Tytuł oryginału

WHAT WAS MINE

Copyright © 2016 by Helen Klein Ross

First published by Gallery Books,

a Division of Simon & Schuster, Inc.

All rights reserved

Projekt okładki

Joanna Wasilewska

Zdjęcie na okładce

© Jake Olson/Trevillion Images

Redaktor prowadzący

Joanna Maciuk

Redakcja

Ewa Witan

Korekta

Małgorzata Denys

ISBN 978-83-8123-599-0

Warszawa 2018

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Dla mojej matki Margaret Whelan Klein

i ku pamięci jej matki Helen Callaghan Whelan

Znalazłam ślady konia w trawie na wzgórzu,

Znalazłam ślady łabędzia na brzegu stawu,

Znalazłam ślady krowy wśród żonkili,

Jednak nie znalazłam ani śladu mego pachnącego maleństwa.

Dawna kołysanka celtycka

Część pierwsza

Rozejrzałam się, jak zrobiłby każdy na moim miejscu, w poszukiwaniu jego matki, lecz nigdzie dookoła jej nie dostrzegłam. Zresztą co ja wiedziałam o jagniętach?

Powinnam je podnieść? Zanieść… ale dokąd?

Anne Stevenson The Enigma

1

Lucy

Kidnap1. Dokonajmy analizy tego wyrazu. Powinno oznaczać drzemkę z małymi kózkami. Słowa potrafią być takie mylące.

Nie potrafię opowiedzieć mojej historii wprost. Muszę to robić kołami przypominającymi słoje drzewa znaczące upływ czasu.

Czy należałoby zacząć od tego, jak bardzo pragnęłam mieć dziecko?

Oczywiście próbowałam zajść w ciążę konwencjonalnymi metodami, chociaż przez pierwsze lata naszego małżeństwa ani Warren, ani ja nie spieszyliśmy się do rodzicielstwa. Kiedy się pobieraliśmy, ja miałam dwadzieścia pięć lat, a on dwadzieścia sześć. Myśleliśmy, że przed nami jeszcze mnóstwo czasu.

Na początku każde z nas poświęciło się karierze. On wychodził na prowadzenie wśród wspólników w firmie konsultingowej, ja spędzałam długie, skąpane w świetle jarzeniówek godziny w agencji reklamowej, poszukując ofert sprzedaży, które przepchną mnie z kartonowo-gipsowego boksu do gabinetu z oknem.

Po trzech latach Warren zapewnił sobie miejsce blisko szczytu w swojej „klasie”, a ja awansowałam z boksu do pokoiku z małym, ale niezaprzeczalnie istniejącym oknem. Moje nazwisko widniało na przytwierdzonej do drzwi metalowej tabliczce, którą czasami, kiedy byłam sama w korytarzu, czyściłam końcem rękawa i polerowałam, jakby to był medal.

Mieszkaliśmy w dzielnicy finansowej, co w tej części świata i w owym czasie oznaczało Manhattan. Wynajmowaliśmy połowę ostatniego piętra w budynku z brązowego kamienia, zaledwie kilka przecznic od zoo w Central Parku. Ulica Wschodnia Sześćdziesiąta Czwarta jest idealnym miejscem do wychowywania dzieci, myślałam podczas wczesnoporannych przebieżek pod wieżą z zegarem. Co pół godziny zegar wygrywał melodie, a wokół tarczy wirowały kozy, niedźwiedzie i kangury z brązu. Może nadal to robią.

Czasami zatrzymywałam się, żeby popatrzeć, i wyobrażałam sobie, że pewnego dnia będę oglądała ten pokaz z niemowlęciem w wózku.

Nie byliśmy jednak gotowi na dzieci, jeszcze nie. Nie mogliśmy ich wychowywać w tym mieszkaniu. Znajdowało się na piątym piętrze w budynku bez windy i nie potrafiłam sobie wyobrazić, że będąc w ciąży, kilka razy dziennie wspinam się po schodach. Poza tym nie było mowy, żebyśmy w tych pięćdziesięciu metrach zmieścili jeszcze niemowlę i prowadzili we trójkę wygodne życie, jakie wyświetlało się na ekranach w naszych głowach, nieustannie nadających film o przyszłości.

Dzieci lepiej się chowają na przedmieściach, twierdził Warren. Pochodził z Bronxu, ale mówił autorytatywnie. Miałam pewne wątpliwości, ponieważ sama dorastałam na przedmieściu, w końcu jednak przekonał mnie ogrom przestrzeni i światła, jakie widzieliśmy, oglądając domy, wystawione na sprzedaż poza centrum. Na rozpędzającym się w 1982 roku rynku nieruchomości na światło i przestrzeń na Manhattanie nie było nas stać. A uważałam przestrzeń i światło za warunki niezbędne do szczęśliwego dzieciństwa. Właśnie tak myślałam, kiedy jeszcze nie miałam dziecka.

Tak naprawdę jednak staliśmy się na nie gotowi, kiedy oboje skończyliśmy trzydzieści lat, a Warren stracił ojca. Przestaliśmy się czuć dziećmi i sami zapragnęliśmy je mieć. Poza tym – bez względu na to, jak niedorzecznie to teraz brzmi – akurat urodził się synek księcia Karola i Lady Di, co wzmocniło w nas ducha prokreacji.

Zaczęliśmy szukać domu w Westchester, ale jedna wycieczka metrem do Bronxville przekonała Warrena, że powinniśmy skupić się na New Jersey.

– Wszyscy w północnej linii metra noszą takie same prochowce – powiedział.

To mnie zaskoczyło. Tak naprawdę Warren miał identyczny płaszcz i takie same krawaty: ciemny jedwab, poprzecinany liniami maleńkich figur geometrycznych. Wtedy jednak zrozumiałam coś, czego wcześniej nie dostrzegłam; że on chce być postrzegany jako człowiek maszerujący do innej melodii. I to powinno było mnie ostrzec.

Kupiliśmy zmodernizowany dom w stylu kolonialnym w Upper Montclair, dopłacając ekstra za to, że ogród znajdował się na samym skraju preferowanej strefy szkolnej. Podpisanie umowy uczciliśmy kolacją skąpaną w szampanie i wróciliśmy metrem do naszego mieszkania, które teraz wydawało się jeszcze mniejsze. Tamtej nocy zaczęliśmy starania o dziecko – z entuzjazmem i poczuciem celu. Jakże to było wyzwalające pozwolić temu, co nazywaliśmy moim frisbee, spoczywać w różowej, plastikowej małży, gdy kochaliśmy się bez zabezpieczenia. Wkrótce radośnie wypróbowywaliśmy nowe pozycje na nowym, wielkim materacu w naszej nowej, wielkiej sypialni w New Jersey. Mieliśmy cel i obojgu nam to odpowiadało. W ogóle byliśmy ludźmi zorientowanymi na cel – to jedna z cech, która przyciągnęła nas ku sobie w college’u. Poznaliśmy się w Cornell, w koedukacyjnym akademiku, gdzie płcie porozdzielano piętrami. W piwnicy stał automat z przekąskami i pierwsze, co zobaczyłam, to blond włosy Warrena, podświetlone na zielono neonowym światłem. Oboje zrobiliśmy sobie przerwę w całonocnym zakuwaniu. Warren kopnął automat, który nie chciał wypluć mojej paczki chrupek kukurydzianych. Siedem lat później wzięliśmy ślub.

Założyliśmy, że aby mieć dziecko, wystarczy się postarać. Tak naprawdę już kiedyś zaszliśmy w ciążę, w ogóle się nie starając. Byłam „w kłopotach” z Warrenem na ostatnim roku studiów. Wtedy żadne z nas nie żywiło wątpliwości, czy powinnam je urodzić. Nie mieliśmy ani pieniędzy, ani chęci na dziecko. On pożyczył pieniądze od przyjaciela, który podał mu nazwisko lekarza. W roku 1975 aborcja dopiero co została zalegalizowana i nadal nie było łatwo znaleźć lekarza, który nie zabije kobiety razem z jej niechcianym dzieckiem. Byłam wdzięczna Warrenowi, że wszystko zorganizował, jednak oboje nas zaskoczył fakt, że oczekując na zabieg, zaczęłam się zastanawiać, czy dam radę przez to przejść. Moje wątpliwości nie brały się z lęku przed lekarzem czy religijności, chociaż zostałam wychowana jako katoliczka. Zerwałam z religią, jeszcze kiedy uczyłam się u zakonnic w szkole przyklasztornej. Zmieniłam zdanie w sprawie przerywania ciąży, ponieważ coraz bardziej czułam, że rozkwita we mnie coś ludzkiego, i nie chciałam przejmować władzy nad tym drugim życiem, bez względu na to, na jak wczesnym etapie rozwoju się znajdowało. Kiedyś, w dzieciństwie, wpatrywałam się jak zahipnotyzowana w zdjęcia embrionu w magazynie „Life”. To coś we mnie miało usta, palce u stóp i mózg.

– To nie jest dziecko, tylko ziarnko fasoli – protestował Warren, pokazując rysunek w książce do biologii swojego współlokatora, który przygotowywał się do studiów medycznych. Ja jednak nie mogłam myśleć o tym, co noszę w sobie, nieważne, jak było małe, jako o nieożywionym przedmiocie, którego można się pozbyć.

Tylko co innego mogłam zrobić? Nie miałam możliwości zająć się dzieckiem i wiedziałam, że nie będę w stanie go urodzić, a potem po prostu oddać. Nie byłam aż tak twarda. Przepraszałam je za to, co zamierzałam zrobić. Mówiłam do niego cicho, słowami, które płynęły z mojego umysłu przez serce.

– Wróć za kilka lat – szeptałam bez końca.

I wtedy, dzień przed zabiegiem, dziecko z własnej woli opuściło moje ciało. W toalecie zobaczyłam krew. To coś nie wyglądało jak dziecko, tylko jak skrzep, ale wiedziałam, co to, i zostawiłam je, żeby Warren też zobaczył. Przez chwilę wpatrywaliśmy się w nie w ciszy, po czym razem spuściliśmy wodę, palce Warrena splecione na spłuczce z moimi. Gdy czerwony wir znikał w białej porcelanie, poczułam, jak ogarnia mnie bezbrzeżny smutek, co nie miało sensu, bo przecież właśnie tego chcieliśmy, a teraz przynajmniej mogliśmy odwołać kosztowną wizytę.

Po kilku miesiącach prób oboje z Warrenem byliśmy zaskoczeni, że nasze pełne entuzjazmu starania nie zaowocowały kolejną ciążą. Gorliwie łykałam witaminy, odstawiłam alkohol oraz sushi i codziennie, zanim wsiadłam do autobusu, by jechać do pracy, wzmacniałam mięśnie na basenie w klubie sportowym. Czasami, kiedy się kochaliśmy, czułam głęboko w sobie ukłucie i byłam pewna, że to zasiane we mnie dziecko. Potem leżałam nieruchomo, żeby nie naruszyć zarodka. Jednak miesiąc po miesiącu moje ciało mnie zawodziło.

Książki zalecały kupno odpowiedniego wyposażenia i wkrótce nasza sypialnia zaczęła przypominać laboratorium chemiczne: wykresy, kolorowe ołówki, termometr do mierzenia temperatury przed wstaniem z łóżka. Jednak żadne eksperymenty nie dawały rezultatu, chociaż nie wiedzieliśmy dlaczego – w książkach zawsze się udawało. Zaczęłam się lękać czegoś, o czym nigdy nie powiedziałam Warrenowi – że nasze utracone dziecko w jakiś sposób ostrzegło przede mną inne, rozpuściło wici, że stanowię dla nich zagrożenie.

Po roku poszliśmy do kliniki leczenia niepłodności i wkrótce biegle władaliśmy jej bezlitosnym językiem: pobranie komórek jajowych, zapłodnienie w inkubatorze, selekcja zarodków. Cały proces był brzydki, skomplikowany i trudny dla nas obojga. Warren musiał się zmuszać, żeby robić mi zastrzyki, które ćwiczył na pomarańczy. Opuszczałam spodnie i klękałam przed nim na kanapie, zamykałam oczy i przygotowywałam się na ukłucie. Za pierwszym razem trwało to tak długo, że aż musiałam się obejrzeć i sprawdzić, co się stało.

Po dwóch próbach w klinice Warren nalegał, żebyśmy przestali tam chodzić, ponieważ ubezpieczenie nie pokryje dalszych kosztów. Leczenie było niezwykle kosztowne, droższe niż nasz dom. Warren nie zgadzał się na adopcję, powiedział, że nie chce odziedziczyć cudzych problemów. Równie dobrze problemy mogą pojawić się u twojego własnego dziecka, odparłam, przypominając mu, że mnóstwo ludzi ma kłopoty z dziećmi, których nie adoptowali. Agencje sprawdzają, czy niemowlę jest zdrowe, zapewniałam, jednak nie chciał słuchać.

Walka z niepłodnością sprawia, że ciągle stoisz na rozstaju, spoglądając na obie drogi: życie z dzieckiem albo też bez niego. Warren szykował się już na życie bez, przyzwyczajał się do bezdzietności, tłumacząc sobie i mnie, że posiadanie dzieci wyklucza takie rzeczy jak egzotyczne wakacje czy stare kabriolety – jednak te sprawy nie budziły we mnie żadnego pożądania.

Każdego dnia niezliczoną ilość razy wypominano mi moją niezdolność do osiągnięcia tego, co bez trudu przychodziło innym. Przedmioty, które wcześniej ledwo dostrzegałam, teraz zdawały się rzucać oskarżenia. Nakrętki zabezpieczone przed dziećmi. Rodzinne pudełka płatków śniadaniowych. Okna samochodów, krzyczące „Jedzie z nami dziecko!”.

W niektóre poranki przed pracą wyglądałam przez frontowe okno, trzyskrzydłowe, o którym marzyłam, kiedy mieszkałam na Manhattanie, i patrzyłam na rodziców w garniturach i garsonkach, odprowadzających na przystanek dzieci, które ignorowali albo pospieszali niecierpliwie. Jakaś matka ciągnęła malucha na szelkach, odrywając go od przedmiotów, które przykuwały jego uwagę. Tak wielu ludzi miało dzieci, chociaż na to nie zasługiwało. Każdego dnia pisano w gazetach o noworodkach znalezionych na śmietnikach albo o rodzicach pozostawiających dzieci bez opieki. Jeden ojciec do tego stopnia stracił cierpliwość, szykując dzieci do szkoły, że wyjął z szuflady pistolet i je zastrzelił.

Lata mijały, wciąż byliśmy bezdzietni, a ja katowałam się myślą, jak wiele skojarzeń przywodzi na myśl słowo „bezpłodna”: wyschnięte pole, spalone na brąz przez słońce. Ścięta lodem tundra. Dust bowl2 albo pustynia, gdzie nic nie wyrośnie.

Koleżanka z biura poleciła mi wizualizację, której przypisywała zdobycie domu w Southampton.

– Wyobraź to sobie – radziła – a twoje marzenie się spełni.

Dlaczego nie? pomyślałam. Nie miałam nic do stracenia. Wyposażyłam dodatkową sypialnię w łóżeczko, sosnowy fotel bujany, ozdobiłam ścianę szlaczkiem z wesołych kaczuszek. Siadałam w fotelu, zamykałam oczy i wyobrażałam sobie niewielki ciężar w moich ramionach, kołysałam się w przód i w tył, w przód i w tył, jak gdybym mogła dokołysać się tam, gdzie chciałam dotrzeć.

Kiedy Warren mnie zostawił, miałam trzydzieści pięć lat, byłam w wieku, w którym w średniowieczu umierały kobiety, będące już babkami.

1 Kid (ang.) – dziecko, koźlę; nap (ang.) – drzemać.

2 Dust bowl – okres (lata 1931–1938), w którym 19 stanów USA zostało objęte katastrofą ekologiczną, spowodowaną wielką suszą i intensywną eksploatacją rolniczą gruntów.

2

Warren

Kiedy staraliśmy się z Lucy o dziecko, na początku było przyjemnie, ale wkrótce seks zaczął przypominać pracę na pół etatu. Należało wpasować się w konkretne dni, a nawet w godziny. Jeśli jedno z nas miało zostać dłużej w pracy, musieliśmy korzystać z czyjegoś mieszkania. Nie pozostało w tym już ani krzty romantyzmu. Doszło do tego, że nawet jak byliśmy w trakcie, Lucy nie spuszczała oka z zegarka, obawiając się, że nie zdążymy.

– Pospiesz się – powiedziała kiedyś, co wywarło efekt odwrotny, niż chciała.

Kiedy zaczęliśmy chodzić do kliniki, musiałem robić swoje w pokoju wielkości szafy, oznaczonym tabliczką „Pobrania”. Próbowałem rozluźnić się na fotelu ze skaju, przykrytym papierowym prześcieradłem, i oglądałem pierwszy lepszy film porno, jaki wyciągnąłem z pudełka, próbując ignorować obecność innych facetów, czekających za drzwiami na swoją kolej. Nie muszę mówić, że wolałem oddawać nasienie w domu, ale mieszkaliśmy w New Jersey. Klinika mieściła się na środku Manhattanu, co oznaczało, że aby zdążyć do laboratorium na czas – sperma może być użyta tylko przez godzinę – musiałem jechać jak szaleniec, modląc się, żeby w tunelu nie było korków, z torebką przyklejoną do brzucha pod podkoszulkiem, żeby utrzymać nasienie w temperaturze ciała. To było, zanim wymyślono, jak je zamrażać.

Najgorsze było robienie zastrzyków. Nie bez powodu poszedłem w biznes, a nie na medycynę. Od dziecka nie cierpię igieł. Nigdy nie zapomnę pierwszego razu, kiedy musiałem zrobić Lucy zastrzyk. Uklękła na kanapie, ufnie wypinając przede mną pupę. Trzymałem strzykawkę i kiedy się odwróciłem, zobaczyłem nasze ogromne cienie na ścianie. Wyglądałem jak potwór, który zaraz miał wbić w nią nóż. Musiałem szybko zrobić co trzeba z igłą, zanim Lucy podniosłaby wzrok i też ujrzała tego potwora.

W pewnym momencie zdałem sobie sprawę, że dziecko nie jest nam pisane. Ale nie potrafiłem sprawić, żeby moja żona też to zrozumiała. Poza tym nikt poza mną nie zamierzał przerywać działania. Wszystkim wokoło bardzo zależało, żebyśmy nie tracili nadziei. Prowadzący naszą grupę wsparcia w klinice pracował dla producenta pergonalu, jednego z najbardziej popularnych leków na niepłodność w tamtych czasach. Po lekach Lucy wyglądała, jakby już była w ciąży. Piersi zrobiły jej się ogromne, nie z własnej winy przytyła pięć kilo i zaczęła się kołysać jak kaczka, ponieważ lekarstwa podrażniały jej macicę i chodzenie sprawiało jej ból. Chodzenie! Zapomnij o seksie. Przestaliśmy uprawiać seks, chyba że był w rozpisce.

Próbowałem tłumaczyć Lucy, że powinniśmy dać sobie spokój, pogodzić się z faktem, że nie będziemy mieli dzieci. Ona mi wystarczała. Było mi smutno, że ja jej nie wystarczam.

Nie zdawałem sobie sprawy, jak bardzo oszalała na punkcie dziecka, aż do pewnego wieczoru, kiedy wróciłem z delegacji i zobaczyłem, że zamieniła sypialnię dla gości w pokój dziecinny. Był kompletnie wyposażony: łóżeczko, fotel bujany, nawet szlaczek z kaczuszek na ścianie. Kiedy zobaczyłem te kaczki – przytwierdzone na stałe, nie jakieś naklejki, które można zdrapać – poczułem się tak, jakby jakaś zimna dłoń wymierzyła mi policzek i mnie obudziła; pokazała, jak dalece to wszystko wymknęło nam się spod kontroli.

Po tym wydarzeniu Lucy i ja byliśmy małżeństwem jeszcze rok, ale tak naprawdę już się rozstaliśmy, przynajmniej w mojej głowie. Wtedy chciała ode mnie tylko jednego, czego ja nie mogłem jej dać. Sashę poznałem w biurze. Dopiero zaczęła u nas pracować i zakochałem się w niej, kiedy pierwszy raz ją zobaczyłem w windzie. Nie jestem z siebie dumny. Ale jesteśmy małżeństwem już dwadzieścia jeden lat. Muszę przyznać, że poczułem ulgę, będąc z kimś, z kim nie musiałem dzielić tak ogromnego problemu. Od razu mieliśmy dwoje dzieci, ja na to nalegałem. Sasha jest dziesięć lat młodsza od Lucy, ale z tych wszystkich wykładów w klinice nauczyłem się jednego – dla kobiety odkładanie macierzyństwa jest jak rosyjska ruletka. Im starsze jajeczka, tym większe ryzyko problemów z zajściem w ciążę.

Lucy i ja nie utrzymywaliśmy kontaktów, lecz spotkałem ją na dwudziestopięcioleciu ukończenia college’u. Miło było znowu ją zobaczyć. Przyjechała ze swoją córką. Słodki dzieciak, jeździła quadem. Lucy powiedziała, że ją adoptowała. Od tego zjazdu minęło ponad dziesięć lat. Więcej nie miałem z nią kontaktu.

3

Lucy

Kiedy Warren odszedł, zaczęłam igrać z myślą o skorzystaniu z banku spermy i nawet zamówiłam odpowiednią literaturę. Jednak moja siostra odwiodła mnie od tego pomysłu. Cheryl jest pielęgniarką. Powiedziała, że takie dziecko mogłoby mieć setki rodzeństwa. Wyobraziłam sobie dawcę spermy jako Szczurołapa z Hameln, za którym podąża tłum jego miniaturowych kopii. Nie chciałam tego zrobić własnemu dziecku. Z mojego doświadczenia wynikało, że jeden brat lub siostra absolutnie wystarczy.

Sprawdzałam możliwość adopcji, ale to były późne lata osiemdziesiąte. Ironia polegała na tym, że kiedy rozstałam się z mężem, który nie chciał adoptować dziecka, ja też nie mogłam już tego zrobić, ponieważ byłam sama. Nie dostałabym pozwolenia, chyba że pojechałabym do Chin, ale czytałam, że chińskie adopcje trwają latami. Moją największą szansą była adopcja prywatna. Prywatne adopcje stawały się coraz bardziej popularne, zwłaszcza na Środkowym Zachodzie. Dyrektor kreatywna z agencji pomogła mi umieścić ogłoszenie w „Kansas City Star”. Podobał mi się pomysł, by mieć dziecko z Kansas. Zaczęłam śnić o wirującym w powietrzu domu3, który przyniesie mi dziecko.

„Kochająca, aktywna zawodowo, pragnie zostać matką twojego dziecka”. Ale żadna z dziewczyn nie chciała nawet wziąć pod uwagę samotnej matki, podobnej do niej samej.

– Wszystkie szukają rodziny jak z sitcomu Family Ties – wyjaśnił mi prawnik, do którego zadzwoniłam. – Przykro mi – dodał, lecz w jego głosie wcale nie słyszałam smutku, tylko niecierpliwość, gdyż chciał się mnie jak najszybciej pozbyć.

Dzwoniłam pod numery z ogłoszeń, zamieszczanych przez dziewczyny szukające domu dla swoich dzieci. Nie mogłam się pogodzić z faktem, że nie przeszłam żadnej rozmowy kwalifikacyjnej, ani jednej. Doszłam do wniosku, że niczego nie osiągnę, mówiąc prawdę. Postanowiłam wymyślić sobie męża i zamieściłam kolejne ogłoszenie: „Kochająca para pragnie dać twojemu dziecku piękny dom”. Wtedy telefon się rozdzwonił, wkrótce jednak odkryłam, że proces adopcyjny wymaga zbyt wielu dokumentów, zbyt wielu inspekcji, żeby moje kłamstwo się udało.

A może chciałabym adoptować starsze dziecko? Jeśli tak, pewnie mogłabym od razu wziąć je do domu, ktoś mi powiedział. Część mnie żałowała, że nie mam na tyle wielkiego serca, żeby się zdecydować na starsze dziecko, potrzebujące matki. Nie byłam aż tak skłonna do poświęceń. Chciałam mieć niemowlę. Całym sercem pragnęłam maleństwa, by było piękne w sposób, w jaki są piękne wszystkie niemowlaki. Wolałabym, żeby było inaczej, ale nie było.

Wyglądało na to, że wszyscy wokół mnie mieli dzieci. Chodziłam z pępkowego na pępkowe, do kolegów z pracy i znajomych, nawet urządziłam kiedyś przyjęcie baby shower dla dyrektor kreatywnej, tej samej, która pomogła mi zamieścić ogłoszenie w Kansas. Dałam z siebie wszystko – do New Jersey trzeba było się tłuc kawał drogi i chciałam, żeby goście uznali, że warto. Przy talerzach zamiast serwetek poukładałam pieluszki z tetry. Dla każdej z zaproszonych kobiet przygotowałam w prezencie torebkę wypełnioną luksusowymi przetworami. Wydałam oszałamiającą kwotę na ser pasujący do naszego przyjęcia: hiszpańską tetillę w kształcie piersi. Podczas gry w Baby Bingo jedna z dziewczyn przez pomyłkę otworzyła drzwi do pokoju dziecinnego i wkrótce wszystkie stały w progu, bez słowa, a ja zobaczyłam siebie tak, jak one mnie widziały: szalona kobieta, kupująca rzeczy dla dziecka, którego nigdy nie będzie miała. Po raz pierwszy zdałam sobie sprawę z tego, co one już wiedziały, do czego usiłował przekonać mnie Warren – że nigdy nie urodzę dziecka. Po prostu nie.

Gdy przyjęcie już się skończyło i odprowadziłam przyszłą mamę do samochodu, niosąc torby pełne prezentów i kapelusz upleciony ze wstążek, którymi były przewiązane, resztę weekendu spędziłam w łóżku, opłakując dziecko, które straciłam, i małżeństwo, które poświęciłam w próżnej pogoni za macierzyństwem. Dziecko, które mogłam mieć – czułam, że to był chłopiec – miałoby czternaście lat i z czułością wyobrażałam sobie jego łamiący się głos, świeże włoski na gładkiej twarzy. Byłby o cztery lata starszy od Jake’a Cheryl i wyobrażałam ich sobie razem, Jake wpatrzony w starszego ciotecznego brata tak, jak kiedyś Cheryl wpatrywała się we mnie. Teraz Cheryl zachowywała się, jakbym nie miała o niczym pojęcia. Odkąd urodziła dzieci, sprawiała wrażenie, że nie jest już moją siostrą, natomiast stała się siostrą naszej matki. Podczas rodzinnych spotkań szeptały po kątach, dzieląc się opowieściami w sekretnym języku, jak gdyby należały do klubu, do którego ja nie miałam wstępu.

W poniedziałek rano znów byłam sobą – a raczej zachowywałam się jak ja: zmusiłam się, żeby wstać, wziąć prysznic, włożyć eleganckie ciuchy, wsiąść do autobusu jadącego do miasta i pogrążyć się w pracy. Wkrótce stałam się najszybszą autorką tekstów reklamowych: broszur, reklam prasowych i telewizyjnych. Można powiedzieć, że zdzierałam różowe kartki ze sterty zleceń, podczas gdy wcześniej, jak większość kreatywnych, ukrywałam się, gdy przychodzili ludzie z działu handlowego, próbujący mnie skłonić do przyjęcia nowego zadania.

Żadne zlecenie nie było dla mnie zbyt trudne. Żeby zdążyć z terminami, czasami nawet zostawałam w biurze przez całą noc, stukając stuk, stuk w klawiaturę mojego komputera. Stałam się jednym z najbardziej pożądanych copywriterów, pierwszą osobą wzywaną na pomoc, gdy trzeba było pozyskać nowego klienta. Moje gorączkowe pragnienie dziecka przekułam w pasję do pracy, tworząc kampanie dla klientów, którzy sami przypominali dzieci w swoich nieustannych żądaniach i nie umieli oddzielić własnych potrzeb od potrzeb osób je zaspokajających.

Właśnie w sprawach zawodowych odbyłam swoją pierwszą podróż do Ikei. Sklep w Elizabeth został otwarty niedawno, to był dopiero drugi sklep Ikei w kraju.

Zawiózł nas tam facet z księgowości – kreatywni nigdy nie prowadzą. Chociaż był środek tygodnia, na parkingu panował tłok i pamiętam, jak pomyślałam, że ich kampania reklamowa naprawdę się sprawdza. A mimo to menedżer marki już chciał czegoś nowego. Zaprosił agencję, w której pracowałam, do złożenia oferty.

Był dopiero maj, ale mieliśmy falę upałów. Musieliśmy pokonać długą drogę od samochodu do sklepu w palącym słońcu. Obcasy moich butów zapadały się w asfalt i kilka razy musiałam przystanąć, żeby je wyciągnąć. Kiedy rozsunęła się przed nami szklana tafla drzwi, ogarnęła mnie fala szczęścia, którą na początku przypisałam klimatyzacji.

Powitała nas wesoło kobieta w czerwonym fartuchu i wręczyła każdemu jaskrawożółtą torbę, mającą ułatwić zakupy. Torby były ogromne, jak worki na śmieci, ale nie na tyle duże, żeby pomieścić meble. Byłam zdezorientowana. Czy Ikea nie jest firmą produkującą różne sprzęty? „Umebluj swoje życie” – takie mieli hasło. Tak, były tam meble, mnóstwo mebli, ale też przydatne drobiazgi: świeczki, otwieracze, magnesy na lodówkę, miarki, zegary, wszystko zaprojektowane w praktyczny, acz zaskakujący sposób, co sprawiało, że zwykłe przedmioty codziennego użytku wydawały się egzotyczne. Poszłam z całą grupą do lasu stojących lamp, wkrótce jednak odeszłam na bok, zwabiona widokiem umeblowanych pokoi. Byłam oczarowana żywymi dioramami przedstawiającymi życie rodzinne. Wieloosobowa kanapa pokryta białym płótnem naprzeciwko ogromnego telewizora, pokazującego reklamę, której nie cierpiał menedżer marki. Jadalnie w jasnych kolorach, ciemne gabinety ze ścianami pełnymi książek, kuchnie z zakupami zostawionymi na blatach – te wszystkie wnętrza wyglądały na zamieszkane przez szczęśliwych ludzi, którzy tylko na chwilę wyszli. Przechodziłam z pokoju do pokoju, w których panował celowy nieład, aż skrzący się od możliwości. Tak wyglądały pomieszczenia, gdzie nie może się stać nic złego.

Następnych pięć tygodni spędziłam zaszyta w biurze razem z moją dyrektor kreatywną, pracując nad kampanią, która miała sprawić, że inni zakochają się w tym sklepie tak samo jak ja. Nasza prezentacja otrzymała owacje na stojąco, ale nie dostaliśmy tego zlecenia. Utrzymała je poprzednia agencja.

Ja jednak zaczęłam zaglądać do Ikei. Nie raz, lecz znowu i znowu.

Jeździłam tam w letnie piątki, tak jak inni jeździli na plażę. Czasami zabierałam z domu kanapkę i jadłam ją na drewnianej ławce przed wejściem, obserwując wchodzących i wychodzących ludzi, którzy przychodzili z pustymi rękami, a wychodzili z taką ilością towarów, że pracownicy w czerwonych fartuchach musieli im pomagać w dźwiganiu pakunków. Albo stawałam przy basenie z piłkami i obserwowałam dzieci bawiące się za szybą. Pomieszczenie przypominało olbrzymie akwarium, tyle że zamiast wody wypełniało je morze jaskrawych kolorowych piłek z pianki, w których dzieciaki skakały i nurkowały, śmiejąc się bezgłośnie. Pilnowały ich opiekunki, sprytny chwyt marketingowy, dający swobodę rodzicom, aby mogli się skupić na napełnianiu wózków i koszy.

Czasami chodziłam do restauracji, gdzie podawano szwedzkie jedzenie, i siedziałam nad klopsikami i sokiem z borówek, zahipnotyzowana ruchami matek wokół mnie. Podziwiałam ich umiejętność trzymania w górze jednocześnie tacy i dziecka. Chodziły parami, łącząc małe dzieci w stadka, sadzały je przy stołach pełnych jedzenia, otaczając barierkami z wielkich, lśniących wózków sklepowych, wyładowanych rekwizytami życia rodzinnego. Wyobrażałam sobie, że ich szczęście przypłynie do mnie, wraz z mieszaniną zapachów z ich tac. Widziałam siebie pośród nich, jak huśtam dziecko na kolanie, rozprawiając o wyższości drewnianych łóżeczek nad metalowymi albo muzyki klasycznej nad piosenkami pop w karuzelach dla dzieci czy też dyskutując, w jakim wieku należy zabrać smoczek.

Gazety nie miały racji. Wcale nie zrobiłam tego z premedytacją.

3 Nawiązanie do książki Czarnoksiężnik z Krainy Oz, której bohaterką jest Dorotka, mieszkająca w Kansas.

4

Lucy

Agencja przeszła na letni system pracy: co drugi piątek mieliśmy wolny.

Dziesiąty sierpnia 1990 roku był dla mnie dniem wolnym. Wmówiłam sobie, jak robiłam to czasami, zanim skręciłam w kierunku Ikei, że muszę coś kupić. Panował upał nie do zniesienia, urządzenia klimatyzacyjne obciążały systemy na całym Wschodnim Wybrzeżu i chodziły słuchy, że grozi nam awaria elektryczności. Potrzebowałam świec, a Ikea je sprzedawała – być może nadal tak robi – w poręcznych pudełkach za niewygórowaną cenę.

I dlatego wtedy tam się znalazłam; niewinnie przemierzałam alejki, trzymając pustą żółtą torbę na ramieniu. (Zawsze brałam torbę przy wejściu, żeby wyglądać, jakbym była na zakupach). Właśnie próbowałam sobie przypomnieć, gdzie leżą świece, kiedy zobaczyłam niemowlę, siedzące samotnie w przechylonym wózku na zakupy. Właściwie to nie siedziało, było zbyt małe, żeby siedzieć. Na wpół leżało w plastikowym foteliku, tak samo żółtym jak moja torba. Fotelik był przymocowany do sklepowego wózka, częsty widok w tamtych czasach, zanim wymyślono przenośne foteliki samochodowe. Dziecko sprawiało wrażenie, jakby zaraz miało wypaść, i wydawało się, że musi mu być okropnie niewygodnie. Jego buzia przypominała do złudzenia tę z okładki książki, którą uwielbiałam w dzieciństwie: Moja pierwsza Gwiazdka. Kiedy tylko myślałam o własnym dziecku, właśnie tę buzię sobie wyobrażałam. To dziewczynka, nie miałam wątpliwości. Była ubrana w różowy rampers. Spojrzała na mnie z namysłem, jakby usiłowała sobie przypomnieć, gdzie wcześniej mnie widziała. Kiedy rzuciła mi bezzębny uśmiech, poczułam, jak pod moim mostkiem wzbiera fala morska.

Nikogo obok nas nie dostrzegłam. Dziewczynka była sama w długiej, pustej alejce. W oczach miała nadzieję. Na czubku głowy sterczały blond kosmyki. Poczułam się tak, jak gdyby wózek sklepowy był statkiem kosmicznym, który właśnie wylądował, żeby mi ją przynieść.

– Ile ma? – zapytała mijająca nas kobieta w ciąży, która pchała przed sobą wózek pełen wikliny. Spojrzała na dziecko z zachwytem, a mnie ogarnęła niewytłumaczalna duma.

– Dwa miesiące – odpowiedziałam bez zastanowienia, szczerząc się idiotycznie, jak gdyby to było moje dziecko.

– Dwa miesiące? Jest olbrzymia! – Zrozumiałam, że grubo przesadziłam.

Teraz dziecko jeszcze bardziej wychylało się z fotelika, przytrzymywane tylko pasami, niezbyt mocno. Mogło wypaść. Widziałam, że kobieta oczekuje, bym je posadziła.

Mogę uczciwie powiedzieć, że jedyną intencją, jaką miałam, kiedy sięgałam do wózka, było poprawienie dziecka. Jednak gdy tylko przycisnęłam dłonie do mięciutkiego ciałka małej, poczułam przymus tak ogromny, że nadal mam go w głębi piersi. Skóra dziewczynki była zimna, pokryta gęsią skórką. Mała była ubrana na upał, nieodpowiednio do klimatyzowanego wnętrza, zawiązano jej koronkowy śliniak, ale nie włożono bluzeczki. Wałeczki na szyi miała mokre od śliny, a przecież tu były przeciągi. Mogła dostać zapalenia płuc!

Gdy ją poprawiałam w foteliku, spojrzała na mnie, jak mi się wydawało, z wdzięcznością. Wciągnęłam głęboko w nozdrza słodki zapach jej główki i poczułam, jak przepływa przeze mnie fala ciepła.

Ciężarna kobieta odjechała, opierając się na poręczy wózka.

Jak ktoś mógł zostawić takie dziecko samo w wózku na zakupy? Przecież każdy mógł tu przyjść i je zabrać, wyrządzić mu krzywdę. Nie mogłam małej tak zostawić.

Postanowiłam zawieźć ją do którejś z kasjerek. Gdy tylko wózek ruszył, dziewczynka rozpogodziła się i zaczęła rozglądać dookoła, machając gołymi nóżkami, jak gdyby chciała nas pospieszyć w tej krótkiej jeździe. Wózek mknął gładko, prawie sam, do końca jednej alejki, a potem drugą, do linii kas od frontu sklepu.

I nagle oddalił się od kas, by ruszyć w stronę napisu „WYJŚCIE”, siedem jaskrawoczerwonych liter, szokujących w swej jednoznaczności. Powiedziałam sobie: zabiorę ją tylko na chwilę, żeby nie stała w tym zimnie. Mogłaby się przeziębić. I umrzeć. Powietrze na zewnątrz ją ogrzeje.

I wtedy kiedy zaledwie centymetry dzieliły nas od drzwi, rozległ się alarm, a ja zachowałam się tak jak zawsze, gdy ogarnia mnie panika – zamarłam. Podniósł się zgiełk, elektryczne dzwonki brzęczały i dzwoniły, dziecko zaczęło płakać. Podbiegła do nas kobieta w mundurze. Nagle poczułam się tak, jakbym wyślizgnęła się z własnego ciała i oglądała samą siebie na ekranie, zastanawiając się, jak ta historia się skończy.

Kobieta pachniała jaśminem i, o dziwo, takie właśnie imię miała wypisane na plakietce na piersi: „Jasmine, ochrona”. Jednak nie patrzyła na mnie oskarżycielskim wzrokiem, tylko przepraszająco.

– Chyba pani córeczka zapomniała zapłacić za to – powiedziała. Pochyliła się nad wózkiem i wyciągnęła z rampersa dziecka gumową kaczuszkę. Ścisnęła zabawkę, która zapiszczała, dziewczynka przestała płakać i wróciłyśmy do jasnego, oczekującego na nas świata.

Kiedy ją odpinałam, słyszałam w uszach łomotanie własnego serca. Wyjęłam małą ostrożnie z wózka. Była cięższa, niż się spodziewałam. Kiedy przycisnęłam jej miękkie ciałko do piersi, poczułam talk, zapach, którego nie wyczuwałam od lat. Masując jej plecki okrągłymi ruchami, żeby ją uspokoić – metoda, która mi pozostała po latach opiekowania się dziećmi – oparłam brodę na główce dziewczynki (zaborczy ruch, jaki często widywałam u matek) i wyszłam szybko – ale nie nazbyt szybko – przez drzwi, które otworzyły się automatycznie, żeby nas wypuścić. Nas! Och, bezmiar radości, jaki oznaczało to maleńkie słowo; jak szczęśliwa się poczułam, gdy nagłe pojawiło się w mojej głowie.

Żar rozgrzanego powietrza był szokiem po chłodzie panującym w sklepie i to przejście z komfortu jednego miejsca w dyskomfort drugiego przywiodło mi na myśl proces narodzin, który często sobie wyobrażałam – chociaż nie w ten sposób.

5

Jasmine

Nawet ją przeprosiłam. Boże, wybacz mi. Nigdy nie przyszłoby mi do głowy, że jest porywaczką. To była moja pierwsza praca w ochronie. Mieli wymyślny system, dzieło sztuki, w które zainwestowali, bo bali się dużych ubytków – czyli kradzieży – ze względu na okolicę. Uprzedzono mnie, że system jest czuły, jeszcze do końca go nie rozpracowali. Powinnam była sprawdzać torby wszystkim, którzy uruchomili alarm, ale ta kobieta nie miała żadnych toreb. W ubranku dziecka zauważyłam kaczuszkę. Miała naklejkę. Te naklejki ciągle się odklejały od jednej rzeczy, a przyklejały do innej, ta na kaczuszce nosiła napis WYST ŁAŹ. Pozwoliłam im odejść.

Tamtego dnia nie działały kamery. Coś się zepsuło. Nie wiedzieliśmy o tym aż do następnego ranka, kiedy ci z FBI poprosili o taśmy. Nie mieliśmy żadnego nagrania, żeby ją zidentyfikować, a ja niczego nie zapamiętałam poza tym, że była biała. Gdybym tylko zatrzymała ją na chwilę, wszystko mogłoby się potoczyć inaczej, to właśnie powtarzałam sobie przez całe lata.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI