Redakcja stylistyczna

Izabella Sieńko-Holewa

Korekta

Jolanta Kucharska

Katarzyna Pietruszka

Projekt graficzny okładki

Best Film CO Sp. z o.o.

Zdjęcie na okładce

© 2011, Squid Distribution LLC, the British Film Institute

Tytuł oryginału

The Woman in Black

Copyright © Susan Hill 1983

All rights reserved.

For the Polish edition

Copyright © 2012 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

For the Polish translation

Copyright © by Jan Jackowicz

ISBN 978-83-241-4322-1

Warszawa 2012. Wydanie I

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

02-952 Warszawa, ul. Wiertnicza 63

tel. 620 40 13, 620 81 62

www.wydawnictwoamber.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Pat i Charlesowi Gardnerom

W WIGILIJNY WIECZÓR

Było wpół do dziesiątej w wigilijny wieczór. Przemierzając długi przedpokój domu na Mnisiej Parceli w drodze z pokoju stołowego (w którym właśnie spożyliśmy pierwszy z przyjemnych, świątecznych posiłków) do salonu, gdzie zebrała się już przy kominku moja rodzina, zatrzymałem się, a potem – jak to często robię wieczorem – ruszyłem do drzwi wejściowych, otworzyłem je i wyszedłem na dwór.

Zawsze lubiłem odetchnąć wieczornym powietrzem, wciągnąć do płuc jego zapach zarówno w środku lata, gdy unoszą się w nim słodkie, balsamiczne wonie kwiatów, czy jesienią, gdy niesie zapach dymu z ognisk i butwiejących liści, jak i zimą, kiedy wieje chłodem od śniegu i mrozu. Lubię rozejrzeć się po niebie bez względu na to, czy rozjaśnia je blask księżyca i gwiazd, czy spowijają kompletne ciemności. Lubię wsłuchiwać się w krzyki nocnych stworzeń, w porywy i pojękiwania wiatru, w pluskanie kropel deszczu na liściach w sadzie. Z przyjemnością wystawiam twarz na powietrze, które ciągnie po zboczu wzgórza od płaskich pastwisk w dolinie nad rzeką.

Dzisiejszego wieczoru od razu – i z ulgą w sercu – wyczułem, że zapowiada się zmiana pogody. Cały poprzedni tydzień był mokry, mieliśmy lodowate deszcze i mgłę, która wisiała wokół domu i zasnuwała okolicę. Z okien rozciągał się widok nie dalej, jak na jard czy dwa w głąb ogrodu. Wydawało się, że ta wstrętna szaruga nigdy nie ustąpi. Spacery po polach nie dawały żadnej przyjemności, przy takiej mgle nie można było nawet myśleć o polowaniu, a psy były ustawicznie markotne i ubłocone. Światła paliły się w domu przez cały dzień, ściany w spiżarni, przybudówce i piwnicy ociekały wilgocią i wydzielaly kwaśny zapach, a drewno w kominku ledwo się tliło, dymiąc i strzelając iskrami.

Od wielu już lat taka pogoda aż nazbyt wpływała na mój nastrój. Muszę przyznać, że gdyby nie atmosfera radości i wesołej krzątaniny w pozostałej części domu, pogrążyłbym się w nastroju przygnębienia i sennej gnuśności, niezdolny do cieszenia się urokami życia tak, jak bym tego pragnął, wiecznie poirytowany z powodu mojej podejrzliwości. Na szczęście szarugi i pluchy budzą u Esmé jedynie żywy sprzeciw, toteż w tym roku przygotowania do świąt Bożego Narodzenia były jeszcze bardziej energiczne i zakrojone na szerszą skalę niż zwykle.

Zrobiłem kilka kroków i wyszedłem z cienia rzucanego przez dom, żeby rozejrzeć się naokół w księżycowym świetle. Dom na Mnisiej Parceli stoi na szczycie wzgórza opadającego na przestrzeni około stu dwudziestu jardów ku dolinie, którą płynie z północy na południe mała rzeczka Nee, wijąca się przez urodzajną i osłoniętą część okolicy. Pod nami znajdują się pastwiska usiane małymi kępami mieszanych zagajników. Ale za naszymi plecami rozciąga się na kilka mil kwadratowych zupełnie inny obszar surowych zarośli i wrzosowisk. To plama naturalnej dziczy pośród dobrze zagospodarowanego kraju. Mamy ledwie dwie mile do sporej wsi i siedem do miasta, w którym odbywają się jarmarki. Ale tak naprawdę to dość odosobnione miejsce, toteż czujemy się, jakbyśmy znajdowali się dużo dalej od cywilizowanego świata.

Mnisią Parcelę zobaczyłem pierwszy raz pewnego letniego popołudnia, podczas przejażdżki konną dwukółką z panem Bentleyem. Pan Bentley był wcześniej moim pracodawcą, ale niedawno awansowałem do pozycji wspólnika w firmie prawniczej, w której rozpocząłem praktykę jako młody człowiek i z którą związałem się w istocie na cały okres mojej zawodowej działalności. W owym czasie mój wspólnik zbliżał się do wieku, w którym zaczął odczuwać skłonność do przerzucania po trochu na mnie odpowiedzialności za firmę, mimo to nadal przynajmniej raz w tygodniu przyjeżdżał do naszej kancelarii w Londynie. W końcu zmarł, mając osiemdziesiąt dwa lata.

Jak wspomniałem, w ostatnich latach pan Bentley większość czasu spędzał na wsi. Nie miał zamiłowania do polowania ani do łowienia ryb, za to zaangażował się w tutejsze życie jako wiejski sędzia i członek władz parafialnych, przewodnicząc takim czy innym komisjom, kolegiom i komitetom okręgowym oraz kościelnym. Z ulgą i zadowoleniem powitałem jego decyzję, żeby przyjąć mnie po tylu latach jako pełnoprawnego partnera. Uważałem, że stanowisko to zwyczajnie mi się należało, gdyż wykonywałem przypadającą na mnie czarną robotę i dźwigałem na moich barkach znaczną część odpowiedzialności za kierowanie działalnością biura. I pobierałem za to zaniżone wynagrodzenie, przynajmniej w odniesieniu do wykonywanej przeze mnie pracy.

Tak więc pewnego niedzielnego popołudnia siedziałem obok pana Bentleya i podziwiałem wysokie głogowe żywopłoty, ciągnące się przez zieloną, senną okolicę. Konik ciągnął nas lekkim truchtem z powrotem w kierunku raczej brzydkiego, nazbyt okazałego wiejskiego dworku mojego wspólnika. Rzadko zdarzało mi się siedzieć bezczynnie. W Londynie oddawałem się bez reszty pracy, jedynie odrobinę wolnego czasu poświęcając studiowaniu i kolekcjonowaniu akwarel. Miałem wówczas trzydzieści pięć lat i od dwunastu lat byłem wdowcem. Brakowało mi zupełnie zamiłowania do życia towarzyskiego i choć ogólnie biorąc, cieszyłem się dobrym zdrowiem, miałem skłonność do popadania w okazjonalne rozdrażnienia i nerwice w wyniku przeżyć, o których zamierzam opowiedzieć. Prawdę mówiąc, zaczynałem starzeć się przedwcześnie. Zamieniałem się w ponuraka o bladej cerze i wymuszonej minie – jednym słowem, w ospałego nudziarza.

Podzieliłem się z panem Bentleyem uwagą na temat spokojnego i miłego dnia. Pan Bentley spojrzał w moją stronę.

– Powinien pan pomyśleć o kupnie czegoś w tej okolicy, co pan o tym sądzi? – powiedział. – Jakiś ładny mały domek, może tam? – Po czym wskazał batem maleńką wioskę w dole, usadowioną wygodnie w zakolu rzeki. Białe ściany zabudowań połyskiwały w popołudniowym słońcu. – Niech się pan wyrwie z miasta w któreś piątkowe popołudnie, pospaceruje, odetchnie świeżym powietrzem, posmakuje dobrych jaj i śmietany.

Pomysł nie był pozbawiony pewnego uroku, ale sprawa wydawała mi się raczej mglista i bez związku z moją sytuacją, toteż uśmiechnąłem się tylko i wciągnąłem do płuc ciepły zapach traw i polnych kwiatów. Utkwiłem wzrok w kurzu podnoszącym się spod kopyt konia i przestałem o tym myśleć. Przynajmniej do chwili, gdy dojechaliśmy do długiego kamiennego domku o doskonałych proporcjach, stojącego na wzniesieniu, z którego roztaczał się widok na całą dolinę rzeki, aż po fioletowoniebieską linię wzgórz kilka mil dalej.

Wtedy właśnie przeniknęło mnie coś, czego nie umiem dokładnie opisać, jakieś wzruszenie czy pragnienie… Nie, było to coś więcej, świadomość, po prostu pewność, która ogarnęła mnie w sposób tak całkowicie jasny i uderzający, że bezwiednie zawołałem do pana Bentleya, żeby się zatrzymał. A potem, nim jeszcze zdążył to zrobić, wyskoczyłem z dwukółki na ścieżkę. Stanąłem na porośniętym trawą pagórku, żeby popatrzeć najpierw na domek – taki zgrabny, tak doskonale wpasowany w miejsce, jakie zajmował, skromny, ale elegancki – a potem przenieść wzrok na rozciągającą się za nim wiejską okolicę. Nie wydawało mi się, abym był tu wcześniej, ale miałem absolutną pewność, że tu wrócę. Że ten domek jest już mój, związany ze mną niewidzialną nicią.

W pobliżu budynku płynął w kierunku położonej za nim łąki strumyk, który wił się dalej zakolami w stronę rzeki rzeki.

Pan Bentley przyglądał mi się z ciekawością ze swego miejsca w dwukółce.

– Ładne miejsce! – zawołał.

Skinąłem głową, ale, niezdolny do podzielenia się z nim żadnym ze skrajnych uczuć, jakie mną zawładnęły, odwróciłem się do niego plecami i ruszyłem w górę zbocza, skąd widać było wejście do starego zarośniętego sadu, który rozciągał się za domem i ginął w wysokich trawach i splątanym gąszczu po jego drugiej stronie. Za sadem dostrzegałem otwartą, dziką przestrzeń ugoru. Byłem ciągle pod wrażeniem, że to miejsce należy już do mnie, i przypominam sobie, że poczułem się zaniepokojony, ponieważ nigdy nie byłem człowiekiem obdarzonym nadmierną wyobraźnią i fantazją, a z pewnością nie miałem skłonności do roztaczania wizji przyszłości. W istocie, od czasu pewnych dawniejszych przeżyć świadomie unikałem wszelkiego planowania oraz rozpamiętywania jakichkolwiek odległych, niematerialnych spraw. Trzymałem się tego, co prozaiczne, widzialne i namacalne.

Mimo to jakoś nie mogłem pozbyć się wrażenia – nie, powinienem użyć mocniejszego słowa – przekonania, że ten dom stanie się pewnego dnia moim domem. Że wcześniej czy później, choć nie miałem pojęcia kiedy, będę jego właścicielem. Gdy w końcu pogodziłem się z tą myślą i przyznałem to przed samym sobą, od razu ogarnęło mnie uczucie głębokiego spokoju i zadowolenia, jakiego nie doznałem od wielu lat. Z lekkim sercem wróciłem do dwukółki, w której pan Bentley oczekiwał mnie z miną zdradzającą coś więcej niż tylko odrobina ciekawości.

Niesamowite wrażenie, jakie wywarła na mnie Mnisia Parcela, towarzyszyło mi, gdy po południu opuszczałem wiejskie okolice, żeby wrócić do Londynu. Powiedziałem panu Bentleyowi, że gdyby kiedykolwiek usłyszał, że ten dom jest na sprzedaż, bardzo bym chciał o tym wiedzieć.

Zrobił to po kilku latach. Parę godzin później tego samego dnia skontaktowałem się z agencją nieruchomości. Nie zadałem sobie nawet trudu, żeby obejrzeć dom ponownie, złożyłem ofertę kupna i została ona przyjęta. Kilka miesięcy wcześniej poznałem Esmé Ainley. Nasze wzajemne przywiązanie stale rosło, ale, dotknięty niezdecydowaniem we wszystkich sprawach osobistych i uczuciowych, zachowywałem milczenie co do moich intencji na przyszłość. Miałem jednak dość rozsądku, żeby wziąć wiadomość o wystawieniu na sprzedaż Mnisiej Parceli za dobry omen. Gdy tydzień później stałem się formalnym właścicielem domu, pojechałem na wieś z Esmé i oświadczyłem się jej wśród drzew starego sadu. Przyjęła mnie. W bardzo krótkim czasie pobraliśmy się i natychmiast przenieśliśmy do domu na Mnisiej Parceli. Tego dnia byłem szczerze przekonany, że w końcu uwolniłem się od wypadków z przeszłości. A z wyrazu twarzy pana Bentleya i ciepłego uścisku jego dłoni wyczułem, że on też tak uważał i że sam zdjął pewien ciężar ze swoich ramion. Przynajmniej częściowo obwiniał się o to, co mi się przydarzyło – w końcu to on wysłał mnie w tamtą pierwszą podróż do Crythin Gifford, do Domu na Węgorzowych Moczarach i na pogrzeb pani Drablow.

Ale wszystkie te sprawy zostawiłem daleko za sobą. A przynajmniej nie myślałem o nich w ten wigilijny wieczór, gdy stałem koło drzwi mojej siedziby, wdychając nocne powietrze. Od około czternastu lat Mnisia Parcela była najszczęśliwszym z domów – dla Esmé i dla mnie, a także dla czwórki jej dzieci z pierwszego małżeństwa z kapitanem Ainleyem. Początkowo przyjeżdżałem tu tylko na weekendy i święta, ale życie i praca w Londynie zaczęły mnie drażnić od dnia, w którym kupiłem tę parcelę, toteż byłem naprawdę zadowolony, gdy przy najbliższej sposobności przeniosłem się na stałe na wieś.

I właśnie teraz w tym pełnym szczęścia domu moja rodzina zebrała się, by świętować Boże Narodzenie. Za chwilę otworzę drzwi i usłyszę ich głosy dochodzące z salonu – chyba że wcześniej przywoła mnie nagle żona, niepokojąc się, że złapię przeziębienie. Bo też w istocie nastały w końcu bardzo zimne i jasne noce. Niebo usiane było gwiazdami, a księżyc w pełni otaczało halo zwiastujące mróz. Wilgoć i mgły z poprzedniego tygodnia rozpłynęły się jak złodzieje w mroku, ścieżki i kamienne ściany domu lśniły blado, a w powietrzu unosił się obłoczek mojego oddechu.

Na górze, w pokojach sypialnych na poddaszu spało trzech synków Isobel – wnuczków Esmé. Do słupków swoich łóżek przywiązali pończochy. Jutrzejszy ranek nie powita ich wprawdzie śniegiem, ale Boże Narodzenie powinno przynajmniej upłynąć w pogodnym i wesołym nastroju.

W powietrzu było tego wieczoru coś, jak przypuszczam, zapamiętanego z własnego dzieciństwa. Do tego dochodził nastrój chłopców, który udzielał mi się pomimo moich lat. Oczywiście nie miałem pojęcia, że ten spokój zostanie zburzony i obudzą się wspomnienia, które uważałem za umarłe. Wtedy wydawało się rzeczą niemożliwą, aby kiedykolwiek miał do mnie wrócić tamten śmiertelny lęk, choćby w postaci żywej pamięci i snów.

Spojrzałem po raz ostatni w mroźny mrok, westchnąłem z zadowoleniem, zawołałem na psy i wróciłem do środka. Nie spodziewałem się niczego więcej niż fajki i szklanki dobrej whisky z jęczmiennego słodu wychylonej koło trzaskającego ognia w kominku, w miłym towarzystwie mojej rodziny. Gdy minąłem hol i wszedłem do salonu, poczułem przypływ zadowolenia, jakiego regularnie doświadczałem od czasu zamieszkania w domu na Mnisiej Parceli. Było to wrażenie budzące w naturalny sposób uczucie serdecznej wdzięczności. I w istocie, poczułem wdzięczność na widok rodziny zebranej wokół buzującego ognia, którego płomienie urosły akurat do niebezpiecznej wysokości i zaczęły buchać gwałtownie, gdy Oliver dołożył następną szczapę ze starej jabłoni ściętej w sadzie ostatniej jesieni. Oliver, najstarszy syn Esmé, przejawiał wówczas, a zresztą i obecnie, bliskie podobieństwo zarówno do siostry Isobel (która siedziała obok męża, brodatego Aubreya Pearce’a), jak i do ustępującego mu wiekiem brata, Willa. Wszyscy troje mieli raczej krągłe, dobrotliwe i zwyczajne, otwarte angielskie oblicza oraz jasnoorzechowe włosy, brwi i rzęsy – w kolorze włosów ich matki, zanim zaczęła przeplatać je siwizna.

Isobel miała wtedy ledwie dwadzieścia cztery lata, ale już zdążyła urodzić trójkę dzieci i zamierzała powiększyć jeszcze ich grono. Była pulchna i zdecydowanie wyglądała na matronę o macierzyńskich skłonnościach. Z oddaniem opiekowała się mężem, braćmi i własnymi dziećmi. Była najbardziej czułą, odpowiedzialną córką, jaką można sobie wyobrazić, a przy tym kobietą uczuciową i czarującą, która zdawała się znaleźć w osobie spokojnego i zrównoważonego Aubreya Pearce’a idealnego partnera. Czasami jednak przyłapywałem Esmé na tym, że spoglądała na córkę w zamyśleniu. Zresztą żona nieraz dzieliła się – choć delikatnie i tylko ze mną – życzeniem, aby Isobel była trochę mniej stateczna, a za to nabrała odrobinę więcej animuszu, a nawet płochości.

Szczerze mówiąc, wolałbym, żeby tak się nie stało. Nie życzyłbym sobie niczego, co usiałoby zmarszczkami powierzchnię tego spokojnego, niczym niezakłóconego morza.

Zarówno dziewiętnastoletni wówczas Oliver Ainley, jak i jego zaledwie o rok i dwa miesiące młodszy brat Will byli poważnymi młodzieńcami o spokojnych charakterach, ale na razie wciąż jeszcze emanowała z nich chłopięca niesforność. W istocie, odnosiłem nawet wrażenie, że Oliver okazuje zbyt mało oznak dojrzałości jak na młodego człowieka na pierwszym roku w Cambridge, który, gdyby poszedł za moją radą, obrałby karierę adwokata.

Will leżał z zaróżowioną twarzą na brzuchu przed kominkiem i podpierał brodę dłońmi. Oliver siedział obok i od czasu do czasu słychać było szurnięcia ich długich nóg, którym towarzyszyło parskanie śmiechem, tak jakby znowu mieli po dziesięć lat.

Najmłodszy z Ainleyów, Edmund, siedział nieco z boku, dystansując się trochę, jak to miał w zwyczaju, od wszystkich pozostałych. Robił to nie z powodu jakiejkolwiek wrogości czy ponurego nastroju, ale z racji wrodzonej powściągliwości, a także pragnienia pewnej prywatności, które to cechy odróżniały go zawsze od reszty rodziny. Był zresztą niepodobny do braci także z wyglądu. Miał jasną cerę i długi nos oraz nadzwyczaj czarne włosy i niebieskie oczy. Liczył wówczas piętnaście lat. Znałem go najgorzej, niemal zupełnie go nie rozumiałem i czułem się skrępowany w jego obecności. A mimo to w jakiś dziwny sposób kochałem go bardziej niż pozostałych.

Salon w domu na Mnisiej Parceli jest długi i niski, ma po obu stronach wysokie okna, które tego wieczoru były zasłonięte, ale w dzień wpuszczają do środka dużo światła zarówno od północy, jak i południa. Nad kamiennym kominkiem wisiały girlandy i gałązki ostrokrzewu zebrane tego popołudnia przez Esmé i Isobel. Między liście i owoce wpleciono szkarłatno-złote wstążki. W drugim końcu pokoju stało przystrojone drzewko z zapalonymi świeczkami, a pod nim leżały prezenty. Były też kwiaty, wazony z białymi chryzantemami, a na okrągłym stole pośrodku pokoju piętrzyła się piramida złocących się owoców i stała misa pomarańczy przetykanych goździkami, których ostry zapach wypełniał powietrze i mieszał się z wonią gałązek i dymu z drewnianych polan. Tak pachniało prawdziwe Boże Narodzenie.

Usiadłem w fotelu, odsunąłem go trochę od buzującego ognia i zabrałem się do nabijania fajki – powolnego i uspokajającego zajęcia. Uświadomiłem sobie, że wdarłem się w sam środek ożywionej rozmowy, którą Oliver i Will niecierpliwie chcieli kontynuować.

– A więc – powiedziałem, puściwszy pierwsze, ostrożne kłęby tytoniowego dymu – o czym tak rozprawiacie?

Po krótkiej pauzie Esmé pokręciła głową, uśmiechając się znad haftu, który właśnie kończyła.

– Doszło…

W tym momencie Oliver zerwał się i szybko okrążył pokój, wyłączając wszystkie światła z wyjątkiem lampek na choince w drugim końcu salonu. Gdy wrócił na miejsce, oświetlał nas tylko ogień w kominku i Esmé nie bez niechętnego mruknięcia musiała odłożyć robótkę.

– Chodzi o to, żeby stworzyć właściwy nastrój – powiedział z odcieniem zadowolenia w głosie Oliver.

– Och, chłopcy…

– No, to teraz Will, twoja kolej, prawda?

– Nie, Edmunda.

– Aha… – odezwał się najmłodszy z braci dziwnym niskim głosem. – Mógłbym coś opowiedzieć, gdybym miał na to ochotę.

– Musimy siedzieć po ciemku? – zapytała Isobel tak, jakby zwracała się do dużo mniejszych chłopców.

– Tak, siostrzyczko, musimy, jeśli chcesz mieć właściwą atmosferę.

– Ale ja nie jestem pewna, czy chcę.

Oliver jęknął cicho.

– W takim razie niech któryś z was zaczyna.

Esmé pochyliła się w moją stronę.

– Opowiadają historie o duchach.

– Tak – potwierdził Will drżącym głosem, w którym usłyszałem podniecenie i rozbawienie. – W sam raz na Wigilię. To stara tradycja!

– Samotny wiejski dom, goście skupieni wokół kominka, ciemny pokój, wiatr wyjący w uchylonym oknie… – jęknął Oliver.

W tym momencie ozwał się flegmatyczny, zadowolony głos Aubreya:

– No, to dawajcie te historie.

No i zaczęli. Oliver, Edmund i Will prześcigali się w snuciu najokropniejszych, przyprawiających o gęsią skórkę historyjek, nasycając je grozą i przeplatając przedrzeźniającymi pokrzykiwaniami. Jeden starał się prześcignąć drugiego w wymyślaniu najbardziej przerażających scen, sięgając po coraz groźniejsze motywy. A wszystko to miało się dziać pośród ociekających wilgocią kamiennych ścian niezamieszkanych zamków i w zarośniętych ruinach klasztorów, oblanych księżycowym światłem, w zamkniętych na głucho komnatach i tajemnych lochach, w wilgotnych kostnicach i na opuszczonych cmentarzyskach. Opowiadali o odgłosach kroków na skrzypiących schodach i stukaniu tajemniczych palców w szyby okien, o wyciach i krzykach, jękach, gonitwach i dzwoniących łańcuchach, o zakapturzonych mnichach i bezgłowych jeźdźcach, wirujących mgłach i nagłych porywach wiatru, o przeraźliwych upiorach i postaciach owiniętych w prześcieradła, o wampirach i psach gończych, nietoperzach, szczurach i pająkach, o ludziach znajdowanych o świcie, osiwiałych nagle kobietach i majaczących lunatyczkach, o znikających trupach i przekleństwach rzucanych na spadkobierców. Ich opowieści robiły się coraz bardziej niesamowite, rozpasane i oszołamiające, to też niebawem okrzykom zdumienia i wrzaskom zaczęły towarzyszyć wybuchy dławiącego śmiechu, gdy wszyscy po kolei, nie wyłączając nawet spokojnej Isobel, zaczęli wtrącać coraz bardziej upiorne szczegóły.

Z początku te ich historie bawiły mnie i przyjmowałem je z pobłażaniem, ale po jakimś czasie, słuchając ich w świetle padającym z kominka, zacząłem się czuć coraz bardziej obco, jakbym nie należał do ich grona. Próbowałem zdusić rosnący niepokój i powstrzymać coraz żywszy napływ moich własnych wspomnień.

Była to tylko gra – nader ożywiona i nieszkodliwa zabawa młodych ludzi w okresie świąt, zgodna, jak to słusznie zauważył Will, ze starą tradycją. Nie było w niej nic, co mogłoby mnie wzburzyć i zaniepokoić. Nic, czego bym nie akceptował. Nie chciałem zepsuć im uciechy ani wyjść na ociężałego, pozbawionego wyobraźni starucha. Szczerze pragnąłem wtopić się w to, co nie było niczym innym, jak tylko dobrą zabawą. Stoczyłem zaciętą walkę wewnętrzną, odwróciwszy głowę od kominka, żeby żadne z nich nie mogło dojrzeć mojej twarzy, na której – byłem tego pewien – zaczęły malować się oznaki zmieszania.

I właśnie wtedy, równocześnie ze zwiastującym ukazanie się straszliwego widma wyciem, jakie wydobyło się z gardła Edmunda, pękło nagle polano płonące na ruszcie kominka. Buchnęło jasnym kłębem iskier i dymu, a potem zgasło tak, że zrobiło się prawie ciemno. Zapadła cisza. Wzdrygnąłem się. Chciałem się podnieść, obejść pokój i pozapalać wszystkie światła, zobaczyć lśniące kolorowe ozdoby świąteczne, dołożyć drew, żeby w kominku zahuczały znowu wesołe płomienie. Chciałem przepędzić chłód i lęk, które poczułem nagle w piersi. Ale nie mogłem się poruszyć, przez chwilę byłem jak sparaliżowany. Dokładnie tak, jakby wróciło zapomniane od dawna uczucie, które znałem aż za dobrze.

– No, ojczulku – powiedział Edmund – teraz kolej na ciebie.

I w tej samej chwili ciszę przerwały nalegania pozostałych chłopców, do których przyłączyła się Esmé.

– Nie, nie – wykręcałem się, starając się mówić wesołym tonem. – Niczego wam nie opowiem.

– Och, Arthurze…

– Musisz znać choć jedną historię o duchach, ojczulku, każdy zna przynajmniej jedną…

No tak, rzeczywiście. Słuchając ich upiornych, niesamowitych wymysłów, porykiwań i jęków, przez cały czas miałem w głowie tylko jedną myśl. Jedyne, co mogłem im teraz powiedzieć to: „Nie, nie, żaden z was nie ma pojęcia o tych sprawach. Wasze historie to nonsensowne fantazje, rzeczywistość nie ma z tym nic wspólnego. Nie ma w niej miejsca na takie mrożące krew w żyłach, pełzające, brutalne strachy… One… one… mogą tylko rozśmieszać. Prawda wygląda całkiem inaczej, znacznie bardziej przerażająco”.

– No, to opowiadaj, ojczulku.

– Nie psuj nam zabawy.

– Nic nam nie opowiesz, Arthurze?

– Do roboty, ojczulku, chyba nie sprawisz nam zawodu?

Podniosłem się, nie mogąc znieść tego dłużej.

– Przykro mi, ale muszę was rozczarować – powiedziałem. – Nie mam do opowiedzenia żadnej historii! – I wyszedłem prędko z pokoju, a potem na dwór.

Mniej więcej po piętnastu minutach odzyskałem wreszcie jasność umysłu i stwierdziłem, że stoję w zaroślach za sadem, z bijącym sercem i urywanym oddechem. Dotarłem tu w podnieceniu i teraz, uświadomiwszy sobie, że muszę się jakoś uspokoić, zacząłem rozmyślnie robić jednostajne wdechy, licząc do dziesięciu. Wciąż i wciąż, dopóki nie poczułem, że napięcie we mnie zaczyna słabnąć i tętno się uspokaja. Rozejrzałem się. Dostrzegłem przejrzystość nieba i migotanie gwiazd, poczułem mroźne powietrze i kruchą, zmrożoną szronem trawę pod moimi stopami.

Wiedziałem, że w domu, za moimi plecami, zostawiłem rodzinę w stanie konsternacji i oszołomienia. Wszyscy znali mnie jako normalnego, zrównoważonego człowieka, którego reakcje można było przewidzieć. Z pewnością nie rozumieli, jak to się stało, że opowiadając parę głupich historyjek, obudzili we mnie wyraźną niechęć i popchnęli do tak szorstkiego zachowania. Powinienem wrócić do nich jak najprędzej, przeprosić za to, co się stało, i postarać się, żeby cały ten incydent poszedł w zapomnienie, a w domu zapanowała znowu miła świąteczna atmosfera. Ale wiedziałem, że nie będę w stanie niczego im wyjaśnić. Nie. Postaram się zachować pogodę i spokój, choćby ze względu na moją drogą małżonkę, ale nie zdobędę się na nic więcej.

Zbesztali mnie, że psuję zabawę. I próbowali zachęcić do podzielenia się z nimi choćby jedną historyjką o duchach, jaką na pewno mam w zanadrzu, jak każdy człowiek. I mieli rację. Tak, ukrywałem w sobie taką opowieść, prawdziwą opowieść o czarach i złych mocach, o strachu i zagubieniu, trwodze i tragedii. Ale nie była to bajka, którą można było snuć ot tak, dla rozrywki przy kominku w Wigilię Bożego Narodzenia.

W głębi serca wiedziałem zawsze, że tamte doświadczenia nigdy mnie nie opuszczą, że wrosły już w moje tkanki jako nieodłączna część przeszłości. Miałem jednak nadzieję, że nigdy już nie będę musiał przypominać ich sobie na nowo, w sposób świadomy i ze wszystkimi szczegółami. Bo niczym stara rana, co jakiś czas echa przeszłości odzywały się we mnie słabymi ukłuciami. Tyle że robiły to coraz rzadziej i mniej boleśnie, w miarę, jak kolejne lata upływały mi w szczęściu, zdrowiu i duchowej równowadze. W ostatnim okresie przypominały już tylko daleką zmarszczkę na stawie, niczym słabe echo bardzo odległych wspomnień.

I oto teraz, dzisiejszego wieczoru, znowu wypełniły moje myśli, usuwając z nich wszystko inne. Wiedziałem, że nie uwolnię się od nich, że będę leżał bezsennie zlany potem, rozmyślając o tamtych dniach, o tamtych wydarzeniach i miejscach. I tak już będzie noc w noc, przez długie lata.

Zacząłem kręcić się w kółko. Jutro Boże Narodzenie. Czy nie zdołam uwolnić się od tych myśli przynajmniej na ten błogosławiony czas? Nie ma sposobu, aby powstrzymać ten zalew wspomnień i uchronić się od wpływu, jaki wywierały na mnie? Nie znajdę czegoś, co zadziałałoby niczym środek albo balsam uśmierzający ból przynajmniej na krótko? A potem, stojąc między pniami owocowych drzewek okrytych srebrnoszarą księżycową poświatą, przypomniałem sobie, że aby przepędzić upiory, które nie przestają cię nachodzić, trzeba je egzorcyzmować. A więc dobrze, mój upiór zostanie poddany egzorcyzmom. Powinienem opowiedzieć moją historię. Ale nie głośno, przy kominku, żeby dostarczyć zabawy gnuśnym słuchaczom – na to była zbyt poważna i zbyt rzeczywista. Powinienem ją napisać, wkładając w to maksimum troski o wierność szczegółów. Napiszę moją opowieść o duchach. I wtedy być może uwolnię się w końcu od niej na resztę życia, jakim dane mi się będzie cieszyć.

Postanowiłem od razu, że będzie to historia przeznaczona tylko dla moich oczu, przynajmniej do końca mojego życia. W końcu to mnie nachodziły te widma i to ja byłem tym, który cierpiał. Niejedynym, nie. Ale pomyślałem, że jedynym, jaki pozostał przy życiu. Moje wzburzenie wskazywało, że przeszłość nadal głęboko mnie poruszała, więc owego upiora należało przepędzić. Ze mnie.

Popatrzyłem na księżyc i na jasną, bardzo jasną Gwiazdę Polarną. Wigilia. A potem pomodliłem się. Zmówiłem płynącą prosto z serca modlitwę, prosząc o spokój umysłu, o siłę i stanowczość, które pozwolą mi znieść skrajne męki kompletowania mojej historii. Poprosiłem też o błogosławieństwo dla rodziny i spokojny sen dla wszystkich tej nocy. Albowiem, mimo iż wydawało mi się, że panuję już nad własnymi emocjami, obawiałem się godzin w mroku, które mnie czekały.

Jakby w odpowiedzi na modlitwę przypomniałem sobie kilka linijek poezji, które umiałem niegdyś na pamięć, ale dawno temu ich zapomniałem. Później powtórzyłem je głośno Esmé i ona natychmiast zorientowała się, skąd pochodzą.

Mówią, że ranny ten ptak w owej porze,

Kiedy święcimy narodzenie Pana,

Po całych nocach zwykł śpiewać, i wtedy

Żaden duch nie śmie wyjść z swego siedliska:

Noce są zdrowe, gwiazdy nieszkodliwe,

Złe śpi, ustają czarodziejskie wpływy,

Tak święty jest ten czas i dobroczynny^1.

Gdy wypowiedziałem je głośno, zstąpił na mnie wielki spokój, stałem się znów sobą, ale trochę usztywniony podjętym postanowieniem. Gdy miną święta, cała rodzina wyjedzie i pozostanę tylko z Esmé, zacznę pisać moją opowieść.

Wróciwszy do domu stwierdziłem, że Isobel i Aubrey poszli na górę, by wspólnie przeżywać radość skradania się z napęczniałymi pończochami dla swoich małych synków, Edmund zabrał się do czytania, Oliver i Will udali się do starej bawialni po drugiej stronie domu, gdzie stał poobijany stół bilardowy, a Esmé sprzątała salon, szykując się do pójścia spać. Nie skomentowała ani słowem wieczornego incydentu, ale miała zaniepokojoną minę, toteż musiałem wymyślić na poczekaniu jakąś wymówkę. Przypisałem moje zachowanie ostremu napadowi niestrawności. Zajrzałem do kominka, zdusiłem ogień i postukałem fajką o obramowanie. Znowu byłem spokojny i pogodny. Nie przejmowałem się już myślami o okropnościach, jakie być może będę musiał znieść we śnie czy na jawie, w trakcie nadchodzących nocnych godzin.

Jutro Boże Narodzenie, a ja wyczekiwałem jego nadejścia gorąco i z zadowoleniem, pewny, że będzie to czas rodzinnych radości i uciech, miłości i przyjaźni, zabawy i śmiechów.

A jak wszystko to się skończy, zabiorę się do pisania.