Redakcja stylistyczna

Anna Tłuchowska

Korekta

Hanna Lachowska

Hanna Lisińska

Ilustracja na okładce

© Larry Rostant

Zdjęcie autorów

© Ronnie Bramhall

Mapa i rysunki w środku

Roland Dahlquist

Tytuł oryginału

Crescent Dawn

Copyright © 2010 by Sandecker, RLLLP

By arrangement with Peter Lampack Agency, Inc.

551 Fifth Avenue, Suite 1613 New York, NY 10176-0187 USA.

For the Polish edition

Copyright © 2011 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

ISBN 978-83-241-4313-9

Warszawa 2012. Wydanie I

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

02-952 Warszawa, ul. Wiertnicza 63

tel. 620 40 13, 620 81 62

www.wydawnictwoamber.pl

Konwersja do formatu MOBI: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Teri i Daynie,

dzięki którym wszystko to

jest zabawą

Prolog

CHMURY NA HORYZONCIE

Rok 327 n.e. Morze Śródziemne

Bicie w bęben z bezbłędną precyzją odbijało się echem od drewnianych przegród w rytmicznym staccato. Celeusta uderzał w bęben z koźlej skóry płynnie, ale mechanicznie. Potrafił tak bębnić godzinami, nie opuszczając ani jednego uderzenia – jego muzyczne wykształcenie polegało bardziej na wytrzymałości niż na poczuciu harmonii. Choć stałe tempo miało określoną wartość, wioślarze mieli po prostu nadzieję, że monotonny występ wkrótce się zakończy.

Lucjusz Arcelian wytarł spoconą dłoń o spodnie, a potem zacisnął ją mocno na ciężkim drewnianym wiośle. Pociągnął nim po wodzie płynnym ruchem i szybko dostosował się do rytmu innych. Młody Kreteńczyk wstąpił do rzymskiej marynarki sześć lat temu, skuszony dobrymi zarobkami i możliwością otrzymania rzymskiego obywatelstwa po odbyciu służby. Ciężko pracował fizycznie przez te lata, teraz zaś marzył tylko o awansie na mniej męczące stanowisko na pokładzie cesarskiej galery, zanim ramiona całkiem odmówią mu posłuszeństwa.

Wbrew hollywoodzkim mitom na starożytnych rzymskich galerach nie służyli niewolnicy. Okręty napędzali najemni marynarze, rekrutowani zwykle w nadmorskich krajach podległych cesarstwu. Podobnie jak legioniści rzymskiej armii przed wyjściem w morze marynarze całymi tygodniami przechodzili wyczerpujące szkolenie. Byli to mężczyźni szczupli i silni, zdolni w razie potrzeby wiosłować dwanaście godzin dziennie. Tu jednak, na pokładzie biremy typu liburnijskiego, małego i lekkiego okrętu wojennego, który miał tylko po dwa rzędy wioseł u każdej burty, byli tylko dodatkową siłą napędową, uzupełniającą duży żagiel, rozpostarty nad nimi.

Arcelian spojrzał na celeustę, drobnego łysego mężczyznę. Towarzyszyła mu małpka przywiązaną obok niego. Trudno było nie zauważyć uderzającego podobieństwa między człowiekiem i jego zwierzątkiem. Oboje mieli ogromne uszy i okrągłe wesołe oblicza. Radosna mina nie znikała z twarzy dobosza, uśmiechał się szeroko do załogi jasnymi chytrymi oczkami, szczerząc wyszczerbione żółte zęby. Jego widok czynił wiosłowanie lżejszym i Arcelian wiedział, że kapitan galery podjął mądrą decyzję, wybierając go do tej funkcji.

– Celeusto! – zawołał jeden z wioślarzy, ciemnoskóry Syryjczyk. – Silny wiatr dmie i morze się burzy. Czemu dostaliśmy rozkaz wiosłowania?

Doboszowi zabłysły oczy.

– Nie moją rzeczą jest kwestionować mądrość oficerów, bo inaczej i ja machałbym wiosłem – odrzekł, śmiejąc się serdecznie.

– Idę o zakład, że twoja małpa wiosłowałaby szybciej – odparł Syryjczyk.

Celeusta popatrzył na przycupnięte obok zwierzątko.

– To mały siłacz – mruknął. – Nie znam odpowiedzi na twoje pytanie. Może kapitan chce przećwiczyć swoją gadatliwą załogę. A może po prostu pragnie płynąć prędzej niż wiatr.

Z górnego pokładu o ponad metr nad ich głowami kapitan galery niespokojnie obserwował horyzont za rufą. Dwa niebieskoszare punkty pląsały w oddali na wzburzonym morzu i rosły z każdą mijającą minutą. Odwrócił się i spojrzał na wydęty bryzą żagiel. O tak, chciałby płynąć o wiele, wiele prędzej niż wiatr.

– Boisz się gniewu morza, Witellusie? – rozległ się nagle głęboki baryton.

Kapitan odwrócił się. Zdrowy i silny mężczyzna w pancerzu na tunice patrzył na niego drwiąco. Rzymski centurion Plaucjusz dowodził oddziałem trzydziestu legionistów na galerze.

– Dwa okręty zbliżają się od południa – odparł Witellus. – To piraci, jestem tego absolutnie pewien.

Centurion popatrzył obojętnie na żaglowce w oddali, a potem wzruszył ramionami.

– Małe robaczki – stwierdził niedbale.

Witellus miał inne zdanie. Piraci stanowili przekleństwo rzymskiej floty od wieków. Choć zorganizowane piractwo na Morzu Śródziemnym zostało starte w proch przez Pompejusza Wielkiego setki lat temu, grupki niezależnych rabusiów nadal grasowały na otwartych wodach. Piraci zwykle napadali na samotne statki handlowe, ale wiedzieli, że również wojenne biremy często przewożą cenne ładunki. Witellus zastanawiał się, czy morscy barbarzyńcy dostali poufną informację o jego ładunku po wyjściu galery z portu.

– Plaucjuszu – odrzekł – nie muszę ci przypominać, jak ważny jest nasz ładunek.

– Tak, wiem o tym – przyznał centurion. – Jak sądzisz, po co tkwię na tym przeklętym okręcie? To mnie powierzono zapewnienie mu bezpieczeństwa do chwili dostarczenia ładunku cesarzowi w Bizancjum.

– Niepowodzenie będzie brzemienne w skutki dla nas i naszych rodzin. – Witellus pomyślał o swojej żonie i synu w Neapolu. Przyjrzał się uważnie morzu przed dziobem, ale zobaczył tylko szare fale.

– Ani śladu naszej eskorty.

Przed trzema dniami galera opuściła Judeę w eskorcie dużej triremy, ale poprzedniej nocy okręty rozdzielił gwałtowny sztorm i eskorta zniknęła im z widoku.

– Nie lękaj się barbarzyńców – prychnął Plaucjusz. – Zabarwimy morze na czerwono ich krwią.

Pyszałkowatość centuriona była między innymi przyczyną niechęci Witellusa do niego. Ale kapitan nie wątpił w umiejętność walki Plaucjusza i dlatego był wdzięczny, że ma go przy sobie.

Plaucjusz i jego legioniści należeli do Scholae Palatinae, elitarnych sił zbrojnych, powołanych do ochrony cesarza. W większości byli to zaprawieni w bojach weterani, którzy u boku Konstantyna Wielkiego walczyli na granicy i w wojnie przeciwko Maksencjuszowi, jego rywalowi. Pokonanie Maksencjusza doprowadziło do zjednoczenia rozpadającego się imperium. Plaucjusz miał paskudną bliznę wzdłuż lewego ramienia, pamiątkę po starciu z wizygockim szermierzem, kiedy to omal nie stracił ręki. Chlubił się nią jako oznaką męstwa, w które nikt, kto go znał, nie śmiał wątpić.

Gdy dwa pirackie okręty znalazły się bliżej, Plaucjusz rozstawił na pokładzie swoich ludzi wraz z wolną załogą galery. Każdy miał rzymski ekwipunek bojowy – krótki miecz, zwany gladius, okrągłą tarczę i ciężki oszczep, czyli pilum. Centurion szybko podzielił żołnierzy na małe grupy bojowe, tak żeby bronili obu burt biremy.

Witellus nie odrywał wzroku od morza. Pościg był już teraz wyraźnie widoczny. Dwa żaglowo-wiosłowe okręty o długości osiemnastu metrów były mniej więcej o połowę mniejsze od rzymskiej galery. Jeden miał jasnoniebieskie żagle, drugi szare, ale oba kadłuby pomalowano na grafitowy kolor, żeby nie różniły się barwą od morza, co było ulubioną sztuczką cylicyjskich piratów. Każdy okręt miał dwa żagle, co zapewniało mu dużą szybkość przy silnym wietrze. A wiało teraz mocno, toteż Rzymianie mieli niewielką szansę na ucieczkę.

Pojawiła się iskierka nadziei, kiedy marynarz na dziobie krzyknął, że widzi ląd. Witellus zmrużył oczy, popatrzył w tamtym kierunku i dostrzegł na północy niewyraźny zarys skalistego wybrzeża. Kapitan mógł się tylko domyślać, co to za ląd. Żeglująca przede wszystkim według nawigacji zliczeniowej galera została zepchnięta daleko od pierwotnego kursu przez wczorajszy sztorm. Witellus miał cichą nadzieję, że są blisko wybrzeży Anatolii, gdzie mogli spotkać inne rzymskie statki.

Odwrócił się do mężczyzny z twarzą buldoga, który poruszał ciężkim rumplem galery.

– Gubernatorze, steruj w stronę lądu i wód po zawietrznej. Jeśli tamci stracą wiatr w żaglach, uciekniemy im na wiosłach.

Na pokładzie poniżej celeusta dostał rozkaz wybijania szybkiego rytmu. Umilkły rozmowy wioślarzy, teraz słychać było tylko ciężkie oddechy. Wiadomość o ścigających biremę pirackich okrętach dotarła na dół i każdy z nich myślał tylko o tym, by wiosłować jak najszybciej i najmocniej, wiedząc, że jego życie może być zagrożone.

Przez prawie pół godziny galera utrzymywała dystans od ścigających ją okrętów. Napędzana żaglem i wiosłami rzymska birema pokonywała fale z prędkością prawie siedmiu węzłów. Ale mniejsze i lepiej ożaglowane pirackie okręty zaczęły ją doganiać. Wioślarze byli zmęczeni i pozwolono im trochę zwolnić, by oszczędzali siły. I właśnie gdy brunatna, pylista masa lądu wyrosła przed dziobem, niemal przyzywając ich do siebie, piraci zaatakowali.

Jeden z okrętów został za rufą galery, drugi, z niebieskimi żaglami, zrównał się z nią, a potem, o dziwo, wyprzedził. Pstra horda uzbrojonych barbarzyńców stała na pokładzie i szydziła głośno z Rzymian. Witellus nie zwracał uwagi na te krzyki i wpatrywał się w wybrzeże przed dziobem. Byli o kilka mil morskich od lądu, ale wiatr już nieco słabiej wydymał żagiel biremy. Kapitan obawiał się, że to za późno dla wyczerpanych wioślarzy.

Badał wzrokiem pobliski krajobraz w nadziei, że zdoła przybić do brzegu i legioniści będą walczyć na ziemi, gdzie byli najsilniejsi. Ale linię brzegową tworzyła wysoka ściana skalnych urwisk bez żadnej bezpiecznej przystani dla galery.

Mknący prawie ćwierć mili morskiej przed nimi piracki okręt wykonał nagle zwrot i szybko wziął kurs prosto na galerę. Na pierwszy rzut oka manewr wydawał się samobójczy. Rzymska strategia morska od dawna polegała na taranowaniu jako podstawowej taktyce bitewnej i nawet mała birema miała ciężki dziób z brązu. Być może barbarzyńcy to same mięśnie i za grosz rozumu, pomyślał Witellus. Niczego bardziej nie pragnął niż staranowania i zatopienia pierwszego okrętu, wiedząc, że drugi prawdopodobnie się wycofał.

– Kiedy znów wykona zwrot, jeśli to zrobi, płyń za nim i uderz go taranem za wszelką cenę – poinstruował sternika. Młodszy oficer stał w luku na schodkach i czekał na rozkazy dla wioślarzy. Legioniści na pokładzie trzymali tarcze w jednej ręce i oszczepy w drugiej w oczekiwaniu na pierwszą krew. Na galerze panowała cisza.

Barbarzyńcy płynęli wprost na galerę, dopóki nie znaleźli się w odległości około trzydziestu metrów. Wtedy, jak przewidział Witellus, przeciwnik odbił ostro w lewo.

– Staranuj go! – krzyknął Rzymianin, a sternik pchnął rumpel do oporu. Pod pokładem wioślarze z prawej burty wykonali kilka odwrotnych ruchów wiosłami i obrócili galerę na sterburtę. Równie szybko przerzucili napęd do przodu i przyłączyli się do swoich towarzyszy z lewej burty.

Mniejszy piracki okręt usiłował ominąć biremę, ale skręcała razem z nim. Barbarzyńcy tracili prędkość, przestali łapać wiatr w żagle podczas halsowania, galera zaś pruła naprzód. W jednej chwili myśliwy stał się zwierzyną. Gdy wiatr znów wydął żagle mniejszego okrętu, piraci usiłowali wyrwać się do przodu, ale nie dość szybko. Brązowy taran biremy uderzył w burtę pirackiego okrętu tuż przy rufie i rozpłatał ją do pawęży. Okręt przechylił się mocno, znowu wyprostował i jego rufa osiadła nisko w wodzie.

Legioniści wydali okrzyk triumfu, a Witellus pozwolił sobie na uśmiech w przekonaniu, że szala zwycięstwa przechyliła się na ich stronę. Potem jednak spojrzał w kierunku drugiego okrętu i natychmiast zrozumiał, że się myli.

Podczas starcia drugi okręt cicho zbliżył się do galery. Kiedy jej taran dosięgnął celu, okręt z szarymi żaglami błyskawicznie przybił do lewej burty biremy. Trzask łamanych wioseł wypełnił powietrze, grad strzał i haków abordażowych spadł na pokład. W ciągu kilku sekund oba okręty zostały złączone, a masa wymachujących mieczami barbarzyńców wlała się przez burtę na pokład.

Zaledwie pierwsza fala napastników dotknęła pokładu, gdy trafiły w nich oszczepy. Rzymscy procarze byli zabójczo skuteczni, tuzin piratów padł trupem. Ale to nie przerwało natarcia, gdyż następny tuzin barbarzyńców zajął ich miejsce. Plaucjusz trzymał swoich ludzi z tyłu, dopóki horda nie zalała pokładu, i dopiero wtedy zaatakował. Szczęk oręża rozbrzmiewał wśród krzyków bólu podczas rzezi. Rzymscy legioniści, lepiej wyszkoleni i zdyscyplinowani, łatwo odpierali początkowy atak. Barbarzyńcy przywykli do lekko uzbrojonych kupców, nie orężnych żołnierzy, słabli wobec zaciekłego oporu. Pokonawszy oddział abordażowy, Plaucjusz zebrał połowę swoich ludzi, by przypuścić atak, i osobiście ich poprowadził, gdy Rzymianie zepchnęli piratów na ich okręt.

Szyki barbarzyńców załamały się szybko, ale gdy sobie uświadomili, że mają przewagę liczebną nad legionistami, dokonali przegrupowania. Atakowali w grupach po trzech i czterech, brali za cel pojedynczego Rzymianina i opanowywali jego pozycję. Plaucjusz stracił w ten sposób sześciu ludzi, zanim szybko sformował kwadrat.

Z pokładu rufowego galery Witellus obserwował, jak rzymski centurion przecina pirata na pół mieczem i żnie barbarzyńców niczym kosą. Kapitan nadal kierował galerę w stronę lądu, z prześladowcą przy burcie, ale piracki okręt rzucił kamienną kotwicę, która opadła na dno i unieruchomiła oba okręty.

Tymczasem okręt z niebieskimi żaglami zawrócił i znów usiłował podjąć walkę. Spowalniany przez przeciek w uszkodzonym kadłubie, wziął niezgrabnie kurs na odsłoniętą sterburtę biremy. Powtórzył manewr siostrzanego okrętu i podpłynął do niej równolegle, załoga szybko rzuciła haki abordażowe.

– Wioślarze, do broni! Zameldować się na pokładzie! – krzyknął Witellus.

Wyczerpani wioślarze pospieszyli wykonać rozkaz. Wyszkoleni najpierw jako żołnierze, oni i pozostali marynarze mieli za zadanie bronić okrętu. Arcelian podążył za rzędem swych towarzyszy do glinianego dzbana, by napić się zimnej wody, potem wybiegł na pokład z mieczem w dłoni.

– Schyl głowę – powiedział do celeusty, który rozdawał broń, a teraz dołączył do rzędu wioślarzy.

– Wolę patrzeć barbarzyńcy w oczy, gdy go zabijam – odrzekł dobosz z właściwym mu szerokim uśmiechem.

Wioślarze włączyli się do walki w samą porę, gdy druga fala piratów zaczęła szturmować reling na prawej burcie. Załoga galery szybko starła się z atakującymi w masie oręża i ciał.

Gdy Arcelian znalazł się głównym pokładzie, przeraziła go masakra. Trupy i odrąbane kończyny walały się wszędzie pośród rosnących kałuż krwi. Niezaprawiony w boju, znieruchomiał na chwilę, póki przebiegający oficer nie krzyknął do niego:

– Tnij liny haków abordażowych!

Zobaczył napiętą linę, ciągnącą się od dziobu galery, skoczył i odciął ją mieczem. Lina śmignęła z powrotem w stronę okrętu z niebieskimi żaglami. Jego pokład był niemal metr poniżej pokładu galery. Potem spojrzał wzdłuż relingu i zobaczył jeszcze pół tuzina lin przymocowanych do pirackiego okrętu.

– Tnijcie liny! – krzyknął. – Odepchnijcie barbarzyńców!

Jego słowa trafiały w próżnię, prawie wszyscy marynarze walczyli z barbarzyńcami o życie. Pokrzepił go tylko widok na rufie galery, gdzie celeusta przyłączył się do niego i rąbał linę toporkiem. Ale czas uciekał. Na pokładzie powoli tonącego pirackiego okrętu barbarzyńcy szykowali się do abordażu, wiedząc, że ich okręt wkrótce pójdzie na dno.

Arcelian przeskoczył nad konającym towarzyszem, by dosięgnąć następnej liny, i szybko uniósł miecz. Zanim klinga opadła, usłyszał świst w powietrzu. Strzała z ostrym grotem utkwiła w pokładzie tuż obok jego stóp. Nie zważając na to, przeciął linę i dał nura za reling, gdy następna strzała śmignęła w powietrzu. Wyjrzał zza bariery i dostrzegł swojego prześladowcę, cylicyjskiego łucznika na szczycie masztu pirackiego okrętu. Łucznik odwrócił już uwagę od wioślarza i celował w rufę. Arcelian zorientował się, że celem jest celeusta, który właśnie zamierzał przeciąć trzecią linę abordażową.

– Celeusto! – krzyknął wioślarz.

Ostrzeżenie nadeszło za późno. Strzała wbiła się w pierś drobnego mężczyzny prawie po lotki. Dobosz zachłysnął się i opadł na kolana, krew zalała mu tors. W ostatnim akcie lojalności przeciął toporkiem linę abordażową i padł martwy.

Okręt barbarzyńców zagłębiał się w wodzie, co dało sygnał ostatecznego szturmu na galerę. Już tylko dwie liny łączyły oba okręty, co uszło uwagi piratów, z wyjątkiem łucznika. Wciąż usadowiony na maszcie, wycelował i strzelił do Arceliana, ale strzała przeszła wioślarzowi nad głową.

Arcelian zobaczył, że dwie ostatnie liny abordażowe są w śródokręciu, choć oba okręty stykały się rufami i tam przeniosła się walka. Na czworakach poczołgał się wzdłuż relingu do pierwszej liny. Obok niej leżał konający barbarzyńca, jego tułów był poszarpaną masą mięsa. Wioślarz z wprawą zarzucił go sobie na ramię, odwrócił się i podszedł do liny. Rozległ się świst i strzała wbiła się głęboko w plecy barbarzyńcy. Arcelian wolną ręką zamachnął się mieczem i przeciął linę, druga strzała utkwiła w jego ludzkiej tarczy. Osunął się na pokład, zrzucił martwego już barbarzyńcę z ramienia i złapał oddech.

Wyczerpany ciężką próbą, przyjrzał się ostatniej linie abordażowej, zaczepionej hakiem za nok rei kilkadziesiąt centymetrów nad jego głową. Wysunął się zza relingu i stwierdził, że nieprzyjacielski łucznik wreszcie opuścił stanowisko na maszcie i schodzi na pokład. Arcelian wykorzystał okazję, poderwał się, przebiegł po pokładzie i wdrapał się na reling tam, gdzie lina opadała w dół. Złapał równowagę i zamachnął się mieczem, ale siła dwóch oddalających się od siebie okrętów okazała się za duża i żelazny hak liny odczepił się od rei, wystrzelił jak pocisk i poszybował niskim łukiem ku wodzie. Ostre zadziory śmignęły tuż obok Arceliana i omal go nie uśmierciły. Ale lina owinęła się wokół jego uda, ściągnęła go z relingu i rzuciła do wody tuż przed dziobem pirackiego okrętu.

Arcelian nie umiał pływać. Miotał się rozpaczliwie i starał utrzymać głowę nad powierzchnią. Młócąc wodę, natrafił na coś twardego i chwycił się tego obiema rękami. Część drewnianego relingu pirackiego okrętu oderwała się podczas kolizji. Była wystarczająco duża, by utrzymać go na powierzchni. Nagle pojawił się przed nim okręt z niebieskimi żaglami i Arcelian zaczął się szarpać gwałtownie, żeby zejść mu z drogi. Coraz bardziej oddalał się od galery i nie miał już siły pokonać fal. Poruszał lekko nogami, by pozostać w jednym miejscu, i wytrzeszczonymi oczami patrzył, jak okręt piratów łapie wiatr w żagle i płynie w kierunku lądu z pokładem niemal pogrążonym w wodzie.

Gdy Arcelian uwalniał sterburtę od haków abordażowych, Witellus i młodszy oficer odcięli liny z bakburty, z wyjątkiem jednej, blisko rufy. Kapitan, oparty o rumpel, ze strzałą w ramieniu, krzyknął słabym głosem do centuriona:

– Plaucjuszu, wracaj na pokład. Jesteśmy wolni.

Centurion i jego legioniści nadal zażarcie walczyli na okręcie przeciwnika, choć ich szeregi stopniały. Plaucjusz wyciągnął zakrwawiony miecz z szyi barbarzyńcy i zerknął na galerę.

– Żegluj dalej z ładunkiem, ja zatrzymam barbarzyńców – zawołał i zatopił miecz w ciele innego pirata. Pozostało mu już tylko trzech legionistów, Witellus widział, że wkrótce i oni wydadzą ostatnie tchnienie.

– Twoje męstwo będzie zapamiętane – zawołał i przeciął ostatnią linę. – Żegnaj, centurionie!

Uwolniona od zakotwiczonego okrętu napastników galera wyrwała do przodu, gdy jej żagiel wydęła bryza. Gubernator dawno nie żył, Witellus sam skierował ster w stronę lądu, czując, jak rumpel staje się śliski od jego krwi. Dziwna cisza zapadła na pokładzie. Podszedł chwiejnie do relingu i spojrzał w dół. Widok oszołomił go.

Masa zwłok i rozczłonkowanych ciał Rzymian i barbarzyńców zaściełała zalany krwią pokład. Niemal równe siły napastników i marynarzy walczyły ze sobą, dopóki wszyscy nie zginęli. Takiej masakry jeszcze nie widział.

Wstrząśnięty i osłabiony utratą krwi, wzniósł oczy ku niebu.

– Muszę chronić siebie dla swego cesarza – wydyszał.

Zatoczył się z powrotem na rufę, opasał zmęczonymi ramionami rumpel i skorygował jego kąt. Z wody dochodziły wołania o pomoc, ale kapitan był głuchy na krzyki rozbitków, gdy przepływał obok nich. Wpatrując się niewidzącym wzrokiem w ląd, trzymał rumpel resztką sił i walczył o ostatnie chwile swego życia.

Arcelian spojrzał w górę i zobaczył z zaskoczeniem, że rzymska galera bierze nagle kurs prosto na niego. Wzywał więc pomocy i patrzył z rozpaczą, jak okręt mija go w zupełnej ciszy. Chwilę później dostrzegł ze zgrozą, że ani jeden człowiek nie stoi na pokładzie. Widać było tylko samotną skuloną postać kapitana Witellusa za sterem na rufie. Potem żagiel załopotał na wietrze, drewniana galera pomknęła ku brzegowi i wkrótce całkowicie zniknęła mu z oczu.