że chce najpierw skorzystać z toalety, i zapytała Grega, gdzie może ją znaleźć. Greg wytłumaczył jej, a kiedy odchodziła, odprowadził ją wzrokiem. W końcu obrócił się w moją stronę i zapytał:

– Przyjaciółka czy „przyjaciółka”?

– Przy… – zacząłem, ale zaraz zmieniłem temat. – Wiesz, Greg? Ugoda zawarta.

– Marc Daubenay załatwił?

– Tak. Udało się załatwić sprawę bez sądu.

– Ile? – zapytał Greg.

Rozejrzałem się na boki i zniżyłem głos do szeptu:

– Ponad milion funtów!

Podchodziliśmy właśnie do stolika; Greg z dwiema szklankami piwa w dłoniach. Na moje słowa zatrzymał się nagle – tak nagle, że nieco piwa ze szklanek polało się na drewnianą podłogę. Obrócił się w moją stronę, wydał z siebie zduszony okrzyk i spróbował mnie uściskać, zapominając przez chwilę, że uniemożliwiają mu to trzymane w dłoniach szklanki. Odwrócił się ponownie i podążył szybkim krokiem do stolika, powstrzymując się od uścisków przed odstawieniem szklanek. Dopiero potem wziął mnie w ramiona.

– Dobra robota! – zawołał.

Cała ta wymiana czułości sprawiała dziwne wrażenie. Czułem, że nie wypadła zręcznie. Byłaby bardziej szczera, gdyby wyrzucił szklanki w powietrze, a my dwaj odtańczylibyśmy gigue w deszczu spadających na nas z wolna złotych kropli, albo gdybyśmy byli dwojgiem młodych arystokratów z zamierzchłej ery, niewiarygodnie bogatych lordów czy wicehrabiów – wtedy on powiedziałby: „Doskonale, stary” i moglibyśmy wrócić do rozmowy o polowaniu na kuropatwy albo o jakimś skandalu w operze. Tymczasem ani to, ani to… Zmoczyłem sobie tylko łokieć piwem, opierając się o stół.

Wróciła Catherine.

– Słyszałaś już najnowsze wieści? – zapytał ją Greg.

– Pewnie! Tyle pieniędzy!

– Nie mówcie głośno o kwotach – uprzedziłem ich. – Nie chcę, żeby to się… no, wiecie…

– Jasne – przyznali mi oboje rację. Greg uniósł swoją szklankę i wzniósł toast:

– Za… hmm… za pieniądze!

Stuknęliśmy się szklankami. Wziąłem pierwszy łyk piwa i przypomniałem sobie Daubenaya radzącego mi, żebym się napił szampana.

– Macie coś przeciwko temu, żebym postawił butelkę szampana? – zwróciłem się do obojga.

Żadne z nich nie odpowiedziało wprost. Ręce Grega zamarły bez ruchu w powietrzu w geście otwarcia i tylko poruszał ustami niczym wyjęta z wody złota rybka. Catherine utkwiła wzrok w podłodze.

– Rany, szampan! – mruknęła. – Chyba się jeszcze nie zaaklimatyzowałam kulturowo po powrocie z Afryki.

Greg stał się nagle bardzo żywiołowy i serdeczny.

– Pewnie że tak! A co, do diabła! A mają tu coś takiego?

Rozejrzeliśmy się. Pub nie był specjalnie zatłoczony. Kilku niechlujnych białych facetów w wełnianych dresach, z dredami na głowach, parę osób w garniturach i jeden samotnie siedzący dziwak, bez drinka, który przyglądał się wszystkim pozostałym.

– Skoro przychodzą tu faceci w garniturach, to pewnie mają szampana – stwierdziłem. – Idę zapytać.

Barmanka z początku nie wiedziała, czy mają szampana. Zniknęła na zapleczu, kiedy się pojawiła ponownie, powiedziała, że tak. Nie miałem przy sobie odpowiedniej ilości gotówki i musiałem wypisać czek.

– Zaraz przyniosę – zapewniła mnie.

Kiedy wróciłem do stolika, Greg przeglądał listę połączeń w swoim telefonie komórkowym, a Catherine wpatrywała się w sufit. Oboje od razu przenieśli swoją uwagę na mnie.

– To takie niewiarygodne! – stwierdziła Catherine.

– Tak, dobra robota – przyznał Greg.

– Marc Daubenay też tak powiedział – zgodziłem się. – Ale żadna w tym moja zasługa. Po prostu uderzyło mnie spadające… spadające coś. To twoja zasługa, że znałeś Daubenaya. Greg znalazł mi prawnika – wyjaśniłem Catherine. – Wiesz, Greg, będę musiał dać ci za to jakiś procent…

– Nie! Nie ma mowy. – Greg uniósł ramię i odwrócił głowę. – To wszystko jest twoje. Wydaj na swoje potrzeby. Właśnie, a co masz zamiar zrobić z tymi pieniędzmi?

– Nie wiem – odparłem. – Jeszcze się nad tym nie zastanawiałem. A co ty byś zrobił?

– Ja… hmm… założyłbym sobie otwarty rachunek u handlarza koki – stwierdził Greg. – Powiedziałbym mu: oto moja wanna; napełnij ją kokainą. Wróć za kilka dni i uzupełnij braki, i tak co kilka dni. I znajdź mi dziewczynę z fajnymi jędrnymi cyckami, z których mógłbym wciągać kokę.

– Hmm… – skomentowałem. I zwróciłem się z pytaniem do Catherine:

– A ty co byś zrobiła?

– To wyłącznie twoja decyzja – odparła. – Ale gdyby chodziło o mnie, to powierzyłabym je jakiemuś pożytecznemu funduszowi.

– Masz na myśli konto oszczędnościowe? – zapytałem.

– Nie – odparła. – Fundusz, który pomaga ludziom.

– Tak jak filantropi w minionych wiekach?

– Coś w tym rodzaju. Tyle że teraz jest to znacznie bardziej nowoczesne. Chodzi o to, żeby zamiast dawać ludziom gówno, bogate kraje zaczęły inwestować i pomogły Afryce stać się w pełni autonomiczną i niezależną. A co ja robiłam w Zimbabwe? Zajmowałam się dostarczaniem materiałów potrzebnych dla edukacji, służby zdrowia i poprawy warunków zamieszkania. Kiedy Afrykanie to dostaną, będą mogli przejść do fazy, w której nie będą potrzebowali już żadnej jałmużny. Ten wiktoriański model się utrwala.

– Dożywotnia dostawa – rozmarzył się Greg – magiczna fontanna. Kazałbym mu jeszcze znaleźć drugą dziewczynę z tyłkiem twardym jak skała, z którego mógłbym wciągać kokę, kiedy znudziłoby mi się wciąganie z cycków tej pierwszej.

– Uważasz, że powinienem zainwestować w rozwój Afryki czy może jednak tutaj? – zapytałem Catherine.

– Czemu nie? – odparła. – To wszystko jest powiązane. Wiesz, cały ten kram. Rynki są zglobalizowane, więc dlaczego nie miałaby być zglobalizowana nasza świadomość?

– To interesujące – stwierdziłem. I pomyślałem o szynach, przewodach i skrzynkach połączonych w jedną całość. – Ale co oni właściwie robią w tej Afryce?

– Co oni robią? – powtórzyła.

– Właśnie. No, na przykład takie codzienne czynności. Kiedy kręcą się po domu.

– Dziwne pytanie. Robią milion różnych rzeczy, tak samo jak tutaj. Teraz w Zimbabwe bardzo dużo się buduje. Mnóstwo ludzi doprowadza swoje domy do porządku.

W tej samej chwili pojawiła się barmanka z butelką szampana i trzema kieliszkami. Zapytała, czy ma ją otworzyć.

– Ja to zrobię – odpowiedziałem. Chwyciłem palcami szyjkę butelki, próbując zerwać paznokciami folię zakrywającą korek. Nie było to łatwe – moje paznokcie nie były dostatecznie ostre, a folia grubsza, niż się spodziewałem.

– Spróbuj moimi kluczami – zaproponował Greg.

Wziąłem do ręki pęk kluczy. Catherine i Greg obserwowali mnie. Zrobiłem kluczem otwór w folii, pociągnąłem za wystający skrawek i powoli zacząłem ją zrywać.

– Pomóc? – zapytała Catherine.

– Nie. Poradzę sobie.

– Jasne – powiedziała. – Nie chciałam… no, wiesz… zresztą nieważne…

Zerwałem folię i już zamierzałem odkręcić przytrzymujący korek drucik, kiedy przypomniałem sobie, że mamy jeszcze piwo.

– Powinniśmy najpierw wypić to – stwierdziłem.

Greg i ja zaczęliśmy opróżniać nasze szklanki.

– Całe wioski otrzymują prefabrykowane domy – powiedziała Catherine. – Ich elementy są przywożone wielkimi ciężarówkami. Potem wystarczy połączyć je w jedną całość.

– I wszystko do siebie pasuje? – zapytałem ją. – Zupełnie bez problemów?

– Są dobrze zaprojektowane – odparła.

Greg odstawił swoją szklankę i beknął.

– W sobotę jest impreza – obwieścił. – U Davida Simpsona. Znasz Davida Simpsona, prawda?

Przytaknąłem. Prawie go nie znałem.

– Kupił właśnie mieszkanie przy Plato Road, niedaleko Acre Lane. Dwa kroki stąd. W sobotę urządza parapetówkę. Jesteście zaproszeni. Oboje.

– Okej – skwitowałem.

Przełknąłem ostatni łyk piwa i zająłem się drucikiem wokół korka od szampana. Drucik był twardy jak wycior do fajki, a cała konstrukcja przypominała stelaż sukien noszonych w osiemnastym wieku przez wytworne damy. Musiałem uchwycić pętelkę z drutu palcami i odkręcić ją. Udało mi się to wreszcie i spróbowałem wypchnąć kciukiem korek. Bezskutecznie.

– Ja spróbuję – zaoferował się Greg.

Przekazałem mu butelkę, ale on też nie dał sobie rady.

– Musicie… – zaczęła Catherine, ale w tej samej chwili korek wystrzelił z wielkim hukiem. Przeleciał trzy centymetry od mojej głowy, odbił się od metalowej lampy pod sufitem i wylądował na podłodze.

– Brawo! – wykrzyknął Greg. – Mało brakowało, a miałbyś drugi wypadek. Gdyby spadła ci na głowę ta lampa – sprecyzował.

– Pewnie tak – zgodziłem się z nim.

– Czyń honory – zachęcił mnie.

Nalałem szampana do kieliszków. Wypiliśmy. Nie był specjalnie zimny i dziwnie pachniał – kordytem. Catherine miała teraz przed sobą dwa trunki – piwo i szampana. Piła na zmianę, po łyku jednego i drugiego.

– Rób jedno i drugie naraz – zaproponował Greg.

– Słucham? – zdziwiła się.

– Żyj jak gwiazda rocka, a jednocześnie dawaj kasę na te domy w Kenii. Pieniędzy wystarczy i na to, i na to.

– W Zimbabwe – poprawiła go. – Poza tym nie chodzi tylko o domy. Domy są bardzo ważne, ale pozostaje jeszcze edukacja. I zdrowie.

– A opowiadałem ci o czasach, kiedy ćpałem kokę z rockową kapelą? – zapytał Greg. – Trwało to…

Urwał i uniósł głowę. Catherine i ja zrobiliśmy to samo. Jakiś dziwaczny, samotny gość przywlókł się, powłócząc nogami, do naszego stolika i gapił się na nas. Spojrzeliśmy na niego. Przenosił swój wzrok z jednej osoby na drugą, potem na stół i butelkę szampana, a wreszcie utkwił go gdzieś w nicości. W końcu odezwał się:

– Dokąd to wszystko prowadzi?

Catherine odwróciła się od niego, a Greg zapytał:

– Co dokąd prowadzi?

Dziwny człowiek wykonał niewyraźny gest, wskazując stolik i butelkę.

– To – odparł.

– My to pijemy – odpowiedział Greg. – Mamy coś takiego jak układ pokarmowy.

Dziwak zastanawiał się chwilę, a potem syknął uciszająco.

– Nie. Nie o to mi chodziło – odezwał się. – Miałem na myśli wszystko. W ogóle się nad tym nie zastanawiacie. Dajcie mi kieliszek tego tam.

– Nie – zaoponował Greg.

Dziwak syknął ponownie, obrócił się na pięcie i odszedł. Wokół baru zaczęli się gromadzić ludzie. Zagrała muzyka.

– Wy też czujecie zapach kordytu w tym szampanie? – zapytałem.

– Czego? – zdziwił się Greg.

– Kordytu – powtórzyłem, przekrzykując muzykę.

– Kordytu? – zapytał Greg, również unosząc głos. – A jaki zapach ma kordyt?

– Właśnie taki – odparłem.

– Chyba nie – powiedział Greg. – Ale wiecie co? Wtedy, gdy byłem z tym przyjacielem, to znaczy z tym facetem, którego znałem, który grał w zespole…

– Kiedy wtedy? – zapytała Catherine. Wypiła pierwszy kieliszek szampana i napełniła go ponownie.

– Kiedy wciągałem z tamtym zespołem kokę – wyjaśnił Greg. – Jechaliśmy furgonetką na imprezę po koncercie. To było gdzieś między Kentish Town a Chalk Farm. No i tam… chwileczkę… – Nalał sobie kolejny kieliszek szampana. – No i tam…

– Zaczekajcie – przerwałem mu. – Powiedzmy, że przekażę jakąś kwotę na ten fundusz rezerwowy…

– Charytatywny – poprawiła mnie Catherine.

– Tak, właśnie – przytaknąłem. – To jak miałbym się w nim… no… znaleźć?

– Znaleźć? – zdziwiła się.

– Tak. W jaki sposób byłbym z nim związany? Musiałbym tam jeździć? A nawet jeśli nie, to czy mógłbym tam pojechać z własnej woli i poprzyglądać się?

– Pewnie mógłbyś zabrać stamtąd jakąś dziewicę z jędrnym tyłeczkiem jako dodatkowe zabezpieczenie – wtrącił się Greg. – I drugą z jędrnymi cyckami jako zysk z inwestycji. A potem wciągałbyś z jej ciała ścieżkę, wołając „bingo!”.

– Po co miałbyś chcieć to oglądać? – zapytała Catherine. – Nie wystarczy wiedzieć, że dzieje się tam coś dobrego?

– Nie – odparłem – a właściwie, może tak. Ale chciałbym… – Poczułem lekki zamęt w głowie. Wiedziałem, co chcę powiedzieć, ale nie potrafiłem ubrać tego w słowa. Chciałem poczuć jakiś rodzaj więzi z Afrykanami. Próbowałem wyobrazić ich sobie, jak składają swoje domy z elementów albo siedzą w szkołach, albo po prostu robią swoje afrykańskie rzeczy, na przykład jeżdżą na rowerach czy śpiewają. Sam nie wiedziałem – nigdy nie byłem w Afryce; więcej nawet – ani ja, ani Greg nigdy nie braliśmy kokainy. Próbowałem sobie wyobrazić otaczającą Ziemię siatkę, coś na kształt drucianej klatki podobnej do tej z butelki od szampana, której linie wyznaczałyby długości i szerokości geograficzne, łączyły różne miejsca, splatały całość w jedną klarowną sieć, ale w końcu moje myśli zbłądziły ku obrazom rozłączonych części schodów ruchomych, które widziałem wcześniej w Green Park. Chciałem poczuć szczerą sympatię do Afrykanów, ale nie potrafiłem. Nie, nie czułem wrogości. Byłem po prostu neutralny.

– No, dobrze – powiedziała Catherine. – To jest moje zdanie. Wszystko zależy od tego, co twoim zdaniem sprawi ci największą, no wiesz…

Nie dokończyła. Greg wrócił do swojej opowieści o kokainie. Potem zaczęli oboje rozmawiać o Afryce, którą Greg odwiedził raz w przeszłości przy okazji jakiegoś safari. To po chwili sprowadziło ich rozmowę do kłótni na temat tego, co powinienem zrobić ze swoją fortuną. Wreszcie ogłosili rozejm i znów zaczęli pogawędkę o Afryce. W podobnym duchu rozmawialiśmy przez jakiś czas. A właściwie chyba cały cholerny wieczór. Powtarzaliśmy wszystko w tym samym cyklu, bez końca. Po niedługim czasie wyłączyłem się z tej rozmowy. Wiedziałem już, że nie mam ochoty ani budować szkół w kraju, w którym nigdy nie byłem, ani żyć jak gwiazda rocka. Pub wypełnił się ludźmi, a muzyka stawała się coraz głośniejsza, więc Catherine i Greg musieli krzyczeć, żeby się wzajemnie słyszeć. Zamówiliśmy kolejną butelkę szampana i jeszcze trzy piwa. Oni się całkiem porządnie upili. Ja przez cały wieczór czułem się zupełnie trzeźwy.

Catherine i ja pożegnaliśmy się z Gregiem przed barem i wróciliśmy do mojego mieszkania. Musiałem w salonie rozłożyć dla niej sofę do spania. Zadanie było trudne i wymagające czasu. Trzeba było zaczepić tę część o tamtą, nie dotykając trzeciej części. Nie zrobiłem tego przed wyjściem do pubu – specjalnie – na wypadek gdyby drugie łóżko miało okazać się zbędne. Ale okazało się, że jest potrzebne. Catherine zaczynała mnie już denerwować. Wolałem jej nieobecność, samo jej wyobrażenie.

Przekład: Jerzy Malinowski

Redakcja: Dorota Szatańska

Korekta: Ewa Grabowska, Beata Wójcik

Projekt okładki: Szymon Wójciak

Zdjęcia wykorzystane na I stronie okładki: © lembit – Fotolia.com, © dima266f – Fotolia.com.

Skład i łamanie: TYPO

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel./fax (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.wab.com.pl

ISBN 978-83-7881-856-4

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Wydawnictwo W.A.B.
i Magdalena Wojtas / Virtualo Sp. z o.o.