Dane oryginału

Jerry Fodor, Massimo Piattelli-Palmarini

What Darwin Got Wrong

Copyright © Jerry Fodor and Massimo Piattelli-Palmarini, 2010, 2011

Projekt okładki, stron tytułowych i wnętrza

Agata Muszalska

Wydawca

Aleksandra Żdan

Współpraca redakcyjna

Jolanta Kowalczuk

Barbara Surówka

Redaktor

Anna Wojczyńska

Produkcja

Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Michał Nakoneczny / hachi.media

Copyright © for the Polish edition by
Wydawnictwo Naukowe PWN SA
Warszawa 2018

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2018 r., (wyd. I)
Warszawa 2018

ISBN 978-83-01-19763-6

Wydawnictwo Naukowe PWN SA
02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2
tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288
infolinia 801 33 33 88
e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl
www.pwn.pl

spis
treści

spis treści

podziękowania

warunki kontraktu

1 jakiego rodzaju teorią jest teoria doboru naturalnego?

wprowadzenie

selekcja naturalna jako czarna skrzynka

teoria warunkowania instrumentalnego jako czarna skrzynka

ograniczenia własne (1): powtarzalność

ograniczenia własne (2): ekologizm

ograniczenia własne (3): gradualizm

ograniczenia własne (4): monotoniczność

ograniczenia własne (5): lokalność

ograniczenia własne (6): brak umysłu

wewnątrz myśli

mechanizm uczenia się według teorii warunkowania instrumentalnego

mechanizm selekcji według teorii ewolucji

I argument biologiczny

2 ograniczenia wewnętrzne: czego uczy nas nowa biologia

oczywiście (poprawnie rozumiany) dobór naturalny naprawdę istnieje

jednowymiarowość

genetyka mendlowska

wewnętrzne ograniczenia i filtry: evo-devo

pewne (niepotrzebne) wątpliwości związane z rewolucją evo-devo

czego nauczyło nas evo-devo?

dużo więcej prawie tego samego

chaperony

alternatywny splicing

i na koniec: napęd molekularny oraz ukierunkowana konwersja genów

wnioski

3 genomy, sieci, moduły i inne złożone problemy

sieci regulatorowe genów

zakotwiczenie generatywne

niewrażliwość genetyczna

geny nadrzędne rządzą

moduły rozwojowe

koordynacja

eksplozje morfogenetyczne

plastyczność i (nie)przechodniość przystosowania

wnioski i zastrzeżenie

4 wiele ograniczeń, wiele środowisk

selekcja bez adaptacji

ograniczenia doboru i odrodzenie przygodności

bakterie, cukry i ślepe uliczki

nieco wniosków z tego bardzo prostego, paradygmatycznego przypadku

nowe typy środowisk

epigenetyka i imprinting

skaczące geny i transfer horyzontalny

wymienność między reakcjami na perturbacje zewnętrzne i wewnętrzne

wnioski

5 powrót praw formy

nieco historii

„czwarty wymiar” systemów biologicznych

natywizm niegenomiczny

kolejne przykłady

idealne skrzydła

kilka pytań ewolucyjnych

ciemność widzę, ciemność

wnioski

II analiza sytuacji pojęciowej

6 wielu jest powołanych, lecz mało wybranych: problem selekcji ze względu na cechę

„gapowicze”

sztandarowe przykłady problemu „selekcji-ze-względu-na”: teleologia

sztandarowe przykłady problemu „selekcji-ze-względu-na”, ciąg dalszy: „co jest wyuczone?” (problem „bodźca znaczącego”)

sztandarowe przykłady problemu „selekcji-ze-względu-na”, ciąg dalszy: „co jest nabyte?” („znacząca reakcja”)

sztandarowe przykłady problemu „selekcji-ze-względu-na”, ciąg dalszy: naturalizacja znaczenia

tymczasowe podsumowanie i przegląd sytuacji

skąd pochodzą problemy „selekcji-ze-względu-na”?

dobrze, ale co to ma wspólnego z pytaniem, czy to selekcja naturalna jest mechanizmem ewolucji fenotypów?

7 sytuacja bez wyjścia? kilka rozwiązań problemu „selekcji-ze-względu-na”

skrótowa rekapitulacja

opcja pierwsza: powrót Matki Natury

opcja druga: prawa selekcji

błąd ceglanego fenotypu

opcja trzecia: sito Sobera

opcja czwarta: a może adaptacjonizm wcale nie jest teorią, tylko schematem teorii

jaką teorią jest wobec tego teoria doboru naturalnego?

wniosek retoryczny

8 czy to dodo stracił swoją niszę ekologiczną, czy też może było odwrotnie?

idealne dopasowanie

środowisko kontra nisza ekologiczna

9 podsumowanie i zakończenie

posłowie i odpowiedź krytykom

o naszej książce i o tym, jak została ona odebrana

niektórzy biolodzy (niebezpośrednio) zgadzają się z nami

odpowiedzi na krytykę biologów

odpowiedzi na krytykę dotyczącą sytuacji pojęciowej

wnioski

dodatek

„tacy darwiniści” w psychologii i filozofii umysłu

psychologia ewolucyjna (1988–2009)

bibliografia

przypisy

okładka

strona tytułowa

strona redakcyjna

warunki kontraktu

Możemy spokojnie przypisywać ten postęp „doborowi naturalnemu”, o ile będziemy pamiętać, że twierdzenie to nie zawiera żadnej konkretnej treści, że stanowi jedynie wyraz wiary w istnienie naturalistycznego wyjaśnienia tych zjawisk.

Noam Chomsky, Language and Mind, 1972

Wiem bowiem dobrze, że do każdego prawie punktu dyskutowanego w tej książce można by przytoczyć fakty, które mogłyby pozornie doprowadzić do innych zupełnie wniosków niż te, do których ja doszedłem. Właściwy rezultat można otrzymać tylko przez pełne zestawienie faktów i argumentów przemawiających za każdą kwestią i przeciw niej.

Karol Darwin, O powstawianiu gatunków drogą doboru naturalnego, 1859

Jeśliby można było wykazać, że istnieje jakikolwiek narząd złożony, który nie mógłby być utworzony na drodze licznych, następujących po sobie, drobnych przekształceń – teoria moja musiałaby absolutnie upaść.

Karol Darwin, O powstawianiu gatunków drogą doboru naturalnego, 1859

warunki
kontraktu

To nie jest książka o Bogu, inteligentnym projekcie ani o kreacjonizmie. Obaj trzymamy się od tych spraw z daleka i uznaliśmy, że warto z góry zadbać w tej kwestii o jasność. Zasadniczą tezą tej pracy jest twierdzenie, że w teorii doboru naturalnego tkwi błąd – być może nawet zasadniczy błąd. Zdajemy sobie również sprawę, że przywiązanie do darwinizmu to kryterium, za pomocą którego odróżnia się ludzi wyznających „naprawdę naukowy” światopogląd od całej reszty (kryterium tym posługują się nawet osoby, które nie wiedzą o darwinizmie za wiele). „Trzeba wybierać między wiarą w Boga a wiarą w Darwina, a ten, kto chce być świeckim humanistą, wybiera drugą opcję”. Ponoć każdy to wie.

Uważamy, że alternatywa ta nie jest wyczerpująca, naprawdę zależy nam też na byciu świeckimi humanistami. Obaj uważamy się za zdecydowanych, zadeklarowanych, zarejestrowanych, sprawdzonych i bezkompromisowych ateistów. Szukamy więc w pełni naturalistycznych wyjaśnień zjawisk ewolucji, choć spodziewamy się, że okażą się one bardzo złożone (jak to często z wyjaśnieniami naukowymi bywa). Zakładamy, że jest ona procesem w pełni mechanicznym. Zakładamy, że należy na wstępie wyeliminować nie tylko czynniki boskie, ale i przyczyny celowe, élan vital, entelechie, interwencje kosmitów i tak dalej. Podejście to w pełni zgadza się z ogólnym duchem przedsięwzięcia Darwina. Cieszymy się, że – przynajmniej w tej kwestii – stoimy po tej samej stronie.

Wydźwięk naszej pracy jest jednak zasadniczo krytyczny, skupiamy się na opisywaniu błędów darwinizmu. Pod koniec przedstawiamy kilka raczej mglistych sugestii co do tego, gdzie należałoby szukać bardziej wartościowej alternatywy. Tak naprawdę nie wiemy, jak działa ewolucja. Nie wiedział tego też ani Darwin, ani (z tego, co nam wiadomo) nikt inny. Jak to się mówi: „potrzebne są dalsze badania”. I może się okazać, że potrwają one jeszcze wiele stuleci.

Można się zastanawiać, czy w obecnej chwili jest sens podejmować krytykę klasycznego programu Darwina. Nasi przyjaciele, którzy czynnie zajmują się biologią, mówią nam, że nikt z nich nie wyznaje już „takiego” darwinizmu: że nikt, kto zajmuje się biologią strukturalną, nie jest w pełni adaptacjonistą. (Niektóre przyczyny tego stanu rzeczy omówimy w części I). Wieści te niewątpliwie nas cieszą; nie wydaje nam się jednak, by owo przesunięcie było charakterystyczne dla całej biologii (np. proszę wziąć pod uwagę współczesne badania nad matematycznymi modelami optymalnej selekcji naturalnej). Na pewno nie zaszło ono wśród ogółu kompetentnych przedstawicieli dyscyplin, którymi się zajmujemy: filozofii umysłu, semantyki języka naturalnego, teorii składni, badań nad oceną sytuacji i podejmowaniem decyzji, pragmatyki czy psycholingwistyki. We wszystkich tych dziedzinach neodarwinizm stanowi niepodważalny aksjomat, którego się po prostu nie kwestionuje (zob. dodatek). Poglądy, które – choćby niebezpośrednio – stoją z nim w sprzeczności, są automatycznie odrzucane, niezależnie od tego, jak bardzo byłyby poza tym wiarygodne. Całe wydziały, pisma naukowe i centra badawcze pracują na takich zasadach. Darwinizm społeczny święci więc triumfy. Podobnie zresztą rzecz ma się z darwinizmem epistemologicznym, psychologicznym, etycznym czy wręcz, niechże nas wreszcie wesprą niebiosa, estetyką ewolucyjną. Poglądy te są często sławione w działach naukowych poczytnych gazet. Obaj spędziliśmy wiele czasu na obalaniu najbardziej skrajnych wersji tych pochodnych neodarwinizmu. Uznaliśmy jednak, że trzeba sięgnąć korzeni problemu: pokazać, że u podstaw teorii ewolucji Darwina kryje się zasadniczy błąd. Taki właśnie cel stawiamy sobie w tej książce.