Tytuł oryginału

THE FATHER BROWN STORIES. Volume 3

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Replika, 2017

Wszelkie prawa zastrzeżone

Redakcja

Joanna Pawłowska

Korekta

Lidia Ryś

Skład i łamanie

Dariusz Nowacki

Projekt okładki

Mikołaj Piotrowicz

Wydanie elektroniczne 2018

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Dariusz Nowacki

ISBN 978-83-7674-802-3

Wydawnictwo Replika

ul. Wierzbowa 8, 62-070 Zakrzewo

tel./faks 061 868 25 37

replika@replika.eu

www.replika.eu

NIEWINNOŚĆ OJCA BROWNA

DZIWACZNE KROKI

Gdybyście natknęli się na członka tego szczególnego klubu, „Dwunastu Prawdziwych Rybaków”, wchodzącego do Hotelu Vernon na doroczną kolację klubową, zauważylibyście, że jego okrycie wieczorowe jest zielone, nie czarne. Gdybyście (zakładając, że macie tupet, by zwrócić się do takiej osobistości) zapytali go, dlaczego, przypuszczalnie odpowiedziałby, że to po to, by nie pomylono go z kelnerem. To wam zamknie usta. Jednak odejdziecie, pozostawiając za sobą zagadkę, jak dotąd nierozwiązaną, i historię wartą opowiedzenia.

Gdybyście (biorąc pod uwagę równie nieprawdopodobne założenie) mieli się spotkać z łagodnym, ciężko pracującym małym księdzem, nazywanym ojcem Brownem, i mieli go zapytać, co według niego było największym fartem w jego życiu, odpowiedziałby przypuszczalnie, że taki łut szczęścia przydarzył mu się w Hotelu Vernon, gdzie zapobiegł zbrodni, a być może uratował duszę, tylko dzięki temu, że usłyszał kilka kroków w korytarzu. Przypuszczalnie odczuwa odrobinę dumy z tego swojego wariackiego i wspaniale trafnego założenia, i możliwe, że się do niego odniesie. Ponieważ jednak jest wielce nieprawdopodobne, byście kiedykolwiek uzyskali dostatecznie wysoką pozycję w świecie towarzyskim, aby natknąć się na któregoś z „Dwunastu Prawdziwych Rybaków”, bądź upadli dostatecznie nisko, by znaleźć się w slumsach i pośród kryminalistów, żeby znaleźć ojca Browna, obawiam się, że nigdy byście nie usłyszeli tej historii, chyba że ode mnie.

Hotel Vernon, w którym „Dwunastu Prawdziwych Rybaków” spotykało się na swojej dorocznej kolacji, był instytucją, która istnieć mogła wyłącznie w społeczeństwie oligarchicznym, dla którego dobre maniery były niemalże wszystkim. Był to jeden z tych projektów postawionych na głowie – „ekskluzywne” przedsięwzięcie handlowe. Nie oznaczało to przyciągania ludzi, ale raczej ich zniechęcanie. W sercu plutokracji kupcy stają się tak przebiegli, że wybrednością nie ustępują swoim klientom. Z powodzeniem mnożą trudności, aby ich majętni i zblazowani klienci mogli wykorzystywać pieniądze i środki dyplomatyczne w celu ich przezwyciężenia. Gdyby w Londynie istniał modny hotel, do którego nie wpuszczano by osób o wzroście poniżej sześciu stóp, społeczeństwo potulnie powoływałoby grupy ludzi o takim wzroście, którzy by się w nim spotykali. Gdyby istniała droga restauracja, która zwykłym kaprysem swojego właściciela działałaby wyłącznie w czwartkowe popołudnia, w każde czwartkowe popołudnie byłby tam tłum. Hotel Vernon jakby przez przypadek stał na narożniku placu w Belgravii[1]. Był to mały hotel − i zdecydowanie niewygodny. Jednak jego wady uznawane były za mury chroniące konkretną klasę. Jedna z nich, dość osobliwa, była szczególnie ważna: w miejscu tym posiłek mogły spożywać jednocześnie tylko dwadzieścia cztery osoby. Jedynym dużym stołem jadalnym był słynny stół ogrodowy, stojący na powietrzu na swego rodzaju werandzie wychodzącej na jeden z najpiękniejszych starych ogrodów w Londynie. Jako że mimo wszystko z tych dwudziestu czterech miejsc można było korzystać wyłącznie przy ciepłej pogodzie, to przyjemność z tego płynąca była jeszcze trudniejsza do osiągnięcia, a tym samym bardziej pożądana. Obecnym właścicielem tego przybytku był Żyd o nazwisku Lever. Zarobił na nim blisko milion, jedynie utrudniając dostęp do niego. Oczywiście to ograniczenie w zakresie swojego przedsięwzięcia połączył z najstaranniejszym wyrafinowaniem jego prowadzenia. Wina i jedzenie były doprawdy równie dobre, jak gdziekolwiek w Europie, a sposób bycia obsługi dokładnie odzwierciedlał stały nastrój angielskiej klasy wyższej. Właściciel znał wszystkich swoich kelnerów jak własną kieszeń; było ich tylko piętnastu. Znacznie łatwiej było zostać członkiem Parlamentu niż kelnerem w tym hotelu. Każdy kelner ćwiczył się w ciszy i płynności, jakby był służącym dżentelmena. I w istocie na każdego dżentelmena spożywającego tam posiłek przypadał jeden kelner.

Klub „Dwunastu Prawdziwych Rybaków” mógłby spotykać się wyłącznie w takim miejscu, a to ze względu na luksusową prywatność. Jego członkowie byli bardzo niezadowoleni na samą myśl, że w tym samym budynku miałby choćby spożywać kolację jakikolwiek inny klub. Przy okazji owej dorocznej kolacji Rybacy mieli zwyczaj obnoszenia się ze wszystkimi swoimi skarbami, jakby znajdowali się w prywatnym domu, zwłaszcza ze słynnymi zestawami noży i widelców do ryb, które były insygniami stowarzyszenia, pięknie kutymi w srebrze i z rękojeścią zdobną w pojedynczą, dużą perłę. Zawsze były wyciągane do dania rybnego, a danie rybne zawsze było najwspanialsze w tym wspaniałym posiłku. Stowarzyszenie miało wiele ceremonii i rytuałów, nie miało jednak historii ani celu; tak bardzo było arystokratyczne. Nie trzeba było być kimkolwiek konkretnym, żeby stać się jednym z Dwunastu Rybaków, lecz o ile nie było się osobą szczególnego rodzaju, nigdy nawet się o nich nie słyszało. Istniało od dwunastu lat. Jego przewodniczącym był pan Audley. Wiceprzewodniczącym był książę Chester.

Jeżeli w jakimś stopniu udało mi się przekazać atmosferę tego okropnego hotelu, czytelnik może odczuwać naturalne zdziwienie, skąd wiem o tym wszystkim, i może nawet spekulować, jak doszło do tego, że osoba równie przeciętna jak mój przyjaciel, ojciec Brown, znalazła się na tej złotej galerze. W tym aspekcie moja opowieść jest prosta, a nawet pospolita. Jest na tym świecie pewien wielce wiekowy buntownik i demagog, który głosi najbardziej wyrafinowane teorie zawierające tak przerażające informacje jak to, że wszyscy ludzie są braćmi, a gdziekolwiek ów wichrzyciel jechał na swoim bladym koniu, zadaniem ojca Browna było za nim podążać. Jednego z kelnerów, Włocha, tego popołudnia powalił udar paralityczny, a jego żydowski pracodawca, dziwiąc się nieco takim przesądom, zgodził się posłać po najbliższego księdza katolickiego. To, co ów kelner wyznał ojcu Brownowi podczas spowiedzi, nie jest naszą sprawą, a to z tego wspaniałego powodu, że kapłan zachował to dla siebie − jednak najwyraźniej skłoniło go to do napisania notatki czy oświadczenia dotyczącego przekazania pewnej wiadomości czy naprawy pewnych błędów. Dlatego też ojciec Brown z łagodną zuchwałością, którą tak samo okazałby w pałacu Buckingham, poprosił o pokój i materiały piśmiennicze. Pan Lever był w rozterce. Był uprzejmym człowiekiem i przejawiał również tę kiepską imitację uprzejmości, tę niechęć do wszelkich trudności czy scen. Jednocześnie obecność tego wieczoru w jego hotelu jednego, niezwykłego obcego była jak plama brudu na czymś świeżo wyczyszczonym. W Hotelu Vernon nigdy nie było żadnego przedpokoju ani poczekalni, żadnych ludzi czekających w holu, żadnych przypadkowych klientów. Było piętnastu kelnerów. Było dwunastu gości. Tego wieczoru nowy gość hotelowy byłby równym zaskoczeniem, co nowy brat jedzący śniadanie czy pijący herbatę ze swoją własną rodziną. Co więcej, wygląd księdza był raczej marny, a ubranie zabłocone; jeden rzut oka na niego mógł wywołać kryzys w klubie. Wreszcie pan Lever wpadł na pomysł, w jaki sposób ukryć tę hańbę, skoro nie mógł jej uniknąć. Gdybyście weszli (co nigdy wam się nie zdarzy) do Hotelu Vernon, przejdziecie krótkim korytarzem ozdobionym kilkoma wyblakłymi, jednak ważnymi obrazami, i dojdziecie do głównego westybulu i baru, który po prawej stronie otwiera się na korytarze prowadzące do prywatnych pokoi, a po lewej na korytarz prowadzący do kuchni i biur hotelu. Tuż po waszej lewej ręce jest narożnik oszklonego biura, które przylega do baru – można powiedzieć, że budynek w budynku, jak mały bar hotelowy, który zapewne kiedyś był w tym miejscu. W biurze tym zasiadł przedstawiciel właściciela (w tym miejscu nikt nigdy nie pojawiał się osobiście, jeżeli mógł tego uniknąć), a tuż za biurem, po drodze do kwater służby, znajdowała się szatnia dla dżentelmenów, ostatnia granica przed ich królestwem. Ale pomiędzy biurem a szatnią było maleńkie pomieszczenie prywatne bez drugiego wyjścia, czasami wykorzystywane przez właściciela do delikatnych i ważnych spraw, takich jak udzielenie księciu pożyczki na tysiąc funtów albo odmowa pożyczenia mu sześciu pensów. Zgoda, by to święte miejsce przez ponad pół godziny było profanowane przez zwykłego księdza skrobiącego piórem na papierze, była znakiem ogromnej tolerancji pana Levera. Historia, którą spisywał ojciec Brown, najprawdopodobniej była znacznie lepsza od tej, tylko nikt się tego nigdy nie dowie. Ja mogę jedynie stwierdzić, że była niemal tak samo długa, i że dwa czy trzy ostatnie akapity były najmniej ekscytujące i absorbujące.

Do tego bowiem czasu ksiądz pozwolił, by jego myśli zaczęły nieco błądzić, a zwierzęce zmysły, nadzwyczaj czułe, budzić się. Czas ciemności i kolacji się zbliżał; jego własny, zapomniany pokoik był pozbawiony światła, i być może gęstniejący mrok, jak to się czasem zdarza, wyostrzył zmysł słuchu. Gdy ojciec Brown zapisał ostatnią i najmniej ważną część swojego dokumentu, złapał się na tym, że pisze w rytmie powtarzającego się dźwięku z zewnątrz, tak jak niektórym zdarza się myśleć w rytm pociągu na torach. Gdy to sobie uświadomił, zrozumiał, co to takiego: po prostu regularny dźwięk kroków mijających drzwi, co w przypadku hotelu nie było niczym niezwykłym. Tym niemniej zapatrzył się w ciemniejący sufit i nasłuchiwał tego dźwięku. Po tym, jak przez kilka sekund słuchał sennie, poderwał się i zaczął słuchać uważnie, z głową lekko przychyloną na bok. Potem znowu usiadł i oparł czoło na dłoniach, teraz nie tylko słuchając, ale słuchając i zastanawiając się.

Kroki te brzmiały tak, jak mogłyby brzmieć w każdej chwili w jakimkolwiek hotelu; a jednak, gdy potraktować je całościowo, było w nich coś wielce dziwnego. Nie słychać było żadnych innych. To zawsze był bardzo cichy budynek, z kilkoma znajomymi gośćmi w ich apartamentach i dobrze wyszkolonymi kelnerami, którym mówiono, że mają być niemal niewidzialni do chwili, gdy będą potrzebni. Trudno było wyobrazić sobie inne miejsce, gdzie byłoby mniej powodów, by spodziewać się czegoś nieregularnego. Jednak te kroki były tak dziwne, że nie można ich było nazwać ani regularnymi, ani nieregularnymi. Ojciec Brown śledził je palcem po blacie stołu, jak człowiek próbujący nauczyć się grać na fortepianie.

Początkowo słychać było długi ciąg pospiesznych, drobnych kroczków, takich, jakie lekki człowiek mógłby stawiać, aby wygrać wyścig w chodzie. W pewnej chwili zatrzymały się i zmieniły w swego rodzaju powolne, posuwiste stąpnięcia, których było mniej niż jedna czwarta wcześniejszych kroków, ale trwały mniej więcej tyle samo. W chwili gdy wybrzmiało ostatnie stąpnięcie, znowu rozległ się tupot lekkich, spiesznych stóp, a potem znów łupnięcie cięższych kroków. Z pewnością były to te same buty, po części dlatego (jak powiedziano), że w okolicy nie było żadnych innych, a po części dlatego, że wydawały delikatne, ale wyraźne skrzypnięcie. Ojciec Brown miał umysł tego rodzaju, który nie potrafi się powstrzymać od zadawania pytań, a przez to pozornie trywialne pytanie głowa niemal mu pękła. Widywał ludzi biorących rozbieg przed skokiem. Widywał ludzi biorących rozbieg przed ślizgiem. Ale po co ktoś miałby brać rozbieg przed chodzeniem? Albo odwrotnie, po co ktoś miałby iść, żeby biec? Jednak żaden inny opis nie pasował do figli tej niewidzialnej pary nóg. Człowiek ten albo szedł bardzo szybko przez połowę korytarza, żeby drugą połowę pokonać bardzo wolno; albo bardzo wolno szedł po jednej stronie, żeby gwałtownie przyspieszyć po drugiej. Nic innego nie miało sensu. Myśli ojca Browna robiły się coraz ciemniejsze, podobnie jak jego pokój.

Jednakże, gdy zaczął myśleć na spokojnie, ta sama ciemność jego celi wydawała się nadawać jego myślom żywości; zaczął dostrzegać, niczym w jakiejś wizji, te fantastyczne stopy hasające po korytarzu w nienaturalnym bądź symbolicznym rytmie. Czy był to gorący taniec religijny? Czy może jakieś zupełnie nowe, naukowe ćwiczenie? Ojciec Brown zaczął sobie zadawać bardziej konkretne pytania o naturę tych kroków. Począwszy od tego wolnego: z pewnością nie był to krok właściciela. Ludzie jego typu chodzą, człapiąc pospiesznie, albo siedzą spokojnie. Nie mógł to być żaden służący ani posłaniec czekający na polecenia. Nie tak to brzmiało. Przedstawiciele oligarchii czasami wydają różne rozkazy, gdy są nieco pijani, ale ogólnie, a zwłaszcza w tak olśniewających scenach, stoją bądź siedzą w wystudiowanych pozach. Nie − ten ciężki, ale sprężysty krok, ze swego rodzaju beztroską emfazą, nieszczególnie głośny, nieprzejmujący się jednak czynionym hałasem, mogło mieć tylko jedno ze stworzeń tego świata. Był to dżentelmen z zachodu Europy, i to przypuszczalnie taki, który nigdy nie musiał pracować na życie.

Właśnie gdy nabrał całkowitej pewności co do tego wniosku, kroki zmieniły się na szybsze i przebiegły pod drzwiami pospiesznie jak szczur. Ojciec Brown zarejestrował to, pomimo że te kroki były znacznie szybsze i znacznie mniej hałaśliwe, prawie tak, jakby ten człowiek szedł na palcach. Jednak w jego umyśle nie łączyło się to z tajemniczością, ale z czymś innym – czymś, czego nie mógł sobie przypomnieć. Dręczyło go jedno z tych półwspomnień, które potrafią doprowadzić człowieka niemal do obłędu. Z pewnością już gdzieś słyszał ten dziwny, szybki krok. Nagle z nową myślą poderwał się na nogi i podszedł do drzwi. Z jego pokoju nie było bezpośredniego wyjścia na korytarz, ale z jednej strony przylegał do szklanego biura, a z drugiej do szatni. Próbował otworzyć drzwi do biura, ale były zamknięte na klucz. Potem spojrzał w stronę okna, teraz prostokątnej połaci pełnej purpurowych chmur podświetlonych przez wspaniały zachód słońca, i przez chwilę wyczuwał zło, tak jak pies wyczuwa szczury.

Jego racjonalna część (być może mądrzejsza, a może nie) odzyskała kontrolę. Przypomniał sobie, że właściciel powiedział mu, że musi zamknąć drzwi, i że przyjdzie później, żeby go wypuścić. Powiedział sobie, że te ekscentryczne dźwięki na zewnątrz mogło wywołać dwadzieścia rzeczy, o których nie pomyślał; przypomniał sobie, że miał tu akurat tyle światła, żeby skończyć własną pracę. Przeniósł swoje zapiski do okna, gdzie mógł złapać ostatnie światło burzowego wieczoru, i stanowczo raz jeszcze zatopił się w niemal kompletnym opisie. Pisał przez jakichś dwadzieścia minut, pochylając się coraz niżej nad papierem, w miarę jak ubywało światła. Nagle gwałtownie się wyprostował. Znowu usłyszał te dziwne kroki.

Tym razem miały trzecią osobliwą cechę. Wcześniej ów nieznany człowiek szedł − lekko i szybko, istotnie − ale szedł. Tym razem biegł. Słychać było szybkie, miękkie, dudniące kroki zbliżające się korytarzem, jak stąpanie uciekającej i skaczącej pantery. Ktokolwiek się zbliżał, był to bardzo silny, aktywny człowiek, nadal w stanie podniecenia. Jednakże gdy dźwięk, jakby szepczący powiew, dotarł do biura, nagle znowu zmienił się w to stare, wolne, chwiejne człapanie.

Ojciec Brown cisnął swoje papiery i wiedząc, że drzwi do biura są zamknięte, od razu poszedł do przebieralni po drugiej stronie. Szatniarza chwilowo nie było, przypuszczalnie dlatego, że wszyscy goście byli na kolacji, a jego stanowisko było synekurą. Ksiądz po omacku pokonał las szarych płaszczy i odkrył, że mroczna szatnia otwiera się na oświetlony korytarz czymś w rodzaju lady czy połówki drzwi, jak większość kontuarów, nad którymi wszyscy podajemy parasole i odbieramy numerki. Tuż nad łukowatym wejściem znajdowało się światło. Niewiele go padało na ojca Browna, który na tle zachodzącego słońca w oknie za nim wydawał się być tylko ciemnym zarysem sylwetki. Jednak niemal teatralnie oświetlało człowieka, który stał w korytarzu obok szatni.

Był to elegancki mężczyzna w bardzo prostym stroju wieczorowym. Wysoki, jednak sprawiający wrażenie, że nie zajmuje zbyt wiele przestrzeni. Czuło się, że jak cień potrafi wślizgnąć się tam, gdzie wielu mniejszych ludzi byłoby wyraźną zawadą. Jego twarz, teraz oświetlona blaskiem lampy, była smagła i żywa, była to twarz obcokrajowca. Postawę miał dobrą, zachowanie pogodne i pewne. Jakiś krytyk mógłby powiedzieć tylko, że jego czarny płaszcz był odrobinę niedopasowany do figury i zachowania właściciela, nawet dziwnie wypchany i obwisły. W chwili, gdy dostrzegł czarną sylwetkę ojca Browna na tle zachodu słońca, cisnął skrawkiem papieru z numerkiem.

– Proszę o mój kapelusz i płaszcz! Okazało się, że muszę natychmiast wyjść – zawołał z życzliwą stanowczością.

Ojciec Brown bez słowa wziął papierek i posłusznie poszedł szukać płaszcza. Nie była to pierwsza służebna praca, jaką przyszło mu wykonywać w życiu. Przyniósł go i złożył na kontuarze. W tym czasie obcy dżentelmen, który grzebał w kieszeni kamizelki, powiedział ze śmiechem:

– Nie mam srebra, proszę przyjąć to.

Rzucił pół suwerena i zabrał płaszcz.

Postać ojca Browna nadal była ciemna i spokojna, w tej jednak chwili stracił głowę. Jego głowa zawsze była najcenniejsza w chwilach, gdy ją tracił. W takich momentach składał dwa do dwóch i uzyskiwał cztery miliony. Kościół katolicki (który jest przywiązany do zdrowego rozsądku) nie pochwalał tego. Często on sam siebie nie pochwalał. Była to jednak prawdziwa inspiracja – ważna w rzadkich chwilach kryzysu – że utrata głowy jednocześnie ją ratuje.

– Sądzę, sir – powiedział uprzejmie – że ma pan jakieś srebro w kieszeni.

Wysoki dżentelmen popatrzył na niego zaskoczony.

– Zaraz! – wykrzyknął. – Skoro daję panu złoto, to dlaczego miałby pan narzekać?

– Ponieważ srebro bywa czasem cenniejsze od złota – łagodnie odparł ksiądz. – To znaczy, w dużych ilościach.

Obcy popatrzył na niego z zaciekawieniem. Potem z jeszcze większym zaciekawieniem spojrzał w górę korytarza, w stronę głównego wejścia. Potem znowu popatrzył na ojca Browna, a następnie, bardzo ostrożnie, w okno za głową księdza, wciąż zabarwione burzowym światłem. Wtedy chyba się zdecydował. Jedną dłoń położył na ladzie, przesadził ją łatwo jak akrobata i stanął, górując na księdzem, wielką ręką chwytając go za koloratkę.

– Stój spokojnie – powiedział suchym szeptem. – Nie chcę cię straszyć, ale…

– Ale ja chcę straszyć pana – odparł ojciec Brown głosem jak dudniący kocioł. – Chcę przestraszyć pana robakiem, który nigdy nie umiera, i ogniem, co nie gaśnie[2].

– Dziwaczny z ciebie szatniarz – powiedział tamten.

– Jestem księdzem, panie Flambeau – odparł Brown – i jestem gotów wysłuchać pańskiej spowiedzi.

Mężczyzna przez chwilę łapał powietrze, a potem opadł na krzesło.

Pierwsze dwa dania kolacji „Dwunastu Prawdziwych Rybaków” były prawdziwym sukcesem. Nie posiadam kopii menu, a gdybym posiadał, nie miałoby to dla nikogo znaczenia. Spisano je rodzajem super-francuszczyzny używanej przez kucharzy, ale zupełnie niezrozumiałej dla Francuzów. Tradycją klubu była rozmaitość hors d’oeuvres[3] podawanych w ogromnych ilościach. Traktowano je poważnie, ponieważ były to bezużyteczne dodatki, podobnie jak cała kolacja i cały ten klub. Istniała również tradycja, że zupa powinna być lekka i bezpretensjonalna – w rodzaju zwykłej i surowej wigilii nadchodzącego święta ryb. Rozmowa była równie dziwna − lekka dyskusja, która rządzi Imperium Brytyjskim, i rządzi nim w sekrecie, a jednak niezbyt oświeciłaby przeciętnego Anglika, nawet gdyby zdarzyło mu się ją podsłuchać. Ministrowie obydwu stron ze swego rodzaju znudzoną łagodnością nawiązywali w niej do swoich chrześcijańskich imion. Radykalny kanclerz skarbu, którego cała partia torysów miała jakoby przeklinać za jego wymuszenia, wychwalany był za swoje drobne poezje albo za to, jak podczas polowania trzyma się w siodle. Przywódca torysów, którego wszyscy liberałowie powinni nienawidzić jako tyrana, był omawiany i ogólnie chwalony – jako liberał. Wydawało się, że z jakiegoś powodu ci politycy byli niezwykle ważni. A jednak wszystko w nich wydawało się ważne, poza ich polityką. Pan Audley, przewodniczący, był uroczym, starszym człowiekiem, który wciąż nosił krawaty w stylu Gladstone’a. Był swego rodzaju symbolem całej tej widmowej, a jednak konkretnej społeczności. Nigdy niczego nie zrobił – nawet niczego niewłaściwego. Nie był bystry, nie był nawet szczególnie bogaty. Po prostu był − i to wszystko. Żadna partia nie mogła go ignorować, a gdyby zapragnął znaleźć się w rządzie, z pewnością by się w nim znalazł. Książę Chester, wiceprzewodniczący, był młodym i obiecującym politykiem. Można powiedzieć, że był przyjemnym młodzieńcem z płaskimi, jasnymi włosami i piegowatą twarzą, o umiarkowanej inteligencji i wielkim majątku. Jego występy publiczne zawsze były udane, a zasady dostatecznie proste. Gdy wpadł na pomysł jakiegoś żartu, opowiadał go, i był nazywany błyskotliwym. Gdy nie mógł wymyślić żartu, mówił, że nie pora na dowcipkowanie, i nazywano go inteligentnym. Prywatnie, w klubie, dla własnej klasy, był po prostu przyjemnie szczery i niemądry, jak uczniak. Pan Audley, nigdy nie zajmując się polityką, traktował go nieco bardziej poważnie. Czasami nawet wprawiał towarzystwo w zakłopotanie zdaniami sugerującymi, że istnieją niejakie różnice pomiędzy liberałami i konserwatystami. Sam był konserwatystą, nawet w życiu prywatnym. Nad kołnierzykiem miał pukiel szarych włosów, jak pewien staroświecki mąż stanu, a widziany od tyłu wyglądał dokładnie tak, jak człowiek, którego chce imperium. Widziany od przodu wyglądał jak łagodny, pobłażający sobie kawaler z pokojami w Albany – którym był.

Jak już zauważono, przy stole na tarasie były dwadzieścia cztery miejsca, a członków klubu jedynie dwunastu. Z tego względu mogli stylowo zająć taras, siadając wzdłuż wewnętrznej krawędzi stołu, ciesząc się niezakłóconym widokiem na ogród, którego barwy wciąż były żywe, choć wieczór o tej porze roku kończył się dość gwałtownie. Na środku siedział przewodniczący, a wiceprzewodniczący po jego prawej ręce. Był taki zwyczaj (choć nie wiadomo, skąd się wziął), że gdy dwunastu gości zajmowało miejsca, wszystkich piętnastu kelnerów stało w szeregu pod ścianą, jak żołnierze prezentujący broń przed królem, podczas gdy gruby właściciel stał i kłaniał się klubowi z promiennym zaskoczeniem, jakby nigdy dotąd o nich nie słyszał. Jednakże jeszcze przed pierwszym stuknięciem noża i widelca ta armia służących znikała, zostawał tylko jeden lub dwóch, by w martwej ciszy zbierać i podawać talerze. Pan Lever, właściciel, oczywiście na długo przed tym znikał w konwulsjach uprzejmości. Byłoby przesadą, a nawet bezwstydem powiedzieć, że kiedykolwiek pojawił się ponownie. Ale gdy podano ważne danie, danie rybne, czuło się – jak by to ująć? – wyraźny cień, projekcję jego osobowości, która mówiła, że wyczekiwał w pobliżu. Uświęcone danie rybne stanowiło (dla oczu pospólstwa) swego rodzaju ogromny pudding, rozmiaru i kształtu tortu weselnego, w którym poważna ilość rozmaitych ryb wreszcie straciła kształty dane im przez Boga. Dwunastu Prawdziwych Rybaków uniosło swoje słynne noże i widelce do ryb i opuściło je tak ponuro, jakby każdy cal tego puddingu kosztował tyle, co srebrny widelec, którym był spożywany. Zresztą, z tego co wiem, tak właśnie było. Z daniem tym rozprawiano się w chętnej i łapczywej ciszy, a gdy tylko talerz młodego księcia był niemal pusty, wygłosił on rytualną uwagę: „Nigdzie nie przyrządzają tego tak, jak tutaj”.

– Nigdzie – głębokim, basowym głosem przyznał pan Audley, zwracając się ku mówiącemu i kilkakrotnie kiwając swą czcigodną głową. – Z pewnością nigdzie, tylko tutaj. Powiedziano mi, że w Cafe Anglais…

W tym momencie przerwało mu, a nawet nieco zaintrygowało, usunięcie jego talerza, jednak wrócił do cennego wątku. – Powiedziano mi, że tak samo mógł być przyrządzany w Cafe Anglais. Nic podobnego, sir – powiedział, stanowczo kręcąc głową, jak sędzia skazujący na śmierć. – Nic podobnego.

– Przeceniane miejsce – stwierdził pułkownik Pound, odzywając się (najprawdopodobniej) pierwszy raz od miesięcy.

– Och, nie wiem – powiedział książę Chester, który był optymistą. – Niektóre rzeczy mają całkiem dobre. Nie można porównywać…

Przez pomieszczenie przemaszerował kelner, a potem stanął jak wryty. Zatrzymanie było równie ciche jak jego chód, jednak wszyscy ci niekonkretni i uprzejmi dżentelmeni byli tak przyzwyczajeni do całkowicie gładkiego działania niewidocznej maszynerii, która ich otaczała i wspierała ich życie, że kelner, który robił coś nieoczekiwanego, był zaskoczeniem i dysonansem. Poczuli się tak, jak ty i ja poczulibyśmy się, gdyby świat nieożywiony zaczął wykazywać opór – jakby krzesło od nas uciekło.

Kelner stał nieruchomo przez kilka sekund, podczas gdy na każdej twarzy przy stole pogłębiał się wyraz dziwnego zażenowania, które w całości jest produktem naszych czasów. To kombinacja współczesnego humanitaryzmu i okropnej współczesnej przepaści pomiędzy duszami bogatych i biednych. Prawdziwy, historyczny arystokrata zacząłby rzucać w kelnera różnymi przedmiotami, poczynając od butelek i najprawdopodobniej kończąc na pieniądzach. Prawdziwy demokrata zapytałby go z braterską bezpośredniością, co − do diabła − robi. Jednak ci współcześni plutokraci nie byli w stanie zdzierżyć obecności biedaka obok siebie, czy to w charakterze niewolnika, czy przyjaciela. Nie chcieli być brutalni i obawiali się potrzeby okazania życzliwości. Chcieli, by to coś, cokolwiek to było, się skończyło. Skończyło się. Kelner, po tym, jak przez kilka sekund stał sztywno jak kataleptyk, odwrócił się i dzikim pędem wybiegł z pomieszczenia.

Gdy znów się pojawił, tym razem w drzwiach, towarzyszył mu inny kelner, do którego szeptał i gestykulował z południową żywiołowością. Potem ten pierwszy odszedł, zostawiając drugiego, i pojawił się z trzecim. Do czasu, gdy do tego pospiesznego zgromadzenia dołączył czwarty kelner, pan Audley uznał za konieczne, by w interesie Taktu przerwać ciszę. Zamiast prezydialnego młotka wykorzystał w tym celu bardzo długi kaszel.

– Moocher wspaniale radzi sobie w Birmie. Doprawdy, żaden inny kraj na świecie nie mógłby…

Piąty kelner wystrzelił ku niemu jak strzała.

– Bardzo przepraszam – wyszeptał mu do ucha. – To ważne! Czy właściciel mógłby z panem porozmawiać?

Przewodniczący odwrócił się gwałtownie i ze zdumieniem spostrzegł, że ze swoim ociężałym pośpiechem zmierza ku niemu pan Lever. Sposób chodzenia dobrego właściciela był w istocie jego normalnym sposobem, ale twarz pod żadnym względem nie wyglądała normalnie. Zazwyczaj była przyjemnie miedziana − obecnie miała chory odcień żółci.

– Proszę mi wybaczyć, panie Audley – powiedział bez tchu. – Mam wielkie obawy. Państwa talerze do ryby zostały zabrane wraz z nożami i widelcami!

– Cóż, mam nadzieję – dość ciepło odparł przewodniczący.

– Widzieli go panowie? – sapał podekscytowany właściciel hotelu. – Widzieli panowie kelnera, który je zabrał? Znają go panowie?

– Czy znamy kelnera? – z oburzeniem odpowiedział pan Audley. – Z całą pewnością nie!

Pan Lever rozłożył ręce w geście rozpaczy.

– Nie posyłałem go – wyznał. – Nie wiem, kiedy ani dlaczego przyszedł. Posłałem mojego kelnera, aby zebrał talerze, a ten odkrył, że już ich nie ma.

Pan Audley nadal wyglądał na nieco zanadto skonsternowanego, by faktycznie być człowiekiem, którego pragnie imperium; nikt z zebranych się nie odezwał poza człowiekiem z drewna – pułkownikiem Poundem – który wydawał się nienaturalnie blady. Wstał sztywno w krzesła, podczas gdy wszyscy pozostali siedzieli, wsadził monokl w oko i odezwał się ochrypłym głosem, jakby na wpół zapomniał, jak się mówi:

– Chce pan powiedzieć – wyartykułował – że ktoś ukradł nasze srebrne sztućce do ryb?

Właściciel z jeszcze większą rozpaczą ponownie rozłożył ręce i w jednej sekundzie wszyscy mężczyźni przy stole poderwali się na nogi.

– Czy wszyscy pańscy kelnerzy są na miejscu? – zapytał pułkownik swoim niskim, chrapliwym głosem.

– Tak, wszyscy są. Sam to zauważyłem – wykrzyknął młody książę, wpychając chłopięcą twarz w wewnętrzny krąg. – Zawsze ich liczę, gdy wchodzę. Wyglądają tak dziwacznie, stojąc pod ścianą.

– Ale z pewnością nie da się pamiętać dokładnie… – z ciężkim wahaniem zaczął pan Audley.

– Powiadam panu, że pamiętam dokładnie – z podnieceniem wykrzyknął książę. – W tym miejscu nigdy nie było więcej niż piętnastu kelnerów, i przysięgam, że dziś też nie było więcej niż piętnastu; ni mniej, ni więcej.

Właściciel odwrócił się do niego, drżąc w swego rodzaju zaskoczeniu.

– Mówi pan… mówi pan… – wyjąkał – że widział pan wszystkich moich piętnastu kelnerów?

– Jak zwykle – odparł książę. – O co w tym chodzi?!

– O nic – z pogłębiającym się akcentem powiedział Lever. – Tyle tylko, że to niemożliwe. Jeden z nich leży martwy na górze.

Na chwilę w pomieszczeniu zapadła cisza. Mogło być tak (bowiem słowo „śmierć” jest tak nadprzyrodzone), że każdy z tych nieproduktywnych ludzi przez sekundę przyglądał się własnej duszy i dostrzegł, że jest ona małym, wysuszonym groszkiem. Jeden z nich – wydaje mi się, że książę – powiedział nawet z idiotyczną dobrocią bogactwa:

– Czy możemy coś zrobić?

– Wezwano do niego księdza – odparł Żyd, nieco poruszony.

Wówczas, jakby na dźwięk dzwonu zagłady, przypomnieli sobie o swojej pozycji. Przez kilka osobliwych sekund naprawdę czuli, jakby ten piętnasty kelner mógł być duchem martwego człowieka na górze. Wobec tej okoliczności osłupieli, jako że duchy były dla nich powodem zakłopotania, jak żebracy. Jednak przypomnienie o srebrze zdjęło zaklęcie cudu, złamało je gwałtownie, wywołując brutalną reakcję. Pułkownik poderwał się z krzesła i pognał do drzwi.

– Przyjaciele – powiedział – jeżeli było tutaj piętnastu ludzi, to ten piętnasty był złodziejem. Natychmiast idziemy na dół, do frontowych i tylnych drzwi, i wszystko zabezpieczymy; rozmawiać będziemy później. Dwadzieścia cztery perły klubu warto odzyskać.

Pan Audley początkowo wydawał się wahać, czy taki pośpiech w jakiejkolwiek sprawie godny jest dżentelmena, jednak widząc, jak książę z młodzieńczą energią zbiega po schodach, podążył za nim bardziej statecznie.

W tej samej chwili do pomieszczenia wbiegł szósty kelner i oświadczył, że w szafce znalazł stos talerzy po rybie, ale ani śladu sreber.

Tłumek gości i służących, którzy kaskadą spływali po korytarzach, rozdzielił się na dwie grupy. Większość Rybaków poszła za właścicielem do frontowego pomieszczenia, domagając się informacji o wszystkich wyjściach. Pułkownik Pound wraz z przewodniczącym, wiceprzewodniczącym i dwoma innymi spieszył w dół korytarza do kwater służby, uznając to za najbardziej prawdopodobną drogę ucieczki. Po drodze minęli ciemną wnękę szatni i zobaczyli w niej niską postać w czarnym odzieniu, przypuszczalnie służącego, stojącego w cieniu w głębi.

– Halo! – zawołał książę. – Widział pan, żeby tu ktoś przechodził?

Niski człowiek nie odpowiedział bezpośrednio na pytanie.

– Być może mam to, czego panowie szukają – odparł zwyczajnie.

Przystanęli, kołysząc się i zastanawiając, podczas gdy on cicho poszedł na tyły przebieralni i wrócił, w obu rękach niosąc lśniące srebra, które spokojnie jak sprzedawca położył na kontuarze. Był to tuzin osobliwie ukształtowanych widelców i noży.

– Pan… pan… – zaczął pułkownik, w końcu wytrącony z równowagi. Potem zajrzał do mrocznego, małego pokoiku i zobaczył dwie rzeczy: najpierw niskiego człowieczka w czerni, ubranego jak duchowny, a potem okno za jego plecami, które było rozbite, tak jakby ktoś się przez nie przebił.

– Cenne rzeczy należy zostawić w szatni, prawda? – pogodnie zauważył ksiądz.

– Czy… czy to pan ukradł te rzeczy? – z wytrzeszczonymi oczami wyjąkał pan Audley.

– Jeśli nawet – uprzejmie odparł ksiądz – to przynajmniej je zwracam.

– Ale to nie pan – powiedział pułkownik Pound, wciąż patrząc na rozbite okno.

– Skoro już o tym mowa, to nie – wcale wesoło odpowiedział tamten i ciężko przysiadł na stołku.

– Ale wie pan, kto – zauważył pułkownik.

– Nie znam jego prawdziwego nazwiska – uprzejmie sprostował ksiądz – ale wiem coś o jego wadze bokserskiej i sporo o trudnościach duchowych. Tezy dotyczące cech fizycznych ustaliłem, gdy próbował mnie udusić, a ocenę moralną, gdy wyraził skruchę.

– A niech mnie… skruchę! – wykrzyknął młody Chester ze swego rodzaju chrapliwym śmiechem.

Ojciec Brown wstał, splatając ręce za plecami.

– To w istocie dziwne – powiedział – że złodziejaszek i włóczęga wyraża skruchę, podczas gdy tak wielu bogatych i bezpiecznych pozostaje zatwardziałych i lekkomyślnych, bez owoców Boga czy człowieka. Proszę mi wybaczyć, wchodzimy tu w zakres moich kompetencji. Jeżeli powątpiewają panowie w żal za grzechy, to tu są wasze noże i widelce. Są panowie „Dwunastoma Prawdziwymi Rybakami”, a to komplet waszych srebrnych ryb. Jednak On uczynił mnie rybakiem ludzi.

– Schwytał pan tego człowieka? – zapytał pułkownik, marszcząc brwi.

Ojciec Brown spojrzał mu śmiało w nachmurzoną twarz.

– Tak – odpowiedział. – Schwytałem go na niewidoczny haczyk i niewidzialną linkę, dosyć długą, by pozwoliła mu wędrować po krańce świata, a jednak mogła go ściągnąć z powrotem na jedno drgnienie przynęty.

Zapadła długa cisza. Wszyscy pozostali mężczyźni odeszli, by odnieść odzyskane srebra swoim towarzyszom bądź skonsultować się z właścicielem odnośnie do dziwacznego toku spraw. Jednak pułkownik o ponurej twarzy nadal siedział bokiem na kontuarze, machając długimi, chudymi nogami i żując ciemny wąs.

– Musiał być z niego sprytny gość, ale chyba znam sprytniejszego – powiedział wreszcie cicho do księdza.

– Był sprytny – przyznał kapłan – ale nie jestem pewien, kogo ma pan na myśli, mówiąc o tym drugim.

– Pana – z krótkim śmiechem odpowiedział pułkownik. – Nie zamierzam wsadzać tego człowieka do więzienia, tego może pan być pewien. Jednakże oddałbym wiele porządnych, srebrnych widelców, żeby dowiedzieć się dokładnie, jak pan się wplątał w tę sprawę i w jaki sposób odzyskał pan od niego te rzeczy. Sądzę, że jest pan najlepiej poinformowanym diabłem w tej firmie.

Ojcu Brownowi spodobała się chyba ponura szczerość żołnierza.

– Cóż – powiedział z uśmiechem – oczywiście nie mogę zdradzić panu tożsamości tego człowieka ani, oczywiście, jego historii, nie ma jednak szczególnego powodu, bym nie przekazał panu zwykłych faktów pobocznych, które ustaliłem sam.

Z niespodziewaną lekkością przeskoczył nad barierką i przysiadł koło pułkownika Pounda, wymachując krótkimi nogami jak chłopiec na bramie. Zaczął opowiadać tak swobodnie, jakby rozmawiał ze starym przyjacielem, siedząc przed kominkiem.

– Widzi pan, pułkowniku – powiedział – siedziałem zamknięty w tamtym małym pokoju, robiąc notatki, gdy w korytarzu usłyszałem stopy, które wystukiwały jakiś przedziwny, taneczny rytm. Najpierw szybkie, zabawne kroczki, jakby człowieka idącego na palcach na pojedynek. Potem powolne, beztroskie, skrzypiące kroki, jakby jakiś wielki mężczyzna spacerował, paląc cygaro. Jednak jedne i drugie dotyczyły tych samych stóp, przysięgam, i następowały po sobie; człowiek ów najpierw biegł, potem szedł, a potem znowu biegł. Najpierw zastanawiałem się leniwie, a potem z natężeniem, dlaczego ktokolwiek miałby chodzić w taki sposób. Jeden chód znałem − był taki, pułkowniku, jak pański. To był chód dobrze odżywionego dżentelmena, który na coś czeka, który chodzi raczej dlatego, że jest fizycznie pobudzony, a nie dlatego, że brak mu cierpliwości umysłowej. Wiedziałem, że znam również ten drugi chód, ale nie mogłem sobie przypomnieć, w czym rzecz. Jakie dzikie stworzenie, na które natknąłem się podczas swoich podróży, biega na palcach w tak niezwykłym stylu? Potem skądś dobiegło do mnie szczęknięcie talerzy i odpowiedź wydała mi się zupełnie oczywista. To był krok kelnera – ten chód z ciałem wychylonym do przodu, oczami spuszczonymi, palcami odpychającymi ziemię, powiewającymi połami fraka i serwetą. Potem zastanawiałem się przez półtorej minuty. I wierzę, że dostrzegłem zamiar przestępstwa tak jasno, jakbym to ja miał zamiar je popełnić.

Pułkownik Pound spojrzał na niego ponaglająco, ale łagodne, szare oczy jego rozmówcy z jakby rzewnością utkwione były w suficie.

– Przestępstwo – powiedział powoli – to dzieło sztuki, takie jak inne. Proszę nie mieć takiej zaskoczonej miny. Przestępstwa nie są wcale jedynymi dziełami sztuki, które wychodzą z piekielnego warsztatu. Jednak każde dzieło sztuki, czy to boskie, czy diabelskie, ma jedną, niezbywalną cechę – jego założenie jest proste, nieważne, jak skomplikowana może być realizacja. Stąd w Hamlecie, powiedzmy sobie, groteskowość grabarza, kwiaty szalonej dziewczyny, fantastyczny strój Ozryka, bladość ducha i uśmiech czaszki − to wszystko są osobliwości w rodzaju splątanego wieńca wokół jednej, tragicznej postaci człowieka w czerni. Cóż, a ponadto – powiedział z uśmiechem, powoli zsuwając się ze swojego miejsca – to także właśnie tragedia człowieka w czerni. Tak – ciągnął, widząc że pułkownik spogląda z niejakim zdumieniem – cała ta opowieść kręci się wokół księdza. Tutaj, jak w Hamlecie, mamy rokokowe eksponaty – panów, powiedzmy to sobie. Mamy martwego kelnera, który był tam, gdzie być nie mógł. Mamy niewidzialną rękę, która wyczyściła wasz stół ze srebra i rozpłynęła się w powietrzu. Ale każda przebiegła zbrodnia opiera się ostatecznie na jednym, raczej prostym fakcie – który sam w sobie nie jest tajemniczy. Mistyfikacja polega na zakrywaniu go, na odwodzeniu od niego myśli. To duże, subtelne i (w zwykłym toku) najbardziej opłacalne przestępstwo opierało się na prostym fakcie, że wieczorowy strój dżentelmena jest taki sam, jak strój kelnera. Cała reszta była aktorstwem, i to znakomitym.

– Jednakże – powiedział pułkownik, wstając i marszcząc brwi – nie jestem pewien, czy rozumiem.

– Pułkowniku – powiedział ojciec Brown – mówię, że ten archanioł zuchwałości, który ukradł wasze widelce, przeszedł tym korytarzem ze dwadzieścia razy, w pełnym świetle lamp i na oczach wszystkich. Cały czas poruszał się po oświetlonych korytarzach i wszędzie, gdzie szedł, wydawał się mieć prawo przebywać. Proszę mnie nie pytać, jak wyglądał − pan sam widział go dziś sześć albo siedem razy. Wraz z pozostałymi wielkimi ludźmi czekał pan przy recepcji, na końcu tego korytarza, tuż za sobą mając taras. Za każdym razem, gdy pojawiał się pośród was, dżentelmenów, szedł jak kelner, z pochyloną głową, furkocącą serwetką i posuwistym krokiem. Wychodził na taras, robił coś przy obrusie, i szedł z powrotem w stronę biura i kwater kelnerów. Do czasu, gdy pojawił się przed oczami recepcjonisty i kelnerów, w każdym calu i każdym geście stał się innym człowiekiem. Pomiędzy służącymi poruszał się z nieobecną bezczelnością, którą wszyscy widują u swoich klientów. Dla nich nie było żadną nowością, że szycha z przyjęcia kręci się po całym budynku jak zwierzę w zoo. Wiedzą, że wytworne towarzystwo charakteryzuje się zwyczajem chodzenia tam, gdzie chce. Gdy był już wielce zmęczony chodzeniem po tym konkretnym korytarzu, odwrócił się i przeszedł obok biura. W cieniu łuku tuż za nim odmieniał się jakby za sprawą magii i znów pospiesznie przechodził wśród Dwunastu Rybaków, sługa uniżony. Dlaczego dżentelmen miałby się przyglądać jakiemuś przypadkowemu kelnerowi? Dlaczego kelner miałby podejrzewać spacerującego dżentelmena? Raz czy dwa pozwolił sobie na bardziej bezczelne zagranie. W prywatnych kwaterach właściciela bezceremonialnie zażądał wody sodowej, mówiąc, że jest spragniony. Powiedział pogodnie, że sam ją sobie przyniesie, i tak zrobił − przeniósł ją szybko i wprawnie przez wasz tłumek, kelner z oczywistym zadaniem. Oczywiście nie musiał długo udawać, wyłącznie do zakończenia dania rybnego.

Najtrudniejszy był dla niego moment, gdy wszyscy kelnerzy stali w szeregu, ale nawet wówczas wymyślił, aby oprzeć się o ścianę tuż za rogiem w taki sposób, że w tej ważnej chwili kelnerzy uznali go za dżentelmena, podczas gdy dżentelmeni widzieli w nim kelnera. Reszta była jak mrugnięcie. Jeżeli jakiś kelner zastał go z dala od stołu, uznał go za ospałego arystokratę. Musiał tylko wstrzelić się na dwie minuty przed końcem jedzenia ryby, przemienić się w sprawnego służącego i sprzątnąć samodzielnie. Talerze odłożył do szafki, srebra upchnął w kieszonce na piersi, przez co się wybrzuszyła, i pobiegł jak zając (słyszałem, jak się zbliżał), aż dotarł do szatni. Tam musiał jedynie na nowo przedzierzgnąć się w plutokratę – plutokratę, którego niespodziewanie wzywają interesy. Musiał tylko podać swój numerek szatniarzowi i wyjść równie elegancko, jak wszedł. Tyle tylko… tyle tylko, że przypadkiem to ja byłem szatniarzem.

– Co mu pan zrobił?! – z niezwykłym napięciem wykrzyknął pułkownik. – Co on panu powiedział?

– Proszę o wybaczenie – nieporuszenie odparł ksiądz – ale tu właśnie kończy się ta historia.

– A zaczyna ta naprawdę interesująca – wymamrotał Pound. – Chyba rozumiem jego sztuczkę zawodową. Ale nie wydaje mi się, żebym pojął pańską.

– Muszę iść – powiedział ojciec Brown.

Poszli razem wzdłuż korytarza do holu wejściowego, gdzie ujrzeli świeżą, piegowatą twarz księcia Chester, który prężnie zmierzał w ich stronę.

– Pound, proszę ze mną! – wykrzyknął bez tchu. – Wszędzie pana szukałem. Kolacja idzie znakomicie, a stary Audley zamierza wygłosić mowę honorową za odzyskanie widelców. Chcemy zapoczątkować nową ceremonię, wie pan, żeby upamiętnić tę okazję. To znaczy, odzyskał pan nasze rzeczy, więc co pan sugeruje?

– Cóż – powiedział pułkownik, spoglądając na niego ze swego rodzaju sardoniczną aprobatą. – Sugeruję, byśmy od tej pory nosili zielone płaszcze zamiast czarnych. Nigdy nie wiadomo, jakie mogą pojawić się nieporozumienia, gdy ktoś tak bardzo przypomina kelnera.

– Och, no co też pan! – powiedział młodzieniec. – Dżentelmen nigdy nie wygląda jak kelner.

– Ani zapewne kelner jak dżentelmen – powiedział pułkownik Pound ze skrywanym rozbawieniem na twarzy. – Wielebny, pański przyjaciel musiał być bardzo sprytny, skoro zachowywał się jak dżentelmen.

Ojciec Brown zapiął pod szyją swój pospolity płaszcz, ponieważ noc była burzowa, i wziął ze stojaka swój pospolity parasol.

– Tak – powiedział. – Być dżentelmenem to musi być bardzo ciężka praca. Ale, wiedzą panowie, czasami nachodzi mnie taka myśl, że bycie kelnerem może być niemal równie ciężkie.

I mówiąc „do widzenia”, pchnął ciężkie drzwi do tego pałacu przyjemności. Złote wrota zamknęły się za nim, a on dziarskim krokiem ruszył przez mokre, ciemne ulice w poszukiwaniu omnibusu.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

[1] Belgravia – ekskluzywna dzielnica mieszkaniowa w środkowej części Londynu.

[2] Ewangelia wg św. Marka 9:44–49

[3] Hors d’oeuvres – fr. przekąski

SPIS TREŚCI

NIEWINNOŚĆ OJCA BROWNA

Dziwaczne kroki

Honor Israela Gowa

Niewłaściwy kształt

Grzechy księcia Saradine’a

Trzy narzędzia śmierci

MĄDROŚĆ OJCA BROWNA

Bóg Gongów

Sałatka pułkownika Craya

Bajka o ojcu Brownie

NIEDOWIARSTWO OJCA BROWNA

Skrzydlaty sztylet

Zagłada Darnawayów

TAJEMNICA OJCA BROWNA

Tajemnica ojca Browna

Zniknięcie Vaudreya

Czerwony księżyc Meru

Tajemnica Flambeau

SKANDAL OJCA BROWNA

Skandal ojca Browna

Czubek szpilki

Wioskowa wampirzyca

INNE

Maska Midasa