Copyright © by Wydawnictwo W.A.B., 2012

Redaktor serii: Dariusz Sośnicki

Redakcja: Anna Adamiak

Korekta: Małgorzata Denys, Magdalena Stajewska

Redakcja techniczna: Anna Gajewska

Projekt okładki i stron tytułowych: Jacek Szewczyk

Fotografia wykorzystania na I stronie okładki:

© PhotoAlto / PhotoAlto Agency RF / Getty Images / Flash Press Media

Fotografia autora: © Andrzej Georgiew

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka, Żółkiewskiego 7a, Piaseczno

Wydawnictwo W.A.B.

02-386 Warszawa, ul. Usypiskowa 5

tel./fax (22) 646 01 74, 646 01 75, 646 05 10, 646 05 11

wab@wab.com.pl

www.wab.com.pl

ISBN 978-83-7747-341-2

Wydanie I

Warszawa 2012

Konwersja do formatu MOBI: Virtualo Sp. z o.o.

virtualo.eu

Rodzicom, z miłością

…jesteście świadkami i przytakujecie uczynkom waszych ojców, gdyż oni ich pomordowali, a wy im wznosicie grobowce.

Biblia Tysiąclecia, Łk. 11,48

1

Z tego będą same kłopoty, stwierdza w myślach Zofia, ledwie niefrasobliwie zgodziła się na odwiedziny u rodziców Adama, którzy spędzają długi majowy weekend w rodzinnej daczy na mazurskiej wsi. Co prawda pojedzie tam wcale nie z powodu uroczystego spotkania, na którym poznaje się rodzinę ukochanego, czy precyzyjnie mówiąc, uroczystego obiadu; Zofia zgadza się ostatecznie tylko na obiad, wieczorem chce wracać do Warszawy. Chodzi o dziadka, tłumaczy Adam, muszę go zobaczyć, ma problemy, opowiadałem ci, nadciśnienie, zawał, matka szaleje, uciekł z miasta półżywy, zaszył się na wsi, nawet nie zdążyłem go odwiedzić w szpitalu. Dobrze, jedziemy, przecież jedziemy, irytuje się Zofia, zresztą, ile lat można się ukrywać, tłumaczy sobie własną decyzję. Tylko uprzedź ich, dodaje, na wszelki wypadek, żeby nie próbowali nas zatrzymać, nie chcę zostawać na noc.

I tak zamiast oglądania filmów, czytania książek, a choćby nawet nudzenia się we dwoje, ubrana skromnie, chociaż efektownie, czarne tenisówki, czarna spódnica, czarna koszula, czarna przepaska na włosy, jedzie ćwiczyć cnotę pokory.

Na daczę docierają po trzeciej, z dwugodzinnym opóźnieniem, oficjalnie z powodu korków przy wyjeździe z Warszawy, w rzeczywistości z osłabnięcia entuzjazmu Zofii do pomysłu rodzinnego spotkania; tego dnia ubiera się z trudem i powoli, jeszcze wolniej odrywa od oglądania kolejny raz amerykańskiego serialu na DVD, w czasie drogi zmusza Adama do długiego postoju na kawę.

Oficjalnej prezentacji rodziny dokonuje z plastikowym uśmiechem na twarzy matka Adama: Alicja Zaremba, dzień dobry, mój mąż, mój ojciec. Dzień dobry, rewanżuje się Zofia i przedstawia się z nazwiska: Rogala. Jak, jak, dopytuje się dziadek, Edward Czerski. Zofia Rogala, powtarza Zofia powoli i wyraźnie, tak, aby każdy dobrze usłyszał imię i nazwisko; już dawno przyzwyczaiła się, że nazwisko budzi zabawne skojarzenia; Rogala – Rogal – Rogalik; wyobraźnia językowa może sobie poużywać z seksualno-skatologicznymi metaforami. Czerski rumieni się i wpatruje w gościa jakby z niedowierzaniem, marszcząc groźnie brwi; z pewnością przeżywa wielkie rozczarowanie narzeczoną wnuka, starszą od niego o osiemnaście lat; co prawda Zofia trzyma się świetnie, niemal czterdziestka, a dają jej zwykle dziesięć lat mniej, różnicę wieku między Adamem a Zofią widać jedynie z powodu szczylowatej urody chłopaka.

Wielki stół w salonie dociska siedzących przy nim gości do wysokich aż po sufit regałów wypełnionych książkami, albumami, rocznikami starych gazet i magazynów.

Początkowo obiad przebiega w miłej atmosferze, o ile stypę po śmierci wyobrażeń na temat narzeczonej jedynego syna można określić miłą. Banalne rozmowy o ruchu na drodze i przewidywanej pogodzie na resztę weekendu angażują wszystkich bez reszty. Sąd rodzinnej inkwizycji obraduje nieustannie, w milczeniu, między kolejnymi przystawkami, sędziowie nadziewają na widelce marynowane grzybki, połykają pasztet z dzika, obtoczony w świeżym chrzanie, popijają ciężkie wina w kieliszkach z czeskiego kryształu z lat sześćdziesiątych i przyglądają się cały czas Zofii, jakby nie potrafili uwierzyć w jej istnienie. Wpatrują się we mnie z intensywnością jubilera badającego rysy na szlachetnym kamieniu, stwierdza podsądna, cała sytuacja zaczyna ją bawić, łapie pod stołem Adama za rękę, przyciska do swojego nagiego uda, jego dłoń najpierw stawia opór, potem zaciska się i rozluźnia na nodze, palce delikatne muskają skórę, powoli wędrują w stronę krocza, które robi się wilgotne. Z pewnością liczą zmarszczki na moim czole, szukają siwych włosów, zastanawiają się, czy mają naturalny kolor, czy je farbuję, szczególnie na specjalne okazje, na przykład przed obiadem, w czasie którego rodzina ma poznać wielką miłość potomka.

Dziadek Edward gapi się na Zofię z ostentacyjną natarczywością, jakby nikt inny poza nią nie siedział przy stole. Pan Czerski, mistrz krytycznej analizy dzieła filmowego, mistrz analizy ludzkiej duszy. Pisze świetne eseje, o Antonionim, Bergmanie, Hassie, trzeba kiedyś je przeczytać, podobno warto, nawet dzisiaj, gdy zmienił się świat, ustrój kraju, kino, dawno zniknęła cenzura, Zofia przypomina sobie informacje zdobyte z internetu i z rozmów z Adamem. Szczyt jego krytycznej świetności przypada na lata siedemdziesiąte, tłumaczył wnuk, szczyt narodowego konformizmu, szczyt wiary w pseudocud gospodarczy PRL-u, niewiele z tamtych czasów przetrwa próbę elementarnej uczciwości, jego teksty na pewno. Ciekawe, na czym polega literacki patent Czerskiego, pyta siebie Zofia, jak to ujął kiedyś Adam zakochany w dziadku aż po bezkrytyczną akceptację mrocznej strony biografii Edwarda. Analizując film, nie szuka w nim sprzeczności albo luk, nie zarzuca na niego sieci podchwytliwych pytań, byle obnażyć słabość intelektualną twórcy, przeciwnie, dysponuje wyjątkową umiejętnością bezpośredniego przeniknięcia do świadomości autora, dlatego jego eseje w tak wyjątkowy i osobisty sposób oświetlają dzieła sztuki.

Zgrabna formułka, pewnie i teraz usiłuje przeniknąć moją świadomość, vecchio trombone, stary piernik, ciekawe, co w niej znajdzie.

Nie uwierzę, że wyjechał na wieś, aby nabrać sił po ostatnich wstrząsach, stwierdza Zofia, wygląda na okaz zdrowia i siły, przeżyje nas wszystkich, mnie na pewno; jeśli tak trzymają się siedemdziesięcioparolatkowie po zawale, zawał wkrótce stanie się najmodniejszą kuracją odmładzającą. Wysoki, potężnie zbudowany, choć nie otyły, głowa piękna, przypominająca popiersia starożytnych filozofów, krzaczaste brwi, spod których Czerski zapuszcza w człowieka sondę, bystre spojrzenie, długie i zgrabne, choć grube, palce, na jednej dłoni prosty sygnet z ciemnozielonym kamieniem, na drugiej obrączka, stale ją nosi, chociaż owdowiał przed pięcioma laty, babci nie kochał, zdradzał ją, biedna, więcej nałykała się relanium, niż zjadła ziaren ryżu w swoim życiu, wspominał Adam.

Kiedy opowiadał tak dużo o dziadkach, właśnie tu, na daczy: ich pierwszy wspólny wyjazd, mnóstwo wina i poważne wyznania; słodkie wspomnienia, na myśl o których Zofia uśmiecha się, co matka Adama tłumaczy po swojemu i pyta, smaczna galaretka, prawda, na szczęście nie wymaga potwierdzenia, z pretensją w głosie podsuwa mężowi talerz, też mógłbyś spróbować, nie otruję cię, jeszcze nie tym razem.

Rodzice Adama, państwo Alicja i Krzysztof Zarembowie, zadbani, kulturalni pięćdziesięciolatkowie, ratują się przed szokiem wywołanym obecnością Zofii realnej, a nie z ich zmyślenia, wmawiając sobie, że ich syna i tę panią łączy wyłącznie przyjaźń, najsłabszy rodzaj przyjaźni, zrodzonej nie w dzieciństwie albo ze wspólnie przeżywanych pasji, a jedynie dzięki znajomości w pracy. Pracujecie razem, nie, mamo, macie w planach współpracę, mamo, o czym ty mówisz, ach, rozumiem, poznaliście się na studiach, pani Alicja łapie już, że przesadza, postanawia podnieść rangę znajomości Adama z Zofią o jeden szczebel, pani wykłada na ASP czy robi doktorat, czy robi się w ogóle doktoraty na uczelni artystycznej, zastanawia się na głos gospodyni, tak, mamo, robi się, ale Zofia nie pisze żadnego doktoratu, Adam nieustępliwie dąży do uznania przez rodzinę jego związku, zresztą nie w tym rzecz, mieszkamy razem od roku, dobrze wiesz, Adam się stara, naprawdę stara się nie pozostawiać im cienia szansy na złudzenia; w takich chwilach, gdy czuje, że ryzykuje dla niej reputację, Zofia kocha go jeszcze bardziej.

Zaremba z oczami wbitymi w stół, w milczeniu, z nerwową natarczywością rozlewa alkohol, ledwo ktoś opróżni kieliszek, natychmiast stoi przed nim pełny, Zofia nie odmawia, Adam prowadzi. Pani Alicja zachęca nieustannie do jedzenia wędlin i sałatek, obserwuje ukochaną syna ukradkiem, gdy ta sięga po kolejny kawałek mięsa albo chleba, gdy gryzie, przełyka, gdy pije wodę mineralną.

Żonie chodziło, do rozmowy włącza się nieśmiało pan Krzysztof, o to, że syn, że opowiadał kiedyś, z tego co pamiętam, że pani też, że maluje. Owszem, Zofia nie kryje lekko ironicznego uśmiechu, maluję, ludzkie twarze, czasem dłonie i w ogóle nagie ciała, taki styl, tematyka, dopytuje się w dobrej wierze ojciec Adama. Nie, nie, robię po prostu makijaże, jestem makijażystką; pan Krzysztof wpada w nieszczery zachwyt nad zawodem, którego istoty właściwie do końca nie rozumie, coraz lepiej się czuje w roli osoby dominującej przy stole, przynajmniej pozornie, z jego talerza wędlina znika błyskawicznie, dokłada kolejne plasterki kiełbasy i polędwicy i zajada się nimi z nieoczekiwaną nadpobudliwością, zaciska zęby na kawałku mięsa i rozgryza go niczym kapsułkę z lekiem, skąd pomysł na makijaż, ciągnie rozmowę ojciec Adama, mimo widocznego braku entuzjazmu ze strony Zofii, och, to długa historia, proszę opowiedzieć, uwielbiamy długie historie, prawda, pan Krzysztof na potwierdzenie swoich słów omiata całą rodzinę zachęcającym spojrzeniem, które ma z dziadka i córki wydobyć entuzjazm dla długich historii. Pani Alicja przytakuje kiwnięciem głowy, z całkowitą obojętnością, po czym wychodzi do kuchni po pieczonego kurczaka i ziemniaki. Zofia wciąż broni się przed opowiadaniem, cóż, nic specjalnego, dla nas taka opowieść z pewnością okaże się niesamowita, bryluje starszy Zaremba, w rozpiętej o jeden guzik za nisko koszuli, odsłaniającej posiwiałe owłosienie na klatce piersiowej, z krótko przyciętą brodą, w ładnie dobranych oprawkach okularów, pasujących do owalu twarzy i zaczesanych do tyłu włosów; perorując z taką swadą przy stole, robi wrażenie, pozorne, wyłącznie pozorne, kogoś, kto rządzi tym towarzystwem, gdyby się odważył, złudzenia przemieniłyby się z łatwością w rzeczywistość, analizuje potencjalnego teścia Zofia.

Proszę sobie nakładać, proponuje pani domu, nad ziemniakami unoszą się kłęby pary, na moment rozmowa zamiera, wszyscy zajmują się gorliwie kurczakami na półmisku.

Czerski zaciska coraz mocniej usta, chrząka, trudno powiedzieć, czy znacząco, czy czyści gardło po jedzeniu, proszę opowiedzieć o sobie, przypomina Krzysztof Zaremba, och, naprawdę nic nadzwyczajnego, wychowałam się w domu dziecka, Rogala robi pauzę, aby wiadomość dotarła do wszystkich i zrobiła odpowiednie wrażenie, i tak się dzieje, dziadek niemal się krztusi własną, wychrząkiwaną śliną, matka aż wstrzymuje na wysokości ust dłoń z nadzianym na widelec kawałkiem kurczaka, pan Krzysztof odwraca od Zofii zawstydzone spojrzenie, nie wytrzymałam w kraju, uciekłam najpierw do Berlina Zachodniego, potem do Włoch, pracowałam w pizzerii, poznałam ludzi zajmujących się fotografią, mnie się wydawali amatorami, a okazało się.

Zofia nie wchodzi w szczegóły, nie mówi, że ma na myśli przede wszystkim jedną osobę, Marco Silvestriego, z którym żyła trzy lata; poznali się, gdy undergroundowy podówczas artysta klepał biedę, wpadał do kultowej pizzerii na Trastevere, aby coś zjeść albo wypić karafkę vino della casa, a przy okazji popatrzeć na pewną kelnerkę. Marco bardzo powoli przedostawał się do mainstreamu, zdobywając coraz więcej coraz lepszych zamówień z modnych pism, w tym „The Face”. Jego prace szokowały bezlitośnie szczerym wizerunkiem ludzkiej seksualności, graniczącym z fotografią medyczną, ocierającym się o pornografię wizerunkiem piękna i zepsucia jako etapów procesu umierania. Zofia pomagała fotografowi na jedyny dostępny jej wtedy sposób: oszukując szefa, nie doliczała do rachunku klienta wina albo kawy albo brała pieniądze za wodę, pomijając zapłatę za pizzę. Potem, gdy się już poznali bliżej, zaczęła robić makijaże jego modelkom, aby artysta zaoszczędził na profesjonalnej mejkapistce, i tak zawodu wyuczyła się przez przypadek. Z czasem coraz lepiej poznawała Marco, sposób jego pracy, podejście do zamówień, obraz z pizzerii wymazywał się, a jego miejsce stopniowo zajmował wizerunek wybitnego twórcy.

Niestety, Zofia przyznała się do tego błędu dużo, dużo później, im bardziej kochała, tym bardziej stawała się zaborcza; Marco nie dawał jej żadnych powodów do zazdrości, a mimo to nie potrafiła się powstrzymać; urządzała sceny na wernisażach, po sesjach zdjęciowych, w domu, w restauracji, robiła się nieznośna, z pełną świadomością, że robi się nieznośna. Burzliwy romans skończył się pobiciem jej przez impulsywnego artystę z tak błahego powodu, jak podarcie i spalenie przez Zofię materiałów na jego najnowszą wystawę. Z zazdrości. O autora oczywiście, nie o sztukę.

Pomagałam im przy sesjach, kontynuuje grzeczną wersję historii, za darmo, dla zabawy, oni nagle okazali się sławami, głównie od reklamy, czasami zajmowali się fotografią artystyczną, aktami, Włosi lubią akty, wiadomo, wzdycha rozmarzony pan Krzysztof, tak to się zaczęło, zdjęcia, modele, modelki, piękne modelki, to musi być ciekawa praca, Zaremba kontynuuje zachwyty nad zawodem narzeczonej syna, niezbyt ciekawa, Zofia odpowiada zimno, wręcz nieprzyjemnie, za to dość lekka, da się zarobić i nie narobić.

Pan Krzysztof milknie, trochę kurczy się w sobie, pani Alicja chrząka i mruczy niby do siebie, ale tak, żeby wszyscy słyszeli, co za imponujący etos pracy, Adam czerwienieje, zaraz wpadnie w szał, Rogala doskonale odczytuje emocje ukochanego, kolejny raz żałuje decyzji przyjazdu na obiad, za wcześnie, za wcześnie i w złym momencie, mają kłopoty z dziadkiem, drażni ich byle co. Dlatego Zofia nie komentuje uwagi tej wysokiej, kościstej blondynki o zaciętym wyrazie twarzy, szklistych, jakby wiecznie zapłakanych oczach i niepasujących do tej urody, do tej osobowości, dużych, zmysłowych ustach, ubierającej się wprawdzie elegancko, lecz nieodpowiednio do uroczystości, na przykład dzisiaj w białą koszulę i perły, chyba sztuczne, zastanawia się Rogala, idealne na pogrzeb albo chrzciny.

A po co w ogóle pani wróciła, Alicja nie zmienia napastliwego tonu, skoro w tych Włoszech tak pięknie; rzeczywiście pięknie, odpowiada łagodnie Zofia, ale rynek się popsuł, zaczął się kryzys, okazało się, że w biednej Polsce jest więcej pracy niż w bogatych Włoszech. Hm, patriotyzm pieniądza, komentuje sarkastycznie matka Adama, nie wyjaśniając, co dokładnie ma na myśli; czyli powinnam zostać w Rzymie, pyta niewinnie Zofia, Alicja zacina się i nie odpowiada, spogląda tylko wyzywająco na męża swoimi zapłakanymi oczami, jakby chcąc powiedzieć, jak długo jeszcze pozwolisz tej kobiecie mnie obrażać.

Rogala intensywnie trenuje cnotę pokory, wbija paznokcie w fałdy skóry, chociaż wewnętrzny głos nakazuje bunt, roznieść jednym ruchem ręki nakrycie stołu, wgnieść w podłogę mrugające do niej z wielkiej patery rybie oczy, zastygłe w galarecie. Mięśnie zaciskają się wokół szyi, jakby chciały zgnieść tchawicę, oplatają cały kręgosłup zastygającą na beton wstęgą, nerwy, nerwy, nerwy, szepcze, nie na tyle cicho, by Adam nie słyszał, słyszy. Spogląda na Zofię pytająco, ona tego nie zauważa, zajęta badaniem łusek na skórze rybiej głowy. Udany obiad, nie ma co, podsumowuje w myślach, zaraz puszczę bąka, może to ich rozluźni.

Czy to są dziary, rzuca nieoczekiwanie Alicja, wszyscy przy stole przestają jeść, dziary, co za dziary, dziwi się Krzysztof, o czym ty mówisz, kochanie. Wtedy pani Zaremba wskazuje palcem tatuaż, który ukazuje się na lewym przedramieniu Zofii, gdy sięga po miseczkę z ogórkami kiszonymi, trójkąt z topornie wykonanym okiem w środku, znak wszechwiedzącego Boga, tyle że zamiast Jahwe ma wpisane w wolne pole skrót Hbrt, pani była w więzieniu, dopytuje się Alicja, w jej skrzeczącym głosie pełnym pretensji zawiera się już odpowiedź; zgorszona więziennym epizodem kochanki syna matka posyła Adamowi oskarżycielskie spojrzenie; dlaczego nas o tym nie uprzedziłeś. Ależ skąd, Rogala udaje, że nie rozumie min gospodyni, pokornie bagatelizuje sytuację, zrobiłam go ku czci mojej pierwszej miłości, widzi pani, o, Zofia delikatnie przesuwa palcem po literach, jakby w ten sposób czerpała z nich energię, Hubert, opiekował się mną jak nikt inny, ani wcześniej, ani później. Zresztą mam jeszcze jeden, Rogala podwija rękaw czarnej jedwabnej koszuli i pokazuje umieszczony na wewnętrznej stronie prawego przedramienia tatuaż, wypracowany w każdym detalu, przedstawiający postać nieokreślonej płci, przypominającą anioła, o gęstych włosach, spadających na plecy, ubraną w lekką i zwiewną tunikę. Mimo miecza, który unosi w górę, jej twarzy nie znaczy gniew, raczej melancholijna determinacja w walce, której sensu się nie widzi. Ten też po jakiejś miłości, Alicja udaje życzliwie zainteresowaną, chyba sporo tego było. Nie, Zofia kiwa głową, przynajmniej sądząc po liczbie tatuaży, to znaczy, Zaremba nie przestaje być podejrzliwa, jej twarz marszczy się nieprzyjemnie, głowa przechyla się w stronę lewego ramienia, jakby z tej perspektywy lepiej było widać kolejne rysy na portrecie narzeczonej syna, to znaczy, że mam tylko dwie, jak to pani nazwała, dziary, Zofia uśmiecha się łagodnie, wydyma przy tym lekko usta, cały czas powtarzając w myślach mantrę na dziś, pokora, tylko pokora.

Daj jej spokój, co to, przesłuchanie, wykrzykuje histerycznie Adam, ku oburzeniu obojga rodziców chwyta obiema dłońmi obrus i jeśli padnie niewłaściwe słowo, jeśli ktokolwiek zareaguje nie po jego myśli, zerwie go ze stołu, ależ on jeszcze dzieciak, stwierdza w myślach Rogala, obserwując zachowanie ukochanego; Zofia często dziwi się, że żyje z osiemnaście lat młodszym od siebie mężczyzną; co właściwie w nim widzi, wyjątek, widzi wyjątek; Adam definitywnie jest wyjątkiem; miłość zawsze dotyczy wyjątków. Właściwie wolę starych ludzi, nawet schorowani i zdziecinniali, wciąż emanują rodzajem wzniosłości, niezależnym od nich samych, ich mądrości, osiągnięć, stanu umysłu. Wzniosłość rzeźby stworzonej z lichego materiału; materiał się nie liczy; Zofia natychmiast oddala wątpliwości; liczy się przekaz; brakuje tego dzieciakom i tym zadowolonym z siebie ludziom w wieku średnim; tylko dlatego, że odnieśli sukces zawodowy, wydaje im się, że rozumieją coś z życia.

Mięśnie ramion Adama pod granatową koszulką polo napinają się, obrus powoli spływa w stronę Zofii, salaterki, misy, kieliszki, sztućce, butelki i talerze drżą, jakby na Mazurach zatrzęsła się ziemia, zaraz będzie zabawnie, zauważa w myślach Zofia.

Wybawienie przychodzi od Czerskiego, który dość obcesowo zmienia temat, przechodzi na politykę: co nowego w rządzie, nadal majstrujecie przy demokracji, nadal marzy wam się dyktatura, narodowa w treści, kapitalistyczna w formie, złośliwość kieruje w stronę Alicji, która również z ulgą, jakby nigdy nic, zamiast wszczynać kłótnię z ojcem, poprawia obrus puszczony w końcu przez syna, ustawia na miejsce dwa przewrócone kieliszki i salaterki, które zjechały jedna na drugą. Czy kręgi rządowe nadal chcą nas uszczęśliwiać na siłę i zamieniać kraj w fermę rozpłodową produkującą miernych, za to wiernych katolików, których tak potrzebuje Europa do nieskomplikowanych prac na budowie i w gastronomii, ciągnie Czerski z rosnącą irytacją, robiąc aluzję do konfliktu wokół rządowego projektu całkowitego zakazu aborcji.

Wszystko ci się miesza, tato, odpowiada spokojnie Alicja; czyżby, niemal odszczekuje stary; zaślepia cię władza, pozór władzy, i tyle. Pani Zaremba, przypomina sobie Zofia, pracuje, zdaje się, w kancelarii premiera, a mąż jako doradca któregoś z ministrów.

Alicja nie wytrzymuje, wybucha, nie kryjąc pogardy dla ojca i wściekłości, wreszcie mamy rząd, który dba o polskie interesy, wreszcie rząd coś robi dla Polaków, dla obywateli, nie wysługuje się obcym interesom, kapitał, dla kapitału, pod kapitał, w imię kapitału, co robili wasi czerwoni lordowie. Co się dla nich do czegoś nadawało, sprzedali za bezcen albo rozkradli, co się nie nadawało, zrujnowali do reszty, czerwona zaraza, zaraza, krzyczy pani Alicja ochrypłym głosem. Pieprzysz, kochana córko, brutalnie odcina się Czerski, w tym kraju nie ma żadnych czerwonych, tu zostali tylko narodowi katolicy, jak możesz tak się do mnie odzywać, protestuje obrażona Alicja, bo głupol z ciebie, wyjaśnia spokojnie Czerski; ale po co takie ostre słowa, Zaremba staje w obronie żony, przecież to twoja córka, wiem, że to moja córka, chociaż dziękuję ci, Krzysiu, za przypomnienie tego faktu, który niewątpliwie zobowiązuje ją, żeby od czasu do czasu używała mózgu, stary całkowicie ignoruje zszargane uczucia Alicji, kontynuując, ci twoi klechici są z tej samej gliny ulepieni, co czerwoni lordowie, jak nazywasz tych nomenklaturowych szczęśliwców, przecież tak samo potomków miejskiego i wiejskiego lumpenproletariatu, przedwojennych bezrolnych albo bezrobotnych, jedynej zwartej siły narodu, która nietknięta przeżyła wojnę, rdzeń tego narodu, tej ziemi, kochanie, wskazujący palec starego dźga biały obrus, za każdym razem z większym impetem.

Rogala chwyta nadgarstek Adama, prowadzi jego dłoń wzdłuż uda, spódnica zwija się pod same biodra, palce Adama wchodzą głęboko w Zofię, młody uśmiecha się, gdy słyszy tłumione westchnienia ukochanej, widzisz nawet nasz gość ma już dosyć twojego gadania, lodowatym tonem karci ojca pani Zaremba, nie widząc, co się dzieje pod osłoną ogromnego lnianego obrusa.

Będę mówił, co myślę, czy się to komuś podoba czy nie, irytuje się Czerski. To przynajmniej nie porównuj, reaguje niemal histerycznym krzykiem matka Adama, tych, co walczyli za Polskę, z tymi, co walczyli za partię komunistyczną. Gówno prawda, żadnego paradoksu w tym nie ma, że twoich klechitów i partyjnych notabli łączy ta sama tradycja, jedyna żywa polska tradycja, która nazywa się nacjonalizm; Edward, przestań ciągle nazywać poświęcenie dla ojczyzny nacjonalizmem, wtrąca się ojciec Adama z jakąś dziwną flegmą, sztucznym opanowaniem, pod którym łatwo wyczuć gotujące się emocje. Nazywam nim ten rodzaj miłości, który kwitnie tu od stu lat, i jeśli ktoś się wyłamał z tej tradycji, to jedynie rewizjoniści, tak, tak, stwierdza dobitnie stary, gdy na jego słowa własna córka, a nawet zdominowany przez nią zięć reagują parsknięciem śmiechu, rewizjoniści marksistowscy lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku, Czerski aż delektuje się swoją precyzją w określeniu czasu, dysydenci ideowi, którzy odrzucili po równo nacjonalkomunizm i prawicowy fetysz narodu; oni, właśnie oni, więcej zrobili dla odmiany tego kraju niż ten słynny duch, duch narodu katolickiego, co miał zstąpić i odmienić oblicze tej ziemi, lecz nic nie odmienił, poza ustrojem, ustroje się zmieniają, duch narodu pozostaje ten sam, duch jest emanacją samego rdzenia, Czerski nie kończy, przerywa mu zirytowana córka, łatwo krytykować społeczeństwo, wyciągać brudy i obrażać cały naród.

Łatwo, to sama spróbuj, broni się Czerski, zresztą oni nie obrażali, oni tylko obnażali. Prawdziwe oblicze kraju, duchowy analfabetyzm, zapiekłą nienawiść do wszystkiego, co obce i inne, i lepsze, przegrali, zgadza się, nikt tak dobrze, tak bez złudzeń nie przyjrzał się Polakom jak oni, ciekawe jedynie, twarz pani Alicji blednie, oczy zwężają się, rzuca wściekłe spojrzenia na Czerskiego, ciekawe tylko, kiedy przyjrzysz się sobie samemu, siebie poddasz równie wnikliwej krytyce, o co ci chodzi, o co masz do mnie ciągle pretensje, stary też już nie wytrzymuje, widać, że go aż trzęsie, wali pięścią w stół, podskakują salaterki, talerze, sztućce, szklanki, kieliszki do wódki przewracają się, wokół ich wraków tworzą się plamki wilgoci, o to, co zawsze, czemu ich zdradziłeś; nikogo nie zdradziłem; zdradziłeś, upiera się Alicja; pieprzysz, gówniaro.

Czerski unosi się nad stół, wyciąga rękę w stronę córki, nie wiadomo, czy zamierza ją uderzyć, czy tylko ponoszą go emocje, Alicja bez cienia strachu wpatruje się prosto w oczy ojca, którego nagle opuszczają siły, ciągle masz pretensje o to, Czerski mówi ciszej i z trudem, że zdradziłemtwoją matkę, powtarzam ci kolejny raz, nie zdradziłem. Nie zdradziłem, nie zdradziłem, przedrzeźnia ojca pani Alicja, co za hipokryta z ciebie, po tylu latach, po tym wszystkim, co wiemy o tobie, mówi z przekonaniem matka Adama, jej mina wyraża niemożność zrozumienia braku zrozumienia Czerskiego, dosyć tych bzdur, krzyczy stary, wytrwałem przy niej do końca, córka nie ustępuje, przez ciebie zachorowała, przez ciebie umarła, nie przeze mnie, przez raka i nikogo nie zdradziłem, tylko siebie, może. Stary, cały czerwony, wstaje od stołu i wychodzi z pokoju.

Rogala dobrze pamięta, co Adam mówił o babci; ubierała się elegancko, nawet z fantazją, pachniała modnymi perfumami, robiła doskonałą szarlotkę i fenomenalne gołąbki, od dziecka obdarzała wnuka tysiącem pocałunków, gdy dorastał, wciskała mu ukradkiem pieniądze, żeby mógł się czuć swobodnie nawet wśród zamożnych przyjaciół, których zresztą Adam zbyt wielu nie miał, pocieszała w najtrudniejszych momentach, na przykład gdy jego praca nie wygrała w szkolnym konkursie na najlepszą fotografię z wakacji, ciepła, kochająca kobieta, szkoda jej, szkoda jej życia na takiego faceta, Adam nie ma złudzeń co do dziadka, mimo że go uwielbia, tyle że za inne cechy niż wierność.

Mogłaś sobie darować, włącza się ojciec Adama, stary jest niezdrowy i w gruncie rzeczy przegrany, nic ci nie da zwycięstwo nad nim, matka układa na talerzu widelec i nóż tak, aby leżały idealnie równolegle, ciągle coś psuje jej harmonię, poprawia sztućce, bezskutecznie; kiwa głową, zgadzając się z mężem, i zaraz dodaje, nie rozumiem, nie rozumiem, dlaczego nie potrafi przyznać nam racji i przeprosić, przecież wybaczylibyśmy, prawda, wybaczyli, i koniec. Ojciec po prostu wariuje, niespodziewanie córka tłumaczy Czerskiego, a my razem z nim, przytakuje Krzysztof, co razem z nim, Alicja nie rozumie uwagi męża, my wariujemy razem z nim, wyjaśnia Zaremba.

Zofia płonie. Niewidoczne ogniki skaczą po jej rekach, piersiach, wplątują się we włosy, popiół zwęglonej skóry rozsypuje po całym stole, rozwiany jej westchnieniami, osiada na ścianach, firankach, na ubraniach obojga Zarembów. Zofia przytrzymuje dłoń Adama w sobie i wypuszcza, dopiero gdy wstrząsa nią tłumiony spazm.

Na deser są lody, kto życzy sobie lody, rzuca Alicja, z nieoczekiwanie młodzieńczym wdziękiem, nikt nie reaguje.

Krzysztof Zaremba próbuje zbagatelizować konflikt, niezdarnie przeprasza Zofię za przypadkowe wmieszanie w sprawy cudzej rodziny; ona stała się częścią naszej rodziny, Adam szybko ucina ojcowską retorykę, równocześnie wyciera ukradkiem wilgotne palce w obrus, starając się nie pokazać niczego po sobie. Zofia chowa twarz w dłoniach, udając, że masuje skronie, z trudem panuje nad sobą, aby nie wybuchnąć śmiechem; seks na oczach kłócącej się o jakieś stare grzeszki rodziny, czegoś takiego jeszcze nie doświadczyła. Zofia i Adam patrzą na siebie z rozbawieniem, Rogala zaczyna lepiej rozumieć ucieczkę młodego z domu, niechęć do matki, sympatie dla dziadka, pogardę dla Krzysztofa, stłamszonego przez kłótliwy tandem ojca i córki, popierdolona rodzina, w sumie nie wiem, czy chcę być jej częścią, podsumowuje swoje wrażenia Zofia. Może Adam wygląda na dziecko, ale dojrzałością przerasta tych państwa, stwierdza z zadowoleniem; kim są właściwie ci rewizjoniści, o których poszło w dyskusji, pyta niezbyt zainteresowana tematem, najchętniej położyłaby się teraz na kocu w ogrodzie i zasnęła, och, nieudana próba ratowania skompromitowanych idei, natychmiast odpowiada Zaremba, byle zachować władzę i na nowo uwierzytelnić się w oczach społeczeństwa, które odrzucało komunizm. Bredzisz, zięciu, chodziło o coś więcej, o wydobycie kraju z totalitarnego szamba, niestety krajowi spodobały się kąpiele w gównie, dopowiada z drugiego pokoju Czerski, stary ma niezły słuch, myśli Zofia. Bo mieliśmy tu ruskie dywizje i ludzi, którzy z nimi współpracowali, replikuje Krzysztof, stary nie reaguje, słychać tylko huk zatrzaskiwanych drzwi. Adam po cichu komentuje kłótnię rodzinną, oni teraz tak ciągle.

Alicja przynosi kawę i herbatę, Edward wraca pół godziny później, musiałem obejrzeć wiadomości w telewizji, wyjaśnia, nie wiadomo po co kłamiąc, i dalej w milczeniu przypatruje się Zofii.

Jak właściwie się czujesz, Edward, pyta Adam, dobrze, pada zdawkowa odpowiedź. Przecież widzisz, dodaje po długiej pauzie Czerski; kilka drgnień mięśni twarzy dziadka i, jak w odbiciu, wnuka, Zofia przysięgłaby, że to z trudem skrywany uśmiech, konspiracyjne porozumienie dwóch pokoleń rodziny.

Kiedy wychodzą na spacer po obiedzie, Alicja przytrzymuje w drzwiach Zofię, przyciąga do siebie i syczy do ucha, zachciało ci się smarkacza, proszę bardzo, bierz sobie, tylko innego, ten tu jest moim synem, nie oddam ci go tak łatwo. Potem z uśmiechem macha do niej i Adama, gdy idą drogą w stronę jeziora, nikt się nie orientuje, co zaszło między dwiema kobietami, dwiema rywalkami, nawet sama Zofia nie ma pewności, czy nie przesłyszała się lub czegoś źle nie zrozumiała, zmęczona spotkaniem.

W drodze mijają parę emerytów wolno i majestatycznie wracających ze spaceru po lesie. Na stare lata różnice wieku się wyrównują, mówi Adam, jak ludzie wytrzymują tyle ze sobą, zastanawia się Zofia i wyznaje z ulgą, nie, znowu nie, u twoich rodziców raczej furory nie zrobiłam. Dlaczego, myślę, że się spodobałaś, tylko wstydzili się powiedzieć. Odnotowałaś chyba, że dziadek nie odrywał od ciebie wzroku, ojciec pierwszy raz bajerował jakąś kobietę poza żoną, a matka… Daj spokój, przerywa mu Zofia, zauważyłam jej mroczne spojrzenie, spojrzenie kogoś, komu odebrano ukochaną zabawkę; chodzi o mnie, Adam udaje zdziwienie i jeszcze wskazuje na siebie palcem dla podkreślenia wątpliwości; tak, ciebie, żartujesz; ciebie, ciebie. Zofia głaszcze go po głowie i mruży oczy, oślepiona czerwonożółtym światłem zachodzącego słońca, odbitym od tafli jeziora.

Gdy przytuleni do siebie stoją na molo i wpatrują się w przeciwległy, obrośnięty tatarakiem brzeg jeziora, Zofia zastanawia się, czy powiedzieć Adamowi o rozmowie z jego matką, w końcu rezygnuje i tylko mówi rozkazującym tonem, jedźmy stąd wreszcie i nigdy tu nie wracajmy, i natychmiast zapomina o obietnicy.

Spis treści

- Dedykacja

- Motto

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- 18

- 19

- 20

- 21

- 22

- 23

- 24

- 25

- 26

- 27

- 28

- 29

- 30

- 31

- 32

- 33

- 34

- 35

- 36

- 37

- 38

- 39

- 40

- 41

- 42

- 43

- 44

- 45

- 46

- 47

- 48