Bramkarz

(Jak pewien chłopiec przyszedł na świat)

Ojciec ich opuścił, więc Józef miał ciężkie życie, jeszcze zanim się narodził. Została mu tylko mama Julka, sierota, sama jeszcze prawie dziecko. Wtedy, w  trzydziestym siódmym, służyła na gospodarstwie u rolnika Strzyteżnego. Rolnik groził jej:

– Jeśli urodzisz tego bękarta, wyrzucę cię!

A ona tak bardzo pragnęła mieć swoją istotkę, która byłaby jej źródłem szczęścia. Zaszczuli ją i zmusili, by skoczyła z okna na poddaszu, żeby to wszystko zakończyć. Tyle że Józef Mikołaj, którego imię dwadzieścia trzy lata później powtarzały z uznaniem tysiące kibiców przed telewizorami i przy radioodbiornikach, miał mocne życie. Urodził się, a mama patrzyła na niego zapłakanymi i szczęśliwymi oczami.

I tak przyszedł na świat kolejny chłopiec.

Lecz nie był taki jak inni, nie mógł stać o własnych siłach, ponieważ miał krzywicę. Matka całe dnie spędzała na polu, a syna przywiązywała sznurkiem do nogi od stołu. Na betonowej posadzce najpierw złapał przeziębienie, a potem rozwinęło się ciężkie zapalenie płuc. Gospodyni zapaliła nad nim gromnicę:

– On już wyzionie ducha!

Julka biegła wtedy przez wieś i krzyczała:

– Mój synek umiera!

A wieś milczała, miała wystarczająco dużo własnych zmartwień. Tylko sklepikarka poradziła dziewczynie, żeby robić chłopcu okłady z alkoholu.

Wyszedł z tego.

Mama uciekła od gospodarza do ostrawskich zakładów chemicznych RÜTTGERS. Dostali pokój w jednej z goldbergrowskich chałup. Zamiast posadzki była w nich glina, a przez dziurawe ściany właziły do środka żaby.

Kiedy Józef skończył pięć lat, miał nogi jak tyczki i wciąż nie chodził. Siadywał głodny pod hałdą i czekał, aż mama wróci z pracy. Julka nosiła go do domu na plecach. W niedzielne popołudnia zwiedzali w ten sposób okolicę oprószoną ostrawskim pyłem.

Życie Julki było straszne. Dopiero później chłopiec stanął na własnych nogach i zaczął chodzić.

– Józiu, mój ty Józiu!

(Jako górnik)

Jeszcze długo był inny niż pozostali. Przechodził sto metrów i musiał odpoczywać – bolał go kręgosłup. W szkole poznał kolegów, a na wagarach – okrągłą piłkę. Wysuwasz nogę, a piłka za twoją sprawą porusza się szybciej niż ty, odbija się, skacze. Chodził wokół piłki i kopał ją z każdej strony. Rozumiał zasady, lecz nie wiedział, że futbol wzmacnia jego kości i stawy. Później chłopcy zaczęli wołać go na mecze. Kapitanowie drużyn wstawiali się za nim:

– Może i Józef niezbyt potrafi biegać, ale jego strzały są niezwykle celne.

To wszystko nie było łatwe. Chłopiec przeżył jeszcze wiele bólu i rozczarowań, nierzadko wstydził się, że dostał buty i płaszcz z Czerwonego Krzyża, i że należał do najbiedniejszych.

W życiu prawie każdego z nas pojawia się człowiek, który przerzuca nam zwrotnicę. Dla Józefa kimś takim był jego nowy ojciec – Zyga. Ich życia, o tak różnej długości, łączył wspólny los. Zyga rozumiał Józefa, sam jako mały chłopiec spędził cztery lata w sierocińcu. Przeżył faszystowski obóz koncentracyjny, uciekł z marszu śmierci dzień przed tym, gdy wszystkich pozostałych rozstrzelano.

Po powrocie poznał Julcię. Dostali trzypokojowe mieszkanie. Julka za ostatnie pieniądze kupiła wtedy obraz z brzozami, powiesiła go na ścianie i pośrodku pustego pokoju usiadła na krześle. Długo wpatrywała się w ten obraz.

Jej Józefek też nie był już na szarym końcu. Zabierał z domu budzik i biegał w pobliskim lasku jak Zátopek. Grywał w piłkę nożną, a ze szkoły zaczął przynosić świadectwa z wyróżnieniem. Zyga został jego sternikiem. Podczas wakacji zabrał Józefa na wybierkę Flora 905.

Górnicy mówili:

– Gdyby to był twój własny syn, na pewno nie wpuściłbyś go do szybu.

Lecz oni dwaj zbliżyli się tam jeszcze bardziej. Wspólnie przemierzali korytarze, a w tunelach o wysokości zaledwie czterdziestu centymetrów leżeli i kruszyli węgiel, wdychali ten sam pył, a w cięższych chwilach Józek szukał wzrokiem oczu Zygi: uśmiechały się i dodawały mu sił.

Józef jako jedyny z klasy poszedł do szkoły górniczej. Ale mama nie podpisała jego zgłoszenia. Kto wie, kim mógłby zostać – myślała – a teraz trzeba będzie codziennie drżeć, czy syn wróci z szychty…

(Narodziny bramkarza)

Bramkarze hokejowi rodzili się zazwyczaj tak, że najsłabszy łyżwiarz wjeżdżał na bramkę. Józek miał piętnaście lat, kiedy nauczyciele REZERW ROBOTNICZYCH postawili go między słupkami, ponieważ Botek doznał kontuzji.

– Może ktoś w ciebie trafi.

Rzeczywiście oberwał kilkoma krążkami, a do niektórych rzucał się tak, jak to znał z piłki nożnej. Powiedzieli mu więc:

– Łyżwiarz z ciebie kiepski, ale odważny jesteś.

Na krytym lodowisku w ciągu dnia trenują zazwyczaj drużyny ligowe, więc juniorzy pojawiają się tam w nocy lub przed świtem. REZERWY ROBOTNICZE zaczynały treningi o wpół do czwartej rano. Józek wstawał o drugiej w nocy. Bramka hokejowa należała wyłącznie do niego. Stał sam naprzeciw rozpędzonych chłopców, wychodził na nich, padał, wyłuskiwał im krążki spod nóg. Bramkarzy było wtedy niewielu, a ponadto często opuszczali treningi, więc drużyny na lodzie zmieniały się, ale na linii bramkowej przez długie godziny zostawał Józef Mikołaj.

Grał już w drużynie najlepszych zawodników REZERW ROBOTNICZYCH, gdy pewnego razu podczas porannego treningu podszedł do niego trener ligowych Vítkovic:

– Słuchaj, kolego, zostań w tej swojej klatce, nasz bramkarz dziś nie przyjdzie.

Potem z zespołu Vítkovic odszedł na stałe drugi bramkarz. Przekonali więc Józka, żeby u nich bronił. Nie chciał, bał się – nie uderzeń, ale spojrzeń i pretensji. Łapanie małego i szybkiego krążka nie jest czymś łatwym, za napastnikiem stoi obrońca, za obrońcą jest jeszcze bramkarz, ale za bramkarzem jest już tylko falująca siatka, gorycz porażki, zniweczone godziny treningu, rozczarowanie kolegów, przegrana walka. Nieprzypadkowo w Kanadzie bramkarz jest najważniejszym zawodnikiem hołubionym przez całą drużynę, cały zespół jest gotów bić się za niego i załatwiać nawet jego osobiste sprawy, byleby tylko ich chłopak w bramce miał się jak najlepiej.

Józek na pierwszy rzut oka był twardzielem – pracował w  niskich tunelach i potrafił godzinami wydobywać węgiel, klęcząc lub leżąc – lecz miał niezwykle wrażliwą duszę. Kolega pokazał mu Szekspira; kiedy więc później przemierzał podziemne korytarze, recytował Romea i Julię. Zauroczył go dramat o  Richardzie, który również miał chore ciało, a mimo to zdobywał świat. Józef śnił o poezji gwiazd, choć często przesłaniała mu je ziemia nad głową oraz łukowe sklepienie lodowiska.

Dlatego bardziej niż pierwsze wybite zęby bolały go szorstkie słowa i docinki:

– Jak bronisz, łamago?!

Trzy razy oddawał swój strój i  za każdym razem płakał. Zawsze był wtedy przy nim Zyga. Chłopiec szukał jego słów i oczu. Dodawały mu sił i prowadziły do przodu, tak jak na ich pierwszej wspólnej szychcie.

– Józeczku, przecież chyba się nie poddasz?

I znów zgłaszał się po swój strój.

(Rezerwowy reprezentacji)

W pierwszym meczu ligowym coś się zmieniło. Grali w Chomutowie, był akurat dzień świętego Mikołaja, a podekscytowani kibice bawili się przednio – bramkarz Vítkovic wpuścił w dziesięć minut cztery gole. Rezerwowi naciskali na trenera:

– Wpuść tam Józefa!

W końcu odezwały się głośniki:

– Na lodzie pojawi się Mikołaj, bramkarz Vítkovic.

Trybuny uznały to za doskonały dowcip. Do końca meczu krzyczały:

– Napakuj do worka jak najwięcej prezentów!

Vítkovice straciły dziesięć goli, ale Józek nie bronił źle. Niektóre jego interwencje nagradzano brawami, co jeszcze bardziej go motywowało.

Zaczął intensywnie trenować. Robił na lodzie fikołki, by zwiększyć gibkość. Padał i wstawał. Ćwiczył dużo więcej niż kiedyś. Grał w piłkę nożną i tenis stołowy. Nawet na szychcie w przerwach trenował na prowizorycznym drążku.

Po raz kolejny zagrał dopiero z Kladnem w meczu przed własną widownią. Zanim wyszedł na lód, ręce trzęsły mu się tak bardzo, że nie był w stanie zawiązać sznurowadeł.

Drużyna z Kladna atakowała często, ale zdobyła tylko jedną bramkę. Vítkovice wygrały, a mężczyźni pracujący na szychtach i przy piecach hutniczych po raz pierwszy skandowali:

– Mikołaj, Mikołaj…!

Kiedy był pod ziemią, lubił wspominać te chwile. Obsługiwał lokomotywę, która zastąpiła konie. Przywoził górnikom puste, a odbierał pełne wagoniki. W myślach analizował każdy mecz, każdą niepotrzebnie straconą bramkę.

Kopalnia stała się najtrudniejszym treningiem i kontynuacją ciężkiego dziecięcego życia. Często pracował po ciemku i po omacku odnajdował zerwane łańcuchy, intuicyjnie wyczuwał niebezpieczeństwo, siłą barków i pleców musiał podnosić wykolejone wagony.

Lecz z ciemności i samotności ziemi wyjeżdżał do oświetlonej hali wypełnionej ludzkimi ciałami i głosami. Z domu nie wyniósł skłonności do długich rozmów, natomiast praca w szybach nauczyła go dokładności. Zauważył, że w hokeju również obowiązują prawa najoszczędniejszych i najefektywniejszych ruchów. Wystawić lewą łapaczkę, ześlizgnąć się na lód, wyjść do przeciwnika.

Jeszcze wiele razy jego nazwisko wypełniało halę. Kiedy juniorzy Czechosłowacji pokonali w Moskwie pierwszą reprezentację Związku Radzieckiego, skandowano:

– Vratara! My cha-tim vra-ta-ra!

Lecz wciąż nie mógł się przebić do pierwszej reprezentacji. Jej kierownictwu było do Ostrawy nie po drodze. Nie bronił więc ani w Oslo, ani w Pradze, ani w Squaw Valley. Wpuścili go na lód dopiero podczas wyjazdu do Kanady. W Kitchener lekarz na ławce rezerwowych zaszył Józkowi bez znieczulenia ranę na brodzie. Był to już pięćdziesiąty szew na jego twarzy. Bronił doskonale, a trenerzy mówili mu:

– Józefie, jak tak dalej pójdzie, będziesz bronić na mistrzostwach świata!

(Bramkarz mistrzów Europy)

Pojedzie na mistrzostwa świata do Szwajcarii. Liczą na niego, chociaż w tym sezonie broni w klubie drugoligowym. Nie przeważyły opinie, że w Kanadzie bronił dobrze, bo stawka meczu była zerowa.

Z radością podchodził do ostatnich treningów w ostrawskiej hali, przypominającej olbrzymią maszynownię przepasaną żelaznymi łukami i taflami szkła. Promień wiosennego słońca przedarł się przez przeszklony dach – spóźniona reakcja na krążek wystrzelony z prędkością stu kilometrów na godzinę – ból twarzy. Ujrzał ścianę mgły. Podjechał do niego jeden z kolegów i szepnął:

– Józek, przepraszam…

Chciał odpowiedzieć, że za takie rzeczy się nie przeprasza, ale nie mógł otworzyć ust.

Ktoś rzucił:

– To tylko przykurcz mięśnia.

Pojechał do szpitala. Zrobili mu prześwietlenie.

– Potrójne złamanie łuku jarzmowego. Rozetniemy panu twarz i poskładamy to. Czeka pana miesiąc odpoczynku.

A wtedy broniło się jeszcze bez kasków. Miał już na twarzy rany szarpane, kilka razy złamaną i zrośniętą żuchwę, dziesięć sztucznych zębów. Kontuzje przyjmował jako oczywistość i podatek od piękna gry.

Uprosił lekarza. Wypuścili go ze szpitala.

Do Szwajcarii zabrał maskę z pleksiglasu. Trenerzy ani koledzy z zespołu nie wiedzieli o kontuzji, bo ani razu nie włożył tego ochraniacza. Tylko Vlach i Kasper z Ostrawy znali prawdę – lecz milczeli.

W Szwajcarii Józef starał się nie mówić zbyt dużo, bowiem parę razy zdarzyło się mu, że otworzył buzię, ale nie mógł jej zamknąć. Kiedy chłopcy coś do niego mówili, uśmiechał się tylko.

W takiej kondycji stanął w bramce Czechosłowacji.

Jego pierwszy mecz na mistrzostwach świata: dwa razy znalazł się sam na sam z Finem Salonem i w obu przypadkach krążek wylądował w jego rękawicach. Drukarnie po raz pierwszy wydrukowały nagłówek: Mikołaj ostoją reprezentacji.

Kiedy nie dało się inaczej, bronił nawet głową, jedyny gol zdobyty przez Amerykanów wpadł do siatki po zderzeniu krążka z czaszką Józefa.

– Nie mogę im tego przegrać, nie mogę wpuścić ani jednej niepotrzebnej bramki… – szeptał do siebie, kiedy ataków i strzałów próbowali Rusnell, Alexandrov, Tambellini, Sly, Tumba.

Na stadionie w Lozannie skończył się ostatni mecz mistrzostw świata, a koledzy w strojach hokejowych podnieśli Józefa w górę. Zajęli drugie miejsce, za Kanadą, nie przegrali ani jednego meczu i zostali mistrzami Europy, po raz pierwszy od dawna przełamując dominację sowieckich hokeistów. Dopiero wtedy Józef mógł pokazać swój ochraniacz z pleksiglasu, ale nie zrobił tego, nie było po co.

Jak Boguś Wania wziął odwet za gorzkie łzy Marysi Kettner

Dostępne w wersji pełnej

Opowiadanie reportażowe za pięciolitrowy słój marynowanych prawdziwków

Dostępne w wersji pełnej

Bracia

Dostępne w wersji pełnej

Jutro zaczną się normalne dni

Dostępne w wersji pełnej

„Halo, taxi!"

Dostępne w wersji pełnej

Służebnik nasz Hubert

Dostępne w wersji pełnej

Złota róża

Dostępne w wersji pełnej

Zegarek

Dostępne w wersji pełnej

Olimpiada

Dostępne w wersji pełnej

Najpiękniejszy dzień Daniela Groussarda

Dostępne w wersji pełnej

Puchar od Pana Boga

Dostępne w wersji pełnej

Flaga z niedźwiedziem

Dostępne w wersji pełnej

Kopnięcie za 3000 dolarów

Dostępne w wersji pełnej

Na szosie do Wrocławia

Dostępne w wersji pełnej

Jak człowiek najpierw przegrał, a potem wygrał

Dostępne w wersji pełnej

Odpuść nam nasze winy

Dostępne w wersji pełnej

MISTYCZNY THRILLER PRZESIĄKNIĘTY STRACHEM.

Po rozpadzie kilkuletniego związku Jożo Karski powraca do rodzinnego Rużomberka. Tam czeka na niego puste mieszkanie rodziców, najmroźniejsza od kilku dziesięcioleci zima i podnóże góry skrywające mroczną tajemnicę.

Wkrótce w sąsiedztwie zaczynają znikać dzieci i powracają koszmary sprzed lat.

Strach sięga do korzeni ludzkich obaw, diagnozując jednocześnie choroby współczesnego społeczeństwa.

NAJLEPIEJ SPRZEDAJĄCA SIĘ CZESKA KSIĄŻKA 2015 ROKU!

Pamiętnik surrealistyczny. Gwarancja czeskiego humoru.

Przewrotny humor i galeria nietuzinkowych osobowości gwarantują dobrą zabawę. Obok historii opowiedzianej w taki sposób nie można przejść obojętnie. Mamy do czynienia z jedną z najzabawniejszych książek XXI wieku!

Rodzina Kostków powraca z Ameryki do Czech, by przejąć dawną siedzibę rodu – zamek Kostka. W zamku zastają dotychczasowych pracowników: kasztelana, ogrodnika oraz kucharkę. Jak nowi właściciele poradzą sobie w nowej rzeczywistości? Jak odnajdą się w rolach dotychczas nieodgrywanych?

UWAGA: CZYTANIE W MIEJSCACH PUBLICZNYCH NA WŁASNĄ ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Ta powieść chwyta za gardło i trzyma do ostatniej strony!

Zmęczony metropolią Wiktor wyjeżdża z Pragi, by zostać kasztelanem morawskiego zamku. Pragnie odnaleźć wewnętrzną równowagę i zażegnać kryzys małżeński. Jednak wizja spokojnego życia wśród zabytkowych mebli i dzieł sztuki szybko odchodzi w zapomnienie. Na zamku czeka dość zagadkowy personel oraz… demony przeszłości.

Tajemnicze odgłosy i niewyjaśnione zdarzenia przejmują władzę nad Wiktorem i jego rodziną. Czy mają swoje wytłumaczenie? Czy racjonalny umysł Wiktora rozwikła tajemnicę zamku?

Pamiętajcie: niczemu się tutaj nie dziwcie!

MISTYCZNY PORNO-GASTRO THRILLER Z XIX-WIECZNEJ PRAGI

Nadchodzi nowy rok. Kiedy praski Orloj wybija północ, odkryta zostaje bestialska zbrodnia. Śledztwo w tej sprawie prowadzi ekscentryczny komisarz Durman. Czy jego nietypowe metody doprowadzą do ujęcia sprawcy? Jak powstrzymać mordercę, który zawsze o krok wyprzedza policję? I czym jest tajemnicze Ordo Novi Ordinis?

Pewien praski bankier z braku innego pomysłu kupuje synowi na Boże Narodzenie świnkę morską. Jak dalece to niewinne wydarzenie zmieni życie rodziny? Jakie sekrety skrywa bank narodowy? I czy przed kryzysem finansowym można schować się w beczce?

W żadnym innym utworze literatura czeska nie zbliżyła się do twórczości Franza Kafki tak bardzo, jak w Świnkach morskich. (Milan Exner)

Powracający w rodzinne morawskie góry praski dziennikarz dokonuje bilansu swojego życia.

Siekiera jest dowodem na to, że sytuacja człowieka w społeczeństwie i w rodzinie nie zmieniła się w przeciągu ostatniego półwiecza tak bardzo, jak zwykliśmy sądzić. Ta powieść wciąż jest niezwykle aktualna.

Zabawna powieść o kobietach i mężczyznach. Tę książkę kupił co setny Czech!

Ekożona stawia wiele aktualnych pytań: Czego oczekujemy od swoich partnerów? Jakie jest znaczenie porodu naturalnego? Co tak naprawdę oznacza życie w zgodzie z naturą i z samym sobą? Czy naturalny jest na przykład ogród? Albo małżeństwo?

Pamiętacie, jak to jest: mieć czternaście lat i być zagubionym, wrażliwym, lekkomyślnym, romantycznym i niezwykle napalonym nastolatkiem? Przypomni Wam to Nick Twisp – młody buntownik, którego zna cała Ameryka!

Miłość, bunt, inicjacje seksualne, młodzieńcze przyjaźnie, problemy w szkole, problemy w domu – i szalone wakacje. A to wszystko doprawione czarnym humorem i przezabawnymi dialogami.

Uczniowie Cobaina to pełna dzikich przygód i humoru historia grupy nastolatków uwielbiających Johna Lennona i Kurta Cobaina. Razem przeżywają imprezy, zakładają zespoły rockowe i próbują osiągnąć sukces.

To również – a może przede wszystkim – poszukiwanie źródeł wyalienowania i bezradności w dzisiejszym świecie. Co czeka bohaterów, gdy karuzela młodości nieubłaganie się zatrzyma?

Lucynka, Macoszka i ja to opowieść o sile przeszłości, o miłości do dziecka i tęsknocie za samym sobą. Ta książka – choć w dużej mierze oparta na prawdziwych wydarzeniach – zabiera czytelników do innego świata. Znacznie piękniejszego.

Czytelnik ma tu do czynienia z prozą niemal doskonałą. (Pavel Janoušek, „Tvar”)

Chcesz wygrać z Barceloną, a potem zostać mistrzem świata w piłce nożnej? Musisz być biednym rolnikiem i mieć jedenastu synów. Załóż drużynę piłkarską, a potem będzie już z górki. Rozgrywki ligowe, mistrzostwo kraju...

Książka mądra, z uśmiechem. Podróże, relacje z meczów, niekłamane emocje.

Świetna dla dzieci. Wciągająca dla dorosłych.

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Pohár od Pánaboha

Copyright © Ota Pavel – heirs c/o DILIA, 1971

Copyright © for Polish edition by Stara Szkoła Sp. z o.o., 2017

All rights reserved

Książka została przełożona dzięki wsparciu finansowemu

Ministerstwa Kultury Republiki Czeskiej

Tłumaczenie: Mirosław Śmigielski

Korekta: Dagmara Ślęk-Paw

Projekt okładki: Jakub Šolín

Wydawca:

Stara Szkoła Sp. z o.o.

Rudno 16, 56-100 Wołów

biuro@stara-szkola.com

www.stara-szkola.com

ISBN 978-83-948856-5-6

Plik opracował i przygotował Woblink

www.woblink.com