Antoniemu

Projekt okładki i stron tytułowych Lidia Michalak-Mirońska

Ilustracje na okładce: Katarzyna Sobolewska w projekcie Magdy Ignar (1987), Jarosław Tarań/Ośrodek KARTA, sygn. Taran_5626 (I strona okładki); Elementy serwisu z kawiarni Ewa według projektu Jerzego Antkowiaka (około 1962), wyprodukowanego w Zakładach Porcelany Stołowej „Karolina” (IV strona okładki)

Wydawca Dąbrówka Gujska

Redaktor prowadzący Jolanta Kowalczuk

Redakcja językowa Renata Lewandowska

Korekta Olga Gorczyca-Popławska

Dobór zdjęć Ewa Rzechorzek

Fotoedycja Barbara Chmielarska-Łoś

Produkcja Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Copyright © for the text by Ewa Rzechorzek

Warszawa 2018

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2018

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2018 r., (wyd. I)

Warszawa 2018

ISBN 978-83-01-19826-8

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321; faks 22 69 54 288

infolinia: 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl, reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

SPIS TREŚCI

I. Rodzina Seidenbeutlów

Marszałkowska 63

1915–1939

Old England

W świecie i w domu

Stefania

II. Przebudzenie Galatei

Galatee

Phoenix

Samodział

Cepelia

Krawiectwo dla mas

III. Przemiana pierwsza
Panny wodne jadą do Lipska

Kolekcje lipskie

Biuro Pokazu Mody w Lipsku

Moda Polska

Segmenty

Warecka 5/7 – Biuro Mody Krawiecko-Kuśnierskiej

IV. Przemiana druga
Na początku była Ewa

Mała reforma

Kufer

Ordynacka 10

Zwycięża najbardziej uparty

Pygmalion do Galatei

Biuletyn

Linia

Katarzyna Aniśkowicz

Boginie

Niebo Kairu

Nędzarki

V. Przemiana trzecia
Nefretete patrzy na zachód

Luksusy

Nefretete

Jaskółka

Manifest

Handlowa

Paryż – Warecka

Wiodąca i żywy żurnal

Dior

Bez lady

Dziewczyny i chłopaki

Ewa 2.0

Adam

Kampania o piękno na co dzień

Lewartowskiego

Ośrodek Wzornictwa – Tamka

Młodzi

Magda Ignar – perfekcja

Jerzy Antkowiak – fantazja

Kalina Paroll – unikat

Irena Biegańska – teatr

Krystyna Dziak – artyzm

Małgorzata Zembrzuska – rewolucja

Pszczoły

Bombyx Mori L.

Kolekcje specjalne

Wszystko już było

Po nartach

Kombinezon

Garsonka

Płaszcz

Robe Manteau/Robe Chemise

Sukienka z formy

Retrospekcje

Dziwactwa

Ślub i bal

Koniec – początek

Marszałkowska/Kubusia Puchatka

Halina Kłobukowska

111

Kremplina w filiżance

Czysta żywa wełna

Anatomia krachu

W każdym województwie

Nowa krew

Krystyna Wasylkowska – wszechstronność

Katarzyna Raszyńska – elegancja

Staruszka moda

Epilog – Kupiłam w Modzie Polskiej

Podziękowania

Przypisy

Bibliografia

Źródła ilustracji

Zdjęcia

V
PRZEMIANA TRZECIA
NEFRETETE PATRZY NA ZACHÓD

MŁODZI

W jedwabiu robią wszyscy: Paroll, Antkowiak, Biegańska, Ignar. W latach sześćdziesiątych – krótkie sukienki w duże wzory. W siedemdziesiątych – obszerne dżelaby; im mniej pocięty kupon, tym lepiej dla wzoru: bocianów, żab, pierrotów, tygrysów.

We współpracę między Milanówkiem a Modą Polską najbardziej angażuje się Kalina Paroll. Do malarek jeździ co tydzień. Jest nastawiona na przekazywanie wiedzy: przywozi ze sobą zachodnie żurnale, na bieżąco konsultuje to, co widzi na stołach. Wywalcza dla Milanówka dzień studyjny – raz w miesiącu malarki przyjeżdżają do Warszawy i idą z Paroll do jakiegokolwiek muzeum, aby oglądać kolor, proporcje.

To taka prywatna misja dydaktyczna, bo młoda projektantka z niechęcią patrzy na malarstwo konturowe. Na kuponach Mody Polskiej wolałaby widzieć abstrakcję albo wzory kwiatowe, byleby duże. Najlepiej od brzegu do brzegu, a nie – akordowym zwyczajem – z dominującym motywem na środku. Chciałaby, żeby malarki zamieniły pisaki na pędzle:

– Zaproponowałam, żeby najpierw zagęstnikiem malowały wzory rodem z zalipiańskiej chałupy, a później wpuszczały w to kolor.

Z tych kuponów powstały krótkie rozkloszowane sukienki w jaskrawy kwiatowy wzór.

Drugim konikiem Paroll jest folklor.

Opowiada mi o tym, jak w Desie kupiła zabytkowe chusty śląskie: najpierw zrobiła z nich element dekoracji na pokazie kolekcji wiodącej, później pocięła i wykorzystała w skórzanej kamizeli[82].

Myślę więc sobie: kontynuatorka myśli Jadwigi Grabowskiej.

– Skądże! – zaprzecza Paroll. – Moje zainteresowanie folklorem, potem autentyczne i dogłębne, wynikało z tego, że chciałam mieć swoją działkę. Jurek mówił, że nienawidzi folkloru jak psa. W związku z tym nie miałam konkurencji.

Takie historie przewijają się przez całą opowieść Kaliny Paroll: trzeba zaprojektować stroje olimpijskie, ale praca wypada na czas wyjazdów do Paryża, więc nie ma chętnych.

Kalina bierze to na siebie.

Pokaz mody w Jugosławii, sezon urlopowy, nikt się nie pali.

OK, Kalina się tym zajmie.

W pracy indywidualnej czuje się bardzo dobrze.

Działa nieco na automacie, bo ma swojego energetycznego wampira – słowo na „r”, którego wówczas nie wypowiada:

– Po pięciu latach w Modzie Polskiej byłam już po rozwodzie. To zaważyło na całym moim życiu, zabrało mi dużo z aktywności zawodowej. Wycofałam się z wszelkich kontaktów. Jak już zebrałam się w sobie, żeby wrócić do normy, to koledzy z Mody pewne rzeczy dawno zaklepali. Nie ma próżni. Skoro ja siedzę na uboczu, podobnie jak Krysia Dziakowa, to Jurek, Irenka i Madzia są aktywni. To oni byli pierwszym składem.

Projekt Kaliny Paroll (1976)

Projekt Kaliny Paroll (1976)

Karin Jachowicz w jedwabnym modelu z kolekcji folklorystycznej zaprojektowanej z okazji dziesięciolecia Mody Polskiej (1968/1969)

Kalina Paroll ma głowę pełną pomysłów, a malarki „Milanówka” świetnie interpretowały jej projekty. Jedwabna „piżama” to modelowy przykład takiej współpracy. Najpierw były koniakowskie koronki i wizja: pozytyw–negatyw. Później – szybka podróż WKD z plikiem koronek w torebce i rozmowy z malarkami. Efektem kooperacji były ponadczasowe unikaty.

Peleryna z kolekcji folklorystycznej zaprojektowanej z okazji dziesięciolecia Mody Polskiej (1968/1969)

Projekty Kaliny Paroll miały w sobie dużo autentyzmu. Projektantka zamawiała materiały i dodatki u regionalnych rzemieślników. Sukno i parzenice do tego modelu przyjechały razem z Paroll pociągiem z Podhala.

Paroll projektuje „modele obowiązkowe” i to, co los wrzuci jej do koszyka – folklor, olimpiady, kolekcje specjalne na międzynarodowe konkursy.

Nie rozpycha się łokciami, to fakt. Ale jak się do czegoś weźmie, to wchodzi w to cała. Mogłaby naszkicować projekty i zdać się na pracowników zaopatrzenia, ale tak nie chce. Rusza w teren. Po parzenice do Bukowiny. Po sukno na płaszcze do Nowego Targu (później wraca pociągiem z siedmioma metrami pod pachą). Po kożuchy na zimową olimpiadę do Zakopanego. I poznaje lokalny koloryt.

– W Zakopiańskich Zakładach Wzorcowych pracowali górale. Jak przyjeżdżałam, żeby zobaczyć, na jakim etapie są kożuchy, to o dziesiątej czy jedenastej rano nikogo tam nie było. Chodzę i pytam: „gdzie ci ludzie?”. Okazało się, że oni w okolicy mają swoje pola, a że są żniwa, to nikt nie szyje. Pojawiali się koło trzynastej, zakładali fartuchy i otwierali wąskie żelazne szafki w hallu. W każdej szafce – butelka z wódką zatkana korkiem z papieru. Łyk i do roboty. Spod ich rąk wychodziły rzeczy takie, jakie sobie życzyłam, tylko ładniejsze. To był zakład profesjonalny na wskroś. Sposób krojenia, zrozumienie szerokości pachy, wykończenie. Przepiękne czarne włochate kołnierze. Kożuchy tak piękne, że po olimpiadzie połowa z nich defilowała po Nowym Świecie, bo sportowcy je sprzedawali.

Czasami folklor przyjeżdża do Paroll. Materializuje się w Ośrodku Wzornictwa pod postacią „pana na rowerku”:

– Z Panem Bogiem! Ja do pani Kalinki – mówi Franciszek Chowaniec, stawiając dwie skórzane teki na podłodze. W środku same skarby: zapaski, białe bluzki, haftowane kubraki.

– Nie zważał na to, co się akurat działo, jaka komisja była – wspomina Paroll. – Wyrzucał zawartość toreb na stół. Komisja się załamywała, modelki zbiegały. Łowicka msza. Ale muszę przyznać, że to były rzeczy bajeczne. Oryginały. Jeździł rowerkiem i skupował to po całym Łowiczu.

O tym folklorze Paroll mogłaby opowiadać godzinami – o skarpetach bez palców, o plisowaniu tkanin w piecach chlebowych, o panu Franciszku. W latach siedemdziesiątych swoje ludowe zbiory i milanowskie kontakty będzie wykorzystywała przy ubieraniu gwiazd w Opolu (festiwal to kolejne indywidualne zajęcie Kaliny Paroll). Marylę Rodowicz ubiera w halkę łowicką; innym razem projektuje dla niej tunikę z ręcznie malowanym biletem PKP (Milanówek, oczywiście).

Plik fotografii upolowanych na aukcji internetowej. Wiem, że Moda Polska, bo poznaję modelki. Niektóre ujęcia na tle polskiej ambasady w Paryżu. Na rewersach nazwy modeli po francusku: Polonaise de Chopin, Fourrure Zakopane, Gilet Podhale. Wygląda na jakąś prezentację dokonań polskiego przemysłu, bo modelki pozują na małych podestach wśród rozrzuconych milanowskich jedwabi, żyrardowskich lnów, cepeliowskich mebli.

Modele z kolekcji folklorystycznej zaprojektowanej z okazji dziesięciolecia Mody Polskiej (1968/1969)

– To moja kolekcja folklorystyczna! – rozpoznaje Paroll, gdy wyciągam fotografie.

Modele powstały w 1968 roku, na dziesięciolecie Mody Polskiej. Widać ogrom pracy: płaszczyki i peleryna z sukna (tego przywleczonego z Nowego Targu) – wszystko z ręcznie kutymi zapięciami, spodnium z ludowego pasiaka, szamerowane peleryny, aksamitne pumpy, suknie: wydziergane na szydełku, z żywieckich koronek. Skórzane minisukienki nabijane metalowymi elementami.

Skóra to trzecia specjalizacja Kaliny Paroll. W 1975 roku Paroll ma zaprojektować kolekcję reprezentującą Polskę na festiwalu mody w Trogir i z dwiema modelkami przyjechać do Jugosławii. Przedstawia swoją wizję skórzanej kolekcji i dostaje zielone światło od dyrekcji. Surowce musi zdobyć sama. Pierwsza myśl, która jej świta: Opole. W końcu to żużlowe miasto. Jedzie do spółdzielni:

– Surowce nadzwyczajne, wszystko z Niemiec Zachodnich. Poprosiłam, żeby mi dali tylko to, co spada na ziemię. Kombinezony robi się z kawałków, mają kolorowe wstawki, więc oni bezceremonialnie cięli duże kawały skóry. Kolory bajeczne – od bladych różów po ciemne głębokie fiolety. Przywiozłam te zapasy, ale było mało. Więc zaczęłam szukać w Łodzi. W jednej z fabryk powiedziano mi, że mają coś ciekawego w ziemiance. Eksperymentalne skóry. Otwierają drzwi, wyskakuje żaba potwór, ogarnia mnie chłód XV wieku. Wchodzę bez światła, i faktycznie są – przesypane solą leżą błamy jeden na drugim. Na oślep wyciągałam i mówiłam, że biorę.

Kolekcja z 1975 roku to skóra perforowana na podobieństwo koronek i surowe wykończenia. Do tego wełny projektu Krystyny Dziak. Duet Marek Czudowski, Harry Weinberg robi swojską, nieco zwariowaną sesję z Elżbietą Grabacz i Misią Jagodzińską. Grabacz ściska białego królika za uszy, za nią płot z pierzyną. Na innym zdjęciu stoi w skórzanych perforowanych szwedach, nonszalancko oparta o oborę, w ręku trzyma miskę pełną jabłek. Kosy, grabie, picie wody prosto z wiadra.

W latach dziewięćdziesiątych Kalina Paroll prowadzi własną firmę. W Kamei powstają rzeczy wyjątkowe. Bekiesza podbita futrem, frak dla Andy Rottenberg, komplet „oscarowy” dla Ewy Braun – podejście Kaliny Paroll do projektowania się nie zmieniło. Nadal interesuje ją unikat.

Sukienka płaszczowa z cienkiej wełny w kratkę. Moda Polska – lata osiemdziesiąte/dziewięćdziesiąte

Sukienka płaszczowa z wełny. Moda Polska – około 1993

Sukienka frakowa projektu Katarzyny Raszyńskiej. Moda Polska – lata dziewięćdziesiąte

Suknia w linii A z wełny bouclé. Moda Polska – lata sześćdziesiąte