Redakcja stylistyczna

Marta Bogacka

Korekta

Jolanta Kucharska

Renata Kuk

Projekt graficzny okładki

Małgorzata Cebo-Foniok

Ilustracja na okładce

© Crispino Gianni via Thomas Schlück Agency

Tytuł oryginału

Deep Fire Rising

Copyright © Jack Du Brul, 2003

All rights reserved.

Published by arrangement with D4EO Literary Agency.

For the Polish edition

Copyright © 2010 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

ISBN 978-83-241-4318-4

Warszawa 2012. Wydanie I

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

02-952 Warszawa, ul. Wiertnicza 63

tel. 620 40 13, 620 81 62

www.wydawnictwoamber.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Jackowi D., Toddowi M. i Bobowi D.
– pierwszym trzem ogniwom w łańcuchu mojej kariery

Jack Du Brul

Cieśnina Sundajska, Indonezja
26 sierpnia 1883

Mężczyzna wychylił się nad relingiem parowca pocztowego „Loudon”, splunął w fale i, przeklinając swoją głupotę, spojrzał na znikające za rufą tropikalne miasto Anjer. Po krótkiej chwili latarnia morska Fourth Point przypominała zaledwie drzazgę na tle nieba.

Nie powinien był ryzykować. Mógł przecież zostać na lądzie, kiedy w drodze ze stolicy holenderskich kolonii w Indiach, Batawii, do Padang na zachodnim wybrzeżu Sumatry, kapitan niespodziewanie zatrzymał się na Jawie. Teraz było już za późno, bo z sześcioma setkami innych podróżnych przemierzał właśnie Cieśninę Sundajską – i jako jedyny wiedział, co ma się wydarzyć i co przyniosą kłębiące się czarne chmury.

Gdyby zszedł na ląd na Jawie, mógłby powędrować w głąb wyspy na tyle daleko, żeby przetrwać nadchodzące dni. Ale zdecydował się pozostać na pokładzie statku, który ruszył w stronę miasta Telok Betong nad zatoką Lampong. Przez ostatnich kilka tygodni gromadził na otaczających ją wzgórzach wodę i pożywienie, by móc obserwować zbliżający się kataklizm. Obserwacja – to było jego zadanie. Został wysłany do holenderskich wschodnich Indii, by prowadzić kronikę zdarzenia, które miało się okazać największą katastrofą naturalną w historii ludzkości. I on o tym wiedział.

Mężczyzna podróżujący jako Han miał na sobie wełniane spodnie i grubą koszulę, stosowną raczej w jego górskiej ojczyźnie niż tropikalnych upałach. Cholewy sięgających kolan butów pokrywały pozostałości usuniętego futra z jaka. Do prostej torby na ramię przytroczył skórzaną pelerynę, którą żona wiele lat temu przyozdobiła haftami.

Był niższy niż Europejczycy na pokładzie osiemdziesięciometrowego parowca, ale też wyższy od każdego z trzystu skazańców skutych łańcuchami w nadbudówce, których dzień i noc strzegło stu sześćdziesięciu holenderskich żołnierzy. Był krępy i szerszy w ramionach niż chińscy najemni robotnicy, którzy grupą wsiedli w Anjer. Głęboko osadzone ciemne oczy, zmarszczki wokół nich i orzechowa cera częściowo zdradzały jego azjatyckie pochodzenie.

Z kieszeni spodni wyjął najcenniejszą rzecz, jaką posiadał – złoty zegarek na ozdobnym łańcuszku. Rano ustawił go zgodnie z oficjalnym zegarem w Batawii. Była trzecia. Za cztery godziny powinni dobijać do nabrzeża w Telok Betong.

Wiedział, że nigdy tam nie dotrą.

Oderwał wzrok od miejsca, gdzie za horyzontem zniknęła Jawa, i wyjrzał nad lewą burtą. Na zachodzie zbierały się czarne chmury; piętrzyły się i wznosiły coraz wyżej, spłaszczone na szczycie jak kowadło. Nawet z tej odległości ciemna masa niczym płonąca kolumna przysłaniała większość nieba… nie widział jeszcze niczego równie przerażającego. Wyglądała, jakby przez dziurę w ścianie oddzielającą noc od dnia przelewała się ciemność. Ledwie dwie godziny minęły od kiedy się pojawiła, a już sięgała kilka razy wyżej niż Czomolungma, najwyższy szczyt jego rodzinnych Himalajów. I zaczynała opadać na ziemię.

Przesunął palcem po wypolerowanej poręczy z drewna tekowego. Pod opuszkami wyczuł warstewkę drobnego pyłu. Nie przypominał ziarnistej sadzy z komina – był tak lekki, że unosił go pęd powietrza omiatającego statek, poruszający się z prędkością sześciu węzłów.

Kapitan T.H. Lindemann musiał zauważyć, co się święci, bo wydał rozkaz, żeby postawić żagle na obu masztach i wspomóc pojedynczą śrubę. Po krótkiej chwili przyspieszyli do budzących szacunek ośmiu węzłów. Szybciej już się nie dało.

Na początku lata „Loudon” woził turystów, którzy chcieli zobaczyć, jak jedna z wysp w Cieśninie Sundajskiej powoli zamienia się w słup popiołu. Potem, ledwie kilka tygodni temu, Lindemann powrócił tam z grupą naukowców. Na próżno jednak, gdyż popiół i niesamowite gorąco buchające z wnętrza ziemi nie pozwoliło im nawet zejść na brzeg. Mimo to zapewnili kapitana, że wulkan lada dzień się uspokoi. Lindemann uznał, że przy stu czynnych w okolicy wulkanach wiedzą, co mówią. Jednak dziś, podobnie jak tajemniczy obserwator uczepiony relingu, pomyślał, że mogli się mylić. Na wszelki wypadek postanowił ominąć wyspę szerokim łukiem.

W zatoce Lampong ich sytuacja się nie poprawiła. Popiół sypał się z nieba, choć „Loudon” znajdował się ponad czterdzieści kilometrów od wulkanu. Członkowie załogi, którzy nie obsługiwali żagli, zostali odesłani do zgarniania delikatnego pyłu za burtę. Lindemann rozkazał też swojemu stewardowi, staremu Chińczykowi imieniem Ping, by miękką szmatką przecierał okna mostka. Wystarczyła chwila, by nic nie było przez nie widać.

Pod ciężarem opadającego popiołu morze stawało się przerażająco spokojne, jakby przygniecione ciężkim gęstym kożuchem. Lepka breja niechętnie rozstępowała się pod naciskiem stalowego kadłuba, by zaraz za rufą znów się zamknąć. Kożuch miał przynajmniej pół metra grubości i wciąż rósł jak pierzyna śniegu w czasie śnieżycy. Tyle że zamiast białego puchu na wodę opadała spieniona skała, która nie tonęła i nie stygła jeszcze długo po tym, jak została wypluta z wnętrzności Ziemi.

Więźniowie w nadbudówce jęczeli żałośnie za każdym razem, kiedy pokład zakrywała kolejna fala pyłu, a w ściany uderzały bryły pumeksu wielkości pięści.

O piątej po południu wydawało się, że niebo zniknęło. Parowiec pogrążył się w mroku. Nie docierały do niego promienie zachodzącego słońca ani później poświata księżyca, który poprzedniej nocy był niemal w pełni. Nie było też widać gwiazd. Nietypowe warunki atmosferyczne sprawiły, że przestał działać nowiutki telegraf radiowy. „Loudon” został sam.

Dwie godziny później statek zbliżył się do Telok Betong. Marynarz trzymający wachtę na pierwszym maszcie nie mógł nic dostrzec. Popiół przykrył szczelnym kocem domostwa i ulice, gasząc światła i pogrążając w mroku miasto, w którym mieszkało pięć tysięcy ludzi. Lindemann rzucił kotwicę w wodę głęboką na kilkanaście metrów. Niedaleko zatrzymał się parowiec z bocznymi kołami, „Berouw”, niewielka kanonierka regularnie patrolująca okoliczne akweny i wypatrująca piratów. Lindemann rozkazał opuścić żagle, ale głównemu mechanikowi polecił, by cały czas trzymał kocioł pod parą. Godzinę musiał czekać na lżejsze łodzie z portu, by odbierały z pokładu chińskich pracowników, którzy wsiedli w Anjer.

Kiedy Han opuszczał swoją rodzinną wioskę, otrzymał wytyczne dotyczące miejsca i czasu, ale nie wiedział, po co to robi. Powiedziano mu tylko, że ma znaleźć sobie punkt obserwacyjny gdzieś wysoko nad zatoką Lampong i czekać, co się wydarzy rankiem dwudziestego siódmego sierpnia. Otrzymał też staroświecki dziennik w którym miał zapisywać wszystko, co zobaczy.

W lipcu, krótko po przybyciu do holenderskich Indii Wschodnich, zrozumiał, po co został tam wysłany – miał obserwować śmierć i zniszczenie. Od ranka dwudziestego maja wyrastający pośrodku Cieśniny Sundajskiej wulkan nieprzerwanie wyrzucał z siebie lawę i popiół. To było jego pierwsze odkrycie, odkąd opuścił rodzinne strony. Jednak prawdziwy szok przyszedł, kiedy uświadomił sobie, że wyruszył dokładnie tydzień, zanim wulkan się przebudził. Kapłani wyjaśnili mu, że są strażnikami potężnej Wyroczni, lecz on i tak nie mógł zrozumieć, jak to możliwe, by przepowiednia dotycząca miejsca oddalonego o kilka tysięcy kilometrów była tak dokładna! Ale to nie koniec, bo kapłani najwyraźniej oczekiwali jeszcze jednego wybuchu, tym razem – sprawdził zegarek – za siedem godzin.

Kapłani kategorycznie zakazali mu ingerować w naturalny przebieg wydarzeń. Miał być jedynie świadkiem, obserwatorem, któremu nie wolno nikogo ostrzec o zbliżającej się katastrofie. Dotychczas Han nie złamał tej zasady. Teraz niebezpieczeństwo, w jakim się znalazł, zwolniło go z obowiązku posłuszeństwa. Źle, że nikt nie przygotował go na to, co miał zobaczyć. Bał się, że sam zginie. Kiedy kupował bilet z Batawii do Lampong, nie miał pojęcia, że „Loudon” popłynie okrężną drogą przez Anjer, dłuższą o pięć godzin. Jeśli nie zareaguje, to spóźnienie może kosztować go życie.

Han nie był fanatykiem, jak niektórzy starsi obserwatorzy. Gdy w grę wchodziło jego bezpieczeństwo, miał gdzieś zasady. Mimo to starał się usprawiedliwić podjętą decyzję, tłumacząc sobie, że zagłada statku nie była przesądzona. Całkiem możliwe, że nawet bez jego ostrzeżenia parowiec przetrwałby nadchodzący kataklizm, jednak wolał nie ryzykować. Musiał ostrzec kapitana. Jeśli mieli choć cień szansy, musieli uciekać jak najdalej od brzegu.

Han zmrużył oczy, chroniąc je przed opadającymi płatkami popiołu. Nie mówił po holendersku, więc nikt z załogi parowca go nie rozumiał. Ale nie pierwszy raz płynął tym statkiem i podczas kilku wcześniejszych rejsów, kiedy poszukiwał miejsca do obserwacji, poznał Pinga, stewarda kapitana. Niemal płynnie władał kantońskim, więc mogli dość swobodnie rozmawiać. Rozejrzał się w poszukiwaniu starego marynarza i po chwili wypatrzył jego szczupłą sylwetkę na mostku, gdzie ze ścierką w dłoni walczył z popiołem.

Stanął dokładnie poniżej i odchrząknął, by zwrócić na siebie uwagę. Ping zignorował jego starania i dalej wycierał szyby.

– Ojcze – Han odezwał się z szacunkiem należnym starszemu – gdybym nie miał nic ważnego do powiedzenia, nie zawracałbym ci głowy.

– Miejsce pasażerów jest dziś pod pokładem – odezwał się staruszek z lekką obawą. Wiedział, że tajemniczy podróżny pochodzi z Tybetu, kraju zamieszkanego przez czarowników.

– Rozmawialiśmy już kilka razy, ale nigdy nie powiedziałem, co mnie tu sprowadza. Teraz nie mam innego wyjścia. Jestem tu, by obserwować, co się niedługo wydarzy.

Ping zaśmiał się nerwowo.

– Niedługo? Rozejrzyj się, człowieku! To już się dzieje!

– To dopiero początek. – Han mówił spokojnie, żeby Ping nie pomyślał, że panikuje jak inni. – Niedługo nastąpi kolejny wybuch, znacznie mocniejszy od poprzedniego.

Ping przestał wycierać okno. Słyszał, że mieszkańcy Himalajów mieli szczególne zdolności, bez których nie przeżyliby w trudnych górskich warunkach. Nie miał powodów, by w to nie wierzyć, bo poza opowieściami widział w swoim czasie różne dziwy, których nikt nie potrafił wytłumaczyć. Tybetańczyk stał pośród wirującego popiołu i wydawał się tak pewny swoich słów, że Ping nie byłby zdziwiony, gdyby się okazało, że naprawdę posiada wiedzę niedostępną dla zwykłych ludzi. Poza tym sam miał przeczucie, że wulkan na horyzoncie jeszcze nie powiedział ostatniego słowa.

– Jutro o poranku góra znów przemówi – kontynuował Han. – I zniszczy wszystko w Cieśninie Sundajskiej.

– A jak się o tym dowiedziałeś? – Ping ukrył zaskoczenie za pełnym sceptycyzmu tonem.

– Tak samo, jak dowiedziałem się, że w ogóle się przebudzi. Właśnie dlatego tu jestem.

– Wulkan nie śpi już od wielu miesięcy – powiedział Ping. – Może usłyszałeś o tym i dopiero wtedy przyjechałeś?

Obserwator ostrożnie strzepnął popiół z torby, jakby się bał, że może uszkodzić jej zawartość, a potem coś z niej wyjął. W słabym świetle pokładowych lamp Ping dojrzał starą księgę. Niegdyś krwistoczerwona okładka po latach stała się niemal czarna, a mosiężne okucia, które ją spinały, pokryła patyna.

– W tej księdze jest zapisane, że opuściłem swoją wioskę tydzień przed pierwszą erupcją, żeby dotrzeć tu na czas.

Han nie powiedział, od jak dawna Wyrocznia wiedziała o nadchodzącej katastrofie. Wystarczy, że ostrzegał ludzi z parowca, by ratować własne życie. Nie zamierzał zdradzać nic poza tym, co było konieczne.

– Pewnie słyszałeś, że w mojej ojczyźnie rozumiemy mowę skał – kontynuował, podsycając niepewność przesądnego staruszka. – Wielka góra przekazała nam, że jedna z jej sióstr wpadła w gniew i przemówi w następny weekend. Mam wysłuchać, co ma do powiedzenia, i przywieźć tę wiadomość z powrotem. – W pewnym sensie nie skłamał, choć o tym nie wiedział. Skały naprawdę przemawiały do Wyroczni, choć inaczej niż wyobrażali to sobie on i stary marynarz. – Jeśli nie przekonasz kapitana, żeby odpłynął jak najdalej od brzegu, wszyscy zginiemy, a Himalaje nigdy się nie dowiedzą, co tak bardzo zdenerwowało ich siostrę.

Han dostrzegł zmianę na twarzy stewarda. Początkowe niedowierzanie ustąpiło zainteresowaniu. Nieważne, czy wierzył w bajki o gadających skałach, czy raczej jego marynarska intuicja podpowiadała mu, że najgorsze było nadal przed nimi.

– Musisz przekonać kapitana, żebyśmy przybili do brzegu – przekonywał Han – albo wypłynęli jak najdalej w morze, by uniknąć tego, co ma nadejść.

Zwinnie jak małpka steward ominął barierkę przed mostkiem, zsunął się po wąskiej drabince na pokład i stanął obok Hana. Mężczyźni zmierzyli się wzrokiem, co pewien czas mrugając, by strzepnąć lepiący się do rzęs popiół. Ping wymownym gestem dotknął rękojeści sztyletu wetkniętego za kawałek liny, którą się przepasał.

– Jeśli się mylisz, czarowniku z gór, wypatroszę cię jak rybę.

Han zignorował groźbę, bo świadczyła jedynie o strachu marynarza.

– Myślisz, że nie mam racji?

Ping wyjrzał ponad relingiem. Zasłona popiołu przerzedziła się na tyle, że widział niesamowity pomarańczowy blask, rozświetlający horyzont wiele kilometrów za nimi.

– Nie. Chodź ze mną, kapitan może zechce cię o coś zapytać.

Lindemann właśnie wyszedł z toalety. Przemył twarz wodą, która skapując, zostawiła brudne ślady na klapach munduru. Znieruchomiał, widząc w progu pomocnika z pasażerem.

– Ping, ty leniwy idioto, wynocha na zewnątrz czyścić szybę!

– Kapitanie – odezwał się Chińczyk łamanym holenderskim, wskazując dłonią na Hana. – Ten człowiek to wielki naukowiec z Chin. W moim kraju jest sławny, bo wiele wie o zwyczajach Ziemi. Podróżował…

– Masz coś mądrego do powiedzenia? – warknął Lindemann. – Morze robi się niespokojne, a jeśli wiatr jeszcze przybierze, pójdziemy na dno pod ciężarem samego popiołu.

– Tak, kapitanie! – Ping pospieszył z zapewnieniami. – Ten naukowiec przybył, żeby badać wulkan, i w jego uczonej opinii góra niedługo znów przemówi. Twierdzi, że musimy wysadzić wszystkich na brzeg. – Ping spojrzał na swojego towarzysza. – Powiedz coś, żebym mógł udawać, że tłumaczę. I udawaj, że wiesz, co mówisz.

– Nie muszę udawać. Czy kapitan ci wierzy?

– Co on mówi, Ping? – przerwał im Lindemann.

– Mówi, że po wschodzie słońca góra wybuchnie jak milion armat. – Ping postanowił nieco ubarwić wiadomości. – I że fale wypełnią zatokę Lampong. Wie nawet, jak nazywają je Japończycy. Tsunami.

– Takie fale nie istnieją, tak samo jak krakeny i węże morskie. Starzy marynarze opowiadają młodym niestworzone historie, żeby napędzić im stracha. Przecież sam w to nie wierzysz, prawda?

– Kapitanie – odezwał się pierwszy oficer, który przysłuchiwał się tej niecodziennej rozmowie. Na plecach miał świeży bandaż, w miejscu, w którym uderzyła go bryła rozgrzanego pumeksu. – Ja też nie wierzę w tsunami, ale nie zaszkodzi, jeśli się trochę wycofamy. Pogoda jest coraz gorsza, a za kilka godzin zacznie się przypływ.

Doświadczony kapitan popatrzył na Hana, potem na swojego oficera, a w końcu na Pinga i już chciał coś powiedzieć, ale nie zdążył, bo zatoką Lampong zakołysała fala największa od początku rejsu. Mężczyźni rzucili się do uchwytów, a lampa uderzyła z rozmachem o sufit i rozpadła na kawałki. Sternik ściągnął przez głowę koszulę i skoczył gasić kałużę płonącej nafty, zanim wywołałaby pożar.

Tymczasem Lindemann podjął decyzję:

– Przygotować się do podniesienia kotwicy – rozkazał, a następnie szarpnął rączkę dzwonka do maszynowni, by dać znać mechanikom, że zaraz ruszają. – Panie Van Den Bosch – młody oficer się wyprostował – do lampy sygnałowej. Ostrzec kapitana kanonierki i przekazać, że zalecamy większe oddalenie od lądu i innych jednostek.

– Tak jest, sir.

– Ping, ty odprowadzisz pasażera do nadbudówki na dziobie, a potem zabierzesz się wreszcie do tej szyby.

Han zatrzymał się w przejściu. Kapitan Lindemann spojrzał na niego dziwnym wzrokiem, a potem kiwnął głową, jakby chciał powiedzieć, że jego ostrzeżenie tylko przeważyło szalę.

Przerażone głosy z zamkniętej nadbudówki utonęły w metalicznym szczęku łańcucha kotwicy w masywnych prowadnicach, a gęsty popiół zasłonił kłęby dymu z komina. Podróżny postanowił zostać przy relingach, żeby zobaczyć, czy kapitan kanonierki posłucha ostrzeżenia. W ciemności nie dostrzegł niewielkiego okrętu, a przez padający pył nie widział też migania lamp. Światło z pokładu „Loudona” ginęło w zamieci już kilkadziesiąt metrów za burtą.

Kilka minut później parowiec rozpoczął szeroki nawrót. Wiatr szarpał takielunkiem, a kocioł popędzał śrubę z brązu, która z trudem obracała się w gęstej brei.

Resztę nocy „Loudon” spędził kilka kilometrów od miasta. Pod kilem miał dwadzieścia pięć metrów wody. Szarpał się na kotwicznym łańcuchu, a załoga maszynowni pracowała bez przerwy, by utrzymać kocioł pod parą. Wiatr wzmagał się z minuty na minutę, podrywając z powierzchni morza warstwę popiołu jak tumany piachu z pustynnych wydm.

Poranek powitał marynarzy i pasażerów słabym światłem, które z trudem przebijało się przez zamieć popiołu i sadzy. Han spędził męczącą noc, zwinięty w kłębek między przerażonymi więźniami i równie wystraszonymi holenderskimi strażnikami. Europejczycy zamknięci w kabinach pierwszej klasy w nadbudowie na środku okrętu wcale nie czuli się lepiej. Tamtej nocy jeszcze cztery potężne fale wstrząsały parowcem, za każdym razem tak brutalnie, że kto nie zdążył się czegoś chwycić, wylatywał w powietrze, kiedy statek opadał w dół.

Mimo wszechobecnego zapachu siarki i bladego światła poranek przyniósł ulgę, bo w ciasnej nadbudówce cuchnęło już wymiotami i moczem.

Han był pierwszym pasażerem na pokładzie. Natychmiast poczuł, że temperatura spadła w nocy o kilkanaście stopni. Kapitan Lindemann stał na niewielkim pomoście sterczącym z mostka i spoglądał przez długą lunetę. Obserwator przed misją otrzymał mniejszy składany teleskop, który teraz wyjął z torby. Nie zwracał już uwagi na kilkanaście centymetrów popiołu, w którym tonęły mu nogi. Spojrzał w tym samym kierunku, co kapitan.

Z początku nie był pewien, na co patrzy. A potem nagle zrozumiał. Kanonierka nie stała już na kotwicy. Nigdzie nie mógł jej dojrzeć. Przesunął lunetę, by przyjrzeć się miastu Telok Betong. Wszystko zniknęło pod grubą warstwą wulkanicznego popiołu, zmieniając budynki w szare nieokreślone bryły, pozbawione życia jak powierzchnia Księżyca. Wiele chat na obrzeżach, zamieszkanych głównie przez miejscowych, zawaliło się pod ciężarem pyłu. Wśród ruin można było dostrzec ledwie kilka postaci.

Przyglądając się niegdyś kwitnącemu miastu, Han przesuwał lunetę raz w jedną, raz w drugą stronę. Naraz dostrzegł kanonierkę i nie mógł opanować drżenia rąk. Uniósł głowę. Kapitan patrzył prosto na niego. Ich spojrzenia spotkały się, a wymowne miny oznaczały jedno – dostrzegli to samo.

Na końcu jednej z ulic, której Han nie przypominał sobie z wcześniejszych wizyt, znalazł się „Berouw”. To, co Tybetańczyk wziął początkowo za uliczkę, było w rzeczywistości śladem, jaki w budynkach wybił tysiąctonowy okręt, pchany w głąb lądu potężną siłą wody. Kilkanaście kamiennych domów zostało zrównanych z ziemią, podobnie jak niezliczona liczba rattanowych i trzcinowych chat. Potężna fala, równie niebezpieczna podczas cofania, zabrała ze sobą większość szczątków, także ciała zmarłych.

Han sięgnął do kieszeni po zegarek. Wielokrotnie przeczytane zdania z prastarej kroniki nie pozostawiały złudzeń – góra wkrótce odezwie się ponownie. Słowa w księdze były zapisane archaicznym językiem, którego nie potrafił odczytać, lecz na marginesie ktoś atramentem umieścił tłumaczenie najważniejszych informacji. Porównując godzinę na zegarku z godziną zapisaną w księdze, szybko obliczył, po jakim czasie dźwięk wybuchu dotrze do zatoki. Miał jeszcze kilka minut. Zaczął się modlić, by choć tym razem Wyrocznia się pomyliła.

Oparł księgę na relingu, a z torby wyjął kałamarz i gęsie pióro. Skrybowie w Tybecie podali dokładne położenie wyspy – sześć stopni i dziesięć sekund szerokości południowej i sto pięć stopni czterdzieści dwie sekundy długości wschodniej. Wiele lat temu, kiedy zapisywali wskazówki, nie mogli jeszcze wiedzieć, jaką nazwę nosić będzie wulkan w miejscowym języku. Chwilę zajęło mu dopisanie pojedynczego słowa.

Krakatoa.

Mniejsza erupcja z poprzedniego dnia wyrzuciła w powietrze kilkanaście kilometrów sześciennych pyłu i naruszyła podziemną strukturę skał, które kilka minut po siódmej, rankiem dwudziestego siódmego, zapadły się gigantyczną lawiną w głąb ziemi. Miliardy ton wody runęły na płynną lawę i w ułamku sekundy zamieniły w parę, rozdzierając powietrze hukiem tak potężnym, że było go słychać niemal cztery tysiące kilometrów dalej, w Australii. Był to najgłośniejszy dźwięk w całej historii ludzkości. Kilkusettonowe głazy zostały odrzucone na sześćdziesiąt kilometrów od wyspy, wywołując pożary, które miały płonąć przez wiele dni. Erupcja wyniosła w górne warstwy atmosfery gazy i popioły, gdzie unosiły się przez dekadę, okrążając całą Ziemię i obniżając na kilka lat średnie temperatury w Europie i Ameryce. Wstrząs wywołany wybuchem siedem razy okrążył planetę, zanim w końcu stał się niewyczuwalny.

Choć pomiary siły wstrząsów zaczęto prowadzić wiele lat później, naukowcy obliczyli, że wybuch mógł osiągnąć wiele tysięcy megaton. Wyspa rozpadła się na trzy części, a jej znaczne fragmenty zniknęły.

Erupcja była niewiarygodnie potężna, lecz to nie ona zabrała ponad trzydzieści sześć tysięcy ofiar. Prawdziwie śmiercionośna siła nadeszła chwilę po fali uderzeniowej i poruszała się w połowie tak szybko jak dźwięk.

Przez pełną minutę po eksplozji obserwator nie ruszał się z pokładu; nie mógł nawet drgnąć. Miał wrażenie, że znalazł się w samym środku najpotężniejszego dzwonu, jaki kiedykolwiek stworzono, a nieludzcy giganci tłukli w niego młotami. Załoga w panice rzuciła się do podnoszenia kotwicy, lecz ich głosy zniknęły w echu grzmiącym w jego głowie. Nie czuł wibracji silnika, bo dreszcze, które nim wstrząsały, były znacznie silniejsze.

Zdawał sobie sprawę, że kiedy tsunami uderzy w statek, żadne miejsce nie będzie bezpieczne. Albo wszyscy zginą, albo wszyscy przeżyją. Uznał, że nie ma sensu się chować. Pozostał na pokładzie i czekał na falę, która, był pewien, zaraz uderzy w zatokę Lampong. Słup dymu zmieszanego z pyłem dzielił horyzont na dwoje. Chwilę później kolejne niezwykłe zjawisko rozmyło linię łączącą niebo z morzem.

Fala tsunami pędziła w kierunku parowca z prędkością siedmiuset kilometrów na godzinę i piętrzyła się, wpływając na płycizny. Z początku wyglądała jak niewielkie wybrzuszenie na powierzchni wody, lecz z każdym metrem unosiła się niczym wąż kołyszący głową na długim tułowiu. Naraz jej korona eksplodowała gejzerami białej piany, choć do parowca pozostawały wciąż kilometry. Czaszkę Hana wypełniał ryk tysiąca huraganów.

W ostatniej chwili zawiodła go odwaga. Czmychnął do nadbudówki, a kilka sekund później cały „Loudon” wzniósł się dziesięć metrów w górę, podrzucony jak zabawka. Kiedy fala minęła, statek brutalnie opadł. Dziób momentalnie znalazł się pod wodą i gdyby kapitan chwilę wcześniej nie wydał rozkazu, by całą naprzód ruszyć na spotkanie fali, pogrążyliby się w odmętach.

Obserwator wyczołgał się z kryjówki i stanął na drżących kolanach, by obserwować dalszy pochód niszczycielskiego tsunami.

Ściana wody miała ponad dziesięć metrów wysokości w chwili, kiedy Han dotarł do relingu. Kilka chwil później, sekundy przed uderzeniem w brzeg, urosła dwukrotnie, podbita długą płycizną przy plaży. Z pokładu wydawało się, że fala połknęła ląd. Zanim się złamała wpół, całkowicie zasłoniła pagórki nad Telok Betong.

Impet wody był tak potężny, że fala nie zwalniała, zalewając miasto. Równała z ziemią wszystko na swojej drodze, łamała drzewa i wyrywała domy z fundamentami. Zwały szczątków znalazły się niemal półtora kilometra dalej, by pozostać już u stóp wzniesień. Fala zniweczyła dwieście lat wysiłków kolonistów i zniszczyła setki hektarów upraw. Starła z powierzchni ziemi kilka wzgórz i usypała kilka nowych. Z holenderskiego cmentarza wymyła niezliczone trumny i zabrała do zatoki ich ponurą zawartość. W ułamku chwili pięć tysięcy ludzi straciło życie.

Jak diabeł odbierający swoją własność, cofając się, zabrała ze sobą niemal każdy ślad świadczący o tym, że kiedykolwiek istniało tu miasto. Zmyła wszystko, z wyjątkiem kanonierki „Berouw”. Niewielki okręt utknął w piasku, przy brzegu rzeki, trzy kilometry w głąb lądu.

Widok miasta nie pozostawiał nadziei, że ktokolwiek ocalał. Kapitan Lindemann wydał rozkaz powrotu do Anjer; uznał, że jego obowiązkiem jest jak najszybciej złożyć raport z wydarzeń, których był świadkiem. Parowiec z trudem wydostał się z zatoki Lampong, rozcinając dziobem kożuch popiołu, wyrwanych drzew, pozostałości chat i tysięcy straszliwie okaleczonych ciał.

Erupcja wulkanu nadała wiatrom pęd huraganu, a popiół sypał się z nieba tak gęsto, że Lindemann rozkazał żołnierzom rozkuć więźniów i zagnać ich do czyszczenia pokładu. Gdyby tego nie zrobił, statkowi groziłby kapotaż. Wkrótce zaczął padać słaby deszcz, zmieniając pył w szarobiałą lepką masę. Jasny kleisty szlam zwisał z takielunku i kapał ze spływników. „Loudon” przypominał statek widmo, przybrany pogrzebowymi wieńcami.

Pierwsza błyskawica uderzyła i rozszczepiła się na kilkanaście niebieskich płomieni skaczących po takielunku. Wyładowanie zrzuciło z lin placki mokrego popiołu, zasypując nimi pokład i pracujących ludzi. Więźniowie zawyli z przerażenia, widząc nad głowami tańczące ognie świętego Elma. Byli skuci po dziesięciu, żeby mogli wyjść na pokład. Elektryczny łuk sięgnął łańcucha jednej z grup, zabijając na miejscu dwóch mężczyzn i ośmiu parząc tak dotkliwie, że żaden z nich nie przeżył godziny.

O wpół do jedenastej rano światło dnia zniknęło za gęstymi chmurami popiołu, a mimo wysiłków załogi i więźniów pokład „Loudona” pokrywała pięćdziesięciocentymetrowa warstwa mazi. Wszyscy pracowali, nie zważając na deszcz i bezustanne bombardowanie bryłami pumeksu.

W południe morze było zbyt wzburzone, by przebywać na pokładzie. Lindemann rozkazał wszystkim schronić się w nadbudówkach, a włazy zamknąć i zabezpieczyć. Nie miał innego wyjścia, jak zaryzykować kapotaż pod ciężarem popiołowej brei. Sam przypiął się do koła sterowego i nakazał głównemu mechanikowi uczynić to samo.

„Loudon” powoli opuszczał zatokę Lampong jak lodołamacz rozbijający pokrywę lodu. Przy wyjściu na otwarte wody kożuch miał grubość dwóch metrów – zbyt wiele dla przeciążonego już kotła parowca. Statek niemal stał w miejscu, lecz kapitan bał się, że jeśli się poddadzą i znieruchomieją, pójdą na dno.

Wycofywali się na zachód, okrążając wyspę Sebesi, by znaleźć się jak najdalej od plującego lawą wulkanu. Przez kolejnych osiemnaście godzin umęczony statek walczył z morzem, wiatrem, falami tsunami, które wciąż rodziły się w epicentrum eksplozji, i z popiołem, który sypał się z nieba kaskadami.

Słońce nawet na chwilę nie wyjrzało zza gęstej zasłony. Panowały ciemności jak w bezksiężycową i bezgwiezdną noc. Jak w odciętej od światła jaskini. Zupełnie, jakby w Cieśninie Sundajskiej nigdy nie nadszedł poniedziałek, dwudziestego siódmego sierpnia 1883 roku.

Jeszcze sześć razy szalejące pioruny atakowały statek i raz uderzyła weń mordercza fala – kiedy wulkan na Krakatoa wydał z siebie ostatnie westchnienie. Wtedy właśnie stożek krateru runął z wysokości niemal kilometra, by w końcu zaczopować wejście do gorących wnętrzności ziemi.

Dzień wcześniej podróż z Anjer do Telok Betong zabrała im cztery godziny. Dziś, w odwrotną stronę, trwała ponad dwadzieścia. Zbliżając się do Jawy, na południe od miasta Anjer, parowiec obrał kurs wzdłuż wybrzeża, przebijając się przez gęsty kożuch unoszących się na wodzie popiołów, połamanych drzew i niezliczonych ludzkich zwłok. Wybrzeże, jeszcze wczoraj porośnięte gęstą dżunglą i płodnymi plantacjami, teraz przypominało pustynię. Rozrzucone tu i tam wioski zostały zmyte do morza, a nieliczni, którym udało się przeżyć atak żywiołu, wracali niepewnie ze wzniesień, na których znaleźli schronienie.

Jeśli można by porównać potworność zniszczeń i śmierci, Jawę spotkał straszniejszy los niż Sumatrę. Miasto Anjer, dom dla dziesięciu tysięcy mieszkańców, zniknęło.

Pióro Hana z furią przesuwało się po pergaminie, a parowiec mozolnie pokonywał zanieczyszczone wody. Gdziekolwiek spojrzał, spod grubego dywanu namokniętego popiołu wyzierały ciała. Większość trupów była odarta z odzienia, część przerażająco poparzona przez wrzącą lawę.

Przy zdrowych zmysłach trzymała go prosta czynność pisania. Końcówka pióra poruszała się z taką prędkością, jakby obrazy rejestrowane przez oczy miały zamienić się w słowa, nie pozostawiając śladu w pamięci. Mimo to, kiedy przymknął powieki, z ciemności natychmiast wychynęła gigantyczna ściana wody, by go pochłonąć.

Han nigdy nie widział Wyroczni – ten zaszczyt spotykał tylko najwyższych kapłanów. Nie miał więc pojęcia, jak to możliwe, by przepowiednia sprawdziła się tak niewiarygodnie dokładnie. Niektórzy obserwatorzy, już zbyt starzy na podróże, twierdzili, że Wyrocznią była dwustuletnia kobieta. Inni obstawali, że Wyrocznia to wyrafinowana maszyna, która potrafi odczytać najdrobniejsze drżenie ziemi. Kapłani natomiast posiadali wiedzę i umiejętności, by te informacje interpretować i przepowiadać przyszłość. Niektórzy z kolei wierzyli, że widzenie to dar, który przechodzi na dzieci, będące reinkarnacją najwyższego lamy.

Han miał gdzieś, jak było naprawdę. Widział, jak sprawdza się przepowiednia, i nie chciał już nigdy być tego świadkiem. Znał ludzką naturę i wiedział, że gdyby ostrzegł mieszkańców cieśniny, tylko nieliczni by go posłuchali. Mimo to ciężar śmierci i zniszczenia, które zobaczył, był nie do zniesienia. Niech ktoś inny dokończy kronikę, którą miał uzupełnić.

Księga nosiła tytuł Region Pacyfiku 1850–1910. Sama myśl, że już ponad trzydzieści lat temu Wyrocznia wiedziała, co się wydarzy, przyprawiała go o zimne dreszcze. Modlił się, by to była anomalia, by tylko ten jeden, jedyny raz proroctwo Wyroczni się spełniło. I że miał pecha, iż na niego trafiło. To wszystko. Kolejna przepowiednia na pewno będzie błędna. Nie może się sprawdzić.

Na pierwszej stronie umieszczono kilka listów zamkniętych woskowymi pieczęciami. Dziewięć z nich zostało już otwartych – sam złamał ostatnią pieczęć, kiedy cztery miesiące temu opuszczał Batawię. A to oznaczało, że w ciągu następnych dwudziestu trzech lat wydarzy się jeszcze jedna straszliwa katastrofa.

Obserwatorom nie wolno było złamać pieczęci z datą i miejscem kolejnej katastrofy. Mogli otwierać jedynie koperty z informacjami o wydarzeniach, które mieli dokumentować. Zgodnie z inskrypcją czas złamania ostatniej pieczęci przypadał na pierwszego stycznia 1906 roku, czyli najpewniej na tyle wcześnie, by przed katastrofą dotrzeć na miejsce. Wzruszając ramionami, złamał pieczęć i przebiegł wzrokiem pożółkły tekst.

Data nic mu nie mówiła. Dzień, miesiąc i rok. Osiemnasty kwietnia 1906. Współrzędne geograficzne też nic nie wyjaśniały. Cyfry. Ale ktoś, kto zapisywał te informacje, znał się na mapach, bo obok umieścił nazwę miasta, które miało się znaleźć w epicentrum najpotężniejszego trzęsienia ziemi w historii ludzkości – dopisek brzmiał: San Francisco, Kalifornia.