STRONA REDAKCYJNA

ANDRZEJ ZBYCH

Stawka większa niż życie

Warszawa 2011

ISBN 978-83-62964-77-2

Copyright © Andrzej Zbych

Copyright © for this edition by AGOY.PL

AGOY.PL Piotr Cholewiński

www.agoy.pl

Wszelkie prawa, włącznie z prawem do reprodukcji tekstów w całości lub części, w jakiejkolwiek formie zastrzeżone.

SPIS TREŚCI

STRONA REDAKCYJNA

DRUGIE NARODZINY

PARTIA DOMINA

PODWÓJNA GRA

OSTATNIA SZANSA

WSYPA

NOC W SZPITALU

ŚCIŚLE TAJNE

PRZEDOSTATNI SEANS

KURIERKA Z LONDYNU

HASŁO

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ

ŻELAZNY KRZYŻ

PODWÓJNY NELSON

CAFÉ ROSÉ

KUZYNKA EDYTA

SPISKOWCY

AKCJA „LIŚĆ DĘBU”

OBLĘŻENIE

SPOTKANIE NA ZAMKU

POSZUKIWANY GRUPPENFUEHRER WOLF

DRUGIE NARODZINY

1

Umówił się z Pierre’em, że zapadną w kartoflisku podczas drogi powrotnej. To była spora szansa. Wachmani o tej porze są już zmęczeni, tłum przymusowych robotników, który powinien maszerować w karnych trójkach, po dwunastu godzinach morderczej harówki ciągnie osowiały; każdy myśli tylko o tym, aby jak najszybciej znaleźć się w domu, jeśli domem można nazwać otoczony drutem kolczastym czworobok baraków, w których zgromadzono kilkuset cudzoziemskich robotników, zatrudnionych w stoczni remontowej Kriegsmarine w Królewcu. Jest więc szansa, że żaden ze współwięźniów nie zauważy ucieczki, a jeśli nawet, to zapewne pomyśli, że tych dwóch zwariowało zupełnie, bo przecież ucieczki kończą się zwykle jednakowo: po paru dniach, a po tygodniu najpóźniej, przyprowadzają z powrotem takiego, któremu — jak mawia w takich okazjach lagerfuehrer Artzt — znudziło się spokojne życie w tym cichym, przyjemnym obozie i który pragnie zakosztować prawdziwego niemieckiego obozu koncentracyjnego...

Bo istotnie ten mały obóz, postawiony na ugorze pod Królewcem — ze strychu najwyższego baraku widać krańcowy przystanek linii tramwajowej — nie jest prawdziwym niemieckim obozem. Staszek spodziewał się, że może być znacznie gorzej, kiedy aresztowano go w rodzinnej Kościerzynie. Już wtedy działał Stutthof Konzentrationlager, budzący postrach wśród pomorskich Polaków. Ale miał szczęście. Zaplombowany bydlęcy wagon minął Gdańsk, z którym tyle Staszka łączyło dobrych i złych wspomnień, i skierował się na wschód. Znalazł się w tym niewielkim obozie, gdzie oczywiście nie cackają się z nimi, kawki z mleczkiem do łóżeczka nie podają, ale brukwiowej zupy z pływającymi gdzieniegdzie okrawkami tłustego mięsa prawie do woli, chleba także sporo, pół kilograma dziennie. Rzecz w tym — Staszek szybko się połapał — że w obozie umieszczono wyłącznie młodych, zdrowych ludzi, dobierając ich nawet pod kątem przygotowania technicznego. Być może wyznanie Staszka w kościerzyńskim gestapo, że przez cztery semestry studiował budownictwo okrętowe na Politechnice Gdańskiej, wyznanie, dodajmy, złożone płynną niemczyzną, zdecydowało o jego losie.

Wśród współtowarzyszy niedoli przeważali ludzie obyci z pracą w fabrykach, Staszek zaprzyjaźnił się z Felkiem, który był majstrem u warszawskiego Gerlacha, a człowiek, obok którego dostał pryczę, właśnie ten Pierre, z którym teraz omawiał ucieczkę, pracował przed wojną u Panharda jako skrawacz-narzędziowiec. Wielka machina wojny totalnej, proklamowanej przez wodza tysiącletniej Rzeszy, potrzebowała fachowców, bo wiele stanowisk przy obrabiarkach, frezarkach i szlifierkach stało pustych — ludzi, którzy przy nich pracowali, posłano na fronty. A ktoś musiał produkować części zamienne do podziobanych przez angielskie pociski okrętów, więc stworzono ten obóz, o którym sami jego szefowie mawiali, że należy do najbardziej luksusowych miejsc Trzeciej Rzeszy. Bicie nie wchodziło tu do rytuału, oczywiście nierzadko człowiek obrywał kolbą, kiedy „post” miał akurat muchy w nosie, ale były to raczej szturchnięcia niż ciosy, widocznie personel strzegący obozu otrzymał instrukcje, aby pensjonariuszy tych czterech odrutowanych baraków w miarę możliwości oszczędzać. Byli potrzebni przynajmniej do końca wojny. Rzesza postanowiła wycisnąć z nich wszystko, co się da, zanim zdecyduje się na ich unicestwienie. Właściwie można by w tym obozie doczekać końca wojny, bo oszczędzały ich nawet angielskie bomby, spadające w nieregularnych odstępach czasu na Królewiec. Lagerfuehrer Artzt, grubas bez prawej ręki, którą zdążył już stracić gdzieś w kampanii francuskiej, usiłował być jowialny, co mu zresztą przychodziło bez trudu.

— Widzicie — powiadał — jak was oszczędzamy. Anglicy bombardują niemieckie miasto, a was umieściliśmy za miastem, żeby wam się, broń Boże, krzywda nie stała...

Oczywiście nic darmo. Względnie ludzkie warunki życia okupione są dwunastogodzinną harówką. Do tego dochodzi blisko godzinę trwająca droga powrotna, bo rano zawożą ich ciężarówkami.

Wielu się z tym pogodziło. Niektórzy nawet uznali, że wygrali los na loterii. Na przykład ci z Warthegau lub Pomorza. Ci, którzy stamtąd pochodzą, mają prawo przekazać część zarobionych marek pozostawionym rodzinom. Ich obecność tutaj chroni w jakimś stopniu, przynajmniej tak sobie wyobrażają, najbliższych przed wysiedleniem. Ci chwalą sobie nawet obóz, uważając go za najmniejsze zło, jakie mogło im się przytrafić.

Ale Staszek od ośmiu miesięcy, to znaczy od momentu, gdy się tu znalazł, myśli o ucieczce. Co prawda on także pochodzi z Pomorza, ale nic nie może pomóc swoim bliskim, których pochłonęła pierwsza fala hitlerowskiego terroru w jesieni trzydziestego dziewiątego. Uciekł wtedy do Krakowa, potem do Warszawy.

Długo szukał kontaktu z jakąś organizacją, chciał iść do lasu, chciał się bić, ale konspiracja dopiero się rodziła, obejmowała swym zasięgiem niewielkie grupy, a wieści o regularnych leśnych oddziałach były bardziej pobożnym życzeniem niż rzeczywistością... Kiedy wreszcie udało mu się nawiązać kontakt z organizacją, kiedy go zaprzysiężono i myślał, że nareszcie będzie mógł robić to, co robić powinien, po tym, co stało się z jego matką i ojczymem, z jego dalszymi krewnymi i bliskimi przyjaciółmi, kazano mu wrócić do Kościerzyny. Miał tam się zamelinować, w razie potrzeby przyjąć Volkslistę i czekać na dalsze rozkazy. Tłumaczył, że chce walczyć z bronią w ręku, że chce zabijać ludzi, którzy zburzyli mu dom rodzinny... Na nic się to nie zdało. To był rozkaz. Powinien zrozumieć, że organizacji potrzebni są ludzie świetnie znający język swego wroga, obeznani z terenem, inteligentni i odważni, którzy w razie potrzeby potrafią zorganizować grupę konspiracyjną czy siatkę wywiadowczą. Ale nie doczekał się żadnego rozkazu. W trzy tygodnie po przyjeździe do Kościerzyny przyszło gestapo i wylądował w tym właśnie małym obozie.

Mieli pryskać razem z Felkiem, z tym od Gerlacha. Chłopak był cwany, ukradł któremuś z robotników niemieckich jego papiery i czekał na sposobny moment. Staszek myślał właśnie, żeby uczynić coś w tym rodzaju, gdy którejś nocy obudziła ich wizyta gestapowców. Poszli wprost do Felka. W sienniku znaleźli te dokumenty. Felek więcej nie wrócił. Po tym wydarzeniu skończyły się głośne rozmowy i półjawne planowanie ucieczek. Ktoś był kapusiem, niestety nie udało się ustalić, kto. W każdym razie cel administracji obozu został osiągnięty. Ludzie zamknęli się w sobie, długo się obwąchiwali, zanim jeden odezwał się do drugiego. Tak jak sobie życzył lagerfuehrer Artzt: „Pracować, pracować, nie myśleć o głupstwach...”

Musiało upłynąć parę miesięcy, zanim jego stosunki z Pierre’em, sąsiadem z pryczy obok, zacieśniły się do tego stopnia, że zaczęli przebąkiwać o ucieczce. To Pierre właśnie, kiedy pierwsze bariery wzajemnej nieufności zostały przełamane, powiedział Staszkowi:

— Wiesz, dlaczego wszyscy uciekający wpadali? Bo uciekali w niewłaściwą stronę. – I potem wyjaśnił: — Uciekali Polacy —  to zrozumiałe... Oni mają najbliżej. Żaden Francuz nie próbował, ani Czech, ani Jugosłowianin. A mimo to żadna ucieczka się nie udała...

Było szesnaście ucieczek. Większość w grupach dwu — trzyosobowych, kilka indywidualnych. Uciekinierzy zawsze wracali. Tylko raz ktoś nie wrócił, przywieziono jego zwłoki.

— To proste — ciągnął Pierre. — Pomyśl, wszyscy uciekają na południe, w stronę swoich. Od terenów, gdzie mogą trafić na pomoc Polaków, dzieli ich trzysta kilometrów.

— Więcej — sprostował Staszek. — Granica Rzeszy przebiega teraz niecałe pięćdziesiąt kilometrów na północ od Warszawy.

— Tym bardziej. A trzeba uciekać nie tu — pociągnął gwoździem po blasze, która miała stać się częścią kadłuba jakiegoś pancernika, bo ich rozmowa toczyła się przy pracy w stoczni, ponieważ doszli do wniosku, że tylko tu, w ogłuszającym jazgocie pneumatycznych młotów i piskach skrawanej stali, mogą mówić spokojni, że nikt ich nie podsłucha. — Więc trzeba uciekać nie tu — powtórzył — lecz tu — wyrysował gwoździem strzałkę ustawioną pod kątem prostym do poprzedniej, wskazującej drogę do Polski.

— Na wschód? — nie zrozumiał Staszek. — Zwariowałeś. Przecież tam są bolszewicy.

— Właśnie — pokiwał głową Pierre. — Granica jest stąd siedemdziesiąt – osiemdziesiąt kilometrów. Pomyśl!

— A jak Rosjanie wydadzą nas Niemcom? Albo wsadzą za druty gdzieś na północy?

Długo nie wracali do tej rozmowy, to znaczy nie wracali do niej wprost, ale Pierre krążył wokół sprawy jak ćma koło świecy. Staszek szybko zorientował się, w czym rzecz. Pierre był komunistą i ciągnęło go na wschód. Pewnie by wolał wrócić do Francji, ale wiedział, że to niemożliwe, więc wybierał Rosję. A on, Staszek? Nie wychowano go w miłości do wschodniego sąsiada. W swoim dwudziestodwuletnim życiu nie zdążył się zetknąć z ludźmi, którzy mieliby na ten wielki, szamoczący się z trudnościami kraj inny pogląd niż on, to znaczy taki, jaki wyniósł ze szkoły i lektury prasy. Ciekawił go ten kraj, słyszał o pięciolatkach, o Dnieprogresie i Magnitogorsku, fascynowało go przeobrażanie rolniczego kraju w potęgę przemysłową. Ale słyszał także o procesach i czystkach, o biedzie i kolektywizacji. Staszek nie wiedział, ile prawdy było w tym, co czytał, ale powzięcie decyzji nie było sprawą prostą. Ucieczka do Generalnej Guberni jest piekielnie trudna, prawie niemożliwa, ale uciekać do Rosji... Dlatego, kiedy Pierre narysował mu strzałkę, wyznaczającą marszrutę na wschód, zawołał w pierwszym odruchu: „Przecież tam są bolszewicy!”

— Czytałeś? — zapytał w parę tygodni później Pierre podczas półgodzinnej przerwy obiadowej. — Czytałeś „Mein Kampf”? Siedzieli w maszynowni remontowanego statku. Obiadową zupę przywożono im do stoczni. To pytanie tak zaskoczyło Staszka, że nie doniósł łyżki z jakimś krupnikiem do ust.

— Zwariowałeś? Po co miałem czytać to świństwo, z którego wynika, że jestem podczłowiekiem.

— Gdybyś czytał — Pierre wyskrobał kaszę z dna miski, starannie wylizał łyżkę. – Gdybyś czytał, wiedziałbyś, że do podludzi Adolf Hitler zalicza także Rosjan. I wiedziałbyś jeszcze, że likwidacja państwa bolszewickiego jest jego głównym celem. Bez tego nigdy by nie zdobył „przestrzeni życiowej dla wybranego narodu”. Potrzebne mu żyzne stepy Ukrainy, więc wojna z Rosją jest nieunikniona. Jeśli Rosja walczyłaby z Niemcami, poszedłbyś z Rosją?

— Poszedłbym z samym diabłem.

— Masz moje słowo honoru, że wojna wybuchnie. Staszek chciał mu powiedzieć, że nie bardzo w to wierzy, że przeczą temu ostatnie wydarzenia, ale nie zdążył, bo zawyła syrena ogłaszająca koniec przerwy obiadowej. Do maszynowni wtoczył się majster, który popędził ich do roboty. Dopiero po paru tygodniach nadarzyła się okazja do rozmowy. Pierre miał teraz ułatwione zadanie. Koncentracja wojsk niemieckich w rejonie Królewca rzucała się w oczy każdemu. Triumfował.

— A nie mówiłem, bracie? Teraz jest najwłaściwsza pora. Czołgi bez przerwy walą na wschód. Wiedziałem, że to taktyka — z dwóch stron — i Niemcy, i Rosjanie potrzebowali czasu. Stalin nie jest głupi. Wiedział, że w trzydziestym dziewiątym nie da rady Hitlerowi. Musiał mieć trochę czasu. Dlatego zawarł ten pakt. Ja wiem, że cię to boli. U nas też wielu ludzi tego nie rozumiało. Ale znasz takie przysłowie, że koszula bliższa ciału.

Więc ustalili plan ucieczki. Najlepiej po robocie, kiedy eskortujący ich wachmani też są zmęczeni. Zapaść gdzieś w kartoflisku i przeczekać, aż minie ich grupa. Zanim dojdą do obozu, upłynie pół godziny. Potem kolacja, a apel dopiero o dziewiątej, czyli razem dwie i pół godziny. Ale to jeszcze nie koniec. Pierre załatwi, żeby któryś z Francuzów krzyknął, że ich majster zatrzymał na nocną zmianę. Pojadą do stoczni ich szukać — znowu godzina. Razem trzy i pół — do czterech godzin. Mają po parę marek, Pierre sprzedał wachmanowi piękny mohairowy szal. Staszek — trzydniową porcję chleba. Wystarczy, żeby kupić bilet w stronę Kłajpedy. Do samej Kłajpedy nie starczy forsy, więc dojadą do czwartej czy piątej stacji za Królewcem. Tam wysiądą i ruszą na wschód. Dopiero wtedy zaczną ich szukać. Ale szukać ich będą na południu.

Poszło nadspodziewanie łatwo. Była mgła i żaden z „postów” nie zauważył, że z grupy ktoś ubył. Zresztą trudno było winić ich o to, ponieważ trójki dawno się już rozpadły, robotnicy opatuleni, czym kto miał, szli niemal na oślep, naprzeciw wiatrowi, który kładł na ich twarzach warstwę zimnej, marcowej mżawki.

Sytuację ułatwiało to, że ubiorem niczym nie różnili się od robotników niemieckich, te same niebieskie kombinezony, naciągnięte na ubrania. Jedynym znakiem rozpoznawczym były przyszyte do lewej kieszeni białe skrawki materiału z literą, która symbolizować miała przynależność narodową więźnia. Jeszcze w kartoflisku zerwali te szmaty, stając się w tym momencie uciekinierami i przestępcami w świetle prawa Rzeszy i wewnętrznego regulaminu obozowego. Lagerfuehrer Artzt za lekkie nadprucie białej szmatki z literką dawał trzy dni karceru.

Tak jak było umówione, wsiedli do tramwaju na krańcowym przystanku. Znali tę drogę, można było do dworca głównego dojechać bez przesiadki. Udawali, że się nie znają, niemczyzna Pierre’a mogłaby wzbudzić podejrzenia, choć tak się złożyło, że plan zrobienia małego figla władzom Rzeszy uknuli właśnie po niemiecku, ponieważ był to jedyny język, jakim mogli się od biedy porozumieć. Na dworcu Staszek stracił Francuza z oczu, ale bał się, by rozglądaniem nie zwrócić na siebie uwagi Schupo, który przechadzał się po hali dworca z rękami do tyłu. Kupił bilet do stacji, jaką poprzednio z Pierre’em ustalił, i minął obojętnie w przejściu kolejarza, który kasując jego bilet nie zaszczycił go nawet spojrzeniem. Mieli szczęście, pociąg był już podstawiony. Na peronie Pierre puścił do Staszka oko i wsiadł w któryś z pierwszych wagonów. Staszek ulokował się z tyłu i czekał. Był jedynym pasażerem w przedziale, potem zjawił się jakiś kolejarz wracający po pracy do domu, milkliwy na szczęście. Zapalił papierosa, czym przyprawił Staszka o zawrót głowy, zauważył to i bez słowa podsunął mu paczkę papierosów. Wysiadł na następnej stacji i Staszek mógł, spojrzawszy na zegarek, stwierdzić, że jeśli wszystko pójdzie tak, jak zaplanowali, to zaczną ich szukać dopiero za godzinę. Rozważał właśnie, co powie Rosjanom na granicy, jak ich przekona, by nie odsyłali go Niemcom. Ocknął się, gdy spostrzegł, że pociąg stoi. Spojrzał na zegarek i ogarnęło go przerażenie. Przespał stację Gneisau, gdzie miał spotkać się z Pierre’em. Sądząc po godzinie, pociąg musiał dojeżdżać już do Kłajpedy. Wyjrzał oknem, powoli podnosił się semafor. Kilkaset metrów dalej widniały światła i zabudowania sporego na oko miasta. Zdecydował się w jednej chwili — skoczył, gdy pociąg drgnął.

Był na terenie jakiejś bocznicy, z prawej miał niskie zabudowania, prawdopodobnie jakichś magazynów. Z lewej zagajnik z usypanymi na jego skraju wielkimi pryzmami węgla czy koksu. Ruszył w tamtą stronę. Miał kompas i mapę, ale cóż to za mapa? Wycięta z gazety „Königsberg Zeitung” mapa zwycięskiego marszu niemieckich wojsk. Ta część Europy, która go interesowała, była zaledwie naszkicowana. Mógł się z tego domyślić jedynie, że granica musi być gdzieś w pobliżu. W świetle małej kolejowej lampy sygnalizacyjnej położył na dłoni kompas wyprodukowany własnym przemysłem: magnesowana igła na wieczku pudełka od pasty do butów. Wiedział tylko tyle, że musi iść na wschód.

Schował do kieszeni kompas i wszedł w zagajnik.

2

Pułkownik Jakubowski kazał szoferowi stanąć przed niskim, szarym budynkiem, gdzie mieścił się sztab okręgu wojskowego. Spojrzał na zegarek — okazało się, że przyjechał za wcześnie, szef wyznaczył mu spotkanie dopiero na jedenastą, ma więc blisko pół godziny czasu. Postanowił się przejść. Rozmowa z szefem nie będzie łatwa. Choć znają się już dobrych parę lat, w ostatnich czasach jakiś cień padł na ich wzajemne stosunki. Rumiancew uważnie słuchał jego raportów, kreśląc na kartce esy floresy, na zakończenie pytał nieodmiennie, czy Jakubowski ma to spisane, brał rękopis i wkładał do teczki.

— O nic nie chcesz zapytać? — powiedział Jakubowski niemal ze złością, kiedy był tu ostatni raz, dwa tygodnie temu.

— Wszystko jasne — powiedział tamten. — Myślisz, że to dla mnie taka sensacja? Popatrz — pokazał pękatą teczkę — to są meldunki z ostatnich trzech dni. Można by tym porządnie napalić w piecu. I wszystkie na jedną nutę: Niemcy szykują to, Niemcy szykują tamto. Niemcy przysyłają szpiegów. Jak myślisz, to taka zabawna lektura?

— Więc jednak to czytasz, zanim wrzucisz do pieca — powiedział Jakubowski i poczuł, że chyba przekroczył granicę, której nie powinien był przekraczać. Rumiancew wstał, odwrócił się do niego tyłem, przez chwilę wpatrywał się w nowe domy za oknem.

— Nie palę tym w piecu — powiedział sucho, prawie wrogo — posyłam wszystko do Moskwy i dodaję od siebie raporty sumaryczne, jeśli cię to interesuje.

— I co? — chciał wiedzieć Jakubowski. Za odpowiedź powinno mu wystarczyć milczenie Rumiancewa.

Czy teraz znowu tak będzie? Wojna wisi na włosku — jest tego pewien. Raporty wywiadu płytkiego, jakimi dysponuje, potwierdzają to z zadziwiającą jednomyślnością. Transport brygady pancernej, przegrupowanie dywizji piechoty, nieustannie ciągnące na wschód transporty z benzyną. Ostatnie informacje z Kłajpedy potwierdziły wcześniejsze meldunki, że w tych okolicach Niemcy zbudowali ogromny zbiornik paliw płynnych o pojemności kilkunastu tysięcy ton. Z ostatniego meldunku wynika, że już 1800 wagonów —cystern przelało swą zawartość do zbiornika, ale zmieścić się w nim może z łatwością drugie tyle. Inne informacje potwierdzały, że sprowadzana benzyna należy do typu lekkich, służących do napędu samolotów. Skąd samoloty, jeśli w Kłajpedzie jest jedno małe lotnisko, na którym zdołałoby się pomieścić naraz pięć, no powiedzmy — dziesięć maszyn. Chyba żeby rację miał ten chłopak, ten uciekinier z niemieckiego obozu, który twierdzi, że w lasach nie opodal Kłajpedy natknął się na dobrze zaawansowaną budowę pasów startowych...

Co może zrobić Jakubowski poza złożeniem szczegółowego raportu swoim przełożonym? Niełatwy kawałek chleba wybrał. Od dwu blisko lat jest kierownikiem sekcji radzieckiego kontrwywiadu, obejmującego swym zasięgiem znaczny szmat granicy radziecko — niemieckiej. Cóż może zrobić więcej poza przesłaniem raportu i odbyciem okresowego spotkania z Rumiancewem? Przecież nie podejrzewa, że Rumiancew zataja jego meldunki? Zna tego człowieka i wie, że można na nim polegać. Kiedy kilka miesięcy temu zameldował Rumiancewowi, że jego dotychczas spokojny odcinek pracy nagle się ożywił, tamten popatrzył mu głęboko w oczy.

— Słuchaj — powiedział — czy ty czasem nie chcesz tej wojny?

— Wiem, o czym myślisz — odparł spokojnie Jakubowski — i jestem pewien, że kiedyś zmierzymy się z Niemcami. Mam obowiązek zameldować ci o wszystkim, co wzbudziło moje zaniepokojenie, więc melduję.

Aluzja zwierzchnika była przejrzysta. Czy nie chcesz tej wojny — to znaczy, czy nie chcesz, żebyśmy zwyciężyli Niemców i wypędzili ich z Polski. Bo Jakubowski był Polakiem. Nigdy tego nie ukrywał, przeciwnie — niejednokrotnie podkreślał swą polskość. Jego ojciec dowodził szwadronem u Budionnego, zginął za władzę radziecką. On zdecydował się zostać w Rosji. Tam za granicą, za kordonem, jak się wtedy mówiło, nie miał nikogo bliskiego, matka i siostry mieszkały w Leningradzie, nikogo z dalszej rodziny nie znał, ale nie lubił, kiedy waliło się w gruzy to państwo, nie lubił, kiedy Niemcy wkraczali do Warszawy, której nie widział na oczy, a którą tylko opromieniały ciepłem wspomnienia matki, poczuł ucisk serca i nieraz musiał się zetrzeć z którymś z kolegów, którzy upadek „pańskiej” Polski przyjmowali z nieukrywaną satysfakcją. Z Rumiancewem zresztą nigdy nie doszło do kontrowersji na ten temat. W dniu kapitulacji Warszawy mocno uścisnął mu rękę.

— Pójdą, jak przyszli — powiedział. — A może i ty wrócisz?

Więc i Rumiancew — pomyślał Jakubowski teraz — jest przekonany, że musi dojść do wojny, że Niemcy zdecydują się na samobójczy — a o tym Jakubowski, absolwent Akademii imienia Frunzego, był najzupełniej przekonany — atak. Spojrzał na zegarek. Trzeba wracać. Rumiancew kazał mu sprawdzić zeznanie tego chłopaka, tego Stanisława Moczulskiego, który uciekł z obozu pod Królewcem z zamiarem poinformowania władz radzieckich o koncentracji nad ich granicą wojsk niemieckich. Tak jakby Jakubowski, reprezentujący te władze, nie wiedział o tym od dawna. Ten młody, buńczuczny chłopak powiedział Jakubowskiemu, że w wypadku wybuchu wojny pragnie wstąpić do Armii Czerwonej i walczyć przeciwko wspólnemu wrogowi.

— Kto wie, kto wie — powiedział Jakubowski po polsku.

Chłopak się zdziwił i ucieszył, ale bardziej chyba ucieszył.

— Pan jest oficerem ich armii i zna pan polski?

— Tak — powiedział mu wtedy Jakubowski — jestem Polakiem i oficerem Czerwonej Armii.

Ujął go ten chłopak swoją żarliwością, patriotyzmem, brakiem pozy. Nie ukrywał, zeznając przed Jakubowskim, że decyzję ucieczki do Rosji podjął nie bez oporów, że dał się przekonać argumentacji francuskiego komunisty, z którym podjął ucieczkę, a którego zgubił gdzieś po drodze. Nie usiłował przekonać Jakubowskiego, że jest entuzjastą ustroju, jaki panuje w Rosji, powiedział, że nie interesował się polityką, że jedynym jego pragnieniem jest walczyć z Niemcami, pomścić śmierć najbliższych i klęskę kraju.

Chłopaka oczywiście posadził, polecił jedynie, by karmiono go dobrze, wychudł w czasie tej ucieczki, a może podczas pobytu w obozie. Musiał sprawdzić dane, jakie chłopak podał, i to zajęło mu blisko dwa tygodnie. Właśnie dziś rano otrzymał potwierdzenie. Oczywiście nie udało się sprawdzić wszystkiego, ale z grubsza się zgadzało. Trzeba będzie chłopaka zwolnić, poślą go zapewne gdzieś w głąb Rosji i tyle będzie z jego pragnienia walki z Niemcami. Chociaż jego znajomość niemieckiego, jeśli jest naprawdę tak bezbłędna, mogłaby się na coś przydać. Jeśli Rumiancew pozwoli, zatrzymam go u siebie jako tłumacza, postanowił wchodząc w bramę budynku sztabu.

Okazało się, że na szefa musi jeszcze zaczekać. Żołnierz broniący dostępu do gabinetu był nieubłagany. Zgodził się tylko zadzwonić i zameldować, że pułkownik Jakubowski właśnie się zjawił. Z satysfakcją powtórzył Jakubowskiemu, że szef przyjmie go dopiero za dziesięć minut.

— Zajęty jest — dodał tonem prywatnym — jakiegoś szwaba przesłuchuje.

Paląc papierosa, oparty o parapet okna na korytarzu, rozmyślał o tym jednym prywatnym zdaniu żołnierza-kancelisty. Nie powiedział zwyczajnie, że przesłuchuje Niemca, tylko szwaba. Tym jednym słowem zamanifestował swój stosunek uczuciowy do kraju, który przynajmniej w oficjalnej nomenklaturze nosi od półtora roku miano przyjaznego sąsiada. Prawdziwe uczucia narodu —pomyślał nie bez przyjemności i nagle aż wypuścił papierosa z wrażenia. Nie, nie może się mylić, chociaż to zupełnie nieprawdopodobne. Z gabinetu szefa wychodził, konwojowany przez czerwonoarmistę, ten Polak, którego zostawił przecież u siebie w garnizonowym areszcie. Ten sam, tylko trochę inaczej ubrany. Co on tu robi? — zdążył jeszcze pomyśleć, bo Rumiancew go już zauważył i przywoływał ruchem ręki. Jakubowski spostrzegł, że Rumiancew jakby odmłodniał, stracił ociężałość ruchów, nawet jego zwykle pomięta „gimnastiorka” wydawała się mniej pognieciona niż zwykle.

— Ciesz się, bracie — powiedział — coś się rusza. Być może wreszcie tam na górze — mimowolnie pobiegł wzrokiem ku portretowi zawieszonemu nad biurkiem — zrozumieli, że to nie żarty. Masz dla mnie coś ciekawego?

— Zaraz, zaraz — rzekł Jakubowski, który jeszcze nie ochłonął ze zdziwienia. — Zanim złożę ci raport, powiedz mi, w jaki sposób go ściągnąłeś? Przecież rano, kiedy wyjeżdżałem, siedział jeszcze u mnie w piwnicy.

— Kto? Kogo? — nie zrozumiał Rumiancew.

— Nie udawaj. Ten Polak, Stanisław Moczulski. Właśnie chciałem cię prosić o zgodę na zatrudnienie go u mnie w charakterze tłumacza. Chłopak zna perfekt niemiecki, oczywiście polski i dogada się po rosyjsku.

— Kto? — Rumiancew naprawdę nic nie rozumiał.

Więc Jakubowski musiał mu wyjaśnić po kolei, jak dwa tygodnie temu żołnierze ze straży granicznej złapali na bagnach cywila z karabinem, który przedzierał się w stronę ich stanowisk. Ten karabin zdecydował, że przysłano uciekiniera do Jakubowskiego. Chłopak zeznał, że uciekł z obozu dla cudzoziemskich robotników pod Królewcem, że zabił niemieckiego wartownika, zabrał mu karabin i pragnie zawiadomić władze radzieckie o koncentracji Niemców w pobliżu granicy, a także pragnie zgłosić gotowość walki ze wspólnym wrogiem, gdy zajdzie tego potrzeba. Sprawdził już większość danych – wszystko się zgadzało, ale nie miał czasu z chłopakiem rano pogadać i zdziwił się bardzo, kiedy zobaczył go wychodzącego przed chwilą z gabinetu Rumiancewa.

— Pomyliłeś się — powiedział spokojnie Rumiancew. —To nie żaden Polak, to Niemiec z Litwy, nazywa się Hans Kloss.

Teraz Jakubowski musiał mieć minę co najmniej niemądrą, bo Rumiancew roześmiał się, klepnął go po ramieniu.

— Ile wypiłeś rano? „Stakan” czy dwa?

— Człowieku — powiedział — widziałem go z odległości dwóch metrów, w pełnym oświetleniu, a tamtego przesłuchiwałem chyba z dziesięć razy. Tu nie może być pomyłki. Oglądałeś w życiu dwóch jednakowych facetów? Chyba, że są bliźniakami.

— Jednojajowymi — uściślił Rumiancew. — Ale mogę ci przysiąc, że ten facet nazywa się Hans Kloss. Mamy pewne podejrzenia, nawet poszlaki, że pracował dla Abwehry. Potwierdzałoby to przypuszczenie, że Niemcy zwrócili się do nas o wymianę tego faceta na dziewczynę, która w Siedlcach pracowała dla nas. Pewnie przyjdzie nam to zrobić, bo nie mamy przeciwko niemu niczego konkretnego. A małomówny jest, jak rzadko.

— Wymianę, powiadasz? —W głosie Jakubowskiego zrodziła się myśl na pozór absurdalna.

— Taki podobny? — powiedział Rumiancew. — To ciekawe, to bardzo ciekawe.

Czyżby i on myślał o tym samym? — zastanowił się Jakubowski. Dalsze słowa Rumiancewa jakby to potwierdzały.

— Zna perfekt niemiecki? — powiedział powoli. — Studiował przez dwa lata na Politechnice

Gdańskiej, urodzony i wychowany na Pomorzu, zna niemiecki tak samo jak polski.

— Zna perfekt niemiecki? — powiedział powoli. — Studiował przez dwa lata na Politechnice Gdańskiej, urodzony i wychowany na Pomorzu, zna niemiecki tak samo jak polski.

— I chciałby walczyć z Niemcami — roześmiał się Rumiancew. — Może dalibyśmy mu tę szansę? Zadzwoń do garnizonu, niech mi go zaraz tu przyślą, tego twojego patriotę, jak mu tam?

— Stanisław Moczulski. Gdybyś ich postawił obok siebie, może wtedy zobaczyłbyś różnicę. — Wstał, służbiście zwarł obcasy. — Pozwólcie się odmeldować...

Od dawna już żadne polecenie Rumiancewa nie sprawiło mu takiej przyjemności.

3

Smuga ostrego światła kieszonkowej latarki zatrzymała się na chwilę na kocu, pod którym rysowała się sylwetka mężczyzny z podkulonymi nogami.

Śpi jak dziecko — pomyślał Jakubowski i skierował światło wprost na twarz tamtego. Zerwał się w jednej chwili, zasłonił oczy przed kłującym snopem światła. Stojący obok Jakubowskiego mężczyzna jakby tylko na to czekał.

— Name? — wrzasnął.

— Hans Kloss.

— Geboren? — znów ten wrzask.

— 5 października 1919 roku w Kłajpedzie. Ojciec — właściciel ziemski, Herman, matka — Emilia von Wersecker.

Jakubowski podszedł do kontaktu, w pokoju zrobiło się jasno.

— Starczy — powiedział do mężczyzny. — Jak się masz, Staszku. — Mam nadzieję, że nie gniewasz się za tę nagłą wizytę?

— Skądże! — przeciągnął się. — Przyzwyczaiłem się. Nie rozpieszczają mnie tutaj.

— Musisz zapomnieć, że kiedykolwiek byłeś Stanisławem Moczulskim. — To powiedział dotychczas milczący mężczyzna, który wszedł z Jakubowskim. Z zawodu był psychologiem, a od trzech miesięcy, to znaczy od chwili wybuchu wojny niemiecko — radzieckiej, dowódcą, a właściwie zastępcą dowódcy do spraw szkolenia tej przedziwnej uczelni usytuowanej w pobliżu Krywania. Uczelnia była właściwie małym miasteczkiem i ktoś, kto znalazłby się tu, na przykład zrzucony ze spadochronem, mógłby pomyśleć, że jest w sercu Niemiec. Na białych, krytych czerwoną dachówką domach widniały niemieckie nazwy ulic (nie brakowało, oczywiście, Hermann Goeringstrasse i Adolf Hitlerplatz), niemieckie szyldy; w kiosku koło piwiarni można było kupić codziennie świeże niemieckie gazety, spóźnione zaledwie o trzy -cztery dni, które sprowadzano specjalnie via Sztokholm. W piwiarni podawały ładne dziewczyny w bawarskich strojach ludowych, a na cynowych blatach długich stołów pieniło się w fajansowych kuflach prawdziwe monachijskie piwo. Wszyscy, którzy tu mieszkali, którzy przez kilka godzin dziennie wysłuchiwali wykładów, prowadzonych oczywiście po niemiecku, studiowali niemieckie regulaminy wojskowe, przepisy celne i ordynację pocztową, nigdy nie wiadomo, co się komu może przydać — których budzono w nocy i żądano od nich wyjaśnień, świecąc w oczy latarką, których uczono skradać się bezszelestnie i zabijać uderzeniem pięści — wszyscy ci ludzie nienawidzili wroga, który chciałby rzucić na kolana ich ojczyznę, i szkoleni byli w tym celu, aby szkodzić mu najdotkliwiej na tyłach frontu. Oczywiście nie wszyscy na stałe przybiorą postać Niemca, nie każdemu dane jest, by mógł wcielić się, jak Staszek, w postać innego człowieka.

— Jak on się czuje? — zapytał Staszek.

— Gada. I pewnie zachodzi w głowę, czego od niego chcemy. Pokaż szyję, zabliźniło się już?

Staszek pochylił głowę, tamten obejrzał prawie niewidoczną bliznę poniżej prawego ucha, dotknął jej nawet palcem. Z tą blizną była cała historia. Trzech najlepszych moskiewskich chirurgów pracowało nad tym, aby stworzyć na szyi Staszka ślad, jaki ma Hans Kloss po nieszczęśliwym upadku z konia w dzieciństwie.

— W porządku — skonstatował Jakubowski. — Na oko nie różni się nic od tamtej. Jak z twoim strzelaniem?

— Chcecie zobaczyć? — wyręczył go w odpowiedzi zastępca komendanta szkoły.

— Teraz, w nocy? — zdziwił się Jakubowski.

— Mamy strzelnicę przygotowaną do ćwiczeń nocnych.

Wyszli na dziedziniec; za strumykiem, nad którym rozpięto romantyczny mostek westchnień, była strzelnica, otoczona dwoma wysokimi wałami ziemi. Dniało właśnie.

— Zapalić ci światło, Kloss? — zapytał zastępca komendanta.

— Spróbuję tak — odparł Staszek. Bardzo chciał, żeby próba wypadła pomyślnie. Nie spodziewał się, że strzelanie z pistoletu będzie mu sprawiało tyle trudności. Co prawda ostatnio instruktor strzelectwa, w cywilu aktor cyrkowy, popisujący się na arenie właśnie celnością strzałów, był z niego zadowolony. Nie chodziło, oczywiście, o zwykłe strzały do tarczy, ustawionej nieruchomo na wprost strzelającego. Ten fragment strzelnicy miał kształt półkola, wokół którego, w odstępach kilkudziesięciocentymetrowych, ustawiono tarcze. Pod każdą było czerwone światełko, które zapalało się na moment i gasło. Zapalały się kolejno, ale bynajmniej nie według porządku, czasem pierwsza z lewej, niekiedy ta, niemal na skraju widzenia prawego oka, czasem któraś z kilkunastu środkowych. Sztuka polegała na trafieniu w tarczę, na której zapaliło się światełko, a światełek w ciągu minuty błyskało dziewięć, tyle, ile nabój ów w pistolecie. Zastępca komendanta wszedł do budki, gdzie znajdowała się tablica do sterowania światłami. Błysnęło światło z prawej, strzelił i niemal instynktownie odwrócił się na pięcie strzelając w świecący punkcik z lewej, potem, prawie nie celując, w trzy kolejne, bliżej środka. I znów dwa z lewej. Kiedy myślał, że to koniec, błysnęło środkowe i w tym samym momencie nacisnął spust. Podeszli do tarcz. Tylko trzy dziesiątki, kilka na granicy siódemki i ósemki, i jedna, wstyd się przyznać, piątka.

— Nie martwcie się, Kloss — poczuł na ramieniu dotknięcie ręki zastępcy komendanta. — Zrobiłem ci małą niespodziankę, ta próba trwała tylko pół minuty, a i tak miałbyś dziewięć trupów. Wypijecie u mnie herbatę — zwrócił się do Jakubowskiego — i jedźcie z Bogiem.

— Tak — powiedział Jakubowski. — Za godzinę musimy być na lotnisku. Czekają tam na nas. Przez parę dni —zwrócił się do Klossa — będziesz się jeszcze przyglądał swemu sobowtórowi. Porozmawiamy o rodzinie... Nauczyłeś się tego, co ci przysłałem?

— Tak — uśmiechnął się Staszek. — Ciotka Hilda, siostra mojej matki, ma trzy córki; najładniejsza ma na imię Edyta i kochałem się w niej na zabój, kiedy miałem piętnaście lat. Chce pan, żebym powiedział coś o stryju Helmucie? A może wyliczyć wszystkie choroby, na jakie cierpiała ciocia Hilda? Najważniejszą z nich jest chroniczny reumatyzm...

— Żebyś wiedział, jakie to ważne — powiedział Jakubowski. — Rola, jaką ci wyznaczyliśmy, nie ma chyba precedensu. Ja przynajmniej o niczym takim nie słyszałem. — Uważnie popatrzył na Staszka. Ostrzyżony krócej, wyglądał jak kopia tamtego. Jak oryginał, poprawił się w myśli.

— A potem? — zapytał Staszek.

Jakubowski nie odpowiedział. Ruszył przodem. Myślał właśnie, jak zachowa się ten chłopak, kiedy go poślą tam, gdzie nie będzie komendanta, który udaje nocne przesłuchanie, nie będzie imitacji niemieckiej piwiarni ani japońskiego instruktora dżudo, gdzie nie będzie Jakubowskiego ani nikogo, kto mógłby temu dwudziestoparoletniemu chłopcu służyć pomocą albo radą, gdzie znajdzie się sam, otoczony zewsząd wrogami, gdzie sekunda opóźnienia reakcji może zdecydować o powodzeniu misji lub o zgubie tego chłopca. Czy nie pomylił się, darząc go takim zaufaniem? Czy nie popełnił błędu? Od tej chwili ich los będzie z sobą sprzężony. Gdyby chłopak zdradził... Nie, to niemożliwe. Jakubowski nie mógł się pomylić. Ręczę za niego głową — powiedział wtedy Rumiancewowi, a potem powtórzył to w Moskwie, gdzie przedstawiali swój wariacki, jak to określił jeden z generałów sztabu generalnego, plan. Zatrzymał się, pozwolił się dogonić Staszkowi.

— Hansa Klossa nie zainteresuje pewnie to, co teraz powiem, ale pozwolę ci jeszcze przez chwilę, po raz ostatni przed akcją być Stanisławem Moczulskim i nacieszyć się: w Londynie zakończyły się rozmowy ambasadora ZSRR Majskiego z premierem Sikorskim. Nawiązaliśmy stosunki dyplomatyczne, powstanie u nas polska armia, a Sikorski odwiedzi Stalina.

— Pamięta pan o swojej obietnicy?

— Tak — powiedział Jakubowski — ale może się nie rozstaniemy. — Obiecał Staszkowi, że w momencie powstania polskiej siły zbrojnej przekaże Hansa Klossa do dyspozycji polskiego dowództwa.

— Nie rozumiem — zdziwił się Staszek.

— Jeśli powstanie armia, będzie potrzebować doświadczonych oficerów. Jeśli moje dowództwo pozwoli...

W trzy dni później żegnali się w małym miasteczku białoruskim. Słychać było odgłosy artyleryjskiej kanonady. Kurtka tamtego uwierała Staszka nieco pod pachami, był odrobinę szerszy w barach. Wtedy wrócił do rozmowy przerwanej piętnaście kilometrów pod Krywaniem.

— Bardzo bym chciał — powiedział Staszek — żebyś wreszcie zobaczył Warszawę.

— Ja też bym chciał — powiedział Jakubowski. Ucałowali się z dubeltówki, po polsku. — Słuchaj J-23, nie śpiesz się, nie działaj nerwowo. Znasz punkty kontaktowe, w razie potrzeby my cię znajdziemy. Pamiętaj, mc pochopnie. Nawet, gdybyś miał zacząć pracować kilka tygodni później. Chcę, żeby udało ci się, żebyś wytrzymał chociaż pół roku. Przez ten czas coś się zmieni na froncie, musi się zmienić! — prawie krzyknął, bo zagłuszała go narastająca kanonada artyleryjska.

— A może dłużej? — powiedział Staszek. — Chciałbym chociaż rok. Wiesz, ile przez ten czas mógłbym im zaszkodzić... — Od wczorajszej pożegnalnej kolacji mówili sobie po imieniu.

— Nie wolno ci być marzycielem — powiedział Jakubowski. Spojrzał na zegarek. — Czas już na mnie. Najpóźniej o północy nasi opuszczą to miasteczko. Od tej chwili jesteś zdany tylko na siebie. — Zatrzasnął za sobą drzwi samochodu. Odkręcił szybę i krzyknął, gdy samochód ruszał: — Chcę, żebyś to ty mi pokazał Warszawę!

Został sam. I w tym momencie z całą jasnością uświadomił sobie to, co Jakubowski powtarzał mu wielokrotnie. Od tej chwili będzie już zawsze sam.

4

Przypomniał sobie tamtą rozmowę sprzed blisko dziesięciu miesięcy, kiedy szedł główną ulicą miasteczka w stronę komendantury. Może dlatego, że to miasteczko tak bardzo było podobne do tamtego na Białorusi, gdzie po raz ostatni widział się z Jakubowskim. Te same niskie, pobielone chałupy, spośród których gdzieniegdzie wyrastał dwu—, trzypiętrowy dom, kocie łby na jezdni i mydliny leniwie płynące rynsztokiem. Odsalutował niedbale przechodzącemu żołnierzowi, który na widok tego wymuskanego, prosto spod igły oficerka porządnie obciągnął bluzę.

— Hans! — zawołał ktoś za nim.

Obejrzał się, Marta Becher zbiegała po stopniach najwyższego w tym miasteczku budynku, w którym mieścił się zapewne tutejszy „sowiet” albo komitet partyjny, a teraz zainstalowano niemiecki szpital przyfrontowy. Z przyjemnością zauważył raz jeszcze, że Marta ma bardzo zgrabne nogi, którym wcale nie szkodzą, powiedziałby nawet, że dodają swoistego wdzięku, polowe, zbyt na nią szerokie saperki. Pocałował ją w chłodny policzek.

— Dzień dobry, Marta, cieszę się, że cię widzę. Zobaczymy się wieczorem, prawda? Będę w kasynie.

— Chętnie, Hans — powiedziała — ale wolałabym, żebyś po mnie wstąpił.

— Wiesz, że robię to zawsze z przyjemnością. Jeśli tylko znajdę chwilę czasu...

— Znajdziesz na pewno — przerwała mu. — Muszę już biec. Znowu przywieźli kilku z odmrożonymi twarzami.

Zastanowił się, gdy biegła z powrotem w stronę wysokiego, nie otynkowanego budynku, czy znajdzie czas, by po nią wstąpić. Najpierw sztab, potem, jeśli coś ciekawego uda mu się dowiedzieć, wstąpi do krawca Worobina, aby mu przyszył guzik, który mu się właśnie oderwie. Przez ten czas, kiedy krawiec będzie przyszywał guzik, w pokoiku za sklepem przekaże, co trzeba, Jackowi albo Irce, których zadaniem będzie przekazanie jego informacji dalej. Właśnie, przypomniał sobie, trzeba się zorientować, czy radiopeleng nie wpadł na ślad radiostacji. W razie czego zmienią miejsce nadawania. Do tej pory mieli szczęście. Od ponad dwóch miesięcy radiostacja przekazuje jego meldunki i, jak zdołał się zorientować, Niemcy nie mogą wpaść na jej ślad.

W ogóle, pomyślał, urodziłem się chyba w czepku, wszystko idzie nadspodziewanie łatwo; myślał, że długo będzie sprawdzany, zanim powierzą mu robotę. Stało się jednak inaczej. Opowieść młodego Niemca z Litwy, Hansa Klossa, który figurował w rejestrach zagranicznych agentów Abwehry, nie wzbudziła niczyich podejrzeń. Sposób, w jaki Hans Kloss wydostał się z łap bolszewików, był także całkiem wiarogodny, a konfrontacja z majorem Hubertusem, który kilkakrotnie widział Hansa Klossa w Kłajpedzie, a potem w Wilnie już po wkroczeniu Rosjan, także wypadła pomyślnie. Nieraz w duchu błogosławił Jakubowskiego, który kazał mu z fotografii rozpoznawać różnych ludzi, który zmusił go, by nauczył się na pamięć twarzy wszystkich ludzi, z którymi stykał się prawdziwy Hans Kloss, a których zdjęcia udało się radzieckiemu wywiadowi zdobyć. Właściwie nie mam się z czego cieszyć, pomyślał; zaczął się na coś przydawać Jakubowskiemu dopiero dwa miesiące temu, przedtem, jako elew oficerskiej szkoły Abwehry, gdzie skierowano go ze względu na znajomość języków rosyjskiego i polskiego, i rozeznanie w problematyce radzieckiej, mógł być obserwowany. Zresztą jakież cenne dla wywiadu informacje mógł zdobyć uczestnik przyspieszonego kursu szkolenia oficerów Abwehry. Skierowano go na ten przyspieszony kurs, ponieważ Hans Kloss skończył tajną niemiecką podchorążówkę w Kłajpedzie jeszcze za czasów litewskich, a także dlatego, że rosyjski front potrzebował ciągle nowych oficerów. Po sześciu miesiącach szkolenia w zwalczaniu nieprzyjacielskich agentur leutnant Kloss skierowany został do tego właśnie rosyjskiego miasteczka w charakterze oficera Abwehry przy sztabie dywizji. W pięć dni później, gdy przechodził koło spalonej bóżnicy, młoda kobieta w filcowych butach wymieniła hasło. Odpowiedział jej, zaskoczony szybkością, z jaką wywiad go odnalazł, i otrzymał polecenie zgłoszenia się do krawca Worobina. Przyszedł z pierwszym meldunkiem — będzie go zawsze pamiętał. Dotyczył liczby rannych i zabitych w niedawno stoczonej bitwie. Informacji dostarczyła mu Marta, którą właśnie poznał i która nie mogła się z nim spotkać z powodu nawału pracy w szpitalu. Doktor Marty Becher zazdroszczą Klossowi wszyscy oficerowie dywizji. Kloss sam był zaskoczony, jak łatwo dziewczyna przylgnęła do niego. Pierwszą informację w każdym razie jej zawdzięczał — rozgrzeszył się przed sobą.

Wszedł do budynku szkoły, gdzie mieścił się sztab dywizji, zameldował się swemu dowódcy dywizji pancernej, pułkownikowi Helmuthowi von Zanger.

— Jak zwykle punktualny co do sekundy — powiedział z uznaniem pułkownik. — To wielka zaleta u młodego oficera — zwrócił się do grubego szefa sztabu, który kreślił na rozłożonej przed sobą mapie jakieś strzałki, używając na przemian raz czerwonego, raz niebieskiego ołówka. Tamten pokiwał głową bezmyślnie, a sturmfuehrer Stedtke, którego czarny mundur SD odcinał się od zgniłej zielem innych mundurów oficerskich, uśmiechnął się ironicznie.

— Ponieważ jesteśmy w komplecie — powiedział von Zanger — możemy zaczynać. Siadajcie, panowie. — Rozpostarł przed nimi mapę, usłużnie podsuniętą przez tłustego szefa sztabu. Dziewięciu oficerów pochyliło się nad nią.

— Nasze uderzenie — pułkownik powiódł trzcinką po linii skreślonej przez szefa sztabu — skierujemy tu, rejon wsi Kamieniuszki. Rozpoznanie wykazało, ze w tym miejscu możemy się spodziewać najsłabszej obrony. Zadanie jest następujące: uderzyć wszystkimi siłami dywizji i przerwać bolszewickie umocnienia na niewielkim odcinku. Zagon pancerny musi się wedrzeć dwadzieścia, dwadzieścia pięć kilometrów w głąb obrony nieprzyjaciela i oprzeć się o miasteczko Szepielnikowo. Tam dokonuje manewru, zmienia kierunek marszu pod kątem prostym, skręcając na północ. Po dalszych piętnastu, dwudziestu kilometrach następuje spotkanie z 33 dywizją pancerną. W ten sposób w ciągu ośmiu do dziesięciu godzin przerywamy front bolszewicki na odcinku mniej więcej czterdziestu kilometrów. Korzystając z dezorganizacji przeciwnika, podciągamy zaopatrzenie. W tym czasie drugi rzut niszczy siłę żywą nieprzyjaciela, przeczesując teren workowatego zagłębienia. Oczywiście warunkiem powodzenia przedsięwzięcia jest całkowite zaskoczenie. Pamiętajcie, panowie, że mamy rok czterdziesty drugi, że to nie lato zeszłego roku. Bolszewicy zdołali się już nieco otrząsnąć i usiłują zmontować obronę na linii rzeki Kamienica. Tylko niespodziewane, zmasowane uderzenie pozwoli nam wypełnić postawione przez dowództwo korpusu zadanie. Czy wszystko jasne? Czy któryś z panów oficerów ma jakieś pytania? — Pułkownik zdjął okulary, przecierał je skrawkiem irchy, błądząc po ich twarzach mętnym wzrokiem krótkowidza.

Oczywiście leutnant Kloss miałby pytanie do pułkownika von Zanger, ale właśnie on nie może o nic zapytać. Dobrze byłoby znać dokładny termin uderzenia, ale i tak informacja ma duże znaczenie. Na szczęście dowódca trzeciego pułku wyręcza Klossa, zadając to pytanie. Idzie mu o termin planowanego uderzenia. Rzecz w tym, że znaczna część dział pancernych jego pułku poddawana jest okresowemu przeglądowi, który będzie można zakończyć najwcześniej jutro.

— Zdąży pan — uspokoił go szef sztabu. — Termin jest siódmego, to znaczy pojutrze, godzina 4.30 rano. Oczywiście dowódcy poszczególnych odcinków otrzymają zalakowane koperty, które będą mogli otworzyć dopiero po północy. Przegrupowanie musi nastąpić w ciągu trzech — czterech godzin przed świtem, aby zaskoczenie było kompletne.

— Nie ma żadnych pytań? — włączył się pułkownik. —Więc to wszystko, jeśli idzie o sprawy operacyjne. A teraz sturmfuehrer Stedtke poinformuje panów o krokach podjętych w celu zapewnienia bezpieczeństwa na tyłach.

— Dziś wydałem — Stedtke powoli wstaje z krzesła —rozporządzenie dotyczące obowiązku zgłaszania się młodzieży w celu wyjazdu na roboty do Niemiec. Termin natychmiastowy. Oczywiście nie liczę, że zjawi się zbyt wielu chętnych, więc od jutra spróbujemy ochotników poszukać. Znajdziemy ich, choćby poukrywali się w mysich dziurach...

Pułkownik von Zanger ziewnął, dyskretnie zasłaniając sobie usta dłonią. Przez chwilę Kloss spotkał się z nim wzrokiem. Pułkownik był znudzony, najwyraźniej znudzony gadaniną Stedtkego.

5

Kloss leżał wygodnie rozciągnięty na kanapie pod makatką z frędzlami i myślał, jak niewiele trzeba, by ten zwykły, biurowy pokój uczynić drobnomieszczańskim gniazdkiem w najlepszym bawarskim stylu. Ta koszmarna makatka, nie wiadomo skąd wyciągnięta etażerka na cienkich nóżkach z jedną jedyną książką „Mein Kampf”, bo drugą książkę, „Vademecum lekarza frontowego”, przed chwilą przeglądał, a teraz podłożył ją pod głowę. Na najwyższej półeczce etażerki siedem porcelanowych słoni, najmniejszy był wielkości palca, a największego Kloss nie mógłby zmieścić w dłoni. Czy Marta wozi to wszystko ze sobą? Przerzucają ją przecież nieustannie, dzieli los oficerów frontowych, a dźwiganie tego szkaradzieństwa jest przecież nonsensem.

Spojrzał na staromodny aparat telefoniczny z korbką, zawieszony na ścianie, zdziwił się, dlaczego jeszcze nie dzwonią, zostawił przecież numer Marty Becher dyżurnemu podoficerowi sztabu. Przyszedł tutaj, chociaż domyślał się, że Marty nie zastanie. Po ostatniej nocy Marta jeszcze nie wróciła do domu. Przechodząc obok nie otynkowanego gmachu, zamienionego na szpital przyfrontowy, widział stale nadjeżdżające ciężarówki, z których wyładowywano sztywnych i nieruchomych jak bele materiału żołnierzy Wehrmachtu. Wiedział więc, że Marta nieprędko się zjawi, on sam przecież meldunkiem o planowanym uderzeniu dostarczył jej roboty. Ale postanowił skorzystać z klucza, którego zazdrościli mu wszyscy oficerowie stacjonujący w tym miasteczku. Chciał być chwilę sam, wyciągnąć się na jej brzydkiej, acz wygodnej kanapie i przemyśleć ostatnie wydarzenia.

Mogło być na przykład tak — Kloss uśmiechnął się do obrazu, który wyrósł mu przed oczyma. — Tłusty szef sztabu siedzi w bunkrze na przednim skraju niemieckich pozycji. Nie można mu odmówić odwagi, nie należy do sztabowców starających się z dala obserwować przebieg zaplanowanych przez siebie operacji. Wtacza swe duże cielsko w miejsca najgorętsze, a mimo to zawsze ma piekielne szczęście. Od początku wojny nawet go nie drasnęło. Więc siedzi w tym wysuniętym do przodu bunkrze, miętosi w zębach zgasłe cygaro, nadsłuchuje chrzęstu gąsienic czołgów zajmujących pozycje wyjściowe, sunących powoli, bez świateł, kierowanych jedynie kolorowymi błyskami latarek elektrycznych. Szef sztabu wpatruje się w polowy telefon; za chwile powinien otrzymać meldunki o ukończonej koncentracji. Prawdopodobnie o 3.55 (Kloss usnął tej nocy dopiero o świcie i podobnie jak szef sztabu wpatrywał się w wolno biegnącą wskazówkę sekundnika), więc prawdopodobnie o 3.55 zadzwonił wreszcie ten telefon i szef sztabu dowiedział się o pełnej gotowości i o tym, że nie zauważono żadnego ruchu po stronie nieprzyjaciela. Być może nie zakończył nawet tej rozmowy, zagłuszyła ją kanonada, na pewno zapienił się, zaczął krzyczeć w słuchawkę, że każe rozstrzelać tego idiotę, który rozpoczął ogień za wcześnie, ale przerwał, bo poinformowano go, że to właśnie Iwan rozpoczął natarcie, że to salwy radzieckich czołgów i dział rozbijają w puch skoncentrowane oddziały pancerne, zaskoczone i przerażone.

Czy tak właśnie było? Tego się nigdy Kloss nie dowie. Gruby szef sztabu już nigdy nie pójdzie na przedni skraj obrony. O jego śmierci Kloss dowiedział się rano. Jedno jest pewne: niespodziewane radzieckie uderzenie całkowicie zdezorientowało Niemców, kilkanaście kilometrów terenu przeszło we władanie Rosjan, a najważniejsze, że plan opracowany gdzieś wyżej, w sztabie korpusu lub armii, nakazujący dywizji pancernej von Zangera przerwanie frontu, wziął w łeb, że 33 dywizja, która kilkadziesiąt kilometrów na północ ruszyła do natarcia, by połączywszy się z dywizją von Zangera stworzyć kocioł, sama znalazła się w okrążeniu.

Sprawa rozejdzie się szeroko, żołnierze długo pamiętają takie niespodzianki, trzeba sporo czasu, aby uzupełnić straty, poprawić morale wojska. Oczywiście będzie śledztwo, szukanie winnych, ale któż może podejrzewać Hansa Klossa o to, że to właśnie on przekazał datę i miejsce uderzenia, tym bardziej że właśnie Hans Kloss będzie jednym z tych, do których należy prowadzenie śledztwa w tej sprawie. Dlatego zostawił numer telefonu, bo wie, że nie minie go rozmowa z von Zangerem, że będzie się musiał gęsto tłumaczyć, zwalać winę na sztab korpusu albo armii, gdzie mógł nastąpić przeciek informacji, bo przecież pan pułkownik nie przypuszcza, że któryś z jego oficerów mógł okazać się zdrajcą...

— Nie zdrajcą, zdradę wykluczam — powiedział von Zanger w dwie godziny później. Stali przed nim wyprężeni, obaj ze Stedtkem. Kloss zaskoczony był opanowaniem i spokojem von Zangera. Spodziewał się wybuchu furii, bicia pięścią w stół, ale von Zanger był jak zwykle chłodny, spokojny, nieco znudzony. — Zdradę wykluczam — powtórzył — ale nie wykluczam gadulstwa.

— Wybaczy pan, pułkowniku — Stedtke skorzystał z chwili ciszy — ja nie mogę wykluczyć zdrady.

Pułkownik zdjął okulary, przetarł szkła skrawkiem irchy, zamrugał powiekami.

— Zostawiam panu wolną rękę, sturmfuehrer, w poszukiwaniu zdrajcy. Pozwoli pan jednak, że pozostanę przy swoim zdaniu, dopóki nie otrzymam dowodów, że wśród moich oficerów znalazł się człowiek, który sprzedał nieprzyjacielowi tak ważną informację. W każdym razie ta sprawa jest plamą na honorze naszej dywizji. Zmyć możemy ją tylko w walce, tylko pomyślnym rezultatem następnej operacji. Ale muszę mieć gwarancję, że taki wypadek się nie powtórzy. W kasynie oficerskim pracują Rosjanki, prawda? A może któryś z panów oficerów dopuszcza się — skrzywił się z niesmakiem — jakichś poufałości w stosunku do tych cudzoziemskich kobiet. Jedno słowo wygadane po pijanemu wystarczyło. Począwszy od dziś w kasynie mogą być zatrudniane wyłącznie Niemki i volksdeutschki. Bolszewicka agentura musi działać w pobliżu – założył okulary i przyjrzał się uważnie im obu.

— Wiemy o tym, panie pułkowniku. Wiemy nawet, że w mieście działa radiostacja. W mieście albo w najbliższej okolicy. Nasz nasłuch zdołał przechwycić meldunek nadany w pięć godzin, zwracam na to pańską uwagę, w pięć godzin po naradzie u pana pułkownika. Nie zdołaliśmy jej jeszcze rozszyfrować, ale to kwestia czasu. Niestety, nie nadeszły jeszcze obiecane auta radiopelengacyjne. Bez nich tylko przypadek może sprawić, że trafimy na ślad radiostacji. Oczywiście staram się pomóc przypadkowi. Od rana moi ludzie przetrząsają dom po domu. Staramy się ich wypłoszyć, ruszyć z miejsca, wtedy łatwiej będzie złapać.

— Proszę mi meldować o wszystkim. Oczywiście nie możemy wykluczyć możliwości, o której wspomniał leutnant Kloss, że przeciek informacji mógł nastąpić wyżej, ale zacząć trzeba od swojego podwórka. Pan, poruczniku — zwrócił się do Klossa — jest młodym oficerem o niewielkim doświadczeniu, nie ma pan za sobą ani kampanii polskiej, ani francuskiej. Myślę, że w tej sprawie powinien pan podlegać sturmfuehrerowi Stedtke, który jest doświadczonym oficerem.

— Rozkaz — powiedział Kloss. — Myślę, że mogę się wiele nauczyć od sturmfuehrera Stedtke. —Dostrzegł grymas Stedtkego i zły był na siebie, że nie potrafi rozgryźć, czy to uśmiech zadowolenia, wywołany połechtaną ambicją, czy ironia.

Ledwo wyszedł z budynku sztabu, mógł się naocznie przekonać, że Stedtke nie kłamał. Jego ludzie rzeczywiście nie próżnowali. Z niskiego, bielonego wapnem domu wyprowadzali właśnie trzech mężczyzn i dwie kobiety z rękami założonymi na kark. Pomyślał, że jedyną rzeczą, jaką mogą zrobić ukryci w pokoiku za sklepem krawca Worobina Jacek i Irena, to schować gdzieś głęboko radiostację i siedzieć na miejscu. Przy przetrząsaniu niemal wszystkich domów nie będzie czasu na szczegółową rewizję.

Skręcił wprawo. Tu też ludzie Stedtkego pracowali do spółki z żandarmami. Zatrzymywali przechodniów, obmacywali ich starannie, legitymowali, zaglądali do toreb i siatek. Jakaś kobiecina płacząc czołgała się po ziemi i zbierała porozrzucane kartofle, które wysypał jej z torby chudy, krostowaty żandarm, kilkunastu mężczyzn stało już z podniesionymi rękami, z twarzami zwróconymi w stronę muru. Byli to tylko młodzi mężczyźni, zauważył i pomyślał, że będą zapewne „ochotnikami” do pracy w niemieckich fabrykach. Przypomniał sobie swoją stocznię, obóz pod Królewcem i Pierre’a, którego nigdy już więcej nie zobaczył. Jakże chętnie by teraz z nim pogadał, podziękował za edukację. Ale nie wie nawet, czy tamtemu udała się ucieczka. Nie wiadomo, czy przespanie umówionej stacji nie było tym szczęśliwym trafem, który pozwolił mu wtedy umknąć.

Postanowił jednak wpaść do Worobina. Jednym szarpnięciem urwał guzik u płaszcza, żeby mieć pretekst do tej wizyty, skręcił w poprzeczną ulicę i dostrzegł Irkę uginającą się pod ciężarem walizy. Zdrętwiał. Szła pewnie, nie wiedząc, że za chwilę trafi na łapankę. Dobiegł do niej, gdy od rogu dzieliło ją ledwie parę kroków. Chwycił pod ramię, wziął walizkę z jej rąk, spojrzeniem rozkazał, by milczała. Zresztą po chwili zrozumiała wszystko. Pod murem stało już o kilka osób więcej. Wśród nich młode dziewczyny. A stara kobieta ciągle zbierała porozrzucane ziemniaki, plącząc się między długimi butami żandarmów i SS-manów.

Dopiero gdy minęli niebezpieczny punkt, zapytał patrząc w przestrzeń:

— Dlaczego bez rozkazu?

— Zaczęli plądrować naszą ulicę — powiedziała. — Jacek wziął szyfry i poszedł ogrodami. Uważaliśmy, że tak będzie lepiej. Kobiecie łatwiej się przemknąć. Oni szukają ludzi na roboty do Niemiec.

— Nie tylko — mruknął Kloss. — Oczyściliście lokal?

— Tak. Został rozładowany akumulator. Worobin miał go dobrze schować. Oni oboje są starzy, powinni im dać spokój.

Z wyciem klaksonu minęła ich półciężarówka z wielkim czerwonym krzyżem, właśnie wtedy, gdy skręcali w bramę na wpół zrujnowanego domu. W okienku na strychu bieliła się firanka. Dostrzegli to oboje.

— Jacek dotarł szczęśliwie. Bogu dzięki, wszystko w porządku — powiedziała dziewczyna. — To dobra melina. Za szafą jest przejście na strych sąsiedniego domu, a stamtąd piwnicami aż do rzeki. Dopóki nie skończy się ten bajzel, będziemy tu siedzieć.

— Dla mnie kiepski — powiedział Kloss. — Tu nie ma żadnego krawca, do którego mógłbym przyjść w sprawie przyszycia guzika albo zreperowania płaszcza. Na razie nic ciekawego, nadajcie tylko, że operacja się udała. Około trzystu zabitych, ponad tysiąc rannych, dużo uszkodzonego sprzętu. Nadawać możecie śmiało, jeszcze nie mają radiopelengu. Wpadnę, gdy będę miał coś ciekawego.

Kiwnął dziewczynie dłonią na pożegnanie, spostrzegł, że zdenerwowanie go opuściło. Był spokojny o los radiostacji.

Nie mógł wiedzieć, że w mijającej go półciężarówce Czerwonego Krzyża siedziała obok szofera doktor Marta Becher, że dostrzegła go akurat w momencie, gdy skręcając w stronę opuszczonego domu mówił coś do swej towarzyszki, pochylając się ku jej twarzy.

6

Pułkownik podniósł głowę znad rozłożonych papierów, zapalił cienkiego papierosa, podsunął paczkę Stedtkemu.

— Co mi pan przynosi, panie sturmfuehrer?

— Chciałem panu zameldować, pułkowniku, że akcja specjalna dobiega końca. Trzystu sześćdziesięciu robotników mogę już teraz odesłać do Rzeszy.

— Czuć dymem. Podobno pańscy ludzie spalili parę ulic?

— Sam pan pułkownik wie, że gdzie drwa rąbią...

— Szczerze mówiąc, nie jestem przekonany, że to najlepsza metoda pozyskania sobie miejscowej ludności i uspokojenia zaplecza. Ma pan trzystu sześćdziesięciu młodych ludzi, drugie tyle zapewne wymknęło się. Pójdą do lasu, wzmocnią partyzantów.

— Mam wyraźne instrukcje — Stedtke skrzywił się z politowaniem. – Reichsfuehrer Himmler i najwyższe czynniki w państwie...

— Wiem, wiem — uciął pułkownik — nie musi mnie pan informować. — Pewność siebie tego niskiego funkcjonariusza aparatu bezpieczeństwa działała mu na nerwy. Nie cierpiał Stedtkego, choć potrafił to ukryć starannie. — Co z naszą sprawą?

— Mój zwierzchnik, sturmbannfuehrer Mueller ze sztabu armii twierdzi, że przeciek informacji mógł nastąpić jedynie u nas.

— Szkoda — powiedział pułkownik. — Tym bardziej musicie się starać z Klossem, by znaleźć tego gadułę.

— Pan pułkownik ciągle mówi o gadule, tak jakby przypuszczał pan, że to tylko głupota albo nieostrożność.

— Powiedziałem już panu — pułkownik był rozdrażniony — że nie mogę podejrzewać żadnego z moich oficerów.

— Jest pan w szczęśliwszym położeniu ode mnie, ja muszę podejrzewać wszystkich.

— Więc i mnie?

— Sturmbannfuehrer Mueller kazał mi pana pułkownika wykluczyć z kręgu podejrzanych.

— Co? — powiedział cicho. Powoli wstał z krzesła, drżącą ręką zdjął okulary. — Pan śmiał zasięgać opinii? Pan się zapomniał, sturmfuehrer. Ja jestem dowódcą tej dywizji, przynajmniej na razie.

— Przepraszam, panie pułkowniku — powiedział Stedtke, ale w jego głosie nie było skruchy.

— Pan sam wspomniał o sobie, inaczej bym się nie ośmielił...

— Dość — uciął pułkownik. — Chcę mieć konkretne wyniki, a nie jakieś mętne przypuszczenia.

— Są dwa sposoby — powiedział Stedtke. — Podczas przetrząsania domów na Zarzeczu moi ludzie znaleźli rozładowany akumulator u jakiegoś starego krawca. Chłopak, który na to wpadł, był nie w ciemię bity, nie dał nic po sobie poznać, dla formalności wytrząsnął trochę pierza z pościeli, ale zostawił staruchów w spokoju. Mamy ten dom pod obserwacją – albo krawiec zaniesie akumulator właścicielom, albo ktoś się po niego zgłosi. Akumulator był niedawno używany. To jest jedyna droga dotarcia do agentury. Prawdopodobnie ta ich radiostacja, której poszukujemy, nadała informację udaremniającą naszą ofensywę. Wyciśniemy z nich, skąd mieli tę informację. Ale chciałbym prosić pana pułkownika o pomoc, bo tamta sprawa może potrwać dłużej. Chciałbym mianowicie, żeby pan pułkownik zorganizował w najbliższych dniach — jeśli to możliwe może nawet dzisiaj — naradę w tym samym składzie, co wówczas.

— Nie będzie kompletu — powiedział pułkownik i pomyślał o swoim grubym szefie sztabu. Jeszcze mu nie przysłano następcy. Nie lubi wokół siebie nowych twarzy.

— Szefa sztabu także wykluczyłem. Ale jeśli zdrajca jest wśród pozostałych, a na naradzie padną jakieś dane dotyczące następnego uderzenia, radiostacja zacznie grać. Będę szczęśliwy, jeśli pan pułkownik ma rację. Jeśli wśród naszych kolegów nie będzie zdrajcy.

— Jestem tego pewien — powiedział pułkownik. — W porządku, zorganizuję taką naradę. Jak się panu pracuje z Klopsem?

— Jeśli mam być szczery, nie jestem zbyt wysokiego mniemania o oficerach Abwehry. Ale to zdolny chłopak i stara się.

— Myli się pan — powiedział pułkownik. — Ja wierzę w Abwehrę. I będę wierzył dopóty, dopóki nie udowodni mi pan, że pańscy ludzie potrafią robić coś jeszcze poza paleniem synagog, rabowaniem sklepów, plądrowaniem domów. — Z nieukrywaną przyjemnością patrzył na ironiczny grymas na ustach Stedtkego. Chciał mu dopiec. Ten łajdak ośmielił się zasięgać informacji o nim, pułkowniku Wehrmachtu, synu majora i wnuku generała.

— Heil Hitler — powiedział Stedtke. Zabrzmiało to jak groźba.

7

Marta nie miała humoru tego wieczora. Żachnęła się, gdy ujął ją za rękę.

— Co ci jest, kochanie? — zapytał, jak umiał najserdeczniej, ale nic nie odpowiedziała; rozmowa nie kleiła im się zupełnie. Dopiero gdy wstał tłumacząc, że służba nie drużba, zapytała:

— Naprawdę masz służbę? Stedtke mi nic o tym nie mówił. Prawdę mówiąc, nie musiał wracać do sztabu. Nie wybierał się także do na wpół zrujnowanego domu, w którym ukryli się Irena z Jackiem, po prostu inaczej wyobrażał sobie ten wieczór i dziwny nastrój Marty nieco go rozstroił. Zaskoczyła go informacja, że Marta rozmawiała o nim ze Stedtkem. Czyżby to coś znaczyło?

— Pytasz Stedtkego o rozkład moich zajęć — powiedział swobodnie. — Czy nie prościej zapytać mnie?

— Był u mnie dziś w szpitalu, rozmawialiśmy.

— Przesłuchiwał cię?

— Możesz to i tak nazwać. Uważam, że moim obowiązkiem jest udzielać wszelkiej pomocy oficerowi służby bezpieczeństwa. Pytał, czy nie dostrzegłam czegoś podejrzanego w zachowaniu...

— W moim zachowaniu? — nadał swemu głosowi ton niemal żartobliwy.

— Nie tylko. Pytał ogólnie, o wszystkich. Dlaczego miałby pytać akurat o ciebie?

Czyżby z powodu tego przesłuchania była w złym nastroju? — zastanowił się. — A może

Stedtke jednak pytał ją o mnie? Oczywiście zobowiązał ją do milczenia. Czyżby Stedtke go o coś podejrzewał? — Usiłował wyobrazić sobie, co mogłoby naprowadzić sturmfuehrera SD o wiecznie skrzywionych ustach na trop jego prawdziwej roli. Nie dostrzegał niczego. Ale jeśli Stedtke wypytywał naprawdę o wszystkich? Potwierdzało to podejrzenie Klossa, że zorganizowana ad hoc narada u von Zangera, narada, na której brakowało jedynie szefa sztabu, była pułapką zastawioną na któregoś z oficerów. Czy na któregoś, czy na niego? Czy Stedtke szuka po omacku, czy zdołał już coś wywęszyć? Jedno jest pewne, Kloss nie może w ciągu najbliższych paru dni pójść do zrujnowanego domu, gdzie znalazła schronienie radiostacja.

— Ale nie powiedziałam mu o swoich podejrzeniach — dobiegł go głos Marty.

— O jakich podejrzeniach? — nie zrozumiał.

— Wiesz sam, nie udawaj, widziałam cię z nią. Kto to był?

— Nie wiem, o kim mówisz — powiedział, choć wiedział doskonale. Gdzie go mogła widzieć z Ireną? — myślał gorączkowo i zdrętwiał z przerażenia, bo przypomniał sobie właśnie mijający ich samochód Czerwonego Krzyża w momencie, gdy skręcali w stronę zrujnowanego domu.

— Wiesz dobrze! – wybuchnęła. — Jeśli chcesz, żebyśmy się rozstali, proszę bardzo! Ale nie zniosę oszukiwania! Co to za dziewczyna?

— Rozumiem — powiedział ze śmiechem, jakby teraz dopiero sobie przypomniał. — Myślisz o tej dziewczynie, której pomogłem dźwigać ciężką walizkę. Pierwszy raz widziałem ją na oczy.

— Czy każdej napotkanej kobiecie pomagasz nosić walizki?

— Żal mi się zrobiło. Ta walizka była dla niej stanowczo za ciężka.

— Kto to był?

— Mówiłem już, nie wiem. Rosjanka, ale zna niemiecki.

— Rozmawiałeś z nią. Ładna.

— Jesteś od niej trzy razy ładniejsza — przytulił ją do siebie. — Słuchaj, głuptasie – nadał swemu głosowi ton dobrotliwy — nie istnieją dla mnie żadne kobiety poza Martą Becher. – Nie musiał udawać szczerości, to była prawda. Nie zauważył nawet, że Irena jest ładna, dopiero teraz to sobie uświadomił.

— O, Hans — powiedziała. Chciała takiego wyjaśnienia, chciała usłyszeć, że jest jedyną kobietą dla Klossa. — Stedtke cię nie lubi — powiedziała mu w godzinę później, gdy leżeli przytuleni na kanapie pod makatką z frędzlami, podglądani przez portret fuehrera, zawieszony nad makatką. — A wiesz, dlaczego cię nie lubi? Bo jest zły, że wybrałam ciebie, a nie jego.

— Zapewne — powiedział Kloss. Wcale go nie ucieszyło, że sturmfuehrer Stedtke me darzy go sympatią. Chętnie by mu oddał Martę, gdyby mógł usposobić go do siebie życzliwiej.

Wracając od Marty jeszcze raz myślał o przesłuchaniu, o wypytywaniu jej przez

Stedtkego. W połączeniu z informacją, że Stedtke go nie cierpi, me było to wesołe.

Nagle drgnął. Zobaczył coś, co go przeraziło. Ulicą, blisko ścian domów, szła, rozglądając się na boki, kobieta w kraciastej chustce. Widział ją parę razy — to była żona Worobina. Ale nie to go przeraziło. Kloss zobaczył to, czego ona nie dostrzegała. Była śledzona. Facet w nasuniętym na oczy kaszkiecie znany był Klossowi z widzenia jako jeden z najzręczniejszych ludzi Stedtkego. Kloss wiedział, że Irka jest wnuczką Worobinowej. Co ona niesie w tej torbie? Jedzenie dla wnuczki, czy — przypomniał sobie nagle, dostrzegając wypychający torbę zarys prostopadłościanu — pozostawiony akumulator?

Drgnął, gdy zapiszczały hamulce tuż za nim. Odwrócił się.

— Marta? — Nie ukrywał zdziwienia. — Przecież miałaś nie wychodzić z domu.

— Przywieźli rannych z jakiejś strzelaniny. Siadaj, podrzucimy cię do domu.

Zdecydował się w jednej chwili. Samochodem będzie szybciej niż Worobinowa i jej anioł stróż. Musi ich ostrzec. Co za lekkomyślność dawać tej staruszce adres meliny.

— O czym myślisz, Hans?

— Jestem śpiący i zmęczony.

— Ja też — powiedziała uśmiechając się do wspomnień sprzed godziny.

— Zatrzymaj się tutaj — powiedział do szofera — przejdę piechotą.

— Podrzucimy cię pod dom, jeśli jesteś zmęczony. Najpierw Fritz zawiezie mnie do szpitala, a potem...

— Nie, wolę się przejść.

Spojrzała na niego podejrzliwie. Nie miał czasu pomyśleć nawet, że parę godzin temu zrobiła mu scenę zazdrości o dziewczynę, którą prowadził tymi ulicami. Wyskoczył z wozu, przebiegł jezdnię, skręcił w przecznicę. Rozejrzał się, ale nie dostrzegł nic podejrzanego. Dom nie był chyba obstawiony. Wolnym krokiem przeszedł podwórze, ale na schodach zaczął biec. Zastukał w umówiony sposób. Otworzyła mu Irena z rozpuszczonymi włosami. Myła właśnie głowę, urządziła także przepierkę, bo na sznurze suszyła się bielizna. Jacek spał przykryty kożuchem po głowę.

— Zmywajcie się — powiedział od drzwi. — Budź go i uciekajcie. Idzie tutaj Worobinowa. Jest śledzona. Nie ma czasu...

Nie skończył jeszcze, gdy rozległo się ciche pukanie. Kobieta w kraciastej chustce stała w progu. Prawie jednocześnie usłyszeli pisk hamulców zatrzymywanego samochodu. Kloss podszedł do okienka, zobaczył wysypujących się SS-manów, a potem gramolącego się z kabiny Stedtkego. Poznał go nawet z tej wysokości. Cały czas jechali za śledzoną kobietą, czy agent zdążył ich zawiadomić? To teraz nie miało znaczenia. Idiotycznie wypchana torba z rysującym się kształtem akumulatora ślepego naprowadziłaby na ślad. Ale to teraz także nie miało znaczenia. SS-mani wpadli już do sieni. Nadjechała druga ciężarówka, tym razem z żandarmami. Otaczali dom. Chyba walenie okutych butów o stopnie schodów obudziło Jacka. Zerwał się, ubrany jedynie w kąpielówki, chwycił leżącego na podłodze Bergmana. Drugą ręką usiłował ściągnąć wiszącą na poręczy łóżka koszulę. Zrozumiał, co się święci. Także Irka, mocująca się z drzwiami szafy, wszystko już wiedziała. Tylko babcia Worobinowa, wyjmując z torby przykryty ziemniakami ów nieszczęsny akumulator, zdawała się niczego nie pojmować.

— Spal szyfry — powiedział Kloss. Nie wiadomo dlaczego przypomniało mu się pożegnanie z Jakubowskim. Kto inny będzie ci musiał pokazać Warszawę — pomyślał. — Spal szyfry — powtórzył głośniej — my spróbujemy ich zatrzymać.

Jacek uchylił drzwi, odbezpieczył granat i cisnął w stronę narastającego łomotu kroków. Toczył się wolno, te trzy sekundy trwały bardzo długo. Gdy wreszcie rozległ się wybuch, od impetu poleciały drzwi. Równocześnie z Jackiem Kloss puścił serię wprost w te wybite drzwi. Kątem oka dostrzegł, że babcia Worobinowa z kartoflem w dłoni pochyliła się w jakiejś nienaturalnej pozycji. Poczuł za sobą swąd dymu, pomyślał, że Irena pewnie pali szyfry. Dopiero po chwili uświadomił sobie, że dym idzie od schodów.

Chcą nas wykurzyć dymem — pomyślał — ale przedtem paru wykończymy.

Zabić ich jak najwięcej — to jedyne co im pozostało, Jackowi i jemu. Nie — tylko jemu. Jacek już od paru chwil leżał nieruchomo. W tych kąpielówkach wyglądał jak na plaży, jakby chciał sobie opalić plecy.

8

Stedtke nawet nie usiłował ukryć triumfu. Położył na biurku pułkownika teczkę z napisem „Hans Kloss”.

— Jak to było?

Stedtke przysunął sobie krzesło, usiadł bez pytania. Pułkownik nie zareagował. Podsunął mu szkatułkę z papierosami o długich ustnikach.

— Ten dom był obstawiony. Mój człowiek za nią szedł. Napotkanemu żandarmowi kazał mnie zawiadomić. To wszystko.

— Nie o to pytałem. Nie interesuje mnie policyjna robota.

— Wiem. Pana pułkownika interesuje ten wzorowy, zawsze punktualny oficer.

Pułkownik milczał. Stedtke uśmiechnął się jak zwykle ironicznie. Nie powie przecież temu półślepemu ramolowi, że nie miał pojęcia, jaka zdobycz wpadnie mu w ręce. Kiedy podjechali pod tę ruderę, kiedy posłał swoich ludzi do wnętrza, a żandarmom kazał otoczyć pół ulicy, kiedy stamtąd, z góry padły pierwsze strzały, nie przypuszczał, bo nie mógł przypuszczać, że do jego ludzi, do niego wreszcie, strzela człowiek w niemieckim mundurze porucznika Abwehry. I wtedy ktoś chwycił go za ramię. Chciał odtrącić tę rękę, ale dostrzegł, że stoi za nim Marta Becher.

— Co pan robi? Proszę przestać! Niech skończą strzelać, panie sturmfuehrer! Przecież tam jest Hans!

Niewiele mógł zrozumieć z jej bezładnych słów. Jakaś dziewczyna, Hans Kloss z jakąś dziewczyną, potem ona go podwiozła, był zdenerwowany. Zatrzymała samochód i zobaczyła, że znowu wchodzi do tego domu, chociaż jej przysięgał, że tamtą dziewczynę widział pierwszy raz na oczy...

— Wiem — powiedział Stedtke — od początku wszystko wiedziałem. Ale dla pani gotów jestem wiele zrobić. Chce pani, żebyśmy tego agenta powiesili? Ja też mam ochotę wziąć go żywcem. Przerwać ogień! — krzyknął.

Z okna klatki schodowej i ze strychu wydobywały się kłęby dymu. Stedtke zrolował gazetę i krzyknął przez tubę:

— Nie masz żadnych szans, Kloss! Dom jest otoczony. Daję ci pięć minut czasu!

Zamiast odpowiedzi seria pistoletu zadzwoniła o blachę błotnika. Stedtke odskoczył jak oparzony, odciągnął Martę. Jakiś SS-man przejechał serią wzdłuż rynny.

— Stój — wrzasnął Stedtke. — Weźmiemy go żywcem! Jeśli nie wyjdzie za pięć minut, uwędzimy go! Przygotować świece dymne i maski przeciwgazowe.

— Panie sturmfuehrer — powiedziała Marta — ja nie wierzę. To niemożliwe, żeby Hans...

— Z panią jeszcze pogadam — skrzywił usta. Spojrzał na zegarek. — Za minutę ruszycie. — Wyrwał maskę gazową jednemu z SS-manów, naciągnął ją sobie na twarz. Chciał być przy tym.

W domu panowała cisza. Wbiegli do sieni. SS-mani skradając się pod ścianami, Stedtke środkiem, z pistoletem gotowym do strzału. Na podeście pierwszego piętra usłyszeli odgłos wybuchu. Padli instynktownie, ale odłamki do nich nie dotarły. Granat musiał wybuchnąć wyżej. Stedtke zląkł się, że nie ujrzy Klossa żywym. Rzucił się naprzód. Przeskakiwał po trzy stopnie naraz. Na stryszku było ciemno, kłęby czarnego dymu wypełniały ciasne pomieszczenie. Dopiero po kilku chwilach dostrzegł ciało człowieka leżącego tuż za progiem. Granat musiał mu się rozerwać w rękach na wysokości twarzy, bo zamiast głowy człowiek w mundurze leutnanta Wehrmachtu miał krwawy strzęp.

— Zdążył — powiedział Stedtke. — Sam wymierzył sobie sprawiedliwość.

SS-mani przetrząsali stryszek. Obok zwłok niemieckiego oficera ułożyli porządnie martwe ciało jakiejś dziewczyny i starej kobiety w kraciastej chustce. Staruszka miała otwarte, jakby zdziwione oczy. W kącie, obok rozerwanej granatem radiostacji, dopalały się jakieś papiery. Któryś z SS-manów rzucił się w tę stronę, żeby wyciągnąć coś z ogniska, ale poruszony stos buchnął żółtawym płomieniem, niemal oślepiając gorliwego SS-mana.

Oczywiście Stedtke nie może pułkownikowi von Zanger powiedzieć, jak było naprawdę. SD jest czujna, SD wie wszystko.

— Zwracam panu uwagę, pułkowniku — skrzywił usta —że agent ulokował się właśnie w Abwehrze i tylko czujność służby bezpieczeństwa umożliwiła jego likwidację. Obergruppenfuehrer Heydrich zażądał specjalnego raportu w tej sprawie.

Von Zanger przerzucał dokumenty w teczce. Życiorys i ankieta personalna, opinie ze szkoły, zeznanie Marty Becher, stwierdzające identyfikację zwłok i raport sturmfuehrer Stedtke. Zamknął teczkę.

— No cóż — powiedział — chyba już teraz mogę panu pogratulować awansu. Podejrzewał go pan?

— Miałem go na oku od początku, panie pułkowniku. Podobno był sprawdzany wielokrotnie w szkole Abwehry, ale nas w SS uczono, że wierzyć nie należy nikomu. Mam nauczkę, że szczególnie trzeba się przyglądać bardzo dobrym oficerom.

— Ad acta — powiedział pułkownik. — Nie chciałbym więcej wracać do sprawy tego człowieka, który od kilku miesięcy wodził nas za nos.

— SD nie pozwala się wodzić za nos.

— Kto by pomyślał! Był taki sympatyczny.

— Nordycki typ — zgodził się z nim Stedtke — zdecydowanie nordycki typ. Musiał mieć w sobie jednak trochę niemieckiej krwi, bo trzeba przyznać, że to była dobrze pomyślana i dobrze wykonana robota. Słowianie nie są do tego zdolni.

Von Zanger wpatrywał się w uśmieszek na ustach Stedtkego i zastanawiał się, czy facet kpi, czy naprawdę jest takim idiotą. Ale nie mógł tego rozstrzygnąć. Twarz Stedtkego z przylepionym na stałe do warg uśmieszkiem była dla niego zawsze zagadką.

9

Samolot przelatywał nisko nad linią frontu. Te PO-2 zawsze latają nisko. Niedostępne dla artylerii przeciwlotniczej, szybko umykające z zasięgu karabinów maszynowych małe samolociki zwiadowcze napędzają potężnego stracha niemieckim żołnierzom. Biorą się nie wiadomo skąd, znikają nie wiadomo gdzie, napełniają powietrze hałasem, podobnym do tego, gdy ktoś przejeżdża kijem po gęstym płocie. Ale ten PO-2 nie miał zadań zwiadowczych, nie przelatywał także nad linią okopów niemieckich dla siania paniki. Jego jedynym zadaniem było wziąć na pokład, jeśli pokładem można nazwać ciasne pomieszczenie za pilotem, tego człowieka otulonego kożuchem, o którym ani pilot, ani obserwator nic więcej nie wiedzą, poza tym, że ruszczyzna tego człowieka wskazuje, iż jest cudzoziemcem...

Blisko dwa tygodnie błąkał się po lesie, nim trafił na oddział partyzancki, który dzięki radiostacji miał łączność z „wielką ziemią”. Trafił, to zresztą niezbyt fortunne słowo, znaleźli go nieprzytomnego, głodnego, bez dokumentów. Kiedy po tygodniu odzyskał przytomność, zobaczył pochylone nad sobą brodate twarze, przypomniał sobie Jakubowskiego. Poprosił, aby zawiadomili sztab, że jest u nich J-23. Dowódca oddziału nie zadawał zbędnych pytań. Ten samolot to odpowiedź na jego meldunek.

Podchodzili powoli do lądowania. Staszek usiłował wyjrzeć przez okienko, ale nie mógł dostrzec nic poza czarną płaszczyzną lasu. A jednak samolot wylądował. Polowe lotnisko przyfrontowe było dobrze zamaskowane. Kiedy wygramolił się z „kukuruźnika” i uściskiem dłoni żegnał milkliwego pilota, podszedł do niego oficer w półkożuszku.

— Przesiadka — powiedział. — Drugi samolot już gotów, czekamy tylko na was.

Przespał całą drogę do Moskwy, potem powtórnie zdrzemnął się w samochodzie wiozącym go z lotniska. Podawano go sobie z rąk do rąk, nie zadając żadnych pytań. Myślał, że zawiozą go do hotelu, ale auto zatrzymało się przed jakimś gmachem biurowym.

— Pułkownik Jakubowski czeka na was — powiedział żołnierz w biurze przepustek.

Rzeczywiście czekał, choć pora była nocna. Posadził go w głębokim fotelu, podał dużą filiżankę kawy, do której nie żałował rumu.

— Opowiadaj — rozkazał, a gdy Staszek skończył swoją opowieść, powiedział: — Wypoczniesz, wydobrzejesz, a potem będziesz mógł pójść do polskiej armii, jak chciałeś.

— Wrócę — powiedział. — Postanowiłem, że wrócę. Tam przydam się bardziej.

— Dokąd wrócisz, oszalałeś? Jesteś spalony.

— Nie — powiedział. — Spalony został agent udający Hansa Klossa. Ale teraz może się  zjawić u nich prawdziwy Hans Kloss, którego bolszewicy więzili dotychczas, któremu udało się uciec, który pamięta, że zadawano mu masę idiotycznych pytań, dotyczących reumatyzmu ciotki Hildy, wspomnień z dzieciństwa, stosunków rodzinnych, któremu kazano sto razy powtarzać swój życiorys, uzupełniany tysiącem drobiazgów, który mc z tego nie rozumiał, ale opowiadał, ponieważ nie były to żadne tajemnice... Rozumiesz?

— Ty jesteś wariat, trzeba cię leczyć. Zanim pójdziesz do wojska, wyślemy cię do sanatorium. Twój system nerwowy.

Staszek spodziewał się tego. Nie ustępował. Świtało już za oknem, kiedy wymógł wreszcie na Jakubowskim przyrzeczenie dokonania eksperymentu. Przez kilkanaście dni będzie się przyglądał prawdziwemu Hansowi Klossowi, który siedzi nadal w więzieniu pod dobrą strażą. A potem, któregoś dnia, weźmie jego ubranie i pójdzie do tej celi jako Hans Kloss. Jeśli jego współtowarzysze niedoli niczego nie zauważą...

— Człowieku, oni siedzą z nim przynajmniej od roku, widzą go codziennie, to się nie może udać.

— Jeśli rozpoznają, że coś nie tak, zgadzam się na wszystko, nawet na sanatorium. Ale jeśli się uda, ty mi obiecasz...

— To niepojęte — powiedział Jakubowski. — To wybryk natury. Nawet timbre głosu macie identyczny. Ale to nie może się udać.

— Przyjmujesz warunki umowy? Jeśli nie rozpoznają mnie w celi, jeśli będą myśleli, że są z tym samym człowiekiem, to poświęcicie tych ludzi, pozwolicie im uciec z więzienia gdzieś w pobliżu frontu. Oczywiście ucieczkę zorganizuje Hans Kloss.

— Przekażę twoją prośbę generałowi. Jeśli ci się uda w tym więzieniu, poprę twoją prośbę.

W półtora miesiąca później wartownik wszedł do celi, w której siedziało czterech Niemców. Wywołał Hansa Klossa, który burknął do towarzyszy, że znów go wołają na to idiotyczne przesłuchanie. Poszturchiwany przez strażnika, dotarł do gabinetu naczelnika, gdzie siedział teraz Jakubowski. Strażnik zameldował się, stuknął obcasami i wyszedł, zastanawiając się, dlaczego pułkownik po jego wyjściu przekręcił w zamku klucz.

— No i co? — zapytał Staszek. — Siedzę już z nimi dziesięć dni. Obserwujecie mnie przecież. Ich reakcje także. Chyba się nie omyliłem?

— Generał — Jakubowski powoli nabijał fajkę — pozostawił decyzję mnie. Co mam zrobić?

— To, co obiecałeś. Co z nim? Bardzo się dziwił, że pozbawiliście go ubrania?

— On nie dziwi się już niczemu. Przez cały czas, kiedy byłeś tam, był przesłuchiwany. Wyciągnęliśmy z niego trochę szczegółów.

— Wiem, czytałem przesłuchania. Tak, jak kazałeś, odświeżyłem sobie w pamięci parę

fotografii. Najgorsze nie to, żeby zapamiętać, jak wyglądają ludzie, których nigdy nie

widziałem, tylko zapomnieć tych, których widywałem. Ale spróbuję.

— Wiesz, co ci grozi, wiesz, czym ryzykujesz, jesteś pełnoletni, nie mam prawa cię zatrzymywać. Twoja robota była pożyteczna. Ale pamiętaj, trzeci raz się nie zgodzę.

— Trzeciego razu nie będzie. Zrozum, wszystko jest logiczne. Był człowiek podszywający się pod Hansa Klossa. Zginął. Słyszałem, ukryty wtedy za ścianą, że Stedtke powiedział: „Nie żyje, sam wymierzył sobie sprawiedliwość” czy coś w tym rodzaju. A teraz zjawi się u nich prawdziwy Hans Kloss. Nie wpadnie im przecież do głowy, że możemy być takimi idiotami i posyłać spalonego agenta. To zbyt nieprawdopodobne na niemieckie głowy. W jednym musicie mi pomóc. Dotrzeć przez berlińską agenturę do centralnego archiwum, gdzie zapewne spoczywa teczka Hansa Klossa, i wymienić wszystkie dokumenty pisane moją ręką na inne, pisane przez kogo bądź, na wypadek badań grafologicznych.

— Ten rozkaz już poszedł. Pojutrze ewakuujemy to więzienie. Trzeba ustalić, w jakim momencie uciekniesz.

10

Przedzierali się tylko nocami. Sądząc z nadciągającej kanonady, front przebiegał najwyżej dwadzieścia kilometrów stąd. Znaleźli opuszczoną wieś. Tam postanowili poczekać. Lothar miał odmrożone stopy i Kloss przez ostatnie pięć kilometrów niósł go razem z Brunonem. Uznali, że opuszczona piwnica na skraju wsi będzie najbezpieczniejszym schronieniem. Bruno przeklinał pomysł ucieczki, ale humor mu się wyraźnie poprawił, gdy Hans znalazł w tej opuszczonej piwnicy puszkę konserw i słoik smalcu.

— Co byśmy bez ciebie zrobili, Hans? — powiedział Friedrich. — Kiedy dojdziemy do naszych...

— Nie — powiedział Kloss — poczekamy tu na naszych. Lothar by nie doszedł, a nasi są niedaleko. Musimy dotrwać.

Zagrzebali się w słomę. Lothar trochę majaczył, miał wysoką gorączkę. Kloss z Friedrichem i Brunonem ustalili, że poczekają dwa dni. Jeśli do tego czasu Niemcy nie zajmą opustoszałej wsi, spróbują się jednak przedrzeć.

I tak utytłanych w słomie wyciągnął ich nazajutrz patrol niemieckich fizylierów, postępujących za czołgami. Mrużyli oczy, wyprowadzeni na światło. Któryś z czołgistów napoił ich gorącą kawą z termosu, potem nadjechał opel jednego z wyższych oficerów. Cudem uratowanych Niemców, niedoszłe ofiary bolszewickiego barbarzyństwa, odwieziono do najbliższego miasta za frontem. Nakarmiono ich i napojono, dano jakieś ubrania, bo łachy, które mieli na sobie, były w strzępach, ale zaraz potem ubrany na czarno funkcjonariusz sprowadził ich na dół do piwnic zamienionych na cele. W celach zresztą było ciepło i czysto, gestapowiec się nawet trochę tłumaczył, ale Hans Kloss uspokajał współtowarzyszy w drodze do piwnicy, tłumacząc im, że tak musi być, ponieważ władze niemieckie muszą sprawdzić, czy wywiad bolszewicki nie nasłał im przypadkiem agentów.

Już tego samego dnia sturmbannfuehrer Mueller kazał ich przyprowadzić do siebie.

— Twierdzicie — powiedział — że uciekliście z sowieckiego więzienia i przedzieraliście się w stronę frontu.

— Mylnie pana poinformowano, panie sturmbannfuehrer — powiedział stukając obcasami Kloss. — Uciekliśmy z transportu ewakuacyjnego.

— Zachowuje się pan jak żołnierz — powiedział sturmbannfuehrer. Z przyjemnością patrzył na tego młodego, przystojnego mężczyznę, przyjmującego nienaganną postawę wojskową.

— Byłem żołnierzem — powiedział Kloss.

— Żołnierzem? — W głosie Muellera zabrzmiało niedowierzanie. — I trzymali pana w więzieniu, nie w obozie jeńców?

—To długa historia. Skończyłem tajną niemiecką podchorążówkę w Kłajpedzie jeszcze za czasów litewskich. Otrzymałem stopień leutnanta. Przed wkroczeniem bolszewików na Litwę otrzymałem rozkaz przeniesienia się do Wilna, ponieważ zostałem zwerbowany przez majora Hubertusa do pracy w Abwehrze. Otrzymałem numer wywoławczy HK—387. Niestety, nie zdążyłem rozwinąć działalności, ponieważ kiedy bolszewicy wkroczyli na Litwę, zostałem aresztowany wraz z całą rodziną, którą wywieziono gdzieś na wschód. Mnie udało się wymknąć z transportu, usiłowałem przejść granicę, ale zostałem schwytany. To było w marcu czterdziestego pierwszego roku. Złapali mnie jako cywila. Poddawali drobiazgowemu śledztwu, ale oczywiście nie dowiedzieli się ode mnie niczego.

— Pomówimy jeszcze o tym — powiedział sturmbannfuehrer. — Pańskie nazwisko.

— Hans Kloss.

— Hans Kloss? — powtórzył tamten. Gdzieś już słyszał to nazwisko, ale gdzie? Pamięta, że kilka miesięcy temu w związku z jakąś sprawą... Podniósł wzrok i spotkał się ze szczerym spojrzeniem młodego mężczyzny. Zauważył, że to nazwisko znane jest skądś sturmbannfuehrerowi.

— Może znał pan kogoś z mojej rodziny? Mój ojciec miał majątek na Litwie, ale nie wiem, co z nim teraz. Podobnie z matką i siostrami. W najlepszym razie — zasępił się — ścinają sosny gdzieś w tajdze. A może znał pan doktora Helmutha Klossa, mego stryja? Był przed wojną sędzią okręgowym w Królewcu.

— Głupstwo — powiedział sturmbannfuehrer, bo właśnie przypomniał mu się raport Stedtkego sprzed paru miesięcy. — Głupstwo — powtórzył. — Nazwiska panów? — zwrócił się do pozostałych.

— Lothar Beitz...

— Heinrich Vogel...

— Bruno Dreher... — odpowiadali kolejno.

— Moi panowie, każdy z was otrzyma teraz papier i przybory do pisania. Spiszecie drobiazgowo swoje życiorysy, ze szczególnym uwzględnieniem pobytu w Rosji. Poza tym każdy z was wypisze mi listę osób, które mogłyby stwierdzić jego tożsamość. Rozumiecie sami, że dopóki nie utwierdzimy się w przekonaniu, że wasze zeznania odpowiadają prawdzie, musicie być izolowani. Postaramy się zapewnić wam jak najlepsze warunki i maksymalnie skrócić okres oczekiwania. Dość już siedzieliście wwiezieniu.

W trzy dni później po raz nie wiadomo który czytał zeznania osadzonych w więzieniu czterech Niemców, którym udało się uciec z rąk Rosjan. Na jego biurku, obok zeznań tych ludzi i napisanych przez nich własnoręcznie życiorysów, leżała teczka, którą przysłano mu dziś rano z centralnego archiwum w Berlinie. Na teczce był napis gotykiem, wykaligrafowany starannie ręką sumiennego urzędnika ministerstwa wojny: „Hans Kloss”. Sturmbannfuehrer Mueller zapoznał się niedawno z zawartością tej teczki i z tym większą uwagą wczytywał się w zeznania tych czterech ludzi. Sam Hans Kloss rozszerzył tylko swoje zeznanie, złożone podczas pierwszego przesłuchania. Szczególną uwagę Muellera wzbudził ten fragment, w którym Kloss opisywał dziwne przesłuchania, prowadzone przez radzieckich oficerów. Pytano go o szczegóły z dzieciństwa, o jakieś nic nie znaczące spotkania. Kloss na przykład napisał, że przez kilka tygodni musiał opisywać wszystkich swoich kolegów gimnazjalnych.

Sprawy tych trzech pozostałych były znacznie prostsze. Lothar Beitz był kupcem żelaznym na Łotwie, miał sklep przy ulicy Dworcowej. Któryś z klientów zostawił u niego paczkę o nieznanej Beitzowi zawartości. Było to już po wkroczeniu na Łotwę Rosjan. NKWD przyszło w parę dni później, znalazło w paczce części radiostacji i osadziło go najpierw w miejscowym więzieniu, a potem przewiozło do Saratowa. Rosjanie podejrzewali go o kontakty z wywiadem niemieckim, ale tłumaczył w kółko, że nie znał zawartości paczki, co zresztą było prawdą. Żona Beitza mieszka prawdopodobnie w Norymberdze u swoich rodziców. Opuściła go w trzydziestym ósmym roku, nie żyli ze sobą dobrze, ale z pewnością potwierdzi jego tożsamość. Mueller kazał wysłać odpowiedni telegram i otrzymał odpowiedź, że Frau Beitz zjawi się w ciągu tygodnia.

Drugi, o nazwisku Heinrich Vogel, pracował w Borysławiu, był inżynierem naftowym. Po siedemnastym września złożył prośbę o pozwolenie powrotu do Niemiec, ale władze rosyjskie odmówiły mu powrotu, był im potrzebny i mieli w ręku jego kontrakt, zawarty jeszcze z polską spółką akcyjną, a przewidujący pracę w tej kopalni do czterdziestego drugiego roku. Ale w czterdziestym, po zwycięstwie nad Francją, kiedy w lwowskiej restauracji opijał z przyjaciółmi to zwycięstwo, zaczął przekonywać swych towarzyszy, że wkrótce Hitler ruszy na Rosję. Jeszcze tej samej nocy został aresztowany. Za wrogą propagandę i nienawiść do władzy radzieckiej, manifestowaną publicznie, otrzymał kilkuletni wyrok. Siedział w różnych więzieniach, był zadowolony, że nie przerzucono go do obozu gdzieś na północy, bo bał się zimna.

Jeśli idzie o Klossa, Beitz poznał go właśnie w więzieniu. Kloss już tam był, kiedy aresztowano Beitza. Przez kilkanaście dni siedział z nim w jednej celi, potem go przerzucono gdzie indziej, ale widywał go na spacerach. Wszyscy Niemcy w więzieniu mu współczuli, bo wzywany był codziennie na ciągnące się godzinami przesłuchania, do końca właściwie nie było wiadomo, czego od niego chcieli. Kiedyś przez parę dni opowiadał im o jakiejś swojej kuzynce. Radził się nawet współtowarzyszy, czy ma mówić prawdę...

Sturmbannfuehrer Mueller zaczął kartkować leżące przed nim papiery, chciał znaleźć protokół z przesłuchania Beitza, a właściwie fragment tego protokołu. Znalazł odpowiednią kartkę i przeczytał. „Pytanie: Czy w okresie między lipcem czterdziestego pierwszego roku a marcem czterdziestego drugiego widywał pan Klossa codziennie w więzieniu? Odpowiedź: Tak, z wyjątkiem paru dni, kiedy byłem w szpitalu więziennym, w październiku czy w listopadzie. W lipcu i sierpniu przebywałem z nim w jednej celi, a potem spotykałem go na spacerach albo na korytarzu więziennym. Pamiętam, że na Boże Narodzenie Hans był więźniem służbowym — roznosił jedzenie”.

Mueller potarł czoło, jakby ten gest mógł mu w czymś pomóc. Z teczki personalnej Hansa Klossa wynika niezbicie, że w Boże Narodzenie czterdziestego pierwszego roku był słuchaczem półrocznego kursu oficerów Abwehry. To znaczy nie Hans Kloss — poprawił się w myśli — tylko agent bezczelnie podszywający się pod Klossa. Porównał zeznanie człowieka o jasnym spojrzeniu, który czeka teraz na jego wezwanie dwa piętra niżej, w piwnicy, z życiorysem w teczce personalnej. Na pierwszy rzut oka można było stwierdzić, że tekstów nie pisała ta sama ręka.

Tak — pomyślał — charakteru pisma nie sposób zmienić.

W drzwiach stanął SS-man z kancelarii meldując, że przyszedł człowiek, na którego pan sturmbannfuehrer czeka. Wprowadził gościa do swego gabinetu, posadził go na fotelu za drzwiami, tak by w pierwszej chwili był niewidoczny, po czym kazał wezwać Hansa Klossa.

Wspinając się wąskimi schodami za SS-manem, Kloss domyślał się, co go czeka. Gdy przechodził przez parter i zobaczył półotwarte drzwi na podwórze, przy których nie było wartownika, poczuł nieprzepartą chęć ucieczki. Z trudem stłumił ją w sobie. SS-man otworzył drzwi do gabinetu sturmbannfuehrera, wpuścił Klossa i zamknął je za nim.

— Proszę siadać — sturmbannfuehrer wskazał Klossowi krzesło. I wtedy, gdy myślał już, że próba go dzisiaj ominęła, kiedy rozluźniony siadał na krześle, jak smagnięcie biczem podziałał na niego krzyk:

— Kloss! — krzyknął Stedtke. Wstał z fotela przy drzwiach i szedł w jego stronę.

Powoli odwrócił głowę.

— Rzeczywiście nazywam się Kloss. Cóż z tego? — Na jego twarzy nie drgnął nawet jeden muskuł. Zauważył, że Stedtke ma nadal dystynkcje sturmfuehrera. Więc nie dali mu nawet awansu — pomyślał — za zdemaskowanie wrogiej agentury.

— Podobny? — zapytał Mueller.

— To mało! Identyczny, chociaż... — zawahał się — profilem! — krzyknął. — Stanąć profilem! Sam nie wiem — powiedział do siebie. — Masz brata?

— Pan wybaczy, sturmfuehrer — powiedział Kloss. —Jestem niemieckim oficerem, nie przywykłem, żeby mnie tykano. Nie miałem zaszczytu pić z panem bruderszaftu. — Zauważył, że z ust Stedtkego zniknął na chwilę uśmieszek. Nie wiadomo, dlaczego sprawiło mu to satysfakcję.

— Przepraszam pana — wybąkał Stedtke — ale podobieństwo jest zdumiewające.

Mueller, który w milczeniu przysłuchiwał się tej scenie, podniósł słuchawkę telefonu i powiedział tylko:

— Wprowadzić.

Otworzyły się drzwi, stanął w nich stary, ostrzyżony na jeża mężczyzna, którego dziś w nocy wyciągnięto z łóżka, wsadzono bez słowa w samolot i przywieziono z Królewca aż tutaj. Kloss odwrócił się. Wahanie nie trwało dłużej niż pół sekundy.

— Stryj Helmuth! — zawołał.

— Hans! Chłopcze! Żyjesz! Myśmy cię już opłakali. Co z matką? Z rodzicami? Z siostrami?...

— Później — powiedział Mueller. — Później odświeżycie wspomnienia. Zechce pan, doktorze Kloss, poczekać na bratanka. Będzie przez kilka godzin zajęty.

Więc udało się. Przynajmniej na razie. Zainscenizowali to sprytnie. Dwa strzały kolejno, zawsze w momencie, kiedy był rozluźniony. Docierały do niego pojedyncze słowa wyjaśnień Muellera. Udawał, że słucha uważnie opowieści o tym, jak bolszewicki agent wcielił się w jego postać. Poczekał na moment, w którym powinien wszystko zrozumieć. Skrył twarz w dłoniach, jakby przygnieciony niespodziewanym ciosem.

— Ktoś bardzo do mnie podobny zszargał moje dobre imię — powiedział. – Rozumiem nareszcie cel tych wielogodzinnych przesłuchań, kiedy opisywałem furmana wiozącego mnie ze stacji do domu moich krewnych albo mówiłem o kamieniach przydrożnych i sukniach mojej matki. Panowie — powiedział — nie wiem, jak mam przysięgać...

— Dawno pan nie był w ojczyźnie, Kloss — na usta Stedtkego wrócił już zwykły uśmieszek. — Dużo się zmieniło. Nas teraz już nie przekonują przysięgi. Mamy aparat, najlepszy na świecie aparat do wykrywania kłamstwa. Nazywa się SD. Nas nie można oszukać. Dlatego pańskiego sobowtóra zlikwidowaliśmy bez trudu.

— Panowie — zwrócił się do nich Kloss — wierzę, że SD i tym razem nie zawiedzie. Kiedy przekonacie się, że to ja jestem Hansem Klopsem, proszę o skierowanie mnie na front wschodni. Choćby w charakterze prostego żołnierza. Muszę się pomścić, zmyć plamę z nazwiska.

— Pańskie wykształcenie, znajomość Rosji, języka naszych wrogów, bo podał pan przecież, że oprócz rosyjskiego posługuje się pan biegle polskim, przydadzą się niemieckiej ojczyźnie. Proszę — Mueller pokazał mu jakiś papier — oto wniosek o przywrócenie panu stopnia oficerskiego. Abwehra potrzebuje ludzi takich jak pan. Nie wróci pan już do więzienia, leutnant Kloss. W oczekiwaniu na załatwienie wniosku i przydział służbowy zamieszka pan w naszym hotelu... Zresztą jestem zupełnie pewien, że wniosek będzie załatwiony pomyślnie. Najlepszy dowód, że kazałem przygotować dla pana oficerski mundur leutnanta. Oddaję pana pod opiekę sturmfuehrera Stedtkego. Cieszę się, poruczniku Kloss, i serdecznie gratuluję.

Przyglądał się sobie w lustrze. Znów w mundurze. Czy nie za łatwo? Czy koniec tych prób? Musi być czujny. Musi być szczególnie czujny teraz, w najbliższych dniach. A co znaczyło spojrzenie, jakie wymienili ze sobą Stedtke i Mueller? A może mu się przywidziało? Może jest przewrażliwiony?

— Jest pan gotów, poruczniku? Możemy jechać? — zapytał Stedtke.

— Tak. Chcę jak najszybciej porozmawiać ze stryjem. Czeka na mnie w hotelu.

Wiozące ich auto zatrzymało się przed pretensjonalnym portalem. Stedtke puścił go przodem. Kloss wszedł do hallu i zobaczył ją natychmiast. Stała naprzeciw wejścia wpatrzona w niego bez słowa. Dopiero, gdy minął ją obojętnie, zawołała:

— Hans!

Rozejrzał się, jakby szukał kogoś znajomego, a wtedy ona powtórzyła to imię.

— Pani mnie wołała? — dotknął dłonią daszka czapki. —Rzeczywiście mam na imię Hans.

— Jestem Marta Becher. Nie poznajesz... nie poznaje mnie pan? — poprawiła się niepewnie.

— Pani wybaczy, to jakaś omyłka.

Usłyszał za sobą rechot. Odwrócił się i po raz pierwszy w życiu zobaczył Stedtkego śmiejącego się, naprawdę się śmiejącego. Stedtke podszedł do Marty, otoczył jej plecy ramieniem, drugą ręką pogłaskał ją po policzku.

— Przestaję od dziś wierzyć w instynkt kobiecy. Nabrałaś się, co?

Ukłonił się, przeprosił, że musi już iść, że chce jak najszybciej zobaczyć się ze stryjem. Biegł po schodach, przeskakując po kilka stopni. Było mu lekko.

Odziedziczył ją pewnie po mnie, powinien być zadowolony, że tamten nie wrócił — pomyślał. — Daj im Boże szczęście. Chociaż czy odziedziczenie dziewczyny po polskim agencie nie hańbi czasem rasy? — zachichotał w duchu.

Wiedział, że wszystko się udało. Wyobraził sobie minę Jakubowskiego, gdy otrzyma wiadomość, że J-23 znowu nadaje.

PARTIA DOMINA

1

„Zadanie jest niebezpieczne i wyjątkowo trudne”. Szyfrogramy otrzymywane z centrali brzmiały na ogół lakonicznie, ale ten, polecający Klossowi wyjazd do Wrocławia, kończył się właśnie takim zwrotem.

Był grudzień 1942 roku. Armie niemieckie utknęły pod Stalingradem, komunikaty Oberkommando der Wehrmacht formułowano dość niejasno, niewielu jednak obywateli tysiącletniej Rzeszy wiedziało już, że dywizje Paulusa są bezpowrotnie stracone. Wojna zbliżała się do punktu zwrotnego i szalała ze wzmożoną zaciekłością, gazety całego świata wyliczały poległych w walkach powietrznych, morskich i lądowych. Codziennie wymieniano wsie i miasta w Rosji, Afryce, Grecji. Nikt jednak nie podawał komunikatów z frontu, na który posłano Klossa. Tu walki toczyły się w ciszy; potem, w tajnych sztabach, wykreślano nazwiska poległych i chowano rejestry na dnie szaf pancernych. Był to front, na którym działało się po omacku, w ciemnościach. Nie dać się zaskoczyć, przechytrzyć wroga, uniknąć pułapek, a także... To było właśnie najtrudniejsze i Kloss ciągle o tym myślał idąc ulicami Wrocławia. Miał niewiele czasu, trzy dni tylko; jeśli nie zdąży, będzie musiał poświęcić tych ludzi. Minął Hindenburgplatz i skręcił w wąską uliczkę. Zatrzymał się przed obwieszczeniem podpisanym przez gauleitera Hankego.

Sprawdzenie, czy nie jest śledzony, stało się już odruchem. W śródmieściu ginął w przedświątecznym tłumie tłoczącym się przed sklepami. Tu było cicho i pusto. Minął go podoficer, zasalutował. Starszy mężczyzna podniósł z chodnika niedopałek papierosa. Dziewczyna w wytartym paletku, z trójkątem litery „P” pchała poboczem jezdni wózek z węglem. Spojrzała na Klossa i odwróciła wzrok.

Rozejrzał się raz jeszcze i ruszył w kierunku kościoła. Główne drzwi były zamknięte.

Pchnął boczne i znalazł się w mrocznym wnętrzu. Przed figurą świętego Antoniego płonęło światełko, w ławkach, w głębi czarnej nawy, klęczało parę kobiet.

Starał się iść na palcach, ale odgłos kroków rozlegał się głuchym echem. Nagle zabrzmiały organy; słuchał chwilę Bacha, a potem krętymi drewnianymi schodkami wspiął się na górę. Człowiek, którego poszukiwał, pochylał się nad klawiaturą. Był to niemłody mężczyzna w ciemnych okularach. Musiał usłyszeć kroki, bo palce zastygły w powietrzu. Odwrócił się ku drzwiom. Kloss wiedział, że ten człowiek jest ślepy, przynajmniej powinien być ślepy, ale przez chwilę zdawało mu się, że mężczyzna go widzi.

— To ty, Rudi? — zapytał organista, unosząc wysoko dłonie.

Kloss milczał.

— Ktoś wszedł, słyszałem.

— Tak. Ja — odezwał się wreszcie Kloss i podszedł bliżej.

— Kim pan jest?

— Przywiozłem pozdrowienia od ciotki Zuzanny.

Mężczyzna milczał, jakby nie rozumiejąc.

Nie mogłem się przecież omylić — pomyślał Kloss. — Wreszcie...

— Jest pan jej znajomym? — zapytał organista.

— Krewnym — odpowiedział Kloss.

— Dokucza jej ciągle reumatyzm?

— Od września czuje się lepiej.

To było wszystko, teraz mogli zacząć rozmawiać.

Organista zbliżył się do Klossa, jego palce, jakby czegoś szukając, dotknęły lekko naramienników oficera.

— Jesteś w mundurze — powiedział. I po chwili: — Przepraszam, nie powinienem pytać. Czekałem na ciebie... Czy to znaczy, że ciotka Zuzanna...

— Nic nie znaczy — powiedział sucho Kloss. — Upoważniono mnie do podjęcia decyzji na miejscu.

— To dobrze — stwierdził mężczyzna. — To dobrze —powtórzył — że właśnie dzisiaj.

— Proszę referować.

Organista wyjął z blaszanego pudełka połówkę papierosa. Umocnił ją w drewnianej lufce. Nie spieszył się.

— Nie podawaj mi ognia — powiedział. Odnalazł w kieszeni wielką zapalniczkę sporządzoną z łuski pocisku. — Jesteś pierwszy raz we Wrocławiu?

— Pierwszy.

— Znasz dzieje tutejszej Polonii?

— Nie. Co to ma do rzeczy?

— Wszystko jest ważne — stwierdził organista. — Znałeś Artura Pierwszego?

— Tak. Referuj.

— Od początku?

— Tak, jakbym nic nie wiedział.

— Chcesz mnie sprawdzić?

Kloss nie widział jego oczu osłoniętych ciemnymi okularami.

— Nie chcę cię sprawdzać — powiedział. — Zdecydowano, że można ci zaufać.

— Dziękuję. — Organista zapalił wreszcie papierosa. — Przed godziną otrzymałem meldunek od Artura Drugiego.

— Gdzie jest skrzynka?

—Tu, w kościele, pod figurą św. Antoniego. Czy to źle?

— Nic jeszcze nie wiem. Słucham.

— Minęło już trzy miesiące — zaczął organista. — Ustaliliśmy wszystko, co można było ustalić.

— Macie kontakty w gestapo?

—Tak... Piętnastego września nocą przyszli do mieszkania Artura, szefa grupy. To znaczy Artura Pierwszego. Połknął cyjanek w chwili, gdy zobaczył ich w drzwiach.

— To pewne?

— Tak.

— To znaczy, nic nie powiedział?

— Nie — stwierdził organista. — Ale szesnastego rano aresztowano dwóch naszych informatorów w fabryce wagonów. Dwóch robotników, którzy kiedyś bywali na Heinrichstrasse.

— Co to jest?

— Siedziba Związku Polaków, obywateli niemieckich. Wiedzieli więc nie tylko o Arturze. Także o nich. Dlatego centrala uznała, że w grupie musi działać prowokator. Rozkazano przerwać pracę.

— Ale grupa pracuje?

— Artur Drugi przekazuje mi meldunki. Postanowił zdemaskować zdrajcę, chociaż ani on, ani ja nie rozumiemy, dlaczego gestapo nie aresztowało innych, jeśli ma naprawdę informatora. Ten informator musi dużo wiedzieć.

— Mówisz jak nowicjusz — stwierdził Kloss. — Gestapo ma czas... Nikt nie zamyka ludzi, których można obserwować w działaniu... Nie wiem zresztą, jaką grę prowadzi. Może zdrajca wie jeszcze zbyt mało? Może szukają kontaktów z centralą? — I po chwili: — Kim jest Artur Drugi?

— Stary współpracownik. Zaufany Artura Pierwszego. Jego dzisiejszy meldunek – podał skrawek bibułki. — Znasz szyfr?

— Znam.

Światło było złe. Kloss trzymał kartkę blisko oczu, czytał z trudem. Meldunek był zresztą długi. Artur Drugi donosił, że jego wysiłki przyniosły rezultaty. Aresztowania nie były przypadkowe. Ustalił ponad wszelką wątpliwość, kim jest zdrajca. Tylko jedna osoba kontaktowała się jednocześnie z szefem i z robotnikami fabryki wagonów. Kryptonim A-3. Artur Drugi melduje, że wydał rozkaz likwidacji zdrajcy, prosi o kontakt z centralą i dalsze polecenia. Grupa jest czysta, może pracować.

— A-3 — powiedział Kloss.

— Artur Drugi się myli! — wybuchnął nagle organista. Stracił spokój. Dłonią przejechał po czole, poprawił okulary. — A-3 jest niewinna...

— To kobieta?

— Dziewczyna. Ja sam ją werbowałem... Znam ją... Znałem jej ojca...

— To nie są dowody — powiedział sucho Kloss.

— Nie mam dowodów. — Organista usiadł i palcami dotknął klawiszy. — Nie mam dowodów — powtórzył. —Ja wiem, a to znacznie więcej. — Umilkł, czekał, a potem dodał gwałtownie: — Żądam, żebyś w imieniu centrali zabronił Arturowi likwidowania A-3.

— Posłuchaj uważnie. — Klossa ciągle niepokoiły oczy organisty. Chciałby je zobaczyć. — Jeśli w grupie Artura działa prowokator, ci ludzie są straceni.

— Straceni? — powtórzył organista.

— Tak. Można by ich uratować, gdyby natychmiast po likwidacji prowokatora dać im nowe papiery, nowe kontakty albo nawet wysłać do oddziałów w G.G. Ale nikomu z nich nie powierzę nowego adresu, nie dam żadnego kontaktu, dopóki nie będę miał pewności, że zdrajca został zlikwidowany. Jeśli twierdzisz, że A-3 jest niewinna, zdrajca działa nadal w grupie Artura Drugiego. Masz jakieś podejrzenia?

— Nie — odpowiedział organista.

—Więc widzisz... Zdrajcą może być każdy z nich. I gestapo wie wszystko, co on wie. Niewykluczone, że ci ludzie działają pod nieustannym nadzorem.

— Rozumiem. Co chcesz zrobić?

— Przekaż Arturowi odpowiedź: Niech wstrzyma likwidację A-3.

— Dziękuję.

— Nie robię tego ze względu na ciebie. Biorę po prostu pod uwagę twoje wątpliwości. Spróbuję sam zorientować się w sytuacji. Kto jeszcze oprócz Artura wie o skrzynce w kościele?

Organista milczał.

— Kto jeszcze wie? — powtórzył Kloss.

— Właśnie A-3 — szepnął. — Liza.

— Ach tak... — Kloss ruszył ku drzwiom. — Postąpiłeś wbrew instrukcjom centrali. Nie powiedziałeś mi tego wcześniej. Dlaczego?

— Liza jest moją krewną — organista dotknął klawiszy. — Powiedziałem, że znam ją wiele lat. Wiesz, gdzie można ją spotkać?

— Wiem. — Kloss machnął ręką. — W kawiarni na Frankfurterstrasse.

Stanął przed drzwiami właśnie w chwili, gdy się otwierały. Kloss cofnął się odruchowo, położył dłoń na kaburze. Na progu zobaczył chłopca, może dziesięcioletniego.

— To ty, Rudi? — zapytał organista.

— Ja, dziadku. — Chłopiec nie spuszczał wzroku z Klossa.

— Kto to jest? — zapytał Kloss.

— Moje oczy — odpowiedział organista.

2

Kawiarnia na Frankfurterstrasse była jedną z nielicznych małych kawiarni wrocławskich, które podczas wojny zachowały swój dawny charakter. Starsi panowie grywali w szachy i domino, częściej pijąc piwo i porter niż herbatkę lub namiastkę kawy. Niekiedy zaglądali tu urlopowani żołnierze Wehrmachtu ze swymi dziewczętami, a brunatne mundury widywało się raczej rzadko.

Tego popołudnia w „Dorocie” — bo tak nazywała się kawiarenka — było pustawo. W niszy żołnierz Wehrmachtu głaskał kolana dziewczyny w stroju BDM, przy stoliku pod oknem emerytowany nauczyciel, profesor von Lipke, grał w domino z mężczyzną w kolejarskim mundurze. Profesor von Lipke należał do starych bywalców kawiarni. Miał swój stolik i swoje pudełko domina. Ci, co go znali, wiedzieli, że żyje ze skromnej emerytury i jednocześnie pracuje w organizacji zajmującej się wysyłaniem paczek żołnierzom frontowym. Trudno byłoby podejrzewać, że ten człowiek, który od dawna poruszał się o lasce, który na paczkach wypisywał kaligraficzne numery poczty polowej, jest agentem o pseudonimie Artur Drugi i od miesięcy toczy ryzykowną grę.

— Pięć albo mydło — powiedział.

Mężczyzna w mundurze kolejarskim, Horst Kuschka, przyjrzał się uważnie czarnym prostokątom. Podpisywał się „Kuschka” dopiero od trzydziestego dziewiątego roku. Imię „Stanisław” zmienił wówczas na „Horst” i długo nie mógł do tego przywyknąć.

— Czekam, panie profesorze — oświadczył i spojrzał na kelnerkę. Przechodziła właśnie obok nich; teraz ustawiała szklanki na ladzie. Dostawił szóstkę do mydła.

— Niech pan się nie myli — szepnął Lipke. — Proszę mówić dalej...

— Mam mydło. Transport „Panter”, 48 sztuk, przeszedł dziś rano...

— Miejsce przeznaczenia? Dostawiam piątkę.

— Charków. Mam również piątkę, panie profesorze. Wysłali ekipę do naprawy torów na linii Ostrów — Kalisz.

— Przegra pan — powiedział Lipke. — Gra pan nieostrożnie i od przypadku do przypadku. Tak nie wolno.

— Rozumiem.

— Teraz proszę uważać. Zadanie szczególnej wagi. — Lipke mówił głosem bezbarwnym. Nikt nie pamiętał zresztą, żeby kiedykolwiek stracił spokój. Kuschka go podziwiał. I bał się go.

— Słucham.

— Trzeba wykonać wyrok. — Profesor spojrzał na Horsta. Milczał chwilę. — Wyrok — powtórzył. — W naszej grupie jest agent gestapo.

— Nie powierzano mi dotychczas takich zadań.

— Teraz ci powierzam. — Lipke przeszedł nagle na „ty”. — Słuchaj uważnie. Lessingstrasse 16, niedaleko Lessingsbrucke.

— To on wydał Artura?

— Nie lubię pytań. Ona.

— Wykonam — powtórzył Horst.

Lipke układał porządnie kostki domina w pudełku.

— Znowu pan przegrał partię — oświadczył. — Do następnego razu.

— Do następnego razu, panie profesorze.

— Teraz jest szesnasta trzydzieści — zakończył cicho profesor. — W zwykłym miejscu o dziewiętnastej. Tu nie będziemy się już spotykać.

— Rozumiem.

Kuschka wyszedł pierwszy. W szatni Helena podała mu płaszcz. Pocałował ją w rękę, a potem, ponieważ szatnia była pusta, musnął wargami jej włosy. Byli małżeństwem od przeszło trzech lat. Poznał ją wiosną trzydziestego dziewiątego roku i latem wzięli ślub. To ona powiedziała mu: „Będziesz się teraz nazywał Horst, trzeba się zgodzić”. I ona wciągnęła go do organizacji. Przedtem pracowała w polskiej bibliotece przy Neugasse. Ocalała, gdy hitlerowcy aresztowali działaczy Polonii. „Mam szczęście” mówiła, ale niechętnie powracała do tamtych spraw. Teraz zapinała mu guziki przy płaszczu.

— Kiedy wrócisz?

— Późno. Mam robotę — odpowiedział.

Nie zapytała, nie pytała zresztą nigdy. „Nawet my nie powinniśmy o sobie zbyt dużo wiedzieć”. Podawała już płaszcz następnemu klientowi i uśmiechała się dziękując za napiwek. Do szatni wbiegł właśnie Rudi. Czekał przy drzwiach, dopóki dziewczyna żołnierza Wehrmachtu poprawiała sobie włosy w lustrze.

— Mam opłatki, proszę pani — powiedział. — Weźmie pani?

— Chętnie — rzekła Helena. — Daj paczkę. I powtórz, że oddam jeszcze dziś wujkowi. Zrozumiałeś?

— Oczywiście, proszę pani. — Rudi wybiegł, szeroko otwierając drzwi, bo lubił, gdy dzwonek brzęczał długo i donośnie. Helena rozcięła ostrożnie opakowanie. Położyła na dłoni starannie zwiniętą bibułkę.

3

Kim jest Liza Schmidt? Hans Kloss nigdy nie lekceważył przeciwników. Stał na rogu Frankfurterstrasse przy budce z gazetami i przyglądał się okładkom tygodników. Na kolorowej fotografii niemiecki żołnierz stał obok płonącego czołgu z gwiazdą.

Jeśli wrocławskie gestapo — rozważał Kloss — ma agenta w naszej siatce, nie zmarnuje oczywiście takiej okazji. Siatkę ma w ręku, dlaczego jej nie likwiduje? Odpowiedź jest prosta. Gestapo chce mieć przeciwnika działającego pod kontrolą, dezinformować go, poznać jego kontakty i system łączności z centralą. Co wie dotychczas? Należy założyć, że rozszyfrowało wszystkich ludzi z grupy Artura. A organistę? Kościół nie był pod obserwacją, Kloss miał prawo sądzić, że sprawdzono dokładnie. Wróg może działać jednak bardzo zręcznie. Może stałą obserwację kościoła uznał za zbyteczną? Artur Drugi przynosi do kościoła meldunki. Czy jest inwigilowany? Według wszelkiego prawdopodobieństwa — tak. Załóżmy więc, że gestapo rozpoznało skrzynkę. Na co jeszcze czeka? Na rozszyfrowanie kontaktu z centralą? A dlaczego tak pospiesznie zdjęło Artura Pierwszego? Odpowiedź jest również prosta. Artur Pierwszy zdemaskował zdrajcę, powiedzmy, tę Lizę Schmidt, jeśli to oczywiście ona. Argumenty Artura Drugiego wydają się przecież dość zasadne. Ale Liza zna organistę, więc organista jest również spalony. Jaką należy podjąć decyzję? Kloss wiedział, że mógł podjąć decyzję najprostszą: odciąć tych ludzi od wszelkich kontaktów, zostawić na pastwę wroga. Wówczas gestapo poczeka jeszcze pewien czas, stwierdzi, że są bezużyteczni i zlikwiduje wszystkich... Buntował się przeciwko temu rozwiązaniu. Miał jeszcze dwa pełne dni. Co zdąży zrobić? Nie wolno mu ujawnić się wobec żadnego z nich, bo każdy mógł być zdrajcą. Jakie ma więc możliwości działania?

Zapalił papierosa, kupił „Völkischer Beobachter” i ruszył powoli Frankfurtertrasse. Na przeciwległym chodniku zobaczył tę, na którą czekał. Ładna była ta Liza Schmidt. Spieszyła się, patrzyła przed siebie, ale przecież musiała wyczuwać łakome spojrzenia mężczyzn. Dlaczego zdradziła, jeśli zdradziła? Strach, lęk przed torturami? A może pracuje dla nich od dawna?

Zabrzęczał dzwonek, gdy otwierał drzwi „Doroty”. Kloss pomyślał, że Artur Drugi nie grzeszy jednak zbytkiem ostrożności. Jeśli jego wszyscy ludzie przychodzą do „Doroty”, gestapo ma ułatwione zadanie...

Wszedł za Lizą. Szatniarka uśmiechnęła się, gdy podawał jej płaszcz. Liza Schmidt rozmawiała właśnie przez telefon. „Przyjdź koniecznie, pa, kochanie...” — usłyszał. Odwiesiła słuchawkę i spojrzała na Klossa. Wyciągnęła z portmonetki papierek jednomarkowy.

— Czy może pani zmienić? — zwróciła się do szatniarki. — Muszę jeszcze zadzwonić.

Helena nie miała drobnych. Kloss zorientował się od razu. Podał Lizie monetę.

— Służę pani.

— Ach, jaki pan uprzejmy — zaszczebiotała — zwrócę za chwilę.

W kawiarni usiadł przy stoliku pod oknem. Machinalnie otworzył pudełko domina i bawił się czarnymi kostkami. Było pusto. Dwóch starszych panów grało w szachy. Kobieta w czarnej sukni piła herbatę. Kloss dostawił mydło do szóstki, potem zaczął budować domek z kostek. Nie umiem grać w domino — pomyślał. Podniósł wzrok. Do stolika podchodziła Liza Schmidt.

— Przychodzę tylko oddać dług — zaznaczyła. Ale usiadła natychmiast, gdy podsunął jej fotelik.

— Chcę być wierzycielem jeszcze przez chwilę — powiedział. Wierzyciel wobec dłużnika ma pewne prawa. — Ona uśmiechała się, więc pomyślał, że to będzie jednak łatwe. Może nawet zbyt łatwe. Czy mógł go ktoś widzieć w kościele św. Augustyna? Czy zdążyliby Lizie przekazać jego rysopis? Mało prawdopodobne. Kloss miał we Wrocławiu własną obstawę, której mógł ufać bez zastrzeżeń.

Zaproponował koniak.

— Koniak! — wykrzyknęła Liza. — Założę się, że pan prosto z frontu.

Kosztowało go nieco wysiłku, by zaakceptować jej styl. Dawno już nie flirtował z dziewczętami. To nie była zresztą pusta rozmowa; oboje rozpoczynali grę.

— Z frontu — powiedział. — Jak to pani odgadła?

— Bo tylko chłopców z frontu nie przeraża, liczba kuponów, które odcinają za koniak.

— Najlepszy sposób pozbycia się kartek. Zresztą wszyscy o tym właśnie marzymy...

— O czym?

— Żeby w takiej kawiarence, jak ta, wypić kieliszek z taką dziewczyną, jak pani...

— Tylko o tym?

— Nie, nie tylko — powiedział Kloss. Zamówił koniak i kawę. A gdy kelnerka zaczęła zbierać ze stołu, dodał: — A domino proszę zostawić.

Liza przyjrzała mu się uważnie. Była jednak czujna i napięta, nie ulegało wątpliwości: zalotność stanowiła tylko maskę. Kloss pomyślał nagle, że ta dziewczyna zaczyna podobać mu się naprawdę. Skarcił się natychmiast: nic, co utrudniłoby grę.

— Pan także gra w domino? — zapytała.

—Także? A więc ktoś jeszcze? Proszę pozwolić, żebym zgadł. Narzeczony, który walczy w Libii?

— Nie — uśmiechnęła się.

— Okupuje Francję? Grecję? Walczy w Rosji?

— Nie, nie, nie. Zimno.

— Rozumiem. Nie broni ojczyzny. Zadekował się tutaj i grywa w domino. Wariat! Mając panią, grać w domino!

— Zabawny pan jest. Jak panu na imię?

— Nie tyle zabawny, co szczery. — Wstał. — Hans Kloss.

— Jestem Liza Schmidt. Dla przyjaciół po prostu Liza.

— A dla mnie, Lizo?

Uśmiechnęła się znowu. Uśmiechała się rzeczywiście bardzo ładnie.

—Już zdecydowałeś, Hans... Atakujesz frontalnie. A o domino pytałam, bo do tej kawiarni przychodzą staruszkowie, takie przedwojenne kościane dziadki, i całymi godzinami...

Tak, wyobrażał to sobie znakomicie. Jak wyglądał Artur Drugi? Właśnie kościany dziadek. I grywa tutaj w domino z ludźmi ze swojej siatki. Czy z Lizą spotyka się także tutaj?

— Starsi panowie przesuwający kostkami domina — powiedział. — Emerytowani urzędnicy, którzy każą się tytułować radcami. I emerytowani nauczyciele, tytułujący się profesorami. Pochyleni nad marmurowymi blatami stolików. To pasjonująca gra. Dla tych starych, wycofanych z kursu panów — namiastka życia...

— Frontowy oficer zajmujący się filozofią domina —stwierdziła poważnie Liza. — Hans, jesteś nadzwyczajny! Czyżby powiedział zbyt wiele?

— Życie to walka, Lizo — brnął dalej. — Ci staruszkowie walczą. Mają równe szansę grając w ciemno, nie wiedząc, jakimi wartościami dysponuje przeciwnik. Mówią matowym głosem „pięć” albo „mydło”, a przecież w napięciu czekają na każde potknięcie przeciwnika. Walczą na śmierć i życie.

Spojrzała na niego poważnie.

— O czym mówisz?

— O grze w domino. — Podniósł kieliszek koniaku. — Twoje zdrowie, Lizo.

— Prosit! Nie chciałabym grać w domino przeciwko tobie...

— Ja także! Straciłbym głowę — roześmiał się Kloss. Był znowu młodym oficerem szukającym przygody. — Zresztą nie miałbym na to czasu. Przyjechałem tu na kilka dni...

— Służbowo?

— Czy sądzisz, że w dzisiejszych czasach oficerowie podróżują dla przyjemności? Wracam z Berlina, mój generał pozwolił mi na kilka dni wpaść do Wrocławia. Raczej nie urlop. Wagary.

— Twój szef rozumie młodych oberleutnantów.

— Tak — przyświadczył. — Eberhardt to swój chłop. — I natychmiast spojrzał na nią niespokojnie. Niech się dziewczyna zorientuje, że to nazwisko wymknęło mu się niepotrzebnie. — Ale nie mówmy już o tym... Psiakrew! Odzwyczaiłem się od rozmów z cywilami. Ciągle to wraca: koszary, front, zła sytuacja pod Stalingradem... Mam nadzieję, że zapomniałaś...

— Oczywiście, zapomniałam. Nie mam pamięci do nazwisk, nie interesują mnie wasze męskie sprawy. Jestem kobietą, Hans.

— Zauważyłem to dawno...

— Dawno. Chciałeś się zobaczyć z kimś we Wrocławiu?

— Z tobą — powiedział.

— Nie żartuj.

— Niezupełnie żartuję. Kiedy przyjechałem do Wrocławia, nie wiedziałem, jeszcze, że chcę się spotkać z tobą... Ale od pewnego czasu...

— Dopiero pół godziny siedzimy w kawiarni.

— Od pewnego czasu — powtórzył — wiem już, że właśnie z tobą. Zobaczyłem cię na ulicy, Lizo, i śledziłem cię. Czy sądzisz, że gdyby tak nie było, wstąpiłbym właśnie na Frankfurterstrasse?

— Śledziłeś mnie? — Teraz w jej głosie usłyszał niepokój.

— Tak — powiedział. — Nie gniewaj się, Lizo. — Ale ona nie miała zamiaru się gniewać. Dotknęła palcami jego dłoni.

—Jeśli chcesz, Hans — powiedziała — jeśli chcesz, ofiaruję ci dzisiejszy wieczór.

Podniósł kieliszek. Zrobiło mu się nagle żal tej dziewczyny. A jeśli to nie ona, jeśli Artur Drugi się myli? Oczekuję cudu? — pomyślał ze złością i przypomniał sobie Artura Pierwszego. Znał go. Spotkał go kiedyś w Warszawie w punkcie kontaktowym u zegarmistrza.

„Nigdy nie wpadnę w ich ręce” — powiedział wówczas. Połknął cyjanek, gdy gestapowcy stanęli w drzwiach. Kto go wydał? Ta dziewczyna, której palce głaszczą teraz jego dłoń?

— Jesteś cudowna, Lizo — powiedział — chciałbym...

— Nie mów nic więcej — przerwała. — Zapłać za ten koniak.

Gdy kelnerka odcinała kupony, Kloss raz jeszcze analizował rozmowę przy stoliku. Jeśli Liza przekaże ją w gestapo, czy cokolwiek może wydać się podejrzane? Pomyślał nagle, że dobrze byłoby poznać gestapowca, który prowadzi tę sprawę. Zawsze dobrze znać przeciwnika.

4

Gestapowiec nazywał się Poller. Był hauptsturmfuehrerem i zastępcą szefa wrocławskiego SD. W cywilu, zanim poznał smak władzy, zajmował niezbyt eksponowane stanowisko prokurenta bankowego. Uważał, że szefowie go nie doceniają, w ciągu sześciu lat jego pobory zwiększyły się tylko o 20 marek. Dlatego wstąpił do SS, a potem, wybranego spośród wybranych, przydzielono go do SD. Tu jego kwalifikacje i możliwości zostały w pełni wykorzystane. Był cierpliwy i posłuszny; nie kwestionował rozkazów, ale nie działał na ślepo. W banku nauczono go, że zbyt szybki zysk to zazwyczaj mały zysk. Gdy akcje zwyżkują, trzeba poczekać. Warto czasami wypuścić płotkę, żeby złowić karpia. Powtarzał takie maksymy i w gestapo mówiono, że Poller jest zręczny i ma buldoży chwyt. Nikt nie pamiętał, żeby ktoś mu się wymknął.

Ale wszystkie dotychczasowe sukcesy wydawały się Pollerowi zbyt błahe; czekał na swoją wielką szansę; wyobrażał sobie, że jego raport przeczyta kiedyś sam Himmler. A może zainteresuje się nim Fuehrer? Poller widział już minę swego szefa, gdy przyjdzie wezwanie z Berlina. A może mianują go szefem wrocławskiego SD? Tak, niewątpliwie powinien nim zostać. Rano stawał przed lustrem, podnosił niedbale rękę do góry. Standartenfuehrer Ernst Poller. Standartenfuehrer! Czy można sobie wyobrazić coś wspanialszego?

I oto pojawiła się wreszcie wielka szansa. Poller od rana do wieczora tkwił w swym gabinecie i czekał. Wypijał co godzinę pół kieliszka koniaku. Wypalał cygaro. Jeśli wygra, spełnią się wszystkie marzenia. Musi wygrać! Potrzebna jest tylko cierpliwość. Ale jak długo może czekać najcierpliwszy spośród cierpliwych, Ernst Poller?

Tego dnia, gdy Kloss rozmawiał w „Dorocie” z Lizą Schmidt, Poller był już zdecydowany na rozegranie końcówki. Miał wszystkie atuty w ręku, plan przygotowany od dawna, rozważany szczegółowo, należało już realizować. Tylko bez pośpiechu, ciągle bez pośpiechu, a jednak w ciągu najbliższych dwudziestu czterech godzin. Unicestwi wówczas nie tylko przeciwnika, który najbezczelniej w świecie uwił sobie gniazdko tu, we Wrocławiu, ale także jego kontakty, jego środki łączności... Może wówczas zacznie się jeszcze jedna wielka gra? Ostatecznie... z kim ma do czynienia? Czy jego — Pollera — kwalifikacje i zręczność są w ogóle porównywalne z możliwościami Słowian? Roześmiał się. Pozwolił sobie wypić dodatkowy kieliszek koniaku, a potem spojrzał na zegarek. Podniósł słuchawkę telefonu. Wykręcił numer. Rozległ się długi sygnał.

Czekał chwilę, potem rzucił słuchawkę, nacisnął dzwonek. Na progu pojawił się natychmiast — Ernst Poller nie tolerował nawet trzydziestu sekund zwłoki — jego pomocnik, Johann Bradt.

— Sprawdź w urzędzie napraw — powiedział Poller — czy numer 209-13 nie jest uszkodzony. Nie mogę się dodzwonić.

— 209-13 — powtórzył Johann Bradt.

5

Zapadł już wczesny zimowy zmrok. Powiał ostry wschodni wiatr, ludzie podnosili kołnierze jesionek i znikali w bramach.

W mieszkaniu Lizy Schmidt było natomiast przytulnie i ciepło. Nad szerokim, przykrytym barwną narzutą tapczanem wisiał portret Fuehrera. Dwa głębokie fotele przy stole, a na półeczce, obok telefonu, oczywiście „Mein Kampf ”. Kloss zlustrował to wnętrze z napięciem i uwagą. Właśnie tak powinno być: mieszczańsko, niezbyt gustownie, zgodnie z rolą, ale jaką właściwie rolą? Tylko jedno nie pasowało, choinka w kącie. Te kolorowe szklane kule, anioł na wierzchołku... Kloss uśmiechnął się nagle: oczywiście, jak mógł o tym nie pomyśleć? Przyciągnął Lizę. Nie broniła się, choć była w niej jakaś sztywność.

— Śpieszysz się, Hans — powiedziała miękko. — Jak ci się tu podoba?

— Bardzo — stwierdził szczerze. — Ty mi się bardzo podobasz. — Podszedł do stolika i wziął do ręki „Mein Kampf”. Nosił ślady częstego czytania. Potem spojrzał na telefon.

— 209-13 — przeczytał. — Zapamiętam ten numer. Milczała.

— Zachowujesz się tak, jakbyś żałowała, że mnie zaprosiłaś.

— Nie, nie! — usiłowała być wesoła, widział, jak bardzo chciała być wesoła. — Cieszę się, że jesteś. A teraz zrobię nam coś do jedzenia. I coś do wypicia.

— Świąteczne zapasy?

— Nie przygotowuję świąt.

— A gdzie spędzasz wigilię?

Spojrzała zdziwiona.

— Dlaczego o tym pomyślałeś?

— Bo ta choinka — powiedział Kloss. — Usiłuję sobie przypomnieć, gdzie już widziałem taką choinkę.

— Śmieszne. Choinka jak choinka. Nie podoba ci się? Ja co roku sama ubieram drzewko.

— I zawsze tak? U nas w domu była inna. Surowsza, nagie gałązki przyprószone watą. Zresztą we wszystkich niemieckich domach, jakie znam, choinka była właśnie skromna, chłodna, oszczędna.

— Nie rozumiem — Liza patrzyła na niego z niepokojem. — Co chcesz przez to powiedzieć?

— Taką ubraną w kolorowe papierki widziałem niedawno w Polsce, Lizo. Tak — dodał po chwili — to polska choinka.

Myślał jednocześnie:

Zgrywam się albo jestem naprawdę sentymentalny. Co chcę przez to osiągnąć? Ta dziewczyna przez dwa lata gromadziła informacje dla naszego wywiadu. Kiedy zdradziła? Gdybym uwierzył, że jest niewinna, poszedłbym stąd natychmiast. A może bym jednak został? Przyjmuje niemieckich oficerów frontowych i potem przegląda ich kieszenie albo prowokuje do zwierzeń. Czy tych, którzy zbyt dużo mówią, przekazuje gestapo? A jeśli Artur Drugi się myli?

— Czy chcesz — powiedziała Liza — żebym zdjęła te kolorowe papierki?

— Nie, skądże! Cóż nam przeszkadza, polska choinka!

— Nie mów tak, to mnie denerwuje.

— Dlaczego? Czy sądzisz, że niemieckim oficerom nie mogą się podobać polskie choinki?

— A polskie dziewczęta?

— Byłem w Polsce, Lizo — powiedział poważnie Kloss. — One nas nienawidzą. Bywa, że do nas strzelają. — Przyciągnął ją znowu do siebie. — Dlatego tak tęsknimy do niemieckich dziewcząt.

Jakże mu obrzydła ta gra! Najchętniej by wstał i zadał tej dziewczynie parę prostych pytań. Po polsku. Pocałował ją. Oczy miała zamknięte.

— Puść mnie, Hans — powiedziała może zbyt ostro.

— Dlaczego?

— Obiecałam przygotować coś do zjedzenia.

— Nie jestem głodny.

— Cierpliwości, miły... Mamy czas. Bardzo dużo czasu.

Zgasił górne światło, włączył radio. Nadawano kolejny komunikat Oberkommando der Wehrmacht. Ostre walki w Stalingradzie. Kloss uśmiechnął się. Już przed miesiącem zamknęły się kleszcze wokół armii Paulusa. Kiedy o tym powiedzą? Odpoczywał, a przynajmniej usiłował odpoczywać. Z kuchni dochodził brzęk talerzy. Pomyślał, że wieczór z taką dziewczyną mógłby być naprawdę przyjemny. Przymknął oczy, potem zerwał się i przespacerował po pokoju. Zaglądał do wszystkich kątów, pod obrazy, makatki i zasłony na oknach. Ciekawe, czy gestapo zainstalowało tu podsłuch? Nic nie znalazł. Zgasił radio i wrócił na kanapę; ogarnęło go nagłe zniechęcenie. Minął pierwszy dzień, a on nie posunął się ani o krok.

Liza naprawdę umiała gotować. Wino było niezbyt dobre, ale kiełbasa w pomidorowym sosie znakomita. Potem ciasteczka własnej roboty; pomyślał, że ma chyba jednak dodatkowe kartki żywnościowe. Kloss pił dużo, a ona dolewała nieustannie; sama ledwie dotykała kieliszka. Rozmowę prowadziła zręcznie. Kloss podziwiał umiejętność zadawania pytań niby niewinnych, nawrotów i ucieczek. Wydawało się, że nie słucha, gdy mówił, bo ją, niemiecką dziewczynę, nie obchodzą przecież męskie sprawy, ale interesował ją każdy szczegół i uparcie dążyła do celu. Świadomie ułatwiał jej grę. Opowiedział o przyjacielu, który ze swym korpusem pancernym trafił teraz spod Moskwy nad Don. Wymienił nazwisko. Potem jeszcze parę nazwisk chłopców, którzy poszli pod Stalingrad.

— A ty? — zapytała Liza. — Ciebie tam nie posyłają? Kloss roześmiał się.

— Nie wiem. Jeśli dywizję pancerną, która niedawno stała we Francji, wysłano nad Wołgę, każdego z nas może to czekać. .. Ale ja wrócę, Lizo. Na pewno mnie zobaczysz.

— Wszyscy tak mówicie — powiedziała. —Wszyscy, których tutaj spotykam przyjeżdżających na parę dni. Czasem dostaję list od kogoś, kto odmroził sobie uszy albo leży w szpitalu na zapalenie spojówek, wywołane pustynnym piaskiem. Nie dostaję tylko zawiadomień o śmierci. Do mnie nie posyłają...

— Wielu ich znałaś?

— Scena zazdrości, Hans? Nie sądzisz, że za wcześnie?

Przyciągnął ją do siebie i w tej chwili rozległ się dzwonek.

— Telefon? — zapytał Kloss.

— Nie, do drzwi. — W jej głosie usłyszał niepokój. —nikogo się nie spodziewam. Zaczekaj...

Wybiegła do przedpokoju. Drzwi pozostały lekko uchylone. Kloss podszedł do nich na palcach. Przez szparę widział Lizę zdejmującą łańcuch. Na progu stał mężczyzna w kolejarskim mundurze. Kloss nie znał Horsta, nie zdążył zresztą nawet przyjrzeć się jego twarzy, bo wszystko, co stało się potem, trwało kilkanaście sekund. Horst brutalnym gestem odsunął Lizę od drzwi.

— Liza Schmidt? — zapytał.

— Tak, to ja. — Głos dziewczyny drżał. — Słucham.

— Z polecenia Artura — powiedział Horst. Kloss zobaczył w jego ręku broń i zareagował natychmiast. Kopnął drzwi, zasłonił sobą Lizę. Służbowy Walter był już odbezpieczony.

— Strzelam szybciej! — krzyknął. — Rzuć broń na podłogę!

Tamten był zbyt zaskoczony i ogłupiały, by decydować się na walkę. Rzucił broń. Kloss ostrożnie podniósł pistolet z podłogi, nie spuszczając oka z Horsta.

— Teraz ręce na kark! — rozkazał. I dodał: — Myślę, Lizo, że zaprosisz nas do pokoju.

Pchnął Horsta w kierunku drzwi, spojrzał na Lizę, ciągle bladą jak płótno, i dopiero teraz, gdy opuszczało go naprężenie mięśni, zrozumiał, w jak trudną sytuację się wpakował. Horst powiedział: „Z polecenia Artura”, więc kierownik grupy nie odwołał rozkazu likwidacji Lizy Schmidt? Dlaczego? Zawiodła łączność? Nie otrzymał polecenia organisty? A może zdecydował się jednak działać na własną rękę? Tak czy inaczej, Horst był tylko wykonawcą, jednym z członków grupy, zapewne uczciwym członkiem grupy. Co powinien zrobić Kloss jako niemiecki oficer? Oddać Horsta w ręce policji. Jeśli tego nie uczyni, Liza zamelduje w gestapo; Artur nie wstrzymał wykonania wyroku, Artur musi więc być pewny, że Liza zdradziła. Jak się teraz zachowa? Może sama wezwie policję?

Kloss nie podjął jeszcze żadnej decyzji, ale nie pozostawiono mu czasu do namysłu. Musiał grać swoją rolę. Horst stał przy ścianie z rękoma na karku.

— Gadaj — powiedział Kloss.

Tamten patrzył na niego z nienawiścią.

— Nic nie powiem.

— Zobaczymy. Powiesz gdzie indziej — zwrócił się do Lizy: — Znasz tego człowieka?

Liza z trudem odzyskiwała przytomność.

— Tak... Nie... Jakby z widzenia.

Kloss nie mógł wypaść z roli. Był przesłuchującym, który marzył tylko o tym, żeby mu zbyt dużo nie powiedziano.

— Przypomnę ci — mówił — on oświadczył, że przychodzi z czyjegoś polecenia. „Z polecenia Artura”.

Liza milczała. Kloss obserwował ją z ogromnym napięciem. Nie interesowało go, co powie Horst. Czekał na to, co powie Liza.

A ona zaczęła płakać. Było to tak zwyczajne i naturalne, że gdyby Kloss nie wiedział, gdyby nie pamiętał o wszystkim, mógłby uwierzyć.

— Powiem wszystko — szepnęła. — Teraz już rozumiem. On jest bratem Artura, a ja popełniłam podłość.

Opowieść była prosta, od biedy nawet wiarygodna. Kloss znowu poczuł przypływ rzetelnej sympatii do tej dziewczyny, ale natychmiast się skarcił. Tak, usiłowała ratować człowieka z grupy Artura, ale jakie były motywy? Jeśli jednak pracowała w gestapo, dlaczego miałaby oszczędzać wykonawcę wyroku? Chyba że podejrzewa jego, Klossa, i chce sobie jeszcze zostawić czas, czas dla działania w grupie Artura.

Liza opowiadała tymczasem, że Artur był jej narzeczonym, że obiecywała mu małżeństwo, a on potem stracił obie nogi na froncie i wtedy... Znowu wybuchnęła płaczem.

— Nie chciałam za niego wyjść, nie mogłam marnować sobie życia, a gdy mu to powiedziałam, to on...

Kloss bacznie obserwował Horsta. Ten mężczyzna był dostatecznie sprytny, by zrozumieć intencję Lizy.

— Podciął sobie żyły — kończył rozpoczętą przez Lizę bajeczkę — skonał na moich rękach. A ja obiecałem się zemścić, wymierzyć sprawiedliwość tej...

Kloss udawał, że wierzy, było to najlepsze, co mógł zrobić. Scena nie była zresztą pozbawiona swoistej pikanterii. Trzech pracowników polskiego wywiadu grało w ciuciubabkę. Tylko on, Kloss, wiedział, jaka jest cena tej zabawy. Ten wykonawca wyroku, rozważał, czuje się teraz bardzo nieswojo. Ma zapewne wątpliwości, czy rozkaz szefa był słuszny. Ogarnęła go znowu fala wstrętu: wszyscy we trójkę kłamią i nie można przerwać tej gry.

— Dokumenty! — zwrócił się do Horsta. Horst podał mu Ausweiss.

— Horst Kuschka — czytał Kloss — urodzony w Bytomiu, Ślązak. Pozwolenia na broń oczywiście nie ma?

— Za kogo pan mnie uważa? — powiedział Horst.

— Za bandytę, który wtargnął do obcego mieszkania i chciał strzelać do bezbronnej kobiety.

— Jestem pracownikiem kolei i broń posiadam legalnie. Dla ochrony dworca i obrony własnej.

Kloss porównywał numer broni z numerem wymienionym w legitymacji.

— Zgadza się. Chciał pan mordować z broni posiadanej legalnie. — Teraz należało brnąć dalej, to było zresztą najtrudniejsze. — Pozwolisz — zwrócił się do dziewczyny — że skorzystam z telefonu?

— Nie rób tego — szepnęła Liza. — Nie dzwoń do gestapo.

Więc jednak!

— Czego ty chcesz?! — krzyknął. — Może zażądasz, żebym go puścił wolno…

— Proszę o to — powiedziała.

Znakomicie gra ta dziewczyna. Jest już spokojna, tylko wargi drżą jej lekko.

— Ale ja tego nie mogę zrobić — mówił. — Ten człowiek do ciebie strzelał. Czy nie pojmujesz, że chciał cię zabić?

Spojrzała na niego.

— Czuję się winna, Hans. To przeze mnie Artur...

Jednak kiepski melodramat. Uważa go za sentymentalnego naiwniaka. Miał już stanowczo dosyć tej gry.

— Musisz zawiadomić gestapo...

— Hans — szeptała — jest taki zwyczaj, że nie odmawia się prośbom wypowiadanym w Wigilię Bożego Narodzenia.

— Pięknie. Ale Wigilia jest dopiero pojutrze. Zresztą, powiedzmy, że to zrobię, jaką mam gwarancję, że on nie przyjdzie tutaj, kiedy mnie już nie będzie?

— Nie przyjdę — powiedział Horst. — Teraz żałuję, że chciałem zastrzelić pannę Schmidt. Ona nie jest taka, jak myślałem, jak mówił Artur.

Przestał wierzyć szefowi — rozważał Kloss. —Ten człowiek jest chyba uczciwy. A Liza?

Jedno wiedział na pewno: znakomita aktorka.

— Dobrze — oświadczył. — Nie wiem, czy postępuję słusznie, ale nie mogę Lizie niczego odmówić. Niech pan idzie, panie Kuschka. Dokumenty? Broń? Nie, proszę nie wyciągać ręki, nie dostanie pan dokumentów ani broni, przynajmniej teraz. — Zajrzał do Ausweissu, przeczytał adres. — Mam pana adres, proszę jutro rano nie wychodzić z domu, a ja przez noc pomyślę, co z panem zrobić. I proszę nie próbować ucieczki z miasta.

Za Kuschką zamknęły się drzwi. Zostali sami. Kloss napełnił kieliszki, potem usiadł na kanapie i przymknął oczy. Był bardzo zmęczony. Poprzedniej nocy nie spał, cały dzień zbiegł mu na chodzeniu po Wrocławiu.

— Dziękuję ci, Hans — szepnęła Liza. Przytuliła się do niego, chociaż nie uczynił nawet gestu. Jak bardzo pragnął, żeby Liza była zwyczajną dziewczyną, niczym więcej, tylko dziewczyną, z którą zamierza spędzić noc.

— Ten wigilijny zwyczaj — szepnął wbrew sobie — to też nie jest niemiecki zwyczaj, Lizo.

— Nie mów już o tym — odszepnęła. Nie wiedział, czy grała dalej swoją rolę, ale chciałby wierzyć, że to była nie tylko rola, gdy wyciągnęła rękę do wyłącznika. I zdążył jeszcze pomyśleć, że nocą Liza zapewne dokładnie przejrzy kieszenie jego munduru.

6

O siódmej rano panował jeszcze mrok. Sturmbannfuehrer Poller, który pozwolił sobie tym razem tylko na cztery godziny snu, kazał wezwać oficera śledczego Kripo. Musiał działać teraz szybko, czuł, że do jego gry wtargnął jakiś element nieprzewidziany i to wymagało niezwykłej koncentracji uwagi. Poller miał intuicję. Poller wierzył w swoją intuicję i był przekonany, że nie popełni błędu.

— Proszę powiedzieć, jak to było — zażądał, gdy w drzwiach stanął zażywny jegomość, zapewne jeden z tych starych urzędników policyjnych, którzy co prawda nie byli zbyt pewni, ale mieli węch. I dodał zaraz: — Bardzo się panu chwali ten natychmiastowy meldunek do gestapo. Obiecuję awans.

Starszy pan ukłonił się.

— Poczułem, że tu coś śmierdzi — stwierdził. — ”Znaleźliśmy trupa przed godziną. Zrzucono go z Lessingsbrücke, nadział się na falochron, wstrętny widok. Ale nie to było przyczyną śmierci. Postrzał w tył głowy z bliskiej odległości. — Wziął cygaro podsunięte mu przez Pollera. — Znaleźliśmy przy nim 200 marek, spora sumka... Nie miał Ausweissu, a tylko książeczkę wojskową na nazwisko Horst Kuschka.

Poller wziął do ręki tę książeczkę i spojrzał na fotografię.

— Stwierdził pan tożsamość?

— Tak, to ten sam człowiek — powiedział policjant. — Nie ulega wątpliwości. To Horst Kuschka.

Sturmbannfuehrer palił w milczeniu cygaro. Musiał sporządzić rejestr faktów. Nazywał to rozglądaniem się w nowej sytuacji. Był niespokojny i zły, ale nie dawał tego po sobie poznać.

— Proszę mi to zostawić — powiedział, wskazując na książeczkę. — I w ogóle proszę przysłać mi wszystkie materiały śledztwa.

— Kripo będzie informowane? — zapytał urzędnik.

Wiecznie te spory kompetencyjne? Miał ich dosyć.

— Tak albo nie — odpowiedział sucho. — Sprawą zabójstwa Horsta Kuschki zajmie się gestapo. Może pan odejść.

Zadzwonił i kazał przygotować samochód.

Ludzie tłoczyli się na przystankach, na Kaiserbrücke z trudem wyminęli zator tramwajowy.

Poller spojrzał z mostu na panoramę Zaodrza i przypomniał sobie nagle ulotkę, którą przechwyciło gestapo. Ulotki rozpowszechniano wśród cudzoziemskich robotników. „Wrocław był i będzie polski” — głosił świstek. Poller zacisnął zęby aż do bólu. Nigdy!

Zatrzymali się przed starą kamienicą. Na czwartym piętrze uderzył pięścią w drzwi opatrzone wizytówką „Horst Kuschka”. Otworzyła blada kobieta. Oczy podkrążone z niewyspania. Ledwo na nią spojrzał, wiedział o niej wszystko albo prawie wszystko.

— Gestapo — warknął i ruszył do pokoju. Po chwili otwierał drzwi szaf. Wyrzucał na podłogę bieliznę i wyciągał papiery z szuflad.

7

Kloss spieszył się. W tramwaju panował tłok. Na Kaiserbrücke był zator; siedział w drugim wagonie, zawsze wchodził do drugiego wagonu, i przeglądał „Beobachter”. Jeszcze na przystanku sprawdził, że nie jest śledzony. Długi sznur wozów utknął na dobre na moście. Ludzie wyskakiwali z wagonów i biegli chodnikami, spieszyli się do pracy; dołem płynęła Odra, niosąc zwały kry. Kloss spojrzał na zegarek: tramwaje stały już dziesięć minut. Pomyślał, że jednak najpierw powinien był pójść do organisty. Może już coś wre? Nie chciał jednak zmieniać decyzji. Postanowił porozmawiać z Horstem Kuschka. Ryzyko? Tak, oczywiście, ale pozostało tylko półtora dnia, a właściwie wiedział tyle, co na początku. Czy Liza Schmidt jest agentką gestapo? Rozważał na zimno wszystkie „pro” i „contra”. Co prawda ratowała Kuschkę, ale przecież gdyby przekazała go gestapo, nie mogłaby już działać w grupie. Czy to miało jednak jakieś znaczenie? Wiedziała przecież, że Artur wydał na nią wyrok śmierci, więc tak i tak była spalona. Może spróbuje jeszcze nawiązać kontakt z Arturem?

Całowała go na pożegnanie; wydawała się zupełnie szczera, ale była przecież szczera również wtedy, gdy opowiadała bajeczkę o narzeczonym. Umie grać, jest niebezpieczna.

A Kuschka? Trudno sobie wyobrazić, że zdecydował się wykonać odwołany wyrok. Sprawiał wrażenie dobrego wykonawcy, ale tylko wykonawcy. Dlaczego więc Artur postąpił wbrew rozkazowi? Oczywiście w pewnych sytuacjach to może być usprawiedliwione. Otrzymał jednakże wyraźne polecenie. A jeśli organista nie przekazał rozkazu? A może spotkać się z Arturem? Zbyt duże ryzyko. Artura zapewne pilnują... Niewykluczone zresztą, ze gestapo już go aresztowało. Jaki jest plan gestapo? Czekać. Zamknęłoby wszystkich, o których wie, w momencie likwidacji swojej wtyczki. Dopóki prowokator działa, pozostali są względnie bezpieczni. Gestapo czeka na uchwycenie kontaktu z centralą.

A gdyby pójść do gestapo, rozważał Kloss. Nie, nonsens, nie dadzą się nabrać.

Tramwaj szarpnął gwałtownie i ruszył. Kloss złożył gazetę i poszedł na przedni pomost. Nie znał Wrocławia, ale przestudiował dokładnie plan miasta; to mu na ogół wystarczało. Jeszcze dwa skrzyżowania i powinien wysiąść. Stamtąd — parę minut do mieszkania Horsta Kuschki.

Poller przesunął właśnie krzesło na środek pokoju. Nogi wyciągnął daleko przed siebie i oglądał uważnie buty. Był po cywilnemu, ale w długich butach. Willi nie wyczyścił ich zbyt starannie, oberwie dzisiaj po mordzie.

— Teraz pogadamy— oświadczył. Helena, żona Kuschki, stała przed nim w swoim domowym szlafroku i rannych pantoflach. Poller widział jej strach, widział, jak bezskutecznie usiłuje ukryć drżenie ramion; poprawiła włosy i ten gest rozśmieszył sturmbannfuehrera.

— No, co pani wie? — zapytał.

— Nic.

— Nie powiedział, dokąd idzie?

— Nie mówił.

— Znajomi? Przyjaciele?

— Nie miał żadnych przyjaciół — oświadczyła Helena.

— Tralala... Polskie gadanie. Ja na byłych Polaków mam specjalne metody. A ci z waszej polskiej sitwy, z biblioteki...

— Nie spotykał się z nimi — Helena wybuchnęła płaczem.

— No, no, tylko bez histerii... Niemieckie kobiety znoszą takie rzeczy spokojnie, ale pani nie umie być niemiecką kobietą. A ta wasza kawiarenka! — wykrzyknął.

— Przychodził — szepnęła Helena. — Nic dziwnego, ja tam przecież pracuję w szatni.

— Każdy porządny Niemiec — powiedział Poller — ma prawo pójść do kawiarni, wypić halbę piwa i zagrać partyjkę domina. Grywał w domino?

— Czasami. To była jego jedyna rozrywka. Oczywiście na bardzo drobne stawki. Horst nigdy nie pił, oszczędzał, nie wyrzucał pieniędzy na przegrane — znowu chlipnęła.

— Mnie nie interesują stawki! — wykrzyknął Poller. — Z kim grywał w domino?

W gruncie rzeczy nie obchodziła go odpowiedź Heleny. Nie po to tu przyszedł, żeby wyduszać z tej kobiety drobne szczegóły. Raczej z przyzwyczajenia niż z potrzeby zagroził jej aresztem.

— Wiem dosyć — oświadczył — żeby panią zamknąć. Na razie choćby pod zarzutem utrudniania śledztwa. Na razie...

Potem warknął:

— Kochanek nie miał?

— Nie miał — powiedziała Helena.

— To przynajmniej pani wie. A z niejaką Lizą Schmidt nie widywała go pani?

Helena nie zdążyła odpowiedzieć. Zadźwięczał dzwonek do drzwi. Poller skoczył, gotowy do działania.

— Aha! Mamy szansę poznać znajomych pana Kuschki! Proszę otworzyć, tylko bez kawałów. Jakakolwiek próba ostrzeżenia gościa, strzelam. Najpierw do pani.

Stanął za drzwiami, a ona z trudem odsuwała zasuwkę, zasuwka się zacinała, zawsze tak było. Widziała twarz Pollera i pomyślała, że jednak strzeli, jeśli ona nie wpuści natychmiast tego, który czekał po tamtej stronie i którego nie zdąży już ostrzec. Uchyliła drzwi, na progu stał niemiecki oficer. Odetchnęła z ulgą: to był ktoś zupełnie obcy.

— Chciałbym pomówić z panem Horstem Kuschką — powiedział Kloss.

Helena odsunęła się od progu. Kloss wszedł do wnętrza i natychmiast trzasnęły drzwi, a przed Klopsem stał Poller z pistoletem gotowym do strzału. Zaskoczył go mundur oficerski, tego się jednak nie spodziewał. Po chwili zaskoczył go także spokojny ton oberleutnanta. Ani śladu lęku, rzetelna pewność siebie, którą hauptsturmfuehrer zwykle cenił.

— Kim pan jest? Proszę opuścić broń, nie lubię, kiedy mierzy do mnie cywil — Kloss mówił cicho i powoli. Wiedział już, że popełnił błąd. Nie należało tu przychodzić. Tego, który stał przed nim z pistoletem w ręku, rozpoznał bezbłędnie, zawsze rozpoznawał gestapowców. Poller to zresztą natychmiast potwierdził.

— Żaden cywil — warknął. — Hauptsturmfuehrer Poller z gestapo.

Więc to właśnie on! Kloss poczuł coś w rodzaju satysfakcji. Nareszcie wie, z kim ma do czynienia! Uśmiechnął się szeroko. Wyszedł mu nawet ten uśmiech.

— Oberleutnant Hans Kloss — przedstawił się. —Świetnie, że pana widzę, hauptsturmfuehrer!

— Tak! Radość obopólna, oberleutnant. A niby dlaczego mój widok tak pana ucieszył? Znał pan Kuschkę? —To już było warknięcie. Poller wrócił na swoje krzesło i rozsiadł się na nim wygodnie. Znowu wyciągnął nogi, ale oficer, który stał przed nim, nie wydawał się wcale speszony.

— Miałem zamiar — mówił — złożyć dzisiaj wizytę w gestapo razem z Kuschką, po którego właśnie przyszedłem. — Tak, to była chyba najlepsza formuła.

— Kuschke już nigdy nie złoży wizyty w gestapo — powiedział Poller — ale pana to nie minie.

Kloss zareagował natychmiast i ostro:

— Pański ton wydaje mi się nieodpowiedni. I nie wiem, dlaczego Kuschka...

Poller odpowiadał bawiąc się papierośnicą:

— Tego człowieka — oświadczył — wyłowiono dzisiaj nad ranem z Odry. Strzał w tył głowy. Teraz pan wie? Więc proszę mi natychmiast powiedzieć, w jakich okolicznościach spotkał się pan z Kuschką?

Kloss wyciągnął z kieszeni pistolet.

Bawił się nim udając, że nie widzi przerażenia Pollera. Gestapowiec kurczył się na krześle, teraz bezbronny, bo swoją broń schował już był do kieszeni.

Kloss przysunął sobie także krzesło, usiadł naprzeciwko Pollera. Podał mu broń, a legitymację i Ausweiss Kuschki rzucił na stół.

W pewnych sytuacjach najlepiej jest mówić prawdę, zresztą musiał mówić prawdę, bo przecież Poller... Wyjaśnił wiec, że wieczór wczorajszy spędził u pewnej młodej, przystojnej damy. Dokładnie powtórzył bajeczkę Lizy; ten Kuschka, tłumaczył gestapowcowi, chciał ją zastrzelić z zemsty. Miał pozwolenie na broń...

— Na pewno fałszywe — stwierdził Poller.

Kloss wzruszył ramionami.

— Możliwe — powiedział. Wyjaśnił, dlaczego puścił Kuschkę wolno. Dzisiaj przyszedł właśnie tutaj po to, żeby go doprowadzić do gestapo i sprawę dokładnie zbadać.

Mówił i jednocześnie obserwował Pollera; czy gestapowiec mu wierzy? Kloss rozumiał, że rozgrywka dopiero się zaczyna. Ale twarz Pollera pozostawała nieruchoma. Wysłuchał Klossa nie zadając pytań. Wreszcie powiedział:

— No cóż. Z braku Kuschki będziemy musieli pojechać do gestapo we dwójkę.

Potem zwrócił się do Heleny:

— A pani nie wolno opuszczać Wrocławia bez zezwolenia. I jeśli pani sobie coś przypomni...

Gabinet Pollera w gestapo był taki, jak wszystkie gabinety w tej instytucji. Wielkie biurko i koniak w oszklonej szafie. Portret fuehrera i portret „wiernego Henryka”. Dwa fotele i maty stołeczek pod drzwiami. Kloss siedział w fotelu i spoglądał na ten stołeczek. Poller zachowywał się tak, jak należało przewidywać. Najpierw groził twierdząc, że Kloss może być podejrzany o zamordowanie Kuschki. Oberleutnant zareagował śmiechem, następnie zażądał, by Poller porozumiał się z generałem Eberhardtem i sprawdził jego, Klossa, personalia i lojalność. Poller uzyskał połączenie telefoniczne i oczywiście Eberhardt, ten stuprocentowy Prusak, stary oficer Abwehry, nienawidzący gestapo, wyśpiewał litanię pochwał i domagał się, by wrocławska policja natychmiast odczepiła się od jego pracownika. Kloss, obserwując nieustannie reakcje hauptsturmfuehrera, doszedł do wniosku, że Poller nic o nim nie wie. Może więc Liza nie zameldowała, może Liza jest jednak niewinna?

Poller bawił się cygarem.

— Cała ta historia — oświadczył — jest dość dziwna. Pan był ostatnim człowiekiem, który widział Kuschkę.

Kloss postanowił teraz zaatakować.

— A dlaczego ten kolejarz tak pana interesuje, dlaczego nie Kripo?

Poller bawił się cygarem.

— Pan jest jednak ciekawy, Kloss — powiedział.

— Jestem oficerem Abwehry, a pan bawi się ze mną jak kot z myszką. Zadaje pan podchwytliwe pytania zapominając, że ja sam zajmuję się takimi sprawami na co dzień.

Poller roześmiał się.

— Jak mam to rozumieć? Oferta współpracy?

— Niby jak miałbym panu pomóc? — wzruszył ramionami. — Jestem tu przejazdem. Nie będę rozgrzebywał pańskiego podwórka. O co właściwie chodzi?

Poller nie zamierzał jednak mówić. Jeśli nawet nie podejrzewał Klossa, nie będzie przecież z byle oficerem Abwehry dzielił się sukcesem.

— Nie myślę o pomocy w śledztwie — oświadczył. — A jednak liczę na pomoc. — I po chwili: — Jak nazywała się ta kobieta, u której spędził pan noc?

Kloss od dawna spodziewał się tego pytania; niepokoiło go nawet, że padło tak późno. Poller powinien od tego zacząć, a jeśli nie zaczął, to wiedział. Decyzję należało podjąć natychmiast. Roześmiał się.

— Czy pan zawsze pamięta nazwiska kobiet, z których gościny pan korzystał, Poller? Powiedzmy sobie prawdę: nazwisko nie jest najważniejszym elementem kobiety.

— A nie jest, nie jest — Poller roześmiał się także. Przełknął to jednak dość gładko. —Tak czy inaczej, trzeba przecież ustalić, Kloss.

— Zaraz sobie przypomnę... To było niedaleko Lessingsbrücke... Ona nazywała się Liza... — Obserwował bacznie Pollera. Wie, czy nie wie? Powiedzieć, czy nie powiedzieć?

Nie musiał jednak decydować. Rozległo się pukanie do drzwi. Kloss usłyszał znajomy głos i na progu zobaczył Lizę. Zerwał się z fotela, a ona meldowała spokojnie:

— Panie hauptsturmfuehrer, przyniosłam przepisane raporty. — Potem dostrzegła Klossa, a może raczej udawała, że dostrzegła go dopiero teraz. — O, Hans, jak się masz, nie wiedziałam, że cię tu zobaczę. — Zabrzmiało to zupełnie naturalnie.

Poller wybuchnął śmiechem. Bawił się znakomicie.

— O, państwo się znają... Rozumiem, rozumiem; dziękuję. Lizo, jesteś dzisiaj wieczorem wolna i jeśli umówiłaś się z oberleutnantem...

— Umówiłam się — powiedziała Liza. — Pamiętasz, Hans?

— Pamiętam. — Był wściekły. Dał się zaskoczyć jak smarkacz. Zapalił papierosa i nie spojrzał już na Lizę, gdy opuszczała pokój. Natarł natomiast natychmiast na Pollera: — To ona. Dlaczego pan jej nie przesłucha? A może ona już zameldowała i pan wiedział, i strugał ze mnie wariata...

— Nie tak ostro, Kloss — roześmiał się Poller. — My w gestapo mamy swoje metody.

— Słyszałem.

— Nie to, co pan myśli. Nie żadne wybijanie zębów. Bęcwałów od tej roboty trzymam na smyczy i spuszczam od czasu do czasu, ale niezbyt na nich liczę. Ja działam inaczej, Kloss. I lubię inteligentnych przeciwników.

— Co to ma do rzeczy?

— Jeśli pan spotka się z tą Lizą, proszę poobserwować. O co będzie pytała, jakie sprawy ją interesują. Może nastroje panujące w wojsku albo inne informacje.

— Przecież ona pracuje u pana?

— No to co? Czasem robi pan wrażenie inteligentnego, Kloss, a czasem wydaje się naiwny.

Spotkanie skończyło się remisowo, pomyślał Kloss. Potem doszedł do wniosku, że pierwszą rundę wygrał jednak Poller. Ani cienia informacji... Wiadomo tylko, że Liza pracuje w gestapo... Ale czy to znaczy, że pracuje dla gestapo?

8

A jednak zbliżało się rozstrzygnięcie. Wszyscy biorący udział w grze musieli działać i to musieli działać szybko. Kloss prosto z gestapo pojechał do organisty; kluczył oczywiście po Wrocławiu, gubił ślady, ale nie zdobył zupełnej pewności. Czy Poller kazał go śledzić? Byłby idiotą, gdyby tego nie zrobił. A jednak wydawało się, że nikt za Klopsem nie szedł. Czyżby hauptsturmfuehrer był tak pewny swych informacji?

U organisty czekał na Klossa raport Artura, dostarczony, jak zwykle, do skrzynki pod figurą świętego Antoniego. Szef grupy meldował o swych ostatnich decyzjach. Raport był właściwie zupełnym zaskoczeniem. Artur twierdził, że zgodnie z poleceniem centrali odwołał rozkaz likwidacji Lizy Schmidt. Horst Kuschka usiłował wykonać wyrok na własną rękę. Dlatego też Artur zlikwidował Kuschkę, którego obserwował przez cały wieczór. Teraz był przekonany, że Liza Schmidt jest niewinna, a prowokatorem był właśnie Kuschka. Grupa jest więc znowu czysta, grupa może działać. Artur prosił o zadania i kontakt z centralą.

— Widzisz — powiedział organista — zawsze mówiłem, że Liza jest w porządku.

— Wiedziałeś, że pracuje w gestapo?

— Wiedziałem — potwierdził. — To nasz ogromny sukces.

Organista wyraźnie triumfował. Raport Artura potwierdzał jego wiarę w niewinność Lizy. Czekał teraz na decyzję Klossa, że grupa Artura jest czysta i może znowu nawiązać kontakt z centralą, gdyż prowokator Horst Kuschka został zlikwidowany. Ale Klossowi to rozwiązanie wydało się nieco podejrzane. Czuł, że rozgrywka z hauptsturmfuehrerem Pollerem wcale nie jest ukończona, że zbliża się ostatnia runda i ta runda będzie najtrudniejsza. Analizował szczegółowo sytuację, widział ciągle przed sobą twarz organisty i jego oczy, które nie czyniły wrażenia oczu ślepca.

Jeśli Kuschka był istotnie zdrajcą, jak melduje Artur, Poller powinien natychmiast po likwidacji Kuschki przystąpić do dokonania aresztowań. Na co jeszcze czekał? Zdrajca znał Artura, znał Lizę, gestapo miało ich wszystkich w ręku, a przecież Poller musi wiedzieć, że jeśli się spóźni, ci ludzie uciekną. Zresztą Artur powinien natychmiast zniknąć, podobnie jak Liza, jak wszyscy, o których Poller mógł coś wiedzieć. A tymczasem Artur spaceruje spokojnie po Wrocławiu, jakby nic się nie stało. Dlaczego? Nie rozumie, co mu grozi? Czeka na kontakt z centralą, narażając łącznika „ciotki Zuzanny” na wielkie niebezpieczeństwo?

Kloss zmiął w dłoni karteluszek z raportem Artura, potem zapalił zapałkę. Pamiętał twarz Kuschki, gdy tamten wszedł do mieszkania Lizy; pomyślał wtedy: to jest uczciwy człowiek... Jeśli więc nie Kuschka, to kto? Podejrzenie rodziło się powoli, było to podejrzenie straszne. Zdecydował, że musi jeszcze raz sprawdzić; istniała pewna szansa sprawdzenia... Artur Drugi... Jaki to był właściwie człowiek? Wiedział o nim tak mało.

Nieruchoma twarz organisty ciągle była zwrócona w jego stronę. Gdyby nie pewność, że człowiek ten jest ślepy, pomyślałby: „Czuję na sobie jego wzrok”. Informacje z centrali stwierdzały, że organista jest absolutnie pewny. Patriota, stary działacz wrocławskiej Polonii. Czy istnieją ludzie absolutnie pewni?

— Co mam przekazać Arturowi? — zapytał organista. W jego głosie pojawiła się nutka niepokoju. Milczenie trwało jednak zbyt długo.

— Nic nie przekazywać Arturowi — powiedział cicho Kloss. — Zerwać kontakt z Arturem.

Dłoń organisty sięgnęła do okularów, potem przejechała po czole. Na twarz wystąpiły krople potu.

— Co to znaczy? — zapytał.

— To, co powiedziałem. — Głos Klossa brzmiał sucho.

Po chwili milczenia organista zapytał:

— Czy mnie też nie wierzysz? — Potem zaczął mówić gwałtowniej: — Czy pojmujesz, na co skazujesz tych ludzi? Na samotność! Nie, nie tylko na samotność: wpadną w ręce wroga. Liza, którą znam od dziecka... Artur Drugi.

— Znajdziemy ich, gdy będzie można. — Kloss z trudem panował nad sobą. Rozumiał równie dobrze jak tamten, że każde słowo jest wyrokiem. — Ty znikniesz z Wrocławia — dodał. — Masz rezerwowy adres?

— Mam — powiedział organista.

— A papiery?

— Też.

— Więc uciekaj natychmiast, nawiążemy z tobą kontakt... Wystarczy, jeśli poślesz doktorowi Brucke, Berlin 6, Leipzigerstrasse 29 — zapamiętaj — swoją ostatnią analizę krwi. Odwrotną pocztą otrzymasz instrukcje.

— Nie chcę uciekać. Horst Kuschka nic o mnie nie wiedział.

— To rozkaz — Kloss zaakcentował ostro ten wyraz. Potem zaczął mówić łagodniej, patrząc ciągle na twarz organisty. — Zrozum, inaczej postąpić nie mogę. Wojna jest okrutna, a nasza wojna szczególnie okrutna. — Wyciągnął rękę i dotknął nią dłoni tamtego. — Do widzenia — powiedział. — Nie wiem, czy spotkamy się kiedykolwiek, ale jeśli, to już w wolnej Polsce.

— W wolnej Polsce — powtórzył organista i znowu sięgnął dłonią do okularów.

Kloss opuścił kościół. Zaczął padać śnieg, wiał zimny wiatr. Przed wystawą antykwariatu Kloss zobaczył mężczyznę w mundurze organizacji Todt. Podszedł do niego. Mężczyzna wyciągnął pudełko zapałek; podawał Klossowi ogień, ale czynił to bardzo niezręcznie, zapałki gasły, rzucał je na chodnik.

— Słuchaj uważnie — mówił tymczasem Kloss. — Pensjonat „Elisabeth”. Zawiadomisz go, że to tam, ale bez podawania numeru pokoju. Informację muszę mieć o dziewiątej wieczorem na telefon, zapamiętaj numer...

Potem tamten wskoczył do tramwaju. Kloss jeszcze przez chwilę widział go na tylnym pomoście; mężczyzna w mundurze organizacji Todt spokojnie wyciągał z kieszeni gazetę. Kloss uśmiechnął się; tego chłopca znał od roku. Pracował z nim w Warszawie, a teraz postanowiono, że on właśnie pokieruje nową grupą we Wrocławiu. W tej wojnie żaden odcinek frontu nie może pozostać nie obsadzony. Ale chociaż we Wrocławiu zaczynali już pracować nowi ludzie, Kloss wiedział, że rozgrywka z Pollerem o grupę Artura jeszcze się nie skończyła.

Ostatnia runda trwała.

9

Poller wierzył, że triumf jest już bliski. Nigdy żadnej akcji nie przeprowadził z taką cierpliwością i tak dokładnie. Jego szef dawno zdjąłby tych ludzi i właściwie nic by nie uzyskał oprócz kłopotów z nową organizacją. Bo organizacje te powstawały przecież jak grzyby po deszczu. On, Poller, wie o tym dobrze i wie także, że prymitywne metody zawodzą w tej grze. Sięgnie do sztabu wroga, sparaliżuje jego kierownicze ośrodki.

Zapalił cygaro, zaaplikował sobie rzetelną porcję dymu, potem podniósł słuchawkę. W tych sprawach z telefonu korzystał rzadko, tylko wówczas, gdy wiedział z pewnością, że podsłuch jest wykluczony. Usłyszał znajomy głos; nie lubił tego głosu, pogardzał zresztą ludźmi, z których usług korzystał. Chętnie ich wykańczał, gdy spalili się lub okazali bezużyteczni. W tym wypadku gotów był jednak okazać zadowolenie. Szmata, bo szmata, ale sukces niewątpliwy.

— Dobrze, zrobione — powiedział. Odłożył na chwilę słuchawkę i sięgnął po zapałki, bo zgasło cygaro. — Nie denerwuj się — głos Pollera brzmiał tym razem łagodnie i cicho — nikogo z nich jeszcze nie zdejmę, mam czas, przynajmniej do jutra. Kontakt z ich centralą to wielkie osiągnięcie, musimy mieć łącznika... Tak, tak, w tym kościółku też się rozejrzę... Co jeszcze? Mówisz o oficerku z Abwehry... Trochę nam przeszkodził, jest niezręczny i chyba niezbyt sprytny... Dobrze, dobrze, zgoda. Możesz go upolować... Heil!

Odłożył słuchawkę. Właściwie ci ludzie nie zasługiwali na niemieckie pozdrowienie, ale tym razem... Wstał, wygładził mundur i wyprostował się przed portretem Fuehrera. Wyciągnął rękę... Czy dane mu będzie stanąć przed wodzem w takiej pozycji i w mundurze standartenfuehrera?

Dzień był ciężki. Profesor von Lipke, wchodząc do kawiarni domyślił się, że zastanie Lizę. W szatni była oczywiście Helena, żona tego Kuschki. Lipke sądził, że jednak nie przyjdzie, że to przynajmniej zostanie mu oszczędzone. Ale ona siedziała na swoim zwykłym miejscu z robótką w ręku. Przypomniał sobie, że kiedyś zapytał, co robi, i wtedy mu odpowiedziała, że to sweter dla Horsta na gwiazdkę. Sweter był już prawie gotów, Helena pasowała teraz rękawy i wydawało się, że nic poza tym jej nie obchodzi.

Wie przecież, że Horst nie żyje, myślał Lipke, pochylając się nad jej dłonią. Jakieś „bardzo mi pani żal”, „bardzo współczuję” nie przechodziło mu przez gardło. Powiedział: „Jest wojna, a my walczymy”, zostawił płaszcz i wszedł do salki kawiarnianej. Z trudem panował nad sobą. Jego poprzednik, Artur Pierwszy, mawiał: „Nie podejmuj niczego, póki nie odzyskasz pełnej równowagi”. Ale on, Artur Drugi, nie mógł czekać. Był w sytuacji, w której każda minuta miała ogromną wartość.

Liza siedziała oczywiście przy jego stoliku i bawiła się kostkami domina, z których budowała wysmukłą wieżyczkę. Usiadł na swoim miejscu, nie podając jej ręki.

— Kazałeś mnie zabić — powiedziała cicho Liza. Była spokojniejsza niż on. — Dlaczego?

— Nie wzywałem cię. — Artur sięgnął po cygaro i oglądał je z powagą. — Mówiłem, że nie wolno spotykać się ze mną bez wezwania. A w każdym razie nie wolno przychodzić do „Doroty”, gdy tu jestem.

— Chcę wiedzieć, o co mnie podejrzewasz.

Kelnerka przyniosła piwo. Kufel był zbyt pełny, piana osiadła na dłoni, gdy podniósł go do ust, a profesor nie znosił źle napełnionych kufli. Poczuł w ustach gorycz, wypił jednym haustem potężną porcję i zapalił cygaro. Musiał jej teraz wyjaśnić, a raczej przede wszystkim musiał ją uspokoić. Nie, tłumaczył, o nic już Lizy nie podejrzewa. Powinna zrozumieć, znaleźli się w sytuacji szczególnej i wszystko wskazywało na to, że Liza, która znała Artura Pierwszego i tamtych dwóch z fabryki, pracuje na dwie strony.

Żachnęła się. Profesor gestem nakazał jej milczenie. Nie, to nie była jego ocena, to były informacje, które otrzymał. Informacje te okazały się fałszywe. Zresztą każdy się może mylić, ale on, Artur, jest zbyt ostrożny, by działać pochopnie. To Horst Kuschka chciał wykonać wyrok na własną rękę.

— Powiedziałem mu — mówił von Lipke — że odwołuję rozkaz, że po bliższym sprawdzeniu informacje okazały się nieścisłe, a on jednak poszedł do ciebie. Właściwie podejrzewałem go od początku, ale chciałem mieć pewność, musiałem go sprawdzić. I miałem rację: to on dla nich pracował, to on wydał Artura Pierwszego.

Profesor był tego dnia zbyt zdenerwowany, by uważnie śledzić otoczenie. Liza słuchała w napięciu, nie spuszczając wzroku z Artura Drugiego. Żadne z nich nie spostrzegło Heleny, która minęła ich stolik, wracając z bufetu do szatni, cicho stąpając w swoich miękkich, służbowych pantoflach. Profesor zobaczył dopiero jej plecy i natychmiast zamilkł, ale było już za późno. Helena słyszała ostatnie dwa zdania: „a on jednak poszedł do ciebie” i „to on...”. Usiadła przy swoim stoliku w szatni i ukryła twarz w miękkiej wełnie nie dokończonego swetra.

— Do tej sprawy nie będziemy już wracać — powiedział von Lipke. — A teraz melduj.

Liza opowiedziała Arturowi o Klossie, który uratował jej życie. Dokładnie, jak zwykle w takich wypadkach, zreferowała przebieg rozmowy. Nie było tego wiele, ale jednak parę informacji, parę nazwisk. Artur słuchał z napiętą uwagą.

— Na kiedy umówiłaś się z nim? — zapytał.

— Dziś wieczorem będzie u mnie — powiedziała Liza. — Po dziewiątej...

W tej chwili pojawiła się w drzwiach Helena. Podeszła do ich stolika.

— Proszą panią do telefonu — zwróciła się do Lizy. W szatni było pusto. Liza podbiegła do telefonu i sięgnęła odruchowo po słuchawkę. Słuchawka leżała na widełkach.

— Chciałam z tobą pomówić. — Helena stała obok niej. Właściwie się nie znały. Liza nie wiedziała, że Helena jest także w ich grupie, wykluczała to organizacja siatki. Nie wiedziała również, że Horst, człowiek, który chciał ją zabić, był mężem szatniarki.

— O co chodzi? — zapytała Liza.

Helena mówiła po polsku, zwracała się do niej per „ty”. Liza nie ukrywała zaskoczenia.

— Ty masz kontakt z centralą — szeptała gorączkowo Helena. — Daj mi ten kontakt...

— Nie rozumiem, co pani mówi — powiedziała sucho po niemiecku.

— Musisz mi uwierzyć, inaczej wszyscy zginiemy... Przechodziłam obok waszego stolika, słyszałam, jak on powiedział, że Horst, mój mąż Horst, był zdrajcą, że chciał wykonać wyrok bez rozkazu... To nieprawda!

Liza ruszyła ku drzwiom. Helena zastąpiła jej drogę.

— Przysięgam na wszystko, co mi drogie — mówiła — że zadanie nie zostało odwołane. Przysięgam, że Horst był niewinny. Powiem ci coś jeszcze...

Liza odsunęła ją brutalnie.

— Pani chyba oszalała — powiedziała sucho. — Nic nie rozumiem.

Wróciła do stolika. Po raz pierwszy od wielu miesięcy ogarnął ją strach. Przypomniała sobie twarz Pollera, zapaliła papierosa i wciągała dym, czując na sobie spojrzenie Artura.

— Co się stało? — zapytał.

Powiedziała mu. Musiała mu powiedzieć. Gdyby przestała mu ufać, znalazłaby się w piekle, ogarnąłby ją koszmar, z którego nie byłoby już wyjścia. Słuchał z nieruchomą twarzą. Nic, co by zdradzało niepokój lub zaskoczenie.

— Co jej powiedziałaś? — zapytał.

— Nic.

— Masz kontakt z centralą? —Tego pytania się nie spodziewała. On przecież wiedział. Musiał wiedzieć.

— Nie mam kontaktu.

Artur rozkładał kostki domina.

— Tego się bałem — powiedział wreszcie. — Horst nie działał sam. Ona usiłuje teraz skończyć jego robotę. — Patrzył na Lizę, w jego wzroku było coś, czego dziewczyna nie znała. — Ty to musisz zrobić — rzekł. — Nie ma nikogo innego, kto by to mógł dzisiaj zrobić. Wykonasz wyrok. A w nocy uciekamy z Wrocławia. Nikt z nas nie może tu zostać. Przyjdę do ciebie po dziewiątej... Teraz posłuchaj uważnie, jej adres...

10

Musi więc wykonać wyrok. Trzymała rękę w kieszeni płaszcza, palce głaskały chłodny metal, to uspokajało. Z jakiej odległości trzeba strzelać? Sakramentalne: „Z polecenia Artura”, a potem od razu, od progu, aby tamta nie miała czasu pomyśleć. Dwa strzały. Artur powiedział: „Najlepiej strzelać dwukrotnie, pistolet ma tłumik, możesz być zupełnie spokojna”.

Ludzie muszą zabijać, na tym polega wojna. Ale ona jeszcze nie zabijała i zupełnie nie wie, jak będzie żyła potem. Czy istnieje zresztą jakieś „potem”? A jeśli Helena jest niewinna? Do niej miał strzelać Horst, teraz ona będzie strzelała do Heleny. „Z polecenia Artura...”Co wie o tym człowieku? Przecież Artur Pierwszy musiał mu ufać, jeśli uczynił go swoim zastępcą. Żołnierz powinien ufać dowódcy. Ona jest żołnierzem i nie ma innego wyjścia. Pomyślała o swojej matce. Matka uczyła ją mówić po polsku, czytały razem polskie książki. „Naucz się ich nienawidzić” — mówiła potem matka. Nienawidzić — to znaczy zabijać.

Przed Hindenburgbrücke wsiadła do tramwaju. Helena powinna być już w domu. Liza długo obserwowała „Dorotę” i widziała, jak szatniarka opuszczała kawiarnię. A może zdążyła zawiadomić gestapo, a może jej dom jest obstawiony? Wyskoczyła na trzecim przystanku, bez trudu znalazła starą kamienicę i powoli wchodziła schodami na czwarte piętro. Po drodze nie spotkała nikogo. Gdy przyciskała dzwonek u drzwi, znowu wróciły wszystkie wątpliwości. A jeśli ta kobieta jest niewinna?

Stała na progu. Oczy miała spuchnięte, widocznie płakała. Była zaskoczona, a gdy spojrzała na Lizę, cofnęła się parę kroków. Zrozumiała, zanim Liza zdążyła, sięgnąć do kieszeni, zanim odsunęła bezpiecznik.

— Z polecenia Artura — Liza czuła, że serce podjeżdża jej do gardła. Podniosła pistolet, ale nie mogła pociągnąć za spust. Opuściła broń.

— Strzelaj! — powiedziała Helena. — Strzelaj! — powtórzyła. — Czemu nie strzelasz? Mogłabym cię uprzedzić — podniosła dłoń do ust i pokazała jej na dłoni małą kapsułkę. – Cały dzień trzymam to w ustach. Ale ci nie ułatwię roboty.

Liza pomyślała, że ta kobieta mogłaby jej wydrzeć broń. Ścisnęła mocniej Waltera. Artur Drugi mówił: „Strzelaj natychmiast, na nic nie czekaj, strzelaj. Zabijają ci, którzy nie myślą”. Ale ona nie mogła nie myśleć. Żeby ta kobieta się przyznała, żeby potwierdziła swoją zdradę. Ludzie przed śmiercią mówią prawdę; przynajmniej czasami mówią prawdę.

— Dlaczego zdradziłaś?

— Jednak masz wątpliwości? — Helena nie ruszała się z miejsca. — Więc posłuchaj. To nieprawda, co powiedział ci Artur. Horst nie poszedł do ciebie z własnej woli. Otrzymał rozkaz, jak ty dzisiaj.

— Ale rozkaz został odwołany.

— To nieprawda. Wiem, że Artur otrzymał wiadomość, bo wiadomości przynosi czasem taki mały chłopak z kościoła, i wiem, że miał się później spotkać z Horstem. Nie odwołał rozkazu. Horst był uczciwy. I dlatego Artur go zlikwidował.

Liza milczała. Jeśli to prawda, jeśli Artur... — wszystko jest skończone i jutro albo jeszcze dzisiaj w nocy siądzie na stołeczku pod drzwiami w gabinecie Pollera, oczekując na przesłuchanie. Nie chodzi zresztą o nią! Chodzi o to, że wszystko straciło sens, że oni wszyscy...

— Strzelaj! — powiedziała Helena. Było to trochę teatralne — przecież Liza już nie strzeli. Przesunęła znowu bezpiecznik, schowała pistolet do kieszeni.

W tej chwili usłyszały obie warkot motorów i zgrzyt hamulców. Znały ten warkot. Nocami budziły je samochody zatrzymujące się pod oknami. Helena odsunęła rolety. Zobaczyła SS-manów i żandarmów. Wyskakiwali na chodnik, stawali wzdłuż ulicy, kilku weszło do bramy.

— Uciekaj na strych — powiedziała Helena. — Tam jest przejście do sąsiedniej kamienicy.

— A ty?

— Ja już nie będę uciekała. Zawiadom centralę...

Osunęła się na podłogę. Liza pochyliła się nad nią. Była śmiertelnie zmęczona, nie czuła już nic, nawet żalu, nawet strachu. Zamknęła Helenie oczy i wyszła zostawiając drzwi szeroko otwarte. Niech tu przyjdą...

Przez małe okienko na strychu widziała SS-manów stojących ciągle wzdłuż ulicy: Może Artur chciał w ten sposób sprawdzić, czy ona, Liza, wykonała wyrok? Zapłaci za to, pomyślała. Wiedziała już, dokąd teraz pójdzie. Istniał tylko jeden człowiek, który miał łączność, który mógł coś postanowić. Spojrzała na zegarek. Było późno, miała mało czasu, niedługo powinna być w domu, bo przecież zjawi się u niej oberleutnant Kloss. Po co powiedziała o nim Arturowi? Nie mogła sobie teraz tego wybaczyć. Ostatecznie to tylko oficer niemiecki, uspokajała się, ostatecznie chodzi o to, żeby ich niszczyć. Każda metoda jest dobra.

Organista był gotów do wyjazdu. Rudi stał obok niego. Byli już w płaszczach, ale organista wciąż jeszcze żegnał się z kościołem, w którym spędził większą część swego życia. Dotknął palcami klawiszy, potem usiadł i zagrał po raz ostatni. Pomyślał, że powinien jednak pozostać, że tamten się na pewno myli. Nie bał się zresztą nigdy o siebie, bał się o Rudiego, który teraz niecierpliwie przestępował z nogi na nogę, radośnie podniecony, bo cieszyła go perspektywa wyjazdu na wieś.

— Taksówka już pewno podjechała, dziadku — powiedział.

— Idziemy — rzekł organista i przerwał grę. W tej chwili usłyszeli kroki. Ktoś biegł po schodach na górę. Rudi otworzył drzwi i zobaczył Lizę. Dawno już jej nie widział.

— Liza! — krzyknął radośnie. Ale Liza musnęła tylko wargami jego czoło.

— Zostaw nas samych, Rudi.

— Pojedziesz z nami, Liza?

— Zostaw nas samych — powtórzyła niecierpliwie. Wyszedł niechętnie, w kościele było zupełnie pusto, tylko jakiś mężczyzna w skórzanym płaszczu siedział niedaleko figurki św. Antoniego. Rudi, jak uczył go dziadek, przyjrzał mu się dokładnie.

— Tłumaczyłem ci, Lizo — mówił tymczasem organista — że nie wolno ci tu przychodzić.

— Wiem, wiem! Wszyscy jesteśmy bardzo ostrożni, bardzo ładnie konspirujemy, a wróg wie wszystko, słyszysz? Działamy dla wroga! — krzyknęła nagle z rozpaczą.

— Co się stało, Lizo?

Opowiadała dokładnie. Przynajmniej starała się opowiedzieć dokładnie. O sobie, o Helenie i o Horście. Wreszcie o śmierci Heleny. Nie miała już wątpliwości: Artur Drugi, szef grupy, zaufany Artura Pierwszego, był zdrajcą. Helena popełniła samobójstwo, była więc niewinna, bała się gestapo. Artur nie odwołał wyroku na nią, Lizę. Artur kazał zlikwidować Helenę.

Organista zdjął okulary; Liza opuściła wzrok. Nie chciała zobaczyć jego nie osłoniętych oczu.

— To on — powiedział organista. — Helena przekazała mu rozkaz i jeśli miał jeszcze raz spotkać się z Horstem... To on — powtórzył. — Tamten miał rację. — Teraz zrozumiał, dlaczego łącznik z centrali nie uwierzył w winę Horsta. Gdyby Horst zdradził, i Artur, i Liza byliby już aresztowani...

— Kto miał rację? — zapytała Liza.

— Człowiek, którego już nigdy nie zobaczę. Ktoś z centrali.

— Zawiadom natychmiast centralę! — krzyknęła. —Trzeba coś robić!

— Nie mam łączności — powiedział cicho organista. —On odwołał łączność. A kiedy nawiążą ze mną kontakt... — wzruszył ramionami. Liza nie rozumiała.

— Jak to nie masz łączności? Ty nie masz łączności?

Organista milczał. Usiadł znowu na swoim stołku i pogładził palcami klawisze. Przeklinał teraz swoją ślepotę. Gdyby widział, odnalazłby Artura.

— Pojedziesz ze mną — odezwał się wreszcie. — To jedyny ratunek dla ciebie. — Wstał. — Taksówka czeka. Papiery jakoś wykombinujemy.

— Nie — powiedziała Liza. — Nie pojadę.

Wydawało się, że nie rozumie.

— Prędzej czy później — rzekł — odnajdą nas, a wtedy zameldujemy o Arturze i nie minie go kara.

— Nie mogę uciekać — oświadczyła Liza. — Nie wiemy, kogo Artur przekaże jeszcze Pollerowi... Może nie wszystkich zdążył przekazać. Zresztą — dodała — do mnie przyjdzie dzisiaj człowiek, którego on chce też zgubić. A ten człowiek uratował mi życie.

Milczała. Była przekonana, że musi tak postąpić. Wsunęła znowu dłoń do kieszeni płaszcza i dotknęła metalu. Miała pod palcem bezpiecznik. Pomyślała, że w magazynku są trzy naboje... Artur kazał jej dwukrotnie strzelać do Heleny, a trzeci nabój... Przynajmniej zostawił jej szansę...

— Zaopiekuj się Rudim, dziadku — powiedziała i wyszła tak cicho, że nie usłyszał nawet klapnięcia drzwiami.

Hauptsturmfuehrer Poller czekał. Teraz pozostało właściwie tylko czekanie. W ciągu najbliższych paru godzin nie miał nic więcej do zrobienia. Potem — bezsenna noc. Ciekawe, czy ten człowiek będzie bardzo uparty? A może to kobieta? W chwili, gdy von Lipke zameldował mu, że łącznik jego centrali wyznaczył spotkanie w pensjonacie „Elisabeth”, Poller zrozumiał, że nareszcie sukces jest pewny. Dali się złapać! Jego metoda okazała się skuteczna. A standartenfuehrer już wyrażał swoje niezadowolenie, już polecał zdjąć tych ludzi... Teraz oczywiście zdejmie się wszystkich... A może jeszcze poczekać? Gdyby łącznik z tej polskiej centrali okazał się niezbyt oporny, istniałaby szansa ciągnięcia gry dalej. Wybuchnął głośnym śmiechem. Miałby do dyspozycji własną polską siatkę i kontakt z ich kierownictwem. Świetny kawał!

Standartenfuehrer opowiadał, że podobna robota udała się gestapo w Belgii, ale tam byli Anglicy, a Słowianie są twardsi. Głupsi, ale twardsi. Pollerowi przyszło na myśl, że von Lipke jest jednak Niemcem. Kiedyś co prawda nazywał się Lipkowski, ale nie umie nawet po polsku. Zresztą to nie jest sukces pana von Lipke, który... Poller nie będzie miał wspólnika w osiągnięciu sukcesu. Wspólników nie toleruje! Wypił jeszcze jeden kieliszek, dzisiaj mógł sobie na to pozwolić, i podniósł słuchawkę telefonu.

— Czy sprawdzono obstawę wokół pensjonatu „Elisabeth”?

— Mysz się nie wyśliźnie.

Oczywiście — nawet mysz! Wkrótce rozpoczną się przesłuchania. Specjalny oddział gestapo zjawi się w pensjonacie z iście niemiecką punktualnością... Poller zgasił górne światło i zapalił nocną lampkę na biurku. Badał działanie reflektora: prosto w oczy temu, kto będzie siedział na stołeczku przy drzwiach. Ciekawe, jak się zachowa Fräulein Liza? A jej kochanek? Poller znowu wybuchnął śmiechem. Przy okazji wielkiej gry można przeprowadzić i małą rozgrywkę. Przekona się Berlin, jak mało odporni na szantaż wroga są oficerowie Abwehry.

A tymczasem Kloss jadł kolację w małej restauracyjce przy Lessingstrasse. Długo studiował kartę, rozmawiał z kelnerem, starannie odliczał kupony kartek żywnościowych. Zachowywał się tak jak oficer na urlopie, który przywiązuje dużą wagę do dobrego jedzenia, lubi posiedzieć w knajpie i popatrzeć na niemieckie dziewczęta, popijając powoli piwo i paląc cygaro. Ładnych dziewcząt co prawda nie było. Ale Kloss dbał o rytuał, o szczegóły. Grał swoją rolę ze świadomością, że gra rolę bez możliwości popełnienia błędu. Cena, którą zapłaciłby za błąd, była zbyt wysoka.

Punktualnie za kwadrans dziewiąta uregulował rachunek, dał kelnerowi napiwek, niezbyt co prawda duży, ale wystarczający, by starszy pan w białej marynarce solidnie, po prusku, stuknął obcasami. Wyszedł na ulicę i od razu stwierdził, że — wbrew przypuszczeniom – nie jest śledzony. Pomyślał, że przecenił jednak przeciwnika, ale postanowił nadal działać tak, jakby Poller był przynajmniej Klossem. Wszedł do kwiaciarni, zapłacił majątek za trzy cieplarniane róże. W kwiaciarni odwrócił się specjalnie twarzą w stronę wystawy, tak, by mógł być widziany z ulicy. Nikt jednak nie obserwował Klossa, nikt nie zatrzymywał się przed kwiaciarnią.

Nie wziął mnie pod uwagę — pomyślał Kloss — dla niego się nie liczę.

W bramie domu, w którym mieszkała Liza, również nikogo nie zobaczył. Zadzwonił, otworzyła mu natychmiast. Była w płaszczu, źle uczesana, pod oczyma czarne pręgi.

— Przykro mi — powiedziała jeszcze w korytarzu — ale nie będę mogła spędzić z tobą wieczoru. Bardzo się spieszę.

Podał jej róże.

— Dziękuję ci — jej głos brzmiał sucho. — Jesteś bardzo miły. — Nie wiedziała, co zrobić z kwiatami. Położyła je najpierw na stoliku pod wieszakiem, potem wzięła stamtąd i otworzyła drzwi pokoju. — Włożę je tylko do wazonu.

Kloss usiadł na tapczanie. Zdjął płaszcz, zapalił papierosa. Nawet rozpiął mundur.

— Mówiłam ci przecież — w jej głosie usłyszał rozpacz — że nie mam czasu. – Kwiaty zostały na stole, podbiegła do niego. — Wybacz mi, kochany, musisz już iść.

— Dlaczego?

— Wychodzę, tak, za chwilę wychodzę — plątała się —jestem zajęta.

— Może ci w czymś pomóc?

— Nie, nic takiego — a widząc, że on nie zamierza wstać z tapczanu, powiedziała ostrzej: — Jestem zajęta służbowo, rozumiesz? Poller wyznaczył mi pewną pracę.

— Natychmiast do niego zadzwonię. — Kloss podszedł do telefonu. — Ostatecznie oficerom przyjeżdżającym z frontu coś się należy.

— Nie, nie dzwoń! — krzyknęła.

— Wiedziałem, że to powiesz. — Kloss był teraz zupełnie poważny. — Co się stało?

— Nie mogę inaczej! Zaufaj mi, Hans!

Domyślał się już, o co chodzi, ale nie mógł jeszcze odkryć kart. Nie mógł jej powiedzieć wszystkiego, bo czekał na potwierdzenie podejrzeń, co ostatecznie decydować miało o wszystkim. Ale czy otrzyma potwierdzenie? Może przeciwnik jest jednak mądry, może nie da się złowić w dość prymitywną przecież pułapkę? A wówczas? Będzie musiał stąd odejść i zostawić tę dziewczynę jej własnemu losowi. Chociaż to tchórzostwo, ale nie wolno mu przecież inaczej! Chodzi nie tylko o niego i nie ma prawa ryzykować.

— Muszę cię poprosić, Lizo, żebyś jeszcze chwilę poczekała — rzekł spokojnie.

— Dlaczego?

— Prosiłem kogoś, żeby zadzwonił do mnie na ten numer. To bardzo ważny telefon.

— Na mój numer! Jak mogłeś?

Spojrzał na zegarek. Wskazówka stała dokładnie na dziewiątej. Mężczyzna w mundurze organizacji Todt był zawsze punktualny. Usłyszał dzwonek i zanim Liza zdążyła go wyprzedzić, podniósł słuchawkę.

— Tak, to ja — powiedział. — Dobry wieczór. — Usłyszał parę zdań, które dla podsłuchującego ich rozmowę nic nie znaczyły, ot, koleżeńska pogwarka dwóch młodych ludzi, którzy przypadkowo spotkali się we Wrocławiu, ale dla Klossa miały ogromną wagę: zadanie zostało wykonane. Poller dał się wciągnąć w pułapkę; kazał otoczyć pensjonat „Elisabeth”. Gestapo wyciąga w tej chwili z pokojów ludzi, których hauptsturmfuehrer będzie przesłuchiwał całą noc. Niech sobie szuka łącznika z centrali!

Kloss, odkładając słuchawkę, po raz pierwszy spojrzał na Lizę z nie tajoną czułością. Biedna dziewczyna, ile musiała przeżyci A Artur Drugi? Kloss ma jeszcze parę godzin, musi zdążyć się z nim rozprawić. Jeśli nie on, wykona to mężczyzna z organizacji Todt. Teraz trzeba się spieszyć! Liza musi natychmiast opuścić Wrocław. Wyobrażał sobie, jak się zachowa, gdy jej powie hasło.

— Lizo — zaczął. A jeśli jednak ryzykuje? Musi już ryzykować... Nieprawdopodobne, żeby także Liza...

Podeszła do niego.

— Idź już, nie wiem, jak mam cię prosić...

W tej samej chwili klapnęły otwierane drzwi. Wszedł człowiek, który musiał mieć klucz do tego mieszkania.

Stał na progu, spokojny, nieruchomy, w kapeluszu na głowie.

— O co to zamierzasz prosić pana oberleutnanta, Lizo?

— O nic — powiedziała. — Już o nic.

Więc tak wyglądał z bliska profesor von Lipke. Poinformował Pollera o pensjonacie „Elisabeth” i przyszedł tutaj? Po co? Czy jest sam, czy ma na dole obstawę? To interesowało Klossa najbardziej. Jeśli ma obstawę, jaka jest szansa, żeby Liza opuściła ten dom? Poller wie, że Kloss jest w mieszkaniu Lizy, jeśli więc zlikwiduje Artura...

— Teraz wszystko rozumiem, Lizo — powiedział — i przepraszam cię. Spodziewałaś się pana.

— Liza nas sobie nie przedstawiła — twarz Artura Drugiego była ciągle nieruchoma. — Nazywani się Erik von Lipke. Pan Kloss, jeśli się nie mylę?

— Jest pan świetnie poinformowany.

— Moja uczennica, bo muszę panu powiedzieć, że Liza jest moją uczennicą, a ja emerytowanym nauczycielem muzyki, opowiedziała mi o pańskim bohaterskim wyczynie wczorajszego wieczoru.

— Przesada. — Kloss usiadł przy stole. Artur zajął miejsce naprzeciwko niego, nie zdejmując kapelusza. — Ja pana chyba gdzieś widziałem, profesorze. O, już wiem... W „Dorocie”, pan grywa w domino.

— Owszem, dość często. W gazetach jest niewiele do czytania, trzeba czymś zabijać czas... — Urwał i wyciągnął z kieszeni dwa cygara. Jedno podał Klossowi. — Muszę panu zresztą powiedzieć, że najciekawsze wiadomości wojenne można znaleźć nie w prasie, ale w opowieściach ludzi wracających z frontu. To oczywiście fragmenty, strzępy... ale przy odrobinie wprawy... Proszę sobie choćby wyobrazić, że ktoś opowiada panu o przyjacielu, który właśnie został wysłany pod Stalingrad... Ten ktoś dorzuci jeszcze, że korpus pancerny, w którym służył jego przyjaciel, był dotychczas we Francji, a przedtem walczył w Grecji. Człowiek dostatecznie zorientowany będzie już wiedział, że chodzić może tylko o trzeci korpus pancerny i że ta jednostka przerzucona została właśnie pod Stalingrad. Interesujące, prawda?

— Oczywiście. I co dalej?

— Jeśli dodamy parę nazwisk, które mimochodem padły w rozmowie, można by sporządzić niewielką notatkę: jakie to formacje niemieckie znalazły się ostatnio w Rosji.

— Rozumiem. — Kloss uśmiechnął się i wsunął rękę do kieszeni. — Wstęp do małego szantażu, prawda?

— Nie wyjmować ręki z kieszeni! — profesor von Lipke miał już broń przygotowaną. Oparł rękojeść rewolweru o stół. — Strzelam bez pudła — powiedział. I zwrócił się do Lizy: — Ubezpieczaj, Lizo...

Liza posłusznie stanęła przy drzwiach. W ręku trzymała pistolet. Kloss nie spodziewał się, że i ona jest uzbrojona. Jednak tym razem nie docenił pana von Lipke. A przecież ma go właściwie w ręku... On sam stworzył sytuację, w której najlepsze wyjście stało się nagle możliwe. Wszystko jednak zależy teraz od Lizy. Kloss sięgnął po cygaro i wyjął z kieszeni zapałki.

— Cygaro — powiedział — ułatwia czasem rozmowę. Liza powinna coś o tym wiedzieć.

Czy ona rozumie? Czy istnieje szansa, że ona zrozumie?

— Lubię mieć do czynienia z inteligentnym przeciwnikiem — powiedział Artur Drugi.

—To też gdzieś już słyszałem — odparł Kloss. Zaciągnął się dymem. Von Lipke palił te same cygara, co Poller.

— Załóżmy — ciągnął profesor — że to, co w chwili szczerości powiedział pan Lizie, dotarłoby do gestapo. Miałby pan kłopoty, prawda?

— Być może. — Kloss nie tracił spokoju. Jednak prymitywny jest ten von Lipke. Albo bardzo się spieszy, chce Pollerowi ofiarować jeszcze jeden prezent. A jednocześnie Kloss zrozumiał, że jeśli Poller wyraził zgodę na taką rozgrywkę, znaczy to, że nic o nim nie wie, niczego się nie domyśla.

A Artur Drugi, nie spuszczając wzroku z Klossa, mówił dalej:

— Mógłby pan uniknąć tych przykrości.

— Dostarczając nowych informacji, tak?

— Jest pan naprawdę pojętny, Kloss.

— Musiałbym wiedzieć, dla kogo przeznaczone są te informacje.

— Oczywiście nie dla pana przełożonych. — Profesor von Lipke był już przekonany, że ma ptaszka w sieci. — Jako oficer Abwehry zdaje pan sobie chyba sprawę, że teraz nie ma już odwrotu. Zbyt dużo pan wie. I my zbyt dużo wiemy o panu.

Kloss patrzył na Lizę.

— Przesada — powiedział. Teraz zaczynała się rozgrywka. — Przesada — powtórzył. — Mielibyście mnie w ręku, gdyby informacja o dyslokacji trzeciego korpusu odpowiadała prawdzie. Mogę pana zapewnić, że nie odpowiada, ponieważ została wymyślona tu, na tej kanapie. Inne informacje też... — Teraz zwracał się do Lizy: — Chciałem się przekonać, Lizo, czy dobrze pracujesz dla Pollera...

— Ja przecież tego nie powtórzyłam Pollerowi! — krzyknęła Liza.

— Nie. Ty nie powtórzyłaś. Powtórzył on. — Spojrzał na Artura Drugiego. — Dla kogo pan właściwie pracuje? Dla Pollera czy dla wroga? Sądzę, że jednak dla Pollera. A ja nie lubię ludzi prowadzących podwójną grę... —Myślał jednocześnie: teraz już, jeśli Liza jest niewinna, musi zrozumieć. Zerwał się z krzesła i przycisnął dłoń Artura do powierzchni stołu.

— Strzelaj! — krzyknął Artur. — Na co czekasz? Strzelaj!

Liza strzeliła. Dwukrotnie. Tak jak uczył ją Artur, gdy rozkazał wykonać wyrok na Helenie. Nie myśląc, pamiętając tylko, że trzeba strzelać celnie.

Ciało Artura osunęło się na podłogę. Kloss wstał, schował rewolwer Artura do kieszeni. Zapalił znowu cygaro. Był bardzo zmęczony, marzył o odpoczynku, o godzinie snu, a tyle było jeszcze do zrobienia. Poller czeka na meldunek Lipkego... Należało zakończyć grę z Pollerem, ustalić, czy przed domem jest obstawa i jak wydostanie się stąd Liza.

— Dziękuję ci, Lizo — powiedział. Ale ona stała ciągle przy drzwiach z bronią gotową do strzału.

— Stój — powiedziała bardzo cicho. — Sądzisz, że stąd wyjdziesz?

Kloss patrzył na nią, nie rozumiejąc. Jeszcze się nie domyśliła? Biedna dziewczyna! To musiał być dla niej straszny szok. Należy przede wszystkim wysłać ją na odpoczynek.

— Oczywiście, że wyjdę — powiedział. — Przynajmniej mam nadzieję, że uda mi się wyjść. Ale najpierw pójdziesz ty. — Sięgnął znowu do kieszeni. — Posłuchaj uważnie. Pojedziesz na dworzec berliński, tu jest bilet pierwszej klasy, tu dokumenty na nazwisko generałowej Telhoff. Wracasz z Krakowa, gdzie odwiedzałaś męża w szpitalu. Tu masz kwit z przechowalni bagażu. Walizka i torba skórzana. W dnie torby dalsze instrukcje, pieniądze, rezerwowy paszport, gdybyś na jakiś czas musiała wyjechać na odpoczynek do Szwajcarii. Wszystko na ciebie czekało i do ostatniej chwili nie wiedziałem, czy będzie mogło być wykorzystane... — Popatrzył na nią. — No, nie stój tak, daj mi rewolwer, z tym będzie trochę kłopotu, bo powinienem strzelać z własnego, ale jakoś da się załatwić.

Ciągle nie rozumiała. Prawda docierała do niej powoli, wreszcie wybuchnęła płaczem i to było nareszcie szczere... Kloss podał jej chusteczkę.

— Wytrzyj oczy. Zachowałaś się wspaniale. Teraz potrzebny nam spokój i zimna krew. Poller to nie von Lipke.

Kloss podniósł słuchawkę i powoli nakręcił numer. Jak zareaguje tamten? Musi uwierzyć, nie ma innego wyjścia i nie może się nawet przyznać, że Artur był jego agentem. Chodzi jednak głównie o to, czy jest obstawa na dole.

Mówił nerwowo, tak jak powinien mówić człowiek, który przed chwilą zlikwidował agenta wroga. Meldował Pollerowi, że w mieszkaniu Lizy Schmidt nie zastał dziewczyny, oczekiwał go natomiast nie znany mu bliżej niejaki von Lipke. Lipke zaproponował jemu, Klossowi, współpracę z obcym wywiadem. Oczywiście zareagował ostro i podczas bójki zastrzelił tego człowieka.

Po tamtej stronie długo trwało milczenie.

— Dlaczego nie wziął go pan żywcem? — usłyszał głos Pollera.

— Podczas bójki — powtórzył Kloss — chciałem go ująć, ale on też miał broń. – Znowu czekał długo na odpowiedź.

— Proszę zostać w mieszkaniu — usłyszał wreszcie. — Przyjadą moi ludzie i zajmą się ciałem. A panu należy się pochwała za lojalność i czujność. — W głosie Pollera nie było ironii.

Kloss odłożył słuchawkę.

— Lizo — rzekł — pójdziesz piętro wyżej i poczekasz, aż zjawią się tu ludzie Pollera. Potem opuścisz kamienicę.

— A ty? — zapytała z niepokojem.

— A ja odpocznę sobie przez ten czas. Ciebie zaczną poszukiwać dopiero za parę godzin, gdy nie zjawisz się w mieszkaniu. Będziesz już wtedy w Berlinie. — Pocałował ją. — Idź już, Lizo, idź już i bądź ostrożna. Mnie nic nie grozi.

Hauptsturmfuehrer Poller rozpoczynał tymczasem przesłuchanie. Oddział specjalny gestapo aresztował w pensjonacie „Elisabeth” 27 osób. Żołnierze, którzy przyjechali na urlop, urzędnicy z Berlina, paru emerytowanych oficerów. Każdego przesłuchiwać trzeba przynajmniej godzinę. Minie jeszcze sporo czasu, zanim Poller przeżyje największe rozczarowanie w swojej dotychczasowej karierze. Ale nigdy nie przyjdzie mu na myśl, że jego przeciwnikiem w partii, którą przegrał, był Kloss, oberleutnant Abwehry na urlopie.

PODWÓJNA GRA

1

Gdy major von Gerollis powiedział, że za chwilę wprowadzą więźnia, Kloss poczuł, iż ogarnia go znowu lęk, wargi ma suche, ale przecież nie powinien teraz sięgnąć po szklankę z wodą. „Człowiek z polskiej siatki”. Nie, to nie może być Krystyna, Krystyna powinna wrócić dopiero wieczorem do Warszawy i wydaje się wręcz nieprawdopodobne, by zdjęli ją gdzieś w drodze.

— To jest właśnie błąd Kneisela — rzekł von Gerollis — nie ma nic gorszego niż zbyteczne aresztowanie. Dlatego postanowiłem, że pan zastąpi Kneisela w tej sprawie.

— Tak jest — powiedział tylko Kloss. Patrzył na drzwi. Czekał.

I jednocześnie, ponieważ przywykł już był do analizowania własnych niepokojów, rozważał, gdzie jest źródło lęków, które go dręczyły już od paru dni. Radiotelegrafista nie został aresztowany; zginął przypadkowo pod ciężarówką Wehrmachtu. Przypadkowo? Nie było rewizji w jego mieszkaniu, policja stwierdziła tylko, że nie miał rodziny, i pochowano go na koszt miasta. Żadnego zainteresowania władz niemieckich! Krystyna zameldowała, że radiostacja już działa, ale Kloss, na wszelki wypadek, kazał jej na pewien czas przerwać kontakty z „Aptekarzem”. I z radiostacją oczywiście. Czy o „Aptekarza” mógł być zupełnie spokojny? Nigdy z nim nie rozmawiał, widział go tylko przez szybę stojącego za apteczną ladą przy ulicy Chłodnej. Unikać wszelkich zbędnych kontaktów! — trzymał się tej zasady coraz konsekwentniej. Nie wolno nie doceniać przeciwnika; przeciwnik jest groźny i sprawny, a taki jak von Gerollis posiada jeszcze intuicję wywiadowczą. Bezpośredni kontakt z „Aptekarzem” wolno było Klossowi nawiązać tylko w sytuacji zupełnie wyjątkowej. A jeśli to „Aptekarz”? Kloss pozna go oczywiście, a on wie tylko, że otrzymuje informacje od J-23. Co wie jeszcze? Co wie od Krystyny? Może od Bartka? Tylko Krystyna widziała Klossa w mundurze, ale ona jest pewna, najpewniejsza... Najpewniejsza? Kto wytrzyma?...

Spojrzał na majora. Gerollis obcinał starannie cygaro i mogło się wydawać, że zapomniał o obecności Klossa. Gdy objął Abwehrstelle w Warszawie, wzywał każdego oficera na długą rozmowę. Klossowi poświęcił cały wieczór. Wysłuchał życiorysu, ale interesowały go głównie sprawy, które Kloss prowadził.

— Sprawia pan wrażenie zdolnego oficera — powiedział. I dość inteligentnego. Lubię z takimi pracować. Miewał pan sukcesy... ale... — popatrzył na Klossa — brak doświadczenia w grach wywiadowczych. Nigdy nie trzeba się spieszyć, panie Kloss.

Nie częstował koniakiem, nie pił, nie palił. Należał do tych, których Janek uważał za najbardziej niebezpiecznych. — Nic dla siebie — mówił. — Jesteśmy jak w zakonie rycerskim. Zabijamy, gdy to konieczne i pożyteczne, ale pozostajemy czyści. Czy pan to rozumie, panie Kloss? Oficera, który podczas rewizji w mieszkaniu przywłaszczył sobie pudełko cygar, odesłał na front wschodni. Naprawdę wierzył w niemieckie posłannictwo? Gdy wyjmował monokl, miał puste, niewidzące oczy. Po bitwie stalingradzkiej wezwał do siebie oficerów. — Czy nie rozumiecie — zapytał, że klęska może być także wielka? Na miarę naszej wielkości! Ci, którzy zginęli idąc do niemieckiego nieba, są tymi, którzy zwyciężą. Nie odczuwacie wielkiej radości śmierci i zniszczenia?

Był zawodowym oficerem Abwehry i pogardzał amatorami, ale swoim oficerom oświadczył: „Żadnych wewnętrznych wojen. Jeśli współzawodnictwo z gestapo, to tylko gdy służy sprawie”.

Kloss poświęcał wiele czasu analizowaniu jego charakteru i poczynań. Wiedział, że tym razem ma do czynienia nie z tępym żołdakiem, nie z cynicznym i sprzedajnym Brunnerem, ale z człowiekiem, którego niedocenianie byłoby poważnym błędem. Jakże zazdrościł tym wszystkim, którzy z bronią w ręku walczyli na frontach i w partyzantce! Jego walka, z każdym dniem trudniejsza, wymagała nieustannej czujności; nigdy się nie zdradzić, nigdy nie wypaść z roli, spokojnie patrzeć na mękę i śmierć, na mordujących i torturujących oprawców noszących ten sam mundur, co on teraz.

Wreszcie otwarły się drzwi i podporucznik Kneisel wepchnął do pokoju mężczyznę. Zameldował. Nie, to nie był „Aptekarz” ani nikt, kogo Kloss by znał. Twarz, niezbyt starannie obmyta z krwi, wyglądała strasznie. Spuchnięte policzki, pocięte wargi, ogromny guz na czole. Mężczyzna poruszał się z trudem; rękoma podtrzymywał spodnie, a strzęp marynarki wisiał na nim jak na niestarannie sporządzonym manekinie. Major von Gerollis spojrzał na więźnia ze wstrętem; i z równym wstrętem na Kneisela.

— Niech pan siada, panie Toczek — powiedział. I rzucił w przestrzeń: — Dajcie mu szklankę wody!

Toczek usiadł. Wydawało się, że nikogo z nich nie widzi. Był nieobecny, chciał być nieobecny, poruszał się właśnie jak manekin, jak ktoś, kto siebie samego wyłączyć chce z rzeczywistości.

— Po co to wszystko — powiedział Gerollis. — My, zawodowcy, powinniśmy inaczej ze sobą rozmawiać. Przegrał pan. Pracował pan w Arbeitsamcie pod nazwiskiem Toczek, ale to nie jest pana prawdziwe nazwisko. Nie, nie musi pan mówić... Mamy czas, bardzo dużo czasu.

My i tak wiemy. I wiemy, że podpisywał pan swoje meldunki „J-23”.

Toczek drgnął, jakby dopiero teraz zaczął słuchać, ale milczał.

— Może pan — ciągnął Gerollis — w każdej chwili stąd wyjść. Wystarczy tylko uznanie własnej porażki. To zdarza się zawodowcom. Jesteśmy jak zaciężni żołnierze; służymy lojalnie dokąd można, a potem zmieniamy front. Niech pan się zastanowi, Toczek. Wiem, że mówi pan świetnie po niemiecku. Nie trzeba tłumacza.

Toczek trwał zastygły w swym milczeniu.

— Śmieszna poza, panie Toczek. Nic więcej! Z kim, oprócz „Aptekarza” i telegrafisty, miał pan kontakty? To jedyne, czego od pana chcemy. Przysięgam — roześmiał się — że nie będzie żadnych aresztowań! Kto o panu jeszcze wiedział? Przecież pan znał radiotelegrafistę! Pochylił się pan nad nim, gdy leżał na chodniku przejechany przez ciężarówkę. I chciał obszukać jego kieszenie... Nie, proszę nie przeczyć... Teraz pan wróci do celi i pomyśli. Pomyśli, co warto zrobić i ile warte jest życie!

Ile kosztowało Klossa, by żaden mięsień nie drgnął na jego twarzy, gdy padło słowo: „Aptekarz”! Więc Gerollis wie! Więc trwa gra, od której odsunięto Klossa. Ani von Gerollis, ani Kneisel, z którym pijał przecież wódkę w kasynie, nic mu nie powiedzieli. Von Gerollis nie miał co prawda w zwyczaju informować oficerów o sprawach, którymi się nie zajmowali, ale... Może to przesłuchanie było także teatrem? Naprawdę sądzą, że schwytali wreszcie J-23? „Aptekarz” jest oczywiście pod obserwacją! Co wiedzą jeszcze? Wszystko o radiostacji? No i natychmiast pytanie podstawowe: kto zdradził? Kto...

Toczka wyprowadzono.

— No i co pan osiągnął, Kneisel? — rzekł major zapalając nowe cygaro. — Mógł pan wszystko popsuć! Po co mi ten Toczek? I po co było to cholerne bicie? Mogliśmy go wypuścić, albo potraktować jak drobnego złodziejaszka. Bezmyślność! Znaczne zwiększenie ryzyka, że gra może się nie udać! No tak... Giną wspaniałe tradycje Abwehry... Proszę teraz słuchać uważnie, Kloss... Mnie się udało — to „mnie” podkreślił z całym naciskiem — dokonać rozpoznania polskiej siatki. Nie, nie jest to całkowite rozpoznanie, ale stwarza możliwość gry. Co wiemy? Centralną postacią jest „Aptekarz”, który przekazuje do radiostacji informacje uzyskane od agentów. Istnieje punkt zapasowy, na który zgłasza się w określonych terminach ich radiotelegrafista. Wszystkie szczegółowe dane ma Kneisel. Otóż udało nam się zdobyć informację niesłychanie ważną...

Kloss, słuchając, starał się tylko o to, by jego twarz nic nie wyrażała. Chłodna, obojętna twarz niemieckiego oficera, który przyjmuje nowe zadanie. Myślał ciągle o Krystynie. Nie, nie o sobie. O Krystynie i „Aptekarzu”. Radiotelegrafisty nie widział nigdy; z zapasowego punktu nie korzystał. Ten, kto znał jego kryptonim, był albo od „Aptekarza”, albo... Sam „Aptekarz”? Von Gerollis jest pewny, że Toczek to J-23. Dlaczego? I chciał go wypuścić? Czyżby nie miał żadnych wątpliwości, że gra się uda?

— Ważną informację — powtórzył tymczasem Gerollis... — Do bandyckiego oddziału „Bartka” przybywa, lub już przybył, wysłannik centrali. Stwierdzono zrzut w okolicach Biłgoraja, ściślej: między Biłgorajem a Janowem nad Tanwią. Ten człowiek przybędzie do Warszawy, ma skontaktować się z J-23 i wykonać zadanie, którego treści nie znamy. Powinien się zgłosić na punkt zapasowy, nie u „Aptekarza”, i tam otrzymać informacje. Natomiast „Aptekarz” powinien pośredniczyć między nim a J-23.

Skąd te szczegóły!? Mógł pogratulować sobie intuicji, że zakazał Krystynie... Dlatego nie otrzymał żadnych informacji, żadnych poleceń! I co teraz? Co teraz można zrobić? Jak uprzedzić wysłannika centrali?

— Taka jest sytuacja — powiedział von Gerollis. — Chcę wysłuchać, zanim wydam rozkazy, propozycji panów. Kneisel!

— Jestem odsunięty — powiedział Kneisel. — Zgadzam się, że popełniłem błąd, ale czy mogłem pozwolić, żeby ten człowiek nam zniknął? To wyjątkowo niebezpieczny człowiek. Jego aresztowanie jest sukcesem. — Spoglądał na Gerollisa niemal błagalnie. — Teraz, gdy ich wysłannik przyjedzie, nie będzie mógł skontaktować się z J-23 i to natychmiast uczyni go podejrzliwym. Trzeba go zdjąć i zmusić do współpracy.

— Zmusić do współpracy! — roześmiał się von Gerollis. — A Toczka pan zmusił? Kloss!

— Nie mam wystarczających danych, by projektować grę — powiedział chłodno porucznik. Major spojrzał na niego uważnie. — Co pan chce jeszcze wiedzieć?

— Po pierwsze: czy jesteśmy pewni, że aresztowany Toczek to J-23, i jakie mamy na to dowody?

— Ostatni meldunek, który udało nam się przechwycić — powiedział von Gerollis — zawierał dane dotyczące robotników wysłanych do Rzeszy i był sygnowany tym właśnie kryptonimem.

Więc znają szyfr! Tak, to była prawda; Kloss na żądanie centrali zgromadził odpowiednie informacje. Dlaczego nie zażądano ich od Toczka?

— Więc jest to dowód pośredni — rzekł. — Toczek miał dostęp do tych danych, ponieważ pracował w Arbeitsamcie.

— Pośredni — powtórzył major — ale dość przekonywający. Co jeszcze?

— Znamy szyfr — ciągnął Kloss. — Czy znamy także hasła punktów kontaktowych?

— Tak — powiedział major.

Kloss rozważał, czy wolno mu zadać następne pytanie: „Kto jest informatorem?” Wybrał rozwiązanie pośrednie.

— Jeśli tak, nasz informator musi być zorientowany w pracy całej siatki i mieć dostęp do radiostacji.

— Słusznie — rzekł von Gerollis i zawahał się. To wahanie trwało krótko, ale Kloss je zauważył. — Więc?

— W tej sytuacji — powiedział porucznik i z trudem przezwyciężył drżenie głosu — można zdecydować się na grę. Nasz informator może wyjaśnić przyczyny nieobecności J-23 i zastąpić go.

— Prawie dobrze, poruczniku — rzekł Gerollis. — Prawie dobrze. Jednakże to nie nasz informator zastąpi Toczka. Znalazłem kogoś lepszego.

Cóż bardziej niewłaściwego niż śmiech w takiej sytuacji! A przecież z trudem się powstrzymał: on, J-23, miał zostać przez kogoś zagrany! Przyszła mu do głowy nawet szaleńcza myśl, że to jego, Hansa Klossa, ma na myśli von Gerollis.

— Więc znalazłem — ciągnął major. — Jest to mężczyzna. wychowany w Bydgoszczy, znający świetnie polski, nasz stary współpracownik. Nieco nawet podobny do Toczka, przynajmniej z sylwetki, i jest w tym samym wieku. Już zaczął pracować w Arbeitsamcie. On zgłosi się do „Aptekarza” jako J-23. Mamy prawo przypuszczać, że Toczek z „Aptekarzem” bezpośrednio się nie kontaktował.

— Czy to także pewne? — zapytał Kloss. I ciągle rozważał: „Kto?” Kto, oprócz „Aptekarza” i Krystyny, wiedział, że takie były zasady konspiracyjne w ich siatce? Jeszcze „Bartek”... Ale „Bartek” był poza wszelkimi podejrzeniami. Ktoś od niego? Nie, nieprawdopodobne. Ten człowiek musiał być tutaj, w Warszawie.

— Ryzyko jest nieuniknione — rzekł von Gerollis — ale rzecz polega na stworzeniu maksymalnych zabezpieczeń. I to będzie także pana rola, poruczniku Kloss. Bezpośrednie nadzorowanie pracy naszego J-23 oraz ciągła obserwacja punktów kontaktowych i radiostacji... Oczywiście radiostacja już dwukrotnie zmieniła miejsce i czas nadawania. To są także fachowcy, moi panowie. Dlatego do obserwacji trzeba przydzielić najzręczniejszych ludzi. Więc pan, poruczniku Kloss, będzie pracował w terenie, a kontakty z naszym J-23 należy utrzymywać wyłącznie poza tym gmachem. Jest już przygotowane konspiracyjne mieszkanie na Wilczej. Natomiast Kneisel spreparuje meldunki, które — uśmiechnął się — J-23 przekaże do swojej centrali. Odpowiednie materiały przygotuje Oberkommando Wehrmachtu. Otwierają się przed nami, moi panowie, ogromne możliwości dezinformowania przeciwnika i kierowania pracą jego agentury. Lipkowsky, bo tak nazywa się nasz agent, któremu poruczamy najważniejsze zadanie odgrywania roli J-23, będzie musiał ustalić, jakie polecenie otrzymał ich wysłannik. Rozważymy jeszcze, czy wypuścimy go z powrotem, czy nie... W każdym razie ta gra powinna trwać jak najdłużej...

2

Stukot podkutych butów; „halt!” wykrzyczane przez dowodzącego patrolem. Szedł ciemnym wąwozem ulicy Hożej i ta Warszawa pogrążona w nocy, pozbawiona jakichkolwiek świateł, wydawała się szczególnie bezbronna. Dowódca patrolu wziął do ręki legitymację, zasalutował, ale spojrzał z pewnym zdziwieniem; oficer Wehrmachtu w cywilnym garniturku był jednak rzadkością. Ryzyko? Istniało zawsze, co chwila, ale nie mógł przecież do Krystyny iść w mundurze, a musiał ją zobaczyć tego dnia, od razu, każda godzina była ważna. Rzadko przychodził do niej. Umawiali się w rozmaitych punktach Warszawy, a niekiedy, niezbyt zresztą często, wstępował do Zakładu Fotograficznego na Piwnej, gdy zastępowała swego stryja, właściciela tej firmy. Myślał o niej sprawdzając jednocześnie, czy nikt go nie śledzi. Ulica była pusta; przystawał w bramach zapalając papierosa i czekając. Czy mogło wydawać się prawdopodobne, by von Gerollis cokolwiek podejrzewał? Nonsens! Nie włączałby go do gry... Dlaczego jednak nie podał nazwiska informatora? Ostrożność? Nawyk? Chęć zachowania tylko dla siebie pełnej kontroli nad sytuacją? Więc kto był informatorem? Musiał wykluczyć Krystynę, wykluczyłby ją zresztą w każdym wypadku, nawet wówczas, gdyby już sam siedział w podziemiach na Szucha. Wiedział, choć sam przed sobą starał się tę wiedzę ukrywać, że ta dziewczyna go kocha. Nie taiła tego zresztą; każdym gestem, każdym spojrzeniem wyrażała troskę, niepokój, oddanie... A on? Czy człowiek istniejący nieustannie podwójnie, grający rolę w najokrutniejszym ze wszystkich widowisku teatralnym, może sobie pozwolić na miłość? Na płynące stąd ryzyko? Na płynącą stąd słabość?

Teraz musiał jej znowu wyznaczyć zadanie trudne i niebezpieczne. Nie miał do dyspozycji nikogo innego i nikomu innemu nie mógł wierzyć. Myślał przez chwilę o „Aptekarzu”, ale odrzucił tę możliwość. Postanowił wysłać Krystynę do „Bartka”; powinna jechać następnego dnia, w Zwierzyńcu skontaktować się z łącznikiem, dotrzeć do dowódcy oddziału i tylko jemu przekazać informację od Klossa. Wiedział, że będzie się o nią bał i że tak musi być. Jeszcze jedno uważne spojrzenie za siebie i wszedł do bramy. Krystyna mieszkała w oficynie,

godzina policyjna już minęła, była więc szansa, że nie spotka nikogo na schodach.

— To ty — powiedziała. — Jesteś! — Jakby bez zdziwienia, jakby w jego wizycie o tej porze nie było nic niezwykłego. Miała maleńki pokoik i kuchenkę we wnęce korytarzyka. Niemal pedantycznie czysto i porządnie: dywanik na podłodze, tapczan przykryty kolorową narzutą, fotografia rodziców na stoliku nocnym. Jej ojciec był w Oświęcimiu i od czasu do czasu otrzymywała listy. „Wytrzyma, mawiała, musi wytrzymać. Nie masz pojęcia, jaki to silny człowiek, taki jak ty”. Rzadko wspominała matkę; umarła, gdy Krystyna miała dwanaście lat i pamiętała tylko, że ciągle chorowała, a ojciec musiał robić wszystko: zarabiać, gotować, wychowywać...

— Musisz jechać do „Bartka” — powiedział. — I musisz do niego dotrzeć. — Tłumaczył jej sucho, precyzyjnie, a ona, słuchając, nalewała herbatę, krajała chleb i jakąś kiełbasę przywiezioną z podgrójeckiej wsi. Więc chodzi o to, żeby tylko „Bartkowi”... Należy zapasowym szyfrem przekazać centrali pełną informację o sytuacji. Jeśli człowiek stamtąd jest jeszcze u „Bartka”, istnieje szansa podjęcia gry. Wolno mu kontaktować się tylko z nią, Krystyną. Być może... tak, ten pomysł przyszedł mu dopiero teraz do głowy, należy go zastąpić kimś innym, kimś zaufanym z oddziału „Bartka”... Niemcy podstawiają J-23, dlaczego zamiast wysłannika z centrali nie podstawić im kogoś innego? Ten ktoś zniknie, gdy von Gerolhs postanowi kończyć grę... Oczywiście ogromne ryzyko, ale szansa odpowiedzi dezinformacją na dezinformację. Wysłannik centrali wykona powierzone mu zadanie... Nie, rozważał, to chyba zbyt ryzykowne... i w jakimś stopniu...

Patrzyła na niego szeroko otwartymi oczyma.

— Co chcesz powiedzieć? — zapytała. — Że wszyscy ludzie z naszej siatki są wtedy skazani?

— Są skazani — rzekł — jeśli nie ustalimy, kim jest informator Gerollisa. Kto zdradził? —I zapytał o to, o co nie pytał nigdy. — Co wiesz o „Aptekarzu”?

— On mnie wciągnął do roboty — powiedziała. — Znał mojego ojca i gdy ojca zamknięto, zaczął przychodzić, pomagać... Lubię go. Wydaje się chłodny, ale to tylko pozór. Jest samotny, nie dba o siebie. Mieszka nad apteką, w małym pokoiku, parę razy u niego sprzątałam, bo już nie mogłam patrzeć... Jakby nie obchodziło go nic, co osobiste... Są tacy ludzie. Ta maleńka apteczka należała do jego brata, który zginął we Wrześniu. Obaj chodzili na farmację... Dochody ma żadne, bo wiem, że ludzie często dostają od niego lekarstwa bezpłatnie. Co jeszcze...

— Sądzisz, że mógł...

— Zdradzić? — Spojrzała na niego swymi dużymi oczyma. — Czasami myślę, że każdy... jeśli nie wytrzyma bólu... Ja się okropnie boję bólu... Ale on ma cyjanek. I ja też mam — szepnęła. — Dlatego czuję się spokojna i bezpieczna. Ale wiem, że o mnie nic by nie powiedział.

— Dlaczego?

— Bo wiem.

— Co mówił o mnie?

— Niedużo. Dał zadanie. Powiedział, że do Warszawy przyjechał człowiek bardzo ważny... że będę łączniczką... sposób kontaktu... Wiesz zresztą. Zapytałam kiedyś, dlaczego on nigdy bezpośrednio z tobą... Spojrzał na mnie, jak to on umie: „Nie należy czynić niczego, co zbyteczne”.

— Co wiesz o radiotelegrafiście? Tym, który zginął pod ciężarówką?

Uśmiechnęła się.

— To był wesoły, młody chłopak. „Bartek” go przysłał. Bardzo go lubiłam. Ludwik, to znaczy „Aptekarz”, posłał mnie parę razy do niego...

— Na ogół nie posyłał?

— Nie. Oddawałam mu twoje meldunki, a w jaki sposób przekazywał je do radiostacji, nie wiem. Ale zdarzyło się kiedyś, że dał mi adres i hasło... Może coś nawaliło? Ten chłopak mieszkał na Pradze w pokoiku za warsztatem szewskim. Miałam zapytać o Tadka. Spotkaliśmy się kiedyś wieczorem i poszliśmy na herbatę. Trochę się do mnie zalecał... Śmieszne! Wbrew zasadom konspiracji...

— Wiesz o punkcie zapasowym?

— Nie.

Z pewnością mówiła prawdę.

— „Aptekarz” nie wspominał?

— Nigdy.

— I jeszcze jedno — powiedział. — Czy kiedykolwiek...

— Wypij herbatę i coś zjedz — przerwała.

— Za chwilę. Czy kiedykolwiek mówił ci „Aptekarz” o nowym radiotelegrafiście?

— Ludwik... mówił niewiele. Wiesz zresztą, że byłam u niego tylko raz, po śmierci Tadka. Kazałeś mi przerwać kontakty i nie wiem, co on myśli... To okrutne. Powiedział, że jest nowy człowiek przysłany stamtąd.

— Powiedział: „stamtąd”?

— Tak.

— Jakie hasło obowiązuje teraz u „Aptekarza”?

Spojrzała na niego z pewnym zdziwieniem. — „Mam receptę od doktora Wibery. To lek, o który pytał już telefonicznie”. I odpowiedź: „Wiem. Udało mi się dostać. Ta dawka jest nieco mocniejsza”. „Uprzedzono mnie”. Wyrecytowała to wszystko bardzo szybko.

— Byłaś kiedyś w aptece, gdy ktoś zjawił się z tym hasłem?

— Tak — szepnęła.

— Kto?

— Mężczyzna w średnim wieku, nieco toporny. Wręczył „Aptekarzowi” receptę...

— Czy mówi ci coś nazwisko „Toczek”?

—Nie. Kto to jest?

— Ktoś już aresztowany...

— Przecież — powiedziała — my musimy go ostrzec.

Wiedział, że chodzi o „Aptekarza”.

— A radiotelegrafista — ciągnęła. — Chcesz ich zostawić Niemcom? Teraz, gdy już wiedzą? A ten... zapasowy?

— Nic nie zrozumiałaś — szepnął Kloss. — Nikogo nie możemy ostrzec, bo nie mamy żadnej pewności. Musimy ciągnąć...

— Grę! — Wymówiła to słowo niemal z pogardą. Ale my nie gramy w ciemno, a Ludwik myśli, że wszystko jest w porządku.

— Powinien się zastanowić, dlaczego ty się nie zjawiasz...

— Ja... — szepnęła — telefonowałam do niego.

Kloss zerwał się z krzesła.

— Prosiłem cię...

— Nie mogłam inaczej... Powiedziałam, że jestem chora, ale nie potrzebuję pomocy... Chyba...

— Zrozumiał, że coś nie tak?... On wie, gdzie ty mieszkasz?

— Wie.

— Jesteś tu po raz ostatni. Jeśli już nie jest za późno... Wrócisz od „Bartka” i wyjedziesz na wieś, do tej swojej ciotki pod Grójec...

— Mogę zamieszkać u Alicji na Śniadeckich. Ona znowu wyjeżdża, do Krakowa i... — Wydawała się teraz posłuszna.

Kloss zgasił światło i otworzył okno. Podwórze-studnia było puste. „On by o mnie nic nie powiedział. W żadnej sytuacji” przypomniały mu się słowa Krystyny. Czy jest jeszcze coś, czego o niej nie wie?

Usiadła na tapczanie. Wydawała się bardzo bezradna. Nie podniosła oczu, gdy podszedł do niej.

— Zostaniesz? — zapytała cicho. — Zostań! Przecież nic nie musisz mówić. Nic, zupełnie nic...

3

Oczekiwanie jest najgorsze. Krystyna wyjechała rannym pociągiem lubelskim, a Kloss rozpoczął działania przygotowawcze. Z Lipowskym, agentem, który miał grać rolę J-23, spotkał się już w konspiracyjnym mieszkaniu na Wilczej. Był istotnie podobny do Toczka, dłoń, gdy podawał ją Klossowi, miał nieco wilgotną, a odznaczał się pewnością siebie budzącą od razu niechęć.

— Proszę mi wierzyć, panie oberleutnant, że nie nawalę. Znam dobrze Polaków. Będę takim

J-23 jak prawdziwy. W Bydgoszczy przed wojną byłem urzędnikiem magistrackim, należałem do OZON-u i jak zobaczyli mnie w mundurze SS, nie chcieli uwierzyć...

Kloss w milczeniu wysłuchał tych przechwałek, a potem chłodnym tonem udzielał instrukcji. U „Aptekarza” rzekomy J-23 zjawi się dopiero wówczas, gdy otrzyma od Klossa sygnał. „Aptekarz” powinien, jeśli wszystko dobrze pójdzie, dać mu adres, pod którym spotka wysłannika polskiej centrali. I co wieczór ma się meldować tu, na Wilczej, i składać relacje.

— Nabraliśmy tych Polaków koncertowo — powiedział Lipowsky i usprawiedliwił się natychmiast. — Wiem, że pan oberleutnant zna polski, a oni tak mówią...

Kloss nie słuchał. Rozważał ciągle podstawowe pytanie: „Kto?” Od kogo von Gerollis ma się dowiedzieć, że wysłannik centrali już przybył? Od „Aptekarza”? Lipowsky mógłby się wtedy u niego nie zjawiać. Znacznie bardziej podejrzany wydał mu się punkt zapasowy. Miał szczęście, że nigdy z niego nie korzystał. Znał hasło, wiedział, że jest to gabinet lekarski i że człowiek, który tam pracuje, należy do najbardziej doświadczonych. Dlatego zapewne wysłannika z centrali skierowano do niego, a nie do „Aptekarza”... Kto jeszcze wchodził w rachubę? Jakimi łącznikami rozporządzały oba punkty? A radiotelegrafista? Człowiek „stamtąd”. Kiedy go przerzucono? Najważniejszy był teraz kontakt z „Bartkiem” i niczego nie można było przedsięwziąć przed powrotem Krystyny. Należało natomiast wykonywać ściśle polecenia von Gerollisa. Major przydzielił Klossowi doświadczonych, mówiących po polsku, wywiadowców, którzy mieli obserwować aptekę, gabinet lekarski na Targowej i radiostację, mieszczącą się teraz w piwnicy na Wolskiej. Cała organizacja była pod kontrolą Gerollisa i Kloss zdawał sobie sprawę, jak trudne i ryzykowne jest każde, dające się wyobrazić, przeciwdziałanie.

Nie spieszyć się, myślał, zachować zimną krew. Jeśli Krystyna dotarła do „Bartka”, centrala już wie, że każda informacja stąd może pochodzić od wroga. Gerollis nikogo nie zamknie, póki nie ustali, z jakim zadaniem przyjeżdża wysłannik. Nie wolno dopuścić, żeby ustalił, trzeba mu więc podpowiedzieć nieprawdziwe. Jakie? Myślał o tym ciągle słuchając raportów wywiadowców, oglądając robione z ukrycia fotografie osób odwiedzających aptekę i gabinet lekarski, które wydały się szpiclom podejrzane. Myślał o tym także podczas rozmów z Gerollisem.

Major był pewny siebie i całkowicie spokojny o wynik akcji.

— Kneisel — powiedział — przygotowuje już meldunki, które J-23 przekaże „Aptekarzowi”.

— Mam ciągle wątpliwości — rzekł Kloss — czy „Aptekarz” się nie zorientuje...

— Nie podoba się panu Lipowsky? — zapytał major.

— Jest niezły — mruknął Kloss. — Ale skąd pewność, że „Aptekarz” nie widział nigdy J-23! Jeśli porozumiewał się z nim za pośrednictwem łącznika, musi to wzbudzić jego podejrzenia...

— Łączniczka mogła zachorować — oświadczył major powtarzając dokładnie to, co Krystyna powiedziała w telefonicznej rozmowie z „Aptekarzem”. I mówił: „łączniczka!” — Mamy też — dodał natychmiast — także inne sposoby dotarcia do nich.

Jakie? Milczał, a von Gerollis zaproponował filiżankę kawy. Kawa była jego pasją i właściwie tylko u niego można było wypić prawdziwą. — Pan ma do mnie pretensję, oberleutnant — rzekł — że nie wprowadzam pana we wszystkie szczegóły. To stara i wypróbowana metoda. Pańskie obserwacje będą dla mnie dzięki temu wartościowsze. Będzie pan z równą starannością obserwował wszystkich.

— Być może — mruknął Kloss.

— Ich wysłannik jeszcze nie przybył — ciągnął von Gerollis. —Jak pan sądzi, jakie ma zadanie? Tylko sprawdzenie siatki? Akcję dywersyjną? Od paru lat interesuje mnie sprawa, którą zajmowałem się jeszcze w trzydziestym dziewiątym... Dokumenty polskiej dwójki. Wie pan, że część udało mi się znaleźć... Sądzę, że mogli je ukryć w rozmaitych miejscach. I nie tylko my ich szukamy...

Dokumenty dwójki! Nie nazbyt naiwne! Dlaczego nie pomyśleli o tym dotychczas ? Na przykład: raporty wywiadowcze sprzed Września... Buchalteria... Wykazy sum przekazywanych agentom działającym na terenie Niemiec... Można by wprowadzić sporo zamieszania. Czy istnieje taka szansa?

Kloss miał w Warszawie jeden kontakt, o którym nie wiedziała nawet centrala. Przynajmniej dotychczas nie meldował. Stary pracownik dwójki, specjalista od produkcji wszelakich dokumentów; ukrywający się pod cudzym nazwiskiem, nie związany z konspiracją. Był jego dalekim krewnym, przyjacielem ojca, a Janek wyciągnął go kiedyś z łapanki na Marszałkowskiej. Nie powinien był tego robić, ale widok starego człowieka, kulącego się z przerażenia pod wzrokiem żandarmów, skłonił go do działania, zanim zaczął myśleć. „Ten człowiek jest mi potrzebny” — powiedział. Potem tego żałował, wiedział przecież, że nie wolno mu podejmować takiego ryzyka, ale stary człowiek o nic nie pytał i zachowywał się tak, jakby widok Hansa Klossa w mundurze uważał za rzecz całkowicie normalną. Mieszkał na Mokotowskiej, niedaleko Wilczej i Janek wybrał się do niego po cywilnemu, na Wilczą, do konspiracyjnej kwatery Abwehry nie przychodził zresztą nigdy w mundurze.

Pili cienką herbatę, siedząc w pokoju pełnym książek i starych fotografii.

— Zajmuję się czasem retuszem fotografii — mówił stary człowiek — a niekiedy... — Machnął ręką. — Trzeba z czegoś żyć.

Gdy Kloss wyłuszczył, o co mu chodzi, pan Henryk, bo tak się teraz nazywał i nosił nazwisko Szmidt, wstał i drobnym kroczkiem spacerował po pokoju. — Żeby wiarygodnie... — mruknął. — Można wiarygodnie, choć autentyczni specjaliści... Niezły pomysł... W dwójce było zbyt dużo biurokracji... Ja się bałem tych notatek chowanych nie wiadomo po co... Wiesz, że części nie zdążyli spalić. Kto mógł, to wynosił, więc mogło się zdarzyć... Przestępstwo, cholera... Tylko musisz mi podać trochę nazwisk... Niech poprzesłuchują... Nie chcę wiedzieć, dla kogo pracujesz... Nic mnie to nie obchodzi... Nic mi nie mów... Dobrze by było wypić coś mocniejszego.

Kloss był na to przygotowany.

4

Umówił się z Krystyną, że natychmiast po powrocie wystawi w witrynie Zakładu Fotograficznego na Piwnej zdjęcie dziewczyny w krakowskim stroju. I między czwartą a szóstą codziennie będzie czekała zastępując stryja. Zdjęcie pojawiło się dopiero po pięciu dniach. Stanął przed wystawą i wreszcie odzyskał spokój. Więc Krystynie się udało! Teraz wyśle ją natychmiast na wieś i wyłączy z tej gry... Przez szybę widział wnętrze zakładu. Dwóch niemieckich żołnierzy odbierało właśnie zdjęcia. Oglądali je, wybuchali głośnym śmiechem, a któryś z nich poklepał Krystynę po ramieniu. Wreszcie wyszli i przemaszerowali przed Klossem krokiem defiladowym.

— Przygotowałam już zdjęcia pana oberleutnanta — rzekła Krystyna, gdy wszedł i uśmiechnęła się. Spojrzała na ulicę przez szybę wystawową, a potem wywiesiła na drzwiach kartkę z napisem „Chwilowo nieczynne”. Wciągnęła Klossa do ciemnego pomieszczenia. Na kanapce siedziała kobieta niewiele od niej starsza, o jasnych, gładko uczesanych włosach. Stanął, zaskoczony, na progu.

— To jest wysłannik centrali — zaczęła Krystyna, a kobieta podeszła do Klossa. — Porucznik Wanda — rzekła. —Przynoszę ci pozdrowienia od Niemojewskiego.

— Dziękuję Wackowi — rzekł mechanicznie Kloss. —Moje podwórze jest czyste jak dawniej.

— Wiem już wszystko albo prawie wszystko — rzekła Wanda. Głos miała cichy i oschły. Od razu odniósł wrażenie, że należy do kobiet ceniących słowa. — Wczoraj otrzymaliśmy decyzję: podjąć grę z Niemcami.

Kloss usiadł na wąskim krzesełku i zapalił papierosa.

— Jak to rozumiesz?

— Powstaje możliwość dezinformacji przeciwnika, która w tej chwili może mieć istotne znaczenie. — Odniósł wrażenie, że powtarza niemal dosłownie polecenia centrali. — Będą żądali — po raz pierwszy coś w rodzaju uśmiechu przecięło jej twarz — od J-23 informacji, które powinny zdezorientować Niemców, co do kierunku zamierzonego natarcia.

— Rozumiem — powiedział Kloss.

— To oczywiście nie wszystko — ciągnęła. — Należy za wszelką cenę zdemaskować zdrajcę. O momencie przerwania gry musimy decydować sami.

— To też rozumiem — powtórzył, choć sam, nie wiedząc dlaczego, czuł, że te decyzje wywołują w nim wewnętrzny, niechciany opór. Przecież po to są w końcu, żeby walczyć, a jeśli to niezbędne — ginąć. —Jak to sobie wyobrażasz praktycznie?

— Ja muszę wykonać zadanie, jakie mi powierzono.

— Jakie to zadanie?

Chwilę milczała. — Mam rozkaz poinformować ciebie, ale tylko ciebie.

Krysia wstała.

— Ja pojmuję — rzekła cicho — że nie powinnam zbyt dużo wiedzieć. Szczególnie teraz, gdy mam taką... ważną rolę.

Spojrzał na nią ze zdziwieniem.

— W Warszawie — powiedziała Wanda, gdy Krysia już wyszła — w każdym razie najprawdopodobniej w Warszawie, ukrywa się profesor Borecki, który pracował przed wojną nad problemami samosterowania rakiet. To pionierskie próby. Mam go stąd zabrać, rozumiesz? A dlatego ja — dodała — że byłam jego uczennicą i asystentką na politechnice. Wiem, gdzie go szukać, i może wiem, jak go przekonać.

— Mieszkałaś w Warszawie?

— Moi rodzice pochodzą z Łucka i tam zastała mnie wojna. Brałam udział w ruchu w Warszawie... W czterdziestym zostałam aresztowana, wywieziona do łagru. — Zwolniono mnie po wybuchu wojny i trafiłam tam, gdzie powinnam być, do Polskiego Wojska. Uznano, że nadaję się do tej roboty...

„Nadajesz się — pomyślał. Jesteś ostrożna i chłodna”.

— Więc jak to sobie wyobrażasz? — powtórzył pytanie.

— Nie ja, centrala. Aprobowano także moje pomysły. Krysiu! — zawołała — możesz wracać. — Więc Krystyna zjawi się w punkcie zapasowym jako łącznik, zamiast mnie.

Zerwał się z krzesła.

— Czy zdajecie sobie sprawę...

— Omówiłyśmy to już dokładnie — rzekła Krystyna. —Spodziewałam się twojego oporu...

— To jest decyzja — powtórzyła sucho Wanda. — Poinformowano mnie, że Krysia nigdy nie była w punkcie zapasowym...

— Nie wiemy, kto zdradził. Nie wiemy, czy donosiciel nie widział Krysi, choćby u „Aptekarza”. Ryzyko jest zbyt duże!

— Będzie się kontaktowała wyłącznie z tym niemieckim szpiclem odgrywającym rolę J-23. Jeśli Abwehra postanowi dokonać aresztowań, ty powinieneś wiedzieć przynajmniej parę godzin wcześniej.

— A jeśli Gerollis mnie nie poinformuje...

— Mało prawdopodobne — rzekła Wanda. — Będziesz przecież kontrolował robotę agentów. „Bartek” przydzielił nam zdolnego chłopca, który kursuje ciężarówką z Lublina do Warszawy. Teraz będzie w Warszawie; pracuje w niemieckim przedsiębiorstwie...

Kloss spacerował po pokoju. Chłodno rozważał sytuację. — Należało znaleźć jakąś inną, nie znaną tutaj dziewczynę — mruknął.

— Nie było wyboru. Nikogo, kto by się nadawał.

— A ty — zwrócił się do Krysi — chcesz podjąć się tej roli?

— Tak.

„Tak! Tak!” —  Pachnie mi to amatorszczyzną — burknął. — Mamy do czynienia z mądrym ł chytrym wrogiem...

— Nie przeceniasz ich? — zapytała Wanda. A potem nagle nieco innym tonem: — Przecież ja rozumiem, ale jeśli sama nawiążę kontakt z tym... J-23, nigdy nie znajdę Boreckiego... Ty musisz wymyśleć jakieś zadanie, które ma rzekomo wykonać wysłannik centrali.

— Już wymyśliłem — mruknął Kloss i powiedział, co przygotowuje.

— A ten dwójkarz to pewny człowiek? — zapytała Wanda.

— Fachowiec — rzekł Kloss. — Nasza dwójka była dobrą szkołą.

Wydawało się, że Wanda chce coś powiedzieć, ale milczała.

Sporo należało uzgodnić. Postanowiono, że Wanda zamieszka na Śniadeckich, u przyjaciółki Krysi, która właśnie wyjechała z Warszawy. Kwaterę Krysi, jako wysłannika centrali, musi wyznaczyć lekarz z punktu zapasowego. Kontakt z Wandą mógł być więc łatwy, natomiast Krysia, od momentu nawiązania kontaktu z rzekomym J-23, będzie pod nieustanną obserwacją agentów Abwehry. Ściślej: agentów, którzy będą składać meldunki Klossowi. Sam przed sobą nie chciał przyznać, że jednak fascynowała go ta gra; jej podwójność kryła w sobie mnóstwo pułapek. Jak ich uniknąć?

— Pamiętajcie — powiedział — że oszukujemy nie tylko Niemców. Oszukujemy tych członków siatki, którzy pracują uczciwie i nie domyślają się, że działają pod okiem Abwehry.

— Myślę o Ludwiku — szepnęła Krysia.

— Czy możemy inaczej? — zapytała Wanda. — Czy w pracy wywiadu możesz kierować się jakimikolwiek sentymentami lub względami moralnymi?

— Istnieją — rzekł Kloss — takie słowa jak lojalność... Oświadczam ci, że w momencie, gdy zdemaskuję zdrajcę i uznam, że ryzyko jest zbyt duże, zwinę siatkę, zanim Gerollis... W każdym razie — dodał — zrobię wszystko, by tak właśnie uczynić.

— Jak? — szepnęła Wanda.

— Jeszcze nie wiem — mruknął. — Trzeba pamiętać, że w takiej grze nie wszystko można przewidzieć. A ty —zwrócił się do Krysi i znowu ogarnęła go złość, że musiał zgodzić się na powierzenie jej takiego zadania — pamiętaj, że będziesz nieustannie śledzona. A ja muszę mieć z tobą kontakt; to bardzo trudne. — Znowu spacerował po pokoju. — Posłuchaj: dam ci numer mieszkania Abwehry na Wilczej. Musisz go zapamiętać; jeśli będziesz pewna, że ich zgubiłaś, a mnie to potwierdzi meldunek agenta, pójdziesz do swego mieszkania na Hożej. I ja tam przyjdę.

— Zbyt ryzykowne — powiedziała Wanda. — Jeśli zdradza „Aptekarz”, mieszkanie jest pod obserwacją.

— Ludwik nic by nie powiedział o mnie — powtórzyła Krysia.

— Za każdą naiwność trzeba płacić. — Wanda wyjęła z torebki paczkę rosyjskich papierosów.

— Błąd — rzekł Kloss. — Zniszcz je natychmiast. Albo —szepnął — daj Krysi... Niech poczęstuje nimi Lipowsky’ego.

5

Pojechała na Targową późnym popołudniem, z lekką walizką w ręku, tak jak kazał jej Kloss. Pakowali tę walizkę razem, a Janek oglądał uważnie każdy przedmiot, każdą szmatkę... Lipowsky, tłumaczył, na pewno znajdzie możliwość przejrzenia jej rzeczy. Nic nie powinno budzić podejrzeń, oczywiście, nie powinno być niczego rosyjskiego, ale doskonałość także bywa podejrzana. Warto więc, na przykład, zachować kratkowany zeszyt, który może pochodzić stamtąd. Także notes. Oczywiście: żadnych notatek, ale jednak... godziny odjazdu pociągów z Warszawy do Lublina i Zwierzyńca. Zbyt nachalne? Nie... zupełnie prawdopodobne. Przyjechałaś o godzinie 15.30, pociąg spóźnił się w stosunku do rozkładu... Sprawdź to na dworcu.

Sprawdziła na Wschodnim i tutaj, tak jak jej polecił, wsiadła do tramwaju. Przejechała przystanek, na którym powinna była wysiąść, i szła powoli piechotą, w tłumie gęstym tego lata na Targowej, przystając przed wystawami. Rozejrzała się dookoła wchodząc do bramy, do której przytwierdzona była tabliczka „Dr Andrzej Sieradzki. Choroby wewnętrzne, przyjmuje od 13 do 18”. Czuła mocne bicie serca wchodząc na drugie piętro. Kim jest ten lekarz? Gdybyż mogła wierzyć, że to nie on informował Gerollisa!

Drzwi były otwarte. Weszła do poczekalni, ciemnawej, źle oświetlonej; siedziała tu tylko starsza kobieta z robótką w ręku. Pracowicie dłubała szydełkiem i nie podniosła nawet oczu. Jak powinna zachowywać się dziewczyna „stamtąd”, myślała ciągle Krysia. Tajemniczo? Szczerze? Z niepokojem? Z zaufaniem? Może właśnie nie należy okazywać zbytniego zaufania?

Gabinet lekarski opuścił starszy mężczyzna i na progu stanął doktor Sieradzki. Niski, dość otyły; biały fartuch miał rozpięty, a grube okulary opadały mu na nos. — A, pani Białowiczowa — powiedział. — Znowu babcię bolą nerki? Chodź, babciu, zobaczymy.

Głos miał przyjemny, nieco ochrypły. W jego powierzchowności nie było nic, co mogłoby go kojarzyć z pracownikiem wywiadu.

— A pani nigdy jeszcze me widziałem — zwrócił się do Krysi. — Trzeba będzie trochę poczekać, babcię muszę zbadać dokładnie.

Więc czekała. Nikt więcej nie przychodził, widać doktor Sieradzki nie miewał zbyt wielu pacjentów. Postanowiła, że nawet zupełnie sama będzie zachowywać się tak, jak dziewczyna „stamtąd”. Z ogromnym zainteresowaniem zaczęła więc przeglądać rzucone byle jak na stolik numery „gadzinówki”. Przypomniała sobie, z jakim zdziwieniem Wanda słuchała informacji „Bartka” o sytuacji w Polsce. Oni tam nic o nas nie wiedzą, pomyślała. Jak będzie wyglądała Polska potem? I natychmiast przyszło jej do głowy, że zapewne nigdy tego nie zobaczy.

Starsza kobieta opuściła wreszcie gabinet. Krysia wzięła swoją walizkę i weszła do niewielkiego pokoju. Doktor Sieradzki siedział przy małym stoliku i notował coś pilnie.

— Rozbierz się, dziecko — mruknął — i zaraz pogadamy.

Stała dalej na progu, wtedy spojrzał na nią i poprawił okulary. Wyrecytowała hasło. Podwójne.

— Doktor Górski prosił pana o konsultację. Przynoszę pozdrowienia od Niemojewskiego. Zerwał się z krzesła.

— Dziękuję Wackowi za pozdrowienia — wychrypiał. — Moje podwórze jest czyste jak dawniej. —I roześmiał się. — Mój Boże, dziecko, czekaliśmy na ciebie... ale do głowy mi nie przyszło, że to będzie młoda dziewczyna.

— Jestem porucznik Wanda — powiedziała Krysia.

— Już porucznik! Kiedy przyjechałaś? Dzisiaj, pociągiem... „Bartek” powinien ci dać obstawę... Nie dał?

Nie wiedziała, co odpowiedzieć.

— Było dwóch chłopaków — rzekła wreszcie — i pojechali z powrotem.

— A ty znasz przynajmniej Warszawę? To dla ciebie musiał być szok: zobaczyć Polskę pod okupacją... Ale pogadamy później...

Był bardzo ruchliwy i ciągle mówił. Zamknął drzwi poczekalni... „już nikogo dzisiaj” i wprowadził ją do sąsiedniego pokoju, który był jednocześnie stołowym i salonem. Nad starą kanapą wisiał portret kobiety, która kiedyś musiała być bardzo ładna. Duże ciemne oczy, niemal żywe, wydawały się smutne i zmęczone. — To moja żona — powiedział cicho. — Parę miesięcy przed śmiercią. Może lepiej... — I natychmiast zaczął się krzątać, posadził Krysię na krześle, z kredensu wyciągał kieliszki, talerze, butelkę, pobiegł do kuchni, oświadczając, że on sam, że żadnej pomocy... Przyniósł jajecznicę, kiełbasę, świeże wiejskie masło.

— Pacjenci — oświadczył rozlewając wódkę i z przyjemnością przyglądał się, jak jadła. A ona jadła, choć wcale nie była głodna, ciągle tylko myśląc, czy zachowuje się właściwie i czy to możliwe, żeby ten człowiek...

— Musisz mi opowiedzieć, jak tam jest, jak nasze wojsko, ale to potem. Nie gniewaj się, jestem ciekawy, wszyscy jesteśmy cholernie ciekawi i czekamy. Czy możesz sobie wyobrazić, jak bardzo niecierpliwe jest już nasze czekanie... Każdy robi, co może, żeby przyspieszyć... Ty myślisz pewno, że ja trochę wbrew zasadom konspiracji. Masz rację. Czasem mnie śmieszą te hasła, te kryptonimy... Nie mogę ze śmiertelną powagą... Nie, żebym się nie bał. Wszyscy się boją, dziecko, ale ja zawsze miałem szczęście... Widzisz, mój ojciec siedział przed wojną, a ja kończyłem medycynę i już konspirowałem. Tak... Taka była we mnie pewność, że trzeba przebudować świat.

Przypomniała sobie styl Wandy.

— To miłe — rzekła — że mnie... doktorze — i zawahała się — przyjmujesz tak ciepło. Chciałabym jednak przejść do rzeczy.

— W porządku, poruczniku — uśmiechnął się. — Dokument dla ciebie będzie przygotowany w ciągu jutrzejszego dnia. Sądziliśmy, że to będzie mężczyzna, i stworzyliśmy już legendę: mój kuzyn, volksdeutsch z Krakowa. Będzie kuzynka. Na czwartym piętrze jest pokoik, który zajmowała moja pacjentka. Ona spędzi sporo czasu w szpitalu... jeśli w ogóle wróci. Zostawiła mi klucze. Tak będzie najbezpieczniej...

— Najbezpieczniej — powtórzyła machinalnie. — A kontakt?

— Wiem. Czy poinformowano cię?...

— Poinformowano mnie o wszystkim, co powinnam wiedzieć — oświadczyła sucho.

— Nie znam człowieka — powiedział — który powinien się do ciebie zgłosić. Zawiadomię, że jesteś. Hasło i miejsce ci podam. — On też umiał być ścisły i rzeczowy.

— Mam poważne zadanie do wykonania i muszę je wykonać.

Nie zapytał, jakie. Wydawało się Krystynie, że ogląda ją jak jakiś szczególny okaz.

— To był dla ciebie szok? — powtórzył.

— Warszawa?

— Tak. Jesteś chłodna i opanowana.

— Nie głaskano mnie — mruknęła. Starała się ciągle naśladować Wandę. — Więzienie, obóz, potem wojsko. Siedziałam przez pomyłkę.

— Pomyłkę! — powtórzył. — Oczywiście, że przez pomyłkę. Sądzę, że wykonasz swoje zadanie.

Usłyszeli dzwonek. Dwa razy, przerwa i trzeci, urywany. Doktor podszedł do okna i zdjął z parapetu duży porcelanowy wazon. Dopiero teraz zauważyła, że tam stał.

— Posiedź tutaj... To gość, na którego czekam. Przyjmę go w gabinecie.

Ogarnął ją ostry niepokój. A może to Ludwik — „Aptekarz”? Nie przemyśleli jednak takiej możliwości. Zbliżyła się cicho do drzwi; klucza nie było w zamku, mogła widzieć. Nie, to nie był Ludwik; młody mężczyzna o bujnej czuprynie. Pociągła, sympatyczna twarz, mify głos. Widziała, jak doktor z aparatu do mierzenia ciśnienia wyjmuje jakieś karteluszki.

— Są nowe zlecenia — usłyszała głos mężczyzny. — Przekaż je. Centrala pyta, czy zgłosił się łącznik.

— Tak — rzekł doktor z pewnym wahaniem — zgłosiła się łączniczka.

Wydawało się Krystynie, że młody mężczyzna się zdziwił. Ona też; przecież centrala wiedziała, że to jest kobieta. Dlaczego nie zapytano po prostu o Wandę?

— Przekażę „Aptekarzowi” — rzekł mężczyzna.

— Sam to zrobię — powiedział doktor. — Ty powinieneś jak najrzadziej bywać w aptece.

— W porządku — roześmiał się młody mężczyzna. — A ładna chociaż?

— Tak — powiedział doktor. — Ładna.

Odskoczyła od drzwi. Co zrobiłaby Wanda? Właściwie powinna mieć broń; musi zażądać, Janek powinien jej dostarczyć.

— Kto to był? — zapytała, gdy doktor wszedł do pokoju. Może nie powinna pytać.

Wahał się. — Radiotelegrafista — rzekł wreszcie. — Bardzo dzielny chłopak. Czasem myślę — mruknął — że nie nadaję się do tej roboty.

— Tacy, którzy się nie nadają — rzekła — bywają czasem najlepsi.

6

Major von Gerollis dał sygnał. Od kogo się dowiedział, że łączniczka już się zgłosiła? Kloss stał przy oknie mieszkania Abwehry na Wilczej i obserwował ulicę. Lipowsky poszedł do „Aptekarza” i powinien niedługo wrócić; telefon milczał. Był mu teraz niezbędnie potrzebny kontakt z Krystyną. Szmidt dostarczył już papiery, które wykonał z właściwą sobie pomysłowością i starą metalową skrzynkę wyglądającą istotnie tak, jakby sporo czasu leżała w ziemi. Parę raportów, parę pism, które niewiele znaczyły i wykaz sum pobieranych przez agentów w Niemczech. Podał nazwiska kilku oficerów gestapo i Abwehry; wśród nich generała von Rundta, który wsławił się rozstrzelaniem polskich jeńców pod Kockiem. Generał Rundt będzie miał sporo kłopotów; był teraz na froncie wschodnim, jego dywizję solidnie przetrzepano. Pomyślał, że byłoby nieźle, gdyby Krysia powiedziała Lipowsky’emu, że będzie próbowała nawiązać z nim kontakt. A może to już zbyt wiele grzybów w barszczu?

Skrzynkę zakopał nad ranem nie opodal samotnie stojącej willi w Wesołej. Wiedział, że było to niegdyś jedno z mieszkań utrzymywanych przez dwójkę. Zmęczyła go ta wyprawa. Nie przestawał dręczyć lęk, czy Gerollis kazał go jednak śledzić. Czy uczyniłby to na jego miejscu? Czy istniały jakiekolwiek przesłanki, by podejrzewać Klossa? Do Wesołej pojechał pociągiem, noc spędził w lesie i dopiero rano wrócił do siebie i założył mundur. Zatelefonował natychmiast do majora. Okazało się, że nie było powodów do obaw; von Gerollis nie poszukiwał go w nocy. Zadzwonił na Wilczą dopiero po paru godzinach. — Ruszamy — powiedział.

Lipowsky się nie zjawiał. Na ulicy nie dostrzegł niczego podejrzanego. Z zakładu fryzyjerskiego naprzeciwko wychodził młody człowiek o bujnej czuprynie. Klossowi wydało się, że widział już kiedyś tę twarz.

Zadzwoniono do drzwi. Na progu stał von Gerollis po cywilnemu. Denerwuje się, pomyślał Kloss. Jeśli denerwuje się, to „Aptekarz”...

— Nie ma go jeszcze? — zapytał major.

— Czekam — zameldował Kloss.

Gerollis usiadł ciężko na krześle. — To decydująca chwila, oberleutnant — rzekł. — Odniesiemy wielki sukces. Już odnieśliśmy. Zlecenia, które ich centrala przekazuje dla J-23, wskazują na kierunek letniego natarcia bolszewików. To bardzo ważne. Oberkommando zostało poinformowane.

Twarz Klossa była nieruchoma.

— Cieszę się, panie majorze.

— Jest w tym także pański udział, Kloss — rzekł von Gerollis. Ile kosztuje dezinformowanie wroga, myślał tymczasem Kloss. Ile nas może jeszcze kosztować?

— Zawsze doceniam przeciwnika — ciągnął major. — Czy sądzi pan, że Lipowsky się nie potknie?

—Jest dobry — rzekł Kloss.

— Jedno mnie dziwi — major był ciągle niespokojny. Nawet zapalił cygaro. — Nie ma pan kawy, Kloss?

— Znajdzie się filiżanka.

— Świetnie. Otóż jedno mnie dziwi: zadania, które daje ich centrala swemu agentowi J-23, wydają się przekraczać możliwości Toczka. Ten Toczek musiał mieć... kontakty z człowiekiem, który... służy w Wehrmachcie. I to w formacjach sztabowych. Albo też istnieje jeszcze jeden agent, o którym nie wiemy... Dlatego boję się o Lipowsky’ego.

— Mnie też by to dziwiło — rzekł Kloss. — Ale nie mam dość danych, by rozważać ten problem. Jak głęboko penetrujemy ich siatkę?

— Mam jednego agenta — rzekł von Gerollis. Był bardziej niż kiedykolwiek skłonny do szczerości. — Ale tam też działają fachowcy... Więc mój...

W tej chwili zadzwoniono do drzwi. Major zerwał się z krzesła. Na progu stał von Lipowsky!

— Melduj! — zawołał Gerollis.

— Wszystko w porządku, panie majorze — rzekł Lipowsky. — Napisałem na recepcie, którą mu podałem, że moja łączniczka jest chora. Powiedziałem hasło. W aptece nikogo nie było, potem weszła jakaś stara kobieta. Poszedł na zaplecze i wrócił z paczuszką, którą wsadziłem do kieszeni.

— Dokładniej! — mruknął major. — Jak się zachował?

— Powiedziałem hasło, a on stał przez chwilę, jakby był bardzo zdziwiony. Potem wymamrotał odzew.

—Tylko odzew, czy jeszcze coś powiedział?

— Powiedział: „Miło mi cię poznać, choć...” I wtedy weszła ta stara kobieta.

— Daj paczuszkę.

Obaj z Klossem pochylili się nad nią. Zawierała proszki w opakowaniach z łacińskim napisem. Rozrywali je kolejno i wreszcie w jednym z nich znaleźli karteczki. Lipowsky tłumaczył tekst na niemiecki.

— To są już znane mi polecenia ich centrali — mruknął von Gerollis. — Więc istotnie Toczek miał je wykonać. Zajmiemy się nim potem.

Kloss poczuł, że z trudem panuje nad sobą. Ten człowiek z Arbeitsamtu miał płacić za niego.

Na oddzielnym karteluszku była informacja: — Kontakt z ł. Targowa 11. Czwarte piętro... 12.4-6. Hasło: „Pozdrowienia od Ludwika...”.

— Znakomicie — rzekł Gerollis. — Znakomicie. — Natychmiast jednak spochmurniał. — Dlaczego się zdziwił? Sądził, że J-23 wygląda inaczej? Nie zapytał o łączniczkę. Kloss, potrzebna nam ta łączniczka! U nich też obowiązuje blokada informacji... ale są bardziej gadatliwi. Bardziej gadatliwi, niż my.

7

Wysiadła z tramwaju na Krakowskim Przedmieściu. Postanowiła ich zgubić na Starówce; wiedziała: najpierw rozpoznać, potem zgubić. Rozpoznała wcześniej: jednego spotkała dwukrotnie na klatce schodowej, gdy schodziła do sklepiku na dole, drugi — wysoki blondyn, poszedł za nią do przystanku i wsiadł do tego samego tramwaju. Nie spodziewali się zapewne, że może wiedzieć, że będzie śledzona. Poszła powoli szerokim Krakowskim i skręciła na Podwale; rozważała pierwszą rozmowę z rzekomym J-23, rozpatrywała każdy szczegół. Czy gdyby nie wiedziała, rozpoznałaby w nim niemieckiego agenta? Nie była tego pewna. Grał dobrze. Postawny mężczyzna o poważnej twarzy. Zapukał punktualnie o czwartej, stanął na progu i powiedział hasło. Wprowadziła go do wnętrza, do małego pokoju pełnego kobiecych drobiazgów, wyszywanych makatek i szmacianych pajaców. Nie zadawał pytań, rozejrzał się tylko po mieszkaniu.

— Zazdroszczę ci — powiedział — że tam wrócisz. Ja już wytrzymuję z trudem.

— Każde z nas ma inne zadanie — powiedziała sucho. Nieco ją jednak bawiła ta gra. Myślisz, że mnie nabierasz, powtarzała sobie, a to ja panuję nad sytuacją. Czy naprawdę panowała? Siedzieli przy stole, nalewała herbatę, a wtedy on wyciągnął z kieszeni płaską butelkę koniaku.

— Wypijesz?

Wahała się. — Masz niemiecki?

— Przecież muszę u nich pracować. Chyba nauczyłaś się tam pić?

— A nauczyłam się — mruknęła. Wypili. Starał się być miły. Pytał, czy ma pieniądze, przyniósł kartki żywnościowe... Zalecał ostrożność i jeśli zechce nawiązać łączność z kimś, o kim on nie wie, bo przecież nie musi wiedzieć wszystkiego, długo obserwować miejsce, gdzie chce się udać.

— Wiem wszystko, co powinnam wiedzieć — powtórzyła słowa Wandy.

Nie pytał o zadanie, jakie otrzymała, więc, wykonując polecenie Klossa, powiedziała mu sama, sucho i oszczędnie. — Te papiery — oświadczyła — jakaś część papierów dwójki, znajdują się w miejscu, które znam. Nie mogą w żadnym wypadku wpaść w ręce Niemców. Mam także polecenie, jeśli to będzie możliwe, nawiązać kontakt z generałem von Rundtem.

— Bardzo trudne — mruknął. Nie okazał zdziwienia. Czy Janek, myślała, nie zachowałby się tak samo? Zapytał tylko, kiedy chce udać się w to miejsce... Dał jej numer swego telefonu w Arbeitsamcie. — To nie jest na podsłuchu — powiedział. — Możesz zadzwonić zachowując się jak moja dziewczyna i powiedzieć, kiedy mam przyjść.

Dopiero, gdy odchodziła, szepnął: — Naprawdę chciałbym, żebyś była moją dziewczyną. — Nie wybuchnęła śmiechem. Po prostu udała, że nie słyszy.

Stała w uchylonych drzwiach, gdy odchodził. Zatrzymał się na drugim piętrze, przed drzwiami doktora. Była pewna, że tam się zatrzymał.

Wszystko to chciała opowiedzieć teraz Klossowi. Szła Podwalem i wiedziała, że za nią idą. Blondyn po drugiej stronie ulicy. Skręciła w Wąski Dunaj. Znała wszystkie przejściowe bramy na Piwnej i Nowomiejskiej. Tu, w zaułkach i podwórzach, była jak u siebie w domu, a oni nie mogli przecież zachowywać się zbyt ostentacyjnie. Z Szerokiego Dunaju na duże, zadrzewione podwórze, stąd na Nowomiejską i niemal biegiem do kościoła na Piwnej. Czy ksiądz Marian wypuści ją przez zakrystię? Był w kościele, siedział sam w konfesjonale. O nic nie zapytał, nie okazał zdziwienia. Po chwili była już na Jezuickiej. Rozejrzała się; ani blondyna, ani wysokiego bruneta nie było w pobliżu. Może to zbyt łatwe —pomyślała.

Kloss otrzymał najpierw meldunek agenta: zgubiliśmy ją na Starym Mieście. Prawdopodobnie jest w kamienicy na Piwnej, obserwujemy. Zrugał go straszliwie, używając najdotkliwszych niemieckich przekleństw. Nie odchodził od telefonu. I usłyszał wreszcie głos Krysi: — Czy to kawiarnia Pomianowskiego? Omyłka — mruknął.

Zbliżał się wieczór. A jeśli kamienica na Hożej jest obserwowana? Nie, to nieprawdopodobne, myślał. Wszedł do bramy. Stała już na progu, gdy wbiegał po schodach.

— Jesteś! — powiedziała z ulgą.

Otoczył ją ramieniem. — Mamy bardzo mało czasu —powiedział — i bardzo dużo do zrobienia.

8

Z porucznik Wandą spotkał się na Śniadeckich.

— Mam kontakt z chłopcem od „Bartka” — referowała. Centrala wyraża podziękowanie za akcję dezinformacyjną. Ja mogę odlecieć za cztery dni.

— To znaczy: zadanie wykonane?

— Tak. Profesor Borecki wyraził zgodę. Znalazłam go tam, gdzie sądziłam, że go znajdę. Pojedziemy ciężarówką od „Bartka”. On ma dobre papiery.

— Pojedziecie wszyscy — rzekł Kloss.

— Jak to: wszyscy?

— Zdecydowałem, że zadanie dezinformacyjne zostało wykonane. Nie uda się dłużej oszukiwać von Gerollisa.

— Centrala... — zaczęła.

— Ja znam sytuację, a nie oni —powiedział twardo.

— Wiesz, kto jest zdrajcą?

Kloss milczał chwilę. — Osiągnęliśmy bardzo dużo — mruknął. Wyciągnął z kieszeni niemiecką gazetę i wskazał notatkę na pierwszej stronie. Przeczytała: „Generał von Rundt zginął na posterunku w walce z bolszewizmem”.

— To znaczy: uwierzyli?

— Uwierzyli we wszystko, choć wydaje się, że von Gerollis zaczyna mieć wątpliwości. Lipowsky pojechał z Krysią do Wesołej i znaleźli tę skrzynkę. Oczywiście ochraniali ich agenci Abwehry, moi agenci — uśmiechnął się — i był to niejako podwójny teatr. Krysia długo biedziła się nad planem, który kazałem jej narysować, kopali trzykrotnie zanim trafili na skrzynkę. Gdy wracali z Wesołej, wpadli na obławę na Dworcu Wschodnim. Agent Abwehry musiał polecić dowódcy żandarmerii, żeby ich przepuścili, a Krysia udawała, że nic nie zauważyła.

— Co się stało z dokumentami?

— Są u Krysi. Zostawiła Lipowsky’ego samego w pokoju, żeby miał czas je sfotografować. Fotografie znalazły się natychmiast na biurku Gerollisa. I widzisz rezultat.

— Więc dlaczego...

— Nie chcę kontynuować gry? Bo nie możemy tracić ludzi — powiedział ostro. — Bo jeśli tego nie zrobię, uczyni to Gerollis. Bo wystarczy, że zamęczyli Toczka.

— Nic nie powiedział?

— Nic — mruknął Kloss. — Ani słowa.

Zapadło milczenie.

— Więc kto jest zdrajcą? — powtórzyła pytanie Wanda.

Kloss jakby nie usłyszał.

— Posłuchaj uważnie: ciężarówka powinna się znaleźć na Targowej dokładnie o godzinie, którą wyznaczę. Boreckiego powinnaś umieścić tutaj i nie wychodzić z domu. Zatelefonuję i podam ci tylko godzinę.

— Jak chcesz przerwać akcję?

— Mam pewien plan — rzekł. — Jest to plan bardzo ryzykowny, ale opiera się na jednej przesłance: na znajomości psychiki starego lisa Abwehry.

9

Czy istniało inne rozwiązanie? Każdy szczegół był ważny, a o powodzeniu decydowała precyzja wykonania. Nie wszystko jednak udaje się przewidzieć nawet w najdoskonalej zaplanowanej akcji. Rano Krysia, nie starając się nawet o zgubienie swojej asysty, pojechała do „Aptekarza”. Kloss, urzędując na Wilczej, otrzymał natychmiast meldunek od swoich agentów. W tych decydujących godzinach udawało mu się zachować chłodny spokój. Agenci nie mogli jednak znać treści notatki, którą Krysia umieściła na recepcie wręczonej „Aptekarzowi”. Wyobrażał sobie zdziwienie „Aptekarza”. Czy domyślał się, że był śledzony? Czy domyślał się, że był podejrzewany? O czwartej po południu Krysia miała się spotkać u siebie z Lipowskym, trzy godziny wcześniej, o pierwszej, po zmyleniu agentów, powinna być na Hożej. Czy to się jej uda?

Nie próbowała już zgubić ich na Starówce. Pojechała na Kercelak i wśród straganów, w tłumie kupujących, sądziła, że ma największą szansę. Była tam przekupka, pani Marta, którą znała od lat. Ukryta za jej straganem obserwowała gorączkowe poszukiwania agentów. Pani Marta dała jej inną sukienkę, Krysia wciągnęła na głowę beret i gdy znalazła się na ulicy, wzięła rikszę. Była już przekonana, że zgubiła prześladowców.

Nie zauważyła, gdy wchodziła do bramy na Hożej, mężczyzny o gęstej bujnej czuprynie, którego raz już widziała przez dziurkę od klucza w gabinecie doktora.

„Aptekarz” przyszedł dziesięć minut później. Z notatki Krysi wiedział, że jest śledzony i wiedział także, jak zgubić prześladowców. Miał ogromne doświadczenie. Nie wszystko rozumiał, ale właściwie nie był zaskoczony. Nie omyliła go intuicja. Człowiek, który zgłosił się do niego jako J-23, był podstawiony. W siatce działał zdrajca. I on, „Aptekarz”, pojmował, że był podejrzewany, choć wszystko buntowało się w nim na myśl, że Krysia mogła uwierzyć w jego winę, i przeklinał siebie samego, że wcześniej nie rozpoznał niemieckiego agenta. Powinien — po śmierci radiotelegrafisty. Po zniknięciu Toczka. „Nie ma przypadków” — powtarzał sobie. — „Nie ma przypadków. Zlikwidowali radiotelegrafistę, żeby...” Zbliżał się do bramy na Hożej i zobaczył go stojącego przy wystawie sklepiku z torebkami. Stał swobodnie, paląc papierosa, jak młody człowiek czekający na dziewczynę. Przygładził bujną czuprynę. „Aptekarz” zrozumiał: Krysia go nie zauważyła, pomyślał, Krysia go nie zna. Podszedł i radiotelegrafista go zobaczył. — Nie powinniśmy tutaj... — zaczął. „Aptekarz” miał broń w kieszeni letniego płaszcza; dotknął jego pleców lufą. — Nie próbuj kawałów — powiedział. — Wchodzisz ze mną do bramy.

Radiotelegrafista rozejrzał się, ulica była pusta. — Zwariowałeś ! — szepnął i ruszył posłusznie przed „Aptekarzem”.

Krysia stała w uchylonych drzwiach.

— Wchodź! — mruknął „Aptekarz”. Wyjął broń z kieszeni płaszcza. Krysia, zaskoczona i nierozumiejąca, zatrzasnęła drzwi.

— Siadaj i ręce na stół!

— Czy wyście oszaleli? — szepnął chłopak. — Czy wyście naprawdę oszaleli?

W tej chwili rozległo się pukanie. Krysia skoczyła do drzwi a radiotelegrafista pchnął z całej siły stół i runął na „Aptekarza”. Broń potoczyła się po podłodze, ale mężczyzna o bujnej czuprynie nie zdołał jej dosięgnąć. W drzwiach stał Kloss. Wystrzelił dwukrotnie; pistolet z tłumikiem działał niemal bezgłośnie. Radiotelegrafista skurczył się i opadł na podłogę.

— I co teraz? — zapytał „Aptekarz”. — Ty jesteś J-23, tak?

— Tak — mruknął Kloss i szybkimi ruchami przeszukał kieszenie mężczyzny. Znalazł legitymację Abwehry.

— Wiedziałem — rzekł. — Rozwiązania są zwykle najprostsze. Ten człowiek działał jako ich agent od wielu lat.

— I co teraz? — powtórzył „Aptekarz”.

— Teraz — powiedział Kloss — mamy bardzo mało czasu.

— Zadzwonisz do Wandy — polecił Krysi i powiesz: „Godzina siódma”. Wracasz do siebie i czekasz na Lipowsky’ego. — Wręczył jej kartkę. Tekst pisany był drobniutkimi literkami. — Lipowsky musi to u ciebie znaleźć. Zostaw go samego w pokoju, połóż kartkę w otwartej torebce...

— Uwierzy?

— Musi. Godzinę po wyjściu Lipowsky’ego odwołuję agentów.

— Co jest w tym tekście? — zapytał „Aptekarz”.

Kloss nic nie odpowiedział.

10

Wszedł do gabinetu majora. Von Gerollis siedział    przy biurku i palił cygaro. Wydawał się zadowolony. Czy będę umiał zagrać zdenerwowanego i przerażonego, myślał Kloss. Zagrał. Major spojrzał na niego, odłożył cygaro i zapytał: — Co się stało, oberleutnant?

— Byliśmy dezinformowani — powiedział Kloss. — To nie my! To wróg prowadził akcję dezinformacyjną!

Major zerwał się z krzesła. Rzucił cygaro.

— Co pan powiedział?

— To niestety prawda! Oto co znalazł Lipowsky u rzekomego wysłannika ich centrali. I przetłumaczył: „Centrala dziękuje za skuteczną akcję dezinformacyjną. Rezultaty bardzo dobre. Von Rundt zlikwidowany przez gestapo. Wróg wprowadzony w błąd. Podziękowania dla Teodora i Krystyny”.

— Kim jest Teodor? — szepnął major.

— Pański agent u nich. Pracował w rzeczywistości dla bolszewików.

— Radiotelegrafista — mruknął Gerollis. — A Krystyna?

— Rzekomy wysłannik centrali. Stwierdziłem jej tożsamość. U niej spotykała się z Teodorem. — Patrzył na von Gerollisa — Czy zachowa się tak, jak przypuszczał, czy dobrze zagrał?

Von Gerollis spacerował po pokoju. Szybkim, nerwowym krokiem.

— Słuchaj, Kloss — rzekł wreszcie zwracając się do niego „ty” — to dla nas kwestia życia i śmierci. Rozumiesz? Jeśli przyznamy się, że nasze informacje były fałszywe, że Rundt był niewinny, możemy pożegnać się z życiem. Ja — dodał — otrzymałem nominację na podpułkownika. — Usiadł przy biurku i ukrył twarz w dłoniach; trwał tak długo. Podniósł wreszcie głowę. —Jesteśmy odtąd — powiedział — związani ze sobą. Wiesz, co trzeba zrobić?

Kloss milczał.

— Wiesz — rzekł von Gerollis. — I ty to musisz zrobić. Z dwoma ludźmi, których potem... wyślemy na front. Zlikwidować wszystkich! Wszystkich! — krzyknął. — Lipowsky’ego także. Nie może zostać nikt, kto wie! I żadnych śladów.

Kloss patrzył na Gerollisa. Ten człowiek, myślał, już mu się nie wymknie. Spojrzał na zegarek i podszedł do telefonu.

— Odwołuję agentów — rzekł.

— Słusznie — mruknął Gerollis. — ”Zacznij od Lipowsky’ego. On wie najwięcej.

Dokładnie o godzinie dziewiętnastej do ciężarówki, która zatrzymała się na Targowej, wsiadło parę osób.

Wszyscy mieli dobre papiery niemieckiego przedsiębiorstwa.

O godzinie dwudziestej zginął agent Abwehry Lipowsky. Człowiek, który go zastrzelił na polecenie Klossa, był sprawnym wykonawcą. Nie wiedział, że już następnego dnia znajdzie się na froncie wschodnim.

Późnym wieczorem Kloss szedł pustymi ulicami Warszawy. Tak musimy walczyć, myślał. Podstępem na podstęp, śmiercią za śmierć. A potem może się uda zapomnieć.

OSTATNIA SZANSA

1

Wiedział, że przyjeżdżają do Warszawy rannym po ciągiem berlińskim. Na dworcu był spory ruch; ludzie obładowani workami i walizami przemykali się chyłkiem ku wyjściu, niemieccy żołnierze okupowali perony, tarasowali przejścia, dopytując się o pociągi na wschód i na zachód. Zszedł na peron w momencie, gdy głos z megafonu ogłaszał: Achtung, Achtung, der Schnellzug Berlin — Warschau... Zobaczył grupę oficerów z pewnością czekających właśnie na nich. Jeden pułkownik, dwóch funkcjonariuszy w mundurach SD i oczywiście kapitan Ruppert, na którego obecność liczył najbardziej, chociaż do ostatniej chwili nie był pewny otrzymanych informacji. Ruppert dostrzegł go natychmiast. Zgrabny, doskonale ubrany, podszedł podnosząc niedbale rękę do góry, co przy pewnej tolerancji można by uznać za hitlerowskie pozdrowienie.

— Jak się masz, Hans — powiedział — co tu robisz?

— Jadę do Radomia — odparł Kloss. —Mam jeszcze trochę czasu.

— I postanowiłeś zobaczyć wielką nadzieję naszej Rzeszy, cudotwórcę, człowieka, który zniszczy wroga szybciej niż dywizje Rommla?

— Von Henninga? — zapytał Kloss. — Nie wiedziałem nawet, że dzisiaj przyjeżdża.

— Nie wiedziałeś? — roześmiał się Ruppert. — A przyjeżdża, przyjeżdża i to nawet z córeczką. Podobno potworna brzydula.

Pociąg wtaczał się na peron. Długi szereg wagonów z chrzęstem stawał w hali. Tłum powoli wpływał na schody. Wreszcie, gdy zrobiło się już niemal pusto, w drzwiach jednego z wagonów stanął wysoki mężczyzna w szarym płaszczu i kapeluszu z dużym rondem. Obok niego młoda dziewczyna w okularach niosła torbę podróżną. Czekający oficerowie ruszyli ku nim natychmiast i otoczyli ich zwartą gromadą. Kloss widział dokładnie twarz von Henninga; chciał zapamiętać wszystkie szczegóły tej twarzy; przymknął oczy, żeby utrwalić w pamięci rysy i móc opisać tego człowieka z dokładnością większą, niż uczyniłby to jakikolwiek urzędnik policyjny. Więc tak wygląda profesor von Henning, nadzieja Trzeciej Rzeszy! Będzie strzeżony w Warszawie równie dobrze, jak gubernator Frank na Wawelu. Nie opuszczą go ani na chwilę pieski z SD, nie zejdzie z posterunku wartownik pilnujący jego pracowni. Doświadczenia, które zamierza przeprowadzić, odbędą się pod ochroną specjalnych batalionów SS. A jednak on, Hans Kloss, musi zdobyć plany von Henninga, musi je mieć, choćby nawet...

Zawsze zresztą było tak samo i zawsze stawiało się własne życie, gdy gra szła o wartości donioślejsze... Kloss spojrzał jeszcze na córkę von Henninga, niewysoką dziewczynę w okularach, która może jednak nie była aż tak brzydka, jak twierdził przed chwilą Ruppert. A kapitan stał właśnie znowu obok niego.

— Przyjrzałeś się, Hans? — zapytał.

— Przyjrzałem się — powiedział poważnie Kloss. — Nie miałeś racji, dziewczyna jest całkiem niezła.

— Benita von Henning? — Ruppert wybuchnął śmiechem. — Naprawdę tak myślisz, Hans? Jeśli zechcesz, poznasz ją u mojej Ilzy.

— Czemu nie, Ruppert — odparł. Właściwie osiągnął już, co zamierzał. Zobaczył Henninga i jednocześnie uzyskał potwierdzenie informacji, że Ruppert będzie przy nim. Bardzo to ważna informacja, może nawet klucz do całej sprawy. Czy Ruppert się załamie? Nigdy nie wiadomo, do czego jest zdolny człowiek w niemieckim mundurze. Ale Ruppert ma sporo do stracenia. Możliwości kariery, pieniądze ojca i wreszcie tę Ilzę, córkę generała von Brocha. Kloss widział ją parokrotnie. Wysoka, dobrze zbudowana dziewczyna, chyba jedna z tych, które uwierzyły w swoje niemieckie posłannictwo. A może to tylko złudzenie? Niełatwo ustalić, co decyduje naprawdę o ludzkich postawach i gestach. Spojrzał na zegarek. Musi jednak pojechać do Radomia, a o wyniku akcji „Ruppert” dowie się dopiero następnego dnia.

Peron był już pusty. Kloss ruszył powoli ku schodom i szedł na górę, starając się patrzeć tylko przed siebie, gdy mijali go ludzie z tobołami i walizami, nędznie ubrani i zabiedzeni, a przecież nie ukrywający nienawiści, niezdolni do ukrycia nienawiści na widok tego zgrabnego oficera niemieckiego w dobrze skrojonym mundurze, który najwidoczniej czuł się w tym mieście jak u siebie w domu.

2

Wieczorem tego dnia, gdy Kloss jadł kolację z kierownikiem Abwehrstelle Radom, pewien starszy, bardzo elegancki mężczyzna wszedł do kamienicy przy Mokotowskiej, niedaleko skrzyżowania z Wilczą. Była to jedna z tych zbudowanych tuż przed wojną kamienic, porządnie utrzymanych, o szerokich, wykładanych kieleckim marmurem klatkach schodowych i dużych, jasnych mieszkaniach. Mosiężne tabliczki z nazwiskami na drzwiach znamionowały zamożność i solidność finansową mieszkańców — tylko ludzie bez kłopotów pieniężnych mogli mieszkać w takim domu, w którym czynsz przewyższał dobrą pensję urzędniczą.

Starszy pan zadzwonił dwa razy do mieszkania na drugim piętrze. Czekał chwilę, zanim na progu pojawiła się niemłoda niewiasta w wieczorowej sukni. Pochylił się nad jej dłonią, pocałunek trwał nieco zbyt długo, świadczył o poufałości, nie pozbawionej jednak szacunku. Weszli do banalnie urządzonego pokoju. Jedynym sprzętem nie pasującym do mieszczańskiego, nieco przeładowanego wnętrza, był sporych rozmiarów barek, zastawiony kieliszkami i butelkami. Dwie panie, również w wieczorowych sukniach, i mężczyzna w staroświeckim żakiecie nie zwrócili na nich uwagi. Gospodyni otworzyła drzwi szafy z lustrem, zajmującej sporą część ściany, i oto znaleźli się w obszernym salonie, jakby żywcem przeniesionym do okupacyjnej Warszawy z przedwojennego Sopotu. Panie i panowie otaczali ruletkę. Krupier był we fraku i mówił po francusku. Gospodyni wskazała starszemu panu krzesło i zniknęła bez słowa za drzwiami. Mało go jednak interesowała gra; bywał tu często, znał znakomicie tę tajną melinę i wszystkich jej stałych gości.

Uśmiechnął się do niebrzydkiej dziewczyny, która przychodziła tu codziennie, by zniknąć potem w towarzystwie jednego z wygrywających, skinął głową mężczyźnie w wyzywającym krawacie, który zmonopolizował niemal warszawski czarny rynek handlu „miękkimi”, i przesunął swoje krzesło tak, by widzieć grę młodego człowieka w ciemnym, dobrze skrojonym garniturze. Stary pan wiedział o nim sporo; dla niego tu przyszedł. Nazywał się kapitan Ruppert, a jego namiętność do ruletki była tajemnicą chyba tylko dla zwierzchników przystojnego oficera saperów. Ruppert postawił właśnie górkę żetonów na numerze dwadzieścia trzy i potem z napięciem obserwował bieg kulki. Przeskoczyła jego numer i zastygła w pobliżu. Krupier zgarnął żetony Niemca, a Ruppert wstał i niezbyt pewnym krokiem ruszył ku drzwiom. Starszy pan wstał również. Spotkali się przy barze. Starszy pan bez pośpiechu napełnił swój kieliszek i podszedł do Rupperta.

— Dobry wieczór, kapitanie — powiedział.

Ruppert nie ukrywał niechęci:

— Skąd pan mnie zna? Kim pan jest? — Zachowywał tu przecież incognito, nigdy nie bywał w tym lokalu w wojskowym mundurze.

— Nazywam się Szmidt. — Starszy pan podniósł kieliszek do ust. — Ale to nazwisko nic panu nie powie, chociaż nasza znajomość datuje się od bardzo dawna.

— Pierwszy raz pana widzę — oświadczył chłodno Ruppert.

— To niezupełnie ścisłe. — Szmidt znowu napełnił kieliszki. — Przegrał pan?

— Co to pana obchodzi? W tym lokalu o nic nie należy pytać.

— Przepraszam. — Na twarzy Szmidta pojawił się uśmiech. Był to uśmiech przyjazny i pobłażający. — Mam nadzieję, że przegrał pan mniej niż w roku trzydziestym siódmym — powiedział to z naciskiem, a jednocześnie tak cicho, że Niemiec bezwiednie pochylił się ku niemu.

— Co to znaczy?

— Nic... chyba tylko to, że historia się powtarza.

Ruppert odstawił kieliszek, chciał odejść, ale Szmidt zatrzymał go rozkazującym gestem. — Nie, panie Ruppert, teraz pan nie odejdzie. Teraz poświęcimy nieco czasu wspomnieniom. — Rozejrzał się i upewnił, że nikt nie zwraca na nich uwagi. — W trzydziestym siódmym roku oddał pan cenne usługi polskiemu wywiadowi...

Twarz Rupperta stwardniała. Milczał. Ścisnął w ręku kieliszek, potem sięgnął do kieszeni. Starszy pan, który przedstawił się jako Szmidt, nie odczuł niepokoju, choć musiał zdawać sobie sprawę, że nadszedł moment decydujący, że jeśli Niemiec wyjmie broń i strzeli... Od wielu lat parał się tą robotą i polubił uczucie lekkiej ekscytacji, jakie zwykle w takich momentach przeżywał... Mówił dalej głosem równym i spokojnym, jakby nie dostrzegł gestu Rupperta: — Otrzymał pan wówczas dwanaście tysięcy marek za fotokopie planu A. To była spora suma, większa niż przegrana u barona von Moltke...

Ruppert wyjął rękę z kieszeni, zapalił papierosa. Starszy pan z trudem ukrywał uśmiech. Wiedział już, że wygrał.

— Czego pan ode mnie chce? — zapytał Ruppert.

— Powoli, powoli — teraz Szmidt miał czas. Niemiec był w sieci, już się nie wymknie. – Jak się czuje Inga?

Inga... Tak nazywała się siostra Rupperta, która pracowała wówczas w sztabie Wehrmachtu. Dodatkowa karta, może już nawet zbyteczna, ale starszy pan grywał zwykle wszystkimi kartami.

— Jest żoną mojego przyjaciela — szepnął Ruppert.

— Widzi pan, pamiętam wszystko. I to, że wtedy właśnie Inga jako maszynistka w ministerstwie...

— Dosyć! — przerwał Ruppert. — Proszę mówić, czego pan żąda?

— Drobnostki — uśmiechnął się Szmidt. — Bardzo nietrudnej. Potem o wszystkim zapomnimy.

— A jeśli pójdę do gestapo?

— Zawsze otwarta droga. Proszę tylko pamiętać, że ja mam pana pokwitowania i żadnych powodów do milczenia.

— Kim pan jest?

— Nieważne — odpowiedział starszy pan. I teraz szeptem, bardzo powoli, zaczął wyjaśniać zadanie, które wykonać ma Niemiec. — Interesują nas doświadczenia von Henninga, do którego pana przydzielono.

— Ja tego nie zrobię! — Ruppert niemal krzyczał.

— Ciszej! Zrobi pan. Na pojutrze muszę mieć plan poligonu. A potem jeszcze jedna drobnostka... — Starszy pan dobrze znał swoją robotę. Jego polecenia były szczegółowe i precyzyjne. Wyznaczył punkt kontaktowy, wcisnął do kieszeni Rupperta miniaturowy aparat fotograficzny.

Uśmiechnął się, gdy Niemiec opuścił szulernię. Był zupełnie spokojny.

Ruppert, zataczając się, wyszedł z kamienicy na Wilczej. Minęła już godzina policyjna, ulice były puste i ciemne. Wlókł się Wilczą w kierunku Alej Ujazdowskich. To obce, wrogie miasto wydało mu się teraz straszne i groźne; dławił go lęk, że patrzą na niego z ciemnych okien kamienic, że jest śledzony i czujnie obserwowany, że każda jego myśl stała się przedmiotem precyzyjnego badania. Odczuł niemal ulgę, gdy głośnym: Halt! zatrzymał go patrol żandarmerii. Pokazał swoje dokumenty i patrzył przez chwilę na wyprostowanego wachmistrza. To jednak niemieckie miasto — pomyślał. Ale już po chwili, gdy zanurzył się znów w Aleje Ujazdowskie, przestał w to wierzyć. A przecież w willi przy alei Róż czekała na niego Ilza. Za chwilę Ilza zapyta: „Znowu piłeś, Willy?”

Chciałby odpowiedzieć, że pił i że będzie pił, bo jest szmatą, bo powinien wpakować sobie kulę w łeb, bo stracił szacunek dla siebie i niegodny jest ani Ilzy, ani munduru niemieckiego oficera...

3

Kloss z niepokojem myślał o misji Adama. Ten starszy pan, z którym współpracował od paru miesięcy, budził ciągle jego niepokój; nie nieufność, ale właśnie niepokój. Adam traktował swoją robotę jak szczególnego rodzaju grę, która go czasem bawiła i podniecała, i którą wykonywał z zawodową precyzją. Kloss nigdy nie uważał się za zawodowca, czuł się raczej amatorem i jeśli nawet pasjonowało go ryzyko tej gry, chętniej poszedłby na front, a Adam był starym pracownikiem dwójki, po prostu znakomitym specjalistą, człowiekiem na swoim miejscu.

Rankiem, natychmiast po powrocie z Radomia, Kloss pojechał na Mokotów. Mały antykwariat, mieszczący się niedaleko ulicy Puławskiej, nie powinien był budzić niczyich podejrzeń. Można tu było niekiedy kupić dobry stary zegar, czasami interesującą wazę albo bibliofilską rzadkość z prywatnych bibliotek. Sklepik miał zresztą powodzenie niewielkie i gdy Kloss wszedł do środka, panowała tu pustka. Marcin ukazał się natychmiast za ladą, zamknął drzwi na klucz i zaprosił go do wnętrza. Usiedli w małym pokoiku, pełnym starzyzny, kurzu i pajęczyn, na otomance, z której wyłaziły sprężyny.

— Adam złowił Rupperta — powiedział Marcin. Jego zdaniem robota wykonana była dobrze. Ruppert nie pójdzie na gestapo, to szmata, tchórzliwa szmata, którą opłaca się wykorzystać raz, właśnie w takiej sytuacji. Marcin był pełen optymizmu, ale Kloss nie przestał odczuwać niepokoju.

— Centrala nas ponagla — ciągnął Marcin — mają informacje, że Henning właśnie w Polsce zamierza wypróbować nową broń rakietową. Rozumiesz, co to znaczy? Dlatego przygotowują poligon.

— Za łatwo to poszło — stwierdził Kloss. — Boję się łatwych zwycięstw. Nie wiadomo, czy Ruppert będzie miał w ogóle dostęp do dokumentacji. I wcale nie jestem pewien, czy nie pójdzie do gestapo.

— Nie wierzysz Adamowi? — zapytał Marcin.

— Wierzę — odpowiedział Kloss — nie o to chodzi. Zadanie jest bardzo trudne... – Machnął ręką. Co miał jeszcze do powiedzenia? — Ustaliłeś zasady kontaktu?

Marcin oświadczył, że tak. Kontakt z Ruppertem podejmie Anna. Adama lepiej już nie wysyłać. Adam na wszelki wypadek powinien opuścić na pewien czas Warszawę. A Anna...

Gdy wymówił to imię, Kloss zerwał się z kanapy. Znali się z Marcinem od wielu miesięcy, od chwili, gdy Klossa przydzielono do warszawskiego oddziału Abwehry,a jednak Marcin nie wszystko wiedział. Nie wiedział, że Kloss zna Annę, że spotykają się od paru tygodni niemal co dzień, wbrew wszelkim zasadom konspiracji, wbrew najsurowszym poleceniom, by Kloss utrzymywał kontakt tylko z jednym człowiekiem z grupy, z którą współpracuje. Nie umiał ukryć wzburzenia. Marcin obserwował go uważnie, Marcin był czujny i spostrzegawczy, niełatwo dawał się podejść.

— Znasz Annę — powiedział.

— Znam — potwierdził Kloss.

— Nie powinieneś tego robić. Czy nie rozumiesz — mówił niemal szeptem — że w twoim życiu nie ma na to miejsca?

Kloss wiedział o tym równie dobrze jak on, a jednak nie chciał rezygnować z Anny i nie chciał o Annie rozmawiać nawet z Marcinem, chociaż właściwie zaprzyjaźnili się i rozumieli nieźle.

— Dlaczego właśnie Anna? — zapytał.

Antykwariusz wzruszył ramionami. Kogo miał niby posłać? Anna świetnie nadawała się do tej roboty.

— Kiedy ma być u ciebie?

— Dzisiaj wieczorem — powiedział Marcin. — Dzisiaj wieczorem przekażę jej to zadanie.

Przedpołudnie miał Kloss wypełnione. Zdał meldunek swemu szefowi, pułkownikowi Recke, z podróży do Radomia, a potem zadzwonił do Rupperta. Odniósł wrażenie, że kapitan się ucieszył.

— Dobrze, że telefonujesz — powiedział. — Chciałem cię zaprosić na dzisiejszy wieczór. Ilza urządza małe spotkanko z okazji przyjazdu Henningów, których zna jeszcze z Berlina. Chętnie cię zobaczymy.

Powiedział oczywiście, że przyjdzie. Nie wierzył Ruppertowi, obawiał się ciągle, że jest zdolny do podwójnej gry, a niepokój o Annę pogłębiał w nim jeszcze lęk. Ale zadanie musiało być wykonane i nie miał prawa żądać od Marcina, by zwolnił Annę z tych funkcji. Ona zresztą nigdy by się na to nie zgodziła.

Wieczorem czekał na Puławskiej. Widział Annę wchodzącą do sklepu antykwariusza, potem niecierpliwił się, gdy zbyt długo nie wychodziła. Wreszcie zobaczył ją na przystanku. Dostrzegła go także i uśmiechnęła się, a Kloss pomyślał, że kiedyś nadejdą przecież takie czasy, gdy będzie można spokojnie podejść do swojej dziewczyny, wziąć ją pod rękę i zaprowadzić do domu. Siedzieli w tym samym tramwaju — on w przedziale dla Niemców, ona —w zbitym tłumie wewnątrz wagonu. Udawał, że czyta gazetę, ale w rzeczywistości nieustannie na nią patrzył, nieustannie ją widział wciśniętą w kąt między ławkę a okno, obok jejmości z wielkim tobołem i starszego pana próbującego bezskutecznie opuścić szybę. Tramwaj dudnił po moście Poniatowskiego, potem skręcił w Zieleniecką, ostro zahamował na przystanku przy Grochowskiej. Ulice Pragi wydawały się ciemniejsze niż śródmieścia. W wozie zrobiło się jur swobodniej. Anna usiadła na ławce, mógł teraz widzieć jej twarz, ale spoglądali na siebie ukradkiem, niby przypadkowo, bo przecież na przedział niemiecki ona mogła patrzeć tylko z pogardą. Nagle tramwaj zahamował gwałtownie. Kloss zobaczył przed sobą pustą ulicę, ciężarówkę z czarną budą i kordon SS-manów — widok znany, codzienny, ale zawsze budzący w nim nienawiść, bezsilną złość, gdy mijał czarne budy, do których żołdacy niemieccy wpychali ludzi, bijąc ich kolbami. W drzwiach wagonu ukazał się SS-man wrzeszcząc: Raus! Ludzie wychodzili powoli, zrezygnowani i przerażeni, bo tramwaj był pułapką, bez szans i bez ratunku. Kloss podjął decyzję natychmiast. Gdy wóz był już niemal pusty, podszedł do Anny, wziął ją pod rękę, odebrał jej teczkę i razem opuścili tramwaj. SS-man popatrzył podejrzliwie i zasalutował, jakaś babina splunęła na ziemię. Długo słyszeli jeszcze krzyk SS-manów i kobiecy płacz.

— Jak mogłeś to zrobić? — powiedziała dziewczyna.

— Gdybym tego nie zrobił — rzekł Kloss — byłabyś już na Pawiaku.

— Tyle razy mi tłumaczyłeś, że nie wolno nam nigdzie, pod żadnym pozorem, pokazywać się razem.

— Tak, nie wolno pod żadnym pozorem. — Wiadomo, co powiedziałby Marcin, gdyby zobaczył ich razem. Ale jednak byli razem, szli pustą ulicą Pragi, on wziął ją pod rękę i nie myślał nawet o tym, że mogą być obserwowani, śledzeni i że jutro raport o Klossie i o Annie może się znaleźć na biurku pułkownika Recke lub sturmbannfuehrera Lothara. Anna stanęła przed bramą starej kamienicy.

— To tu. Koleżanka dała mi pokój na dwa dni. Wyjechała do Krakowa. Wstąpisz?

Nie mógł. Musiał być tego wieczoru na przyjęciu u Ilzy, narzeczonej Rupperta, i poznać Benitę von Henning, ponieważ istniała szansa, że córce nadziei Trzeciej Rzeszy spodoba się przystojny oficer Abwehry. A to mogło się kiedyś przydać.

4

Willa Ilzy i Rupperta przy alei Róż urządzona była ładnie i ze smakiem. Oficerowie z garnizonu warszawskiego zazdrościli Ruppertowi tej dziewczyny; córka generała, więc pieniądze i znajomości, a jeszcze umiała się podobać, zarówno starszym panom ze sztabu, jak i gestapowcom z alei Szucha.

Właśnie tańczyła teraz ze sturmbannfuehrerem Lotharem, mężczyzną o suchej kwadratowej twarzy, o którym mówiono, że wyzbyty jest wszelkich namiętności, że nie pociągają go ani kobiety, ani alkohol. Tańczyło zresztą niewiele par, większość towarzystwa wolała miejsca przy barze. Wśród mężczyzn w galowych mundurach wyróżniał się profesor von Henning. W swoim ciemnym garniturze wyglądał jak ktoś z innego świata. Jego córka, Benita, w skromnej sukience stała obok ojca, uważnie obserwując towarzystwo.

— Cieszę się, że przyszedłeś — powiedział Ruppert. Wziął Klossa pod rękę i zaprowadził do Henningów. —Porucznik Hans Kloss — przedstawił profesorowi.

Ręka Henninga była sucha, dłoń Benity przytrzymał Kloss nieco dłużej w swojej. Jej oczy zza okularów spoglądały na niego czujnie, wydawały się mówić: nie dostrzegłbyś mnie, gdybym nie była córką von Henninga. Ruppert przyniósł kieliszki, patefon właśnie zamilkł i obok profesora pojawili się Ilza i Lothar.

— Miło spotkać się raz nie służbowo — stwierdził gestapowiec, zwracając się do Klossa.

— Myślałem, że jest pan raczej służbowo, sturmbannfuehrer — odpowiedział cicho Kloss.

Lothar uśmiechnął się.

— W pewnym sensie. Jestem wszędzie tam, gdzie jest profesor von Henning.

Ilza śmiała się nieco zbyt głośno.

— Może zatańczy pan ze mną, profesorze? W Berlinie u ojca widziałam kiedyś, że pan świetnie tańczy...

Profesor Henning poruszał się sztywno w takt sentymentalnego tanga, Kloss mógł więc poprosić Benitę. Przytulił ją do siebie, dziewczyna była chłodna i sztywna.

— Wydaje mi się — powiedział Kloss — że już gdzieś panią widziałem. — Tylko ten banał przyszedł mu do głowy.

— Czy zawsze rozpoczyna pan rozmowy w ten sposób?

— Nie — odparł. — Znakomicie się z panią tańczy, Benito.

Zaprowadził ją do baru, napełnił kieliszki. Piła bardzo ostrożnie, dotykała tylko wargami alkoholu.

— Długo zostaje pani w Warszawie?

— Nie wiem. A dlaczego pan o to pyta?

— Mógłbym pani na przykład pokazać to miasto.

— Sądzi pan, że jest tu cokolwiek godnego uwagi?

— Być może — odpowiedział. — Uczyniłbym to zresztą nie ze względu na Warszawę, ale ze względu na panią. — I poczuł, że dławi go to zdanie.

Mężczyźni w galowych mundurach coraz częściej sięgali po kieliszki. Rozmowy stawały się głośniejsze. Kloss łowił strzępy tych rozmów, patrząc ciągle na Benitę, która nie była aż taka brzydka, a jednak przecież dostatecznie brzydka, by zainteresowanie Klossa mogło wywołać zdziwienie.

— Franz właśnie wrócił spod Kurska — szczebiotała jakaś dziewczyna. – Podobno zaczynamy nową ofensywę.

— Mój brat — mówiła inna — przysłał mi suknię z Paryża. Żebyś ty wiedziała, co za suknia! Muszę ją trochę skrócić, a te tutejsze krawcowe...

— Wyjeżdżam jutro. — Oficer Wehrmachtu przyciskał rękę swej towarzyszki. — Został nam tylko jeden wieczór, Berto.

Nad wszystkimi głosami górował śmiech Ilzy.

— Pijcie, panowie! — wołała. — W tym przeklętym mieście trzeba od czasu do czasu solidnie się upić. — Przyciągnęła do siebie Rupperta i tańczyli teraz razem, znowu sentymentalne tango, potem patefon nagle się zaciął i powtarzał w kółko ten sam refren.

Von Henning i Lothar stanęli przy barze nieco z boku, jakby chcąc podkreślić swoją odrębność. Obaj z pełnymi kieliszkami w ręku, obaj nieco zbyt poważni i uroczyści.

— Kim jest ten młody człowiek, który tańczy z Benitą? — spytał von Henning.

— Porucznik Hans Kloss — odpowiedział Lothar. —Niezły oficer. Pochodzi z dobrej rodziny.

Twarz Henninga nic nie wyrażała. Pił, potem odstawił kieliszek na ladę.

— Nie czuję się zbyt dobrze w tym mieście — stwierdził. — Ostrzegano mnie zresztą, że trzeba bardzo uważać.

— Może pan być zupełnie spokojny, profesorze — odrzekł Lothar. — Mam znakomitych ludzi, którzy rozumieją, że tutaj także jest front.

Kloss tańczył ciągle z Benitą i myślał o Annie. Może Anna czeka jeszcze na niego w pokoju na Pradze. Ale on wyjdzie stąd ostatni, wyjdzie razem z Benitą, przynajmniej postara się z nią wyjść, bo jeśliby Ruppert zawiódł, znajomość z Benitą może stanowić szansę.

— O czym pan myśli, poruczniku? — spytała Benita.

— O pani — odpowiedział bez wahania i przytulił ją nieco mocniej do siebie. Teraz się już nie opierała, ale jej oczy spoglądały ciągle czujnie zza okularów. Kloss czuł na sobie także inny wzrok, wzrok Rupperta. Kapitan stał przy barze i pił jeden kieliszek po drugim. Podeszła do niego Ilza.

— Nie pij już, Willy — szepnęła. — Wystarczy. — Chciała mu odebrać kieliszek, ale nie pozwolił.

Ilza podeszła do fortepianu i uderzyła palcami w klawisze; śpiewała mocnym, niskim głosem.

5

Spotkanie wyznaczono w kawiarni Pomianowskiego. Kloss, stojący po przeciwległej stronie Marszałkowskiej, zobaczył wchodzącego do kawiarni Rupperta, a po paru minutach wysiadającą z tramwaju Annę. Obserwował ten lokal już od pół godziny, ale nie dostrzegł nic podejrzanego. Doszedł do wniosku, że Ruppert nie był śledzony, a kawiarnia nie obstawiona. Postanowił jednak czekać, chociaż zdawał sobie sprawę, że jeśli przeoczył agentów gestapo, nic nie będzie mógł zrobić. Ciekawe, czy Ruppert przyniósł materiał?

Ruppert rozłożył tymczasem przed sobą „Berliner Zeitung” i umieścił na rozpostartej gazecie paczkę papierosów „Privat”. W paczce był mikrofilm, który udało mu się wykonać. Denerwował się. Czuł, że zabrnął w uliczkę bez wyjścia, był dostatecznie doświadczony, aby rozumieć, że żaden wywiad nie wypuszcza swych ofiar z potrzasku. Właściwie powinien strzelić sobie w łeb, ale wcale nie miał ochoty umierać. Bał się śmierci, wiedział, że się boi i brzydził się swoim strachem. Denerwował go także ten idiotyczny ceremoniał: rozpostarta gazeta, paczka papierosów i wreszcie hasło: „Spotykaliśmy się w Berlinie u Horscha”.

I odpowiedź: „Mieszkam niedaleko, dlatego tam chodzę”. Czy zjawi się ten sam jegomość, który szantażował go w tajnej jaskini gry? Więc po co to hasło? ”Zobaczył w drzwiach ładną, dobrze ubraną dziewczynę. Rozejrzała się uważnie po kawiarni i ruszyła w kierunku jego stolika. Te Polki bywają jednak świetne — zdążył jeszcze pomyśleć, nim stanęła przed nim z czarującym uśmiechem i powiedziała właśnie to zdanie: „Spotykaliśmy się w Berlinie u Horscha”.

Zerwał się z krzesła i wybąkał odpowiedź. Ona podała mu rękę i z tym samym uroczym uśmiechem usiadła obok niego.

— Niech pan zamówi kawę — powiedziała. — Niech pan się zachowuje tak jak na randce z przystojną dziewczyną.

Tego przynajmniej mogli mu oszczędzić.

— Nie znoszę, gdy do tych spraw wplątuje się kobiety — oświadczył.

— Nic pan się nie zmienił — powiedziała głośno, gdy podeszła do nich kelnerka. — A co słychać u ciotki Elżbiety?

— Nie znam żadnej Elżbiety — odburknął po dłuższej chwili.

— Ja też nie — odpowiedziała i zręcznym ruchem ściągnęła ze stołu paczkę papierosów. Zniknęła w jej torebce. — Wszystko w porządku? — zapytała.

— Tak — rzekł. — Proszę powiedzieć swoim zwierzchnikom — dodał — że pojutrze będzie nasze ostatnie spotkanie. Nic więcej dla was nie zrobię.

— Pięknie — odpowiedziała. — Wiec pojutrze o tej samej porze?

Opuściła kawiarnię pierwsza. Ruppert czekał jeszcze chwilę, chociaż spieszył się bardzo. Był już parę minut spóźniony, a profesor von Henning cenił nade wszystko punktualność. Wyszedł z kawiarni i ruszył niemal biegiem w kierunku dzielnicy niemieckiej. Nie dostrzegł na szczęście Klossa stojącego ciągle w bramie. Gdy mijał wartownika pilnującego willi Henninga, ocierał pot z czoła. Był zmęczony, z trudem nad sobą panował, myślał tylko o tym, żeby Benita nic nie dostrzegła, bardziej bał się Benity niż jej ojca.

— Profesor czeka od dziesięciu minut — powiedziała sucho, podając mu rękę. Piękną willę w alei Róż przerobiono niedawno na pracownię profesora. W dużym pokoju, w którym stały jeszcze meble z fin-de-siècle’u, mieściło się coś w rodzaju sekretariatu Benity, w następnym, znacznie mniejszym, gabinet profesora. Wielkie biurko, stół kreślarski i pokaźnych rozmiarów szafa pancerna w rogu.

— Proszę na przyszłość pamiętać, że lubię punktualność — powiedział von Henning nie wstając.

— Tak jest — odrzekł Ruppert.

— Pił pan wczoraj — ciągnął dalej profesor tym samym tonem. — Proszę powstrzymać się od alkoholu, dopóki nie skończymy tej pracy.

Stanęli obaj nad stołem kreślarskim.

— Proszę przestudiować te plany — polecił von Henning. — Jako doświadczony saper powinien pan zrozumieć, jakiego rodzaju poletko doświadczalne jest mi potrzebne i...

W tej chwili na progu zjawiła się Benita.

— Telefon z Berlina, ojcze — zameldowała. — Nie mogę przełączyć.

— Proszę na mnie poczekać, Ruppert — powiedział profesor. — To trochę potrwa.

Kapitan został sam w pokoju. Oto nadarzyła się okazja, może jedna jedyna, żeby wyplątać się ostatecznie z sieci, jeśli wyplątanie jest naprawdę możliwe. Ma pewno bardzo niewiele czasu, ale jednak chyba dosyć, by wykonać zdjęcia wyrzutni, przekazać je im i nie zobaczyć już nigdy więcej ani Szmidta, ani tej młodej dziewczyny, która naprawdę była zbyt ładna, żeby ją mieszać do takiej roboty. Ruppert pochylił się nad planami. Miniaturowy aparat miał w górnej kieszeni munduru. Obserwując ciągle drzwi, nasłuchując kroków, zrobił zdjęcia. Nie podejrzewał, nie mógł podejrzewać, że jest bacznie śledzony. Przy małym wizjerze, ukrytym w ścianie za portretem Fuehrera, stał w sąsiednim pokoju sturmbannfuehrer Lothar. Obok niego Benita. Na twarzy Lothara pojawił się zły uśmiech. Nie spuszczał oczu z fotografującego Rupperta.

— Podejrzewałem — oświadczył. — Podejrzewałem, że polski wywiad spróbuje go skorumpować. Już raz im się to udało. Dowiedzieliśmy się za późno, a jednak dostatecznie wcześnie...

— Co pan teraz zrobi? — zapytała Benita.

— Zobaczy pani, Fräulein Benita — uśmiechnął się Lothar.

Klossa nie opuszczał niepokój. Gdy Marcin referował mu wyniki pierwszej rozmowy Anny z Ruppertem, chodził dużymi krokami po składziku.

— Za łatwo to poszło — powiedział. — Boję się, że poszło zbyt łatwo.

— Wątpisz w autentyczność tych planów? — zapytał Marcin. — Ja traktuję to jako wielki sukces.

Tak, na pewno sukces, skąd więc ten lęk, nie opuszczający Klossa ani na chwilę. Ruppert, jak twierdził Adam, był zwerbowany przed wojną przez berlińską ekspozyturę „dwójki” i niemiecki kontrwywiad nie wpadł na jego ślad. Po aresztowaniu Sosnowskiego, polskiego rezydenta w Berlinie, przestał dla nas pracować, zostawiono go w spokoju. Służył cały czas w Wehrmachcie. Więc chyba wszystko w porządku. Jeśli tak doświadczony człowiek wywiadu jak Adam nie dostrzega żadnej pułapki, on, Kloss, może spać spokojnie. Nie, nie może; zna Rupperta. Wie, że wystarczy go przycisnąć, nawet niezbyt mocno, by wyśpiewał wszystko. Jeśli sturmbannfuehrer Lothar żywi choćby najdrobniejsze podejrzenie... Jutro o dwunastej rano Ruppert spotka się po raz drugi z Anną w kawiarni Pomianowskiego. Kloss najchętniej nie dopuściłby do tego spotkania, ale co może zaproponować Marcinowi? Będzie więc znowu sterczał na Marszałkowskiej i obserwował kawiarnię. Nie tak łatwo dostrzec agentów gestapo, ale jeśli będą, należy ich dostrzec przynajmniej parę minut przed przyjściem Anny.

— Plany wyrzutni — powiedział marzycielsko Marcin. — Jutro będziemy mieli plany wyrzutni.

— A potem ktoś inny przejmie kontakty z Ruppertem — oświadczył Kloss. — Anna powinna na pewien czas opuścić Warszawę.

— Dobrze, dobrze — zgodził się natychmiast Marcin. —Jak tam z Benitą Henning? — zapytał.

— Będzie zbyteczna, jeśli Ruppert dostarczy plany.

— Nie rezygnuj z niej. Wszystko się może zdarzyć.

Tak, Kloss nie rezygnował. Telefonował do Benity już dwukrotnie, umówili się na wieczór i będzie to jeszcze jeden wieczór odebrany Annie; pomyślał, że Anna musi jednak wyjechać. Człowiek w tej robocie powinien być sam. W jego życiu nie ma miejsca dla Anny.

Wieczorem długo spacerował z Benitą pustymi Alejami Ujazdowskimi. Ta brzydula w okularach nie była głupia; raczę] niebezpieczny przeciwnik, jeśli traktować ją jak przeciwnika. Rozmawiali o Warszawie, Kloss opowiadał o zniszczeniu miasta i Benitą natychmiast stwierdziła, że mówi na ten temat zbyt długo... Że jego ton... Czyżby popełniał tak idiotyczne błędy? Wiedział przecież, że nie wolno mu ani na chwilę wypaść z roli. Przypomniał sobie „Żółty Krzyż” Struga, książkę, którą ogromnie lubił. Claude uwierzył, że jest Niemcem. Czy on też powinien uwierzyć?... Szaleństwo!

— Żal panu Warszawy? — spytała Benita.

— Nie — oświadczył spokojnie. — Nie jestem sentymentalny.

— Niemcy bywają sentymentalni — stwierdziła. — To taka niemiecka cecha. Nawet potrzeba niszczenia jest dla nas potrzebą emocjonalną.

— Być może — rzekł sucho. I wziął ją pod rękę. Uśmiechnęła się, leciutko przytuliła się do niego. Pomyślał, że powinien zaprosić ją do siebie. Odrzucił jednak tę myśl; jeszcze ma czas, jeszcze nie wiadomo, czy będzie mu potrzebna. W tej chwili usłyszeli kroki patrolu, dowódca zasalutował. Dochodzili właśnie do rogu Piusa XI, gdy po przeciwległej stronie ulicy ukazał się jakiś człowiek. Szedł bardzo szybko, przy murach kamienic. Było już dobrze po godzinie policyjnej, więc musiał się spieszyć.

Zdąży — pomyślał Kloss — nie zauważą. Ale zauważyła Benita.

— Patrol! — krzyknęła.

Tamci stanęli w miejscu. Natychmiast dostrzegli.

— Halt! — wrzasnął dowódca.

Człowiek rzucił się do ucieczki. Żandarm zdjął peem, strzelał spokojnie, krótkimi seriami. Tamten potknął się, potem opadał powoli na chodnik.

— Chodźmy — powiedział Kloss. Czuł krople potu na czole. Dłoń spoczywała na kaburze; dopiero teraz dostrzegł, że instynktownie otworzył kaburę. Gdyby wyjął broń...

— Chciałeś strzelać — powiedziała Benita. — Z pistoletu nie trafiłbyś do niego.

Dławiła go nienawiść. Widział jej twarz; zdjęła okulary, a bez szkieł jej oczy były puste i bezbarwne.

— Chodźmy — rzekł.

Ujęła go pod rękę. Przytuliła się mocniej; oddychała szybko, jej dłoń, gdy dotknęła jego dłoni, była wilgotna.

— Chodźmy — powtórzył. — Gdzie mieszkasz?

— Nie wiesz, gdzie zakwaterowano profesora Henninga? Twój przyjaciel Ruppert ci nie powiedział?

Z trudem wracał do swojej roli. Myślał teraz o jednym: zabijać, zabijać, zabijać...

— Z Ruppertem się nie przyjaźnię — oświadczył. Każde słowo wypowiedziane po niemiecku sprawiało mu ból. — Po prostu go znam.

— Nie w twoim typie?

— Nie. Wolę ludzi twardszych.

— Ja też — powiedziała. — Ja też. Ty jesteś twardy, prawda?

7

Rankiem następnego dnia, gdy tylko przyszedł do biura, wezwał go pułkownik Recke. Recke był oficerem starej szkoły. Z kadry Abwehry, która nawet Canarisa uważała za nowego człowieka. Nosił monokl. Sztywny i suchy, mówił krótko, rzeczowo, tylko to, co niezbędne. Lubił alkohol, ale starannie to ukrywał przed podwładnymi.

— Pójdzie pan do Lothara — oświadczył. — O dziesiątej trzydzieści zamelduje się pan na Polizeistrasse.

— Tak jest!

— Ci ludzie mają do nas znowu jakieś pretensje. Proszę wysłuchać. Umie pan milczeć?

— Umiem.

— Nie podejmować żadnych dyskusji z Lotharem. Abwehra wie wszystko, ale nie wszystko wykorzystuje. Jasne?

O dwunastej Anna spotka się z Ruppertem u Pomianowskiego. Jeśli konferencja z gestapowcem potrwa dłużej, nie będzie mógł jej ubezpieczać. A może Recke wie coś o Ruppercie? Nie mógł oczywiście pytać; taki stary abwehrowski sztywniak ma na pewno w głowie całe archiwum. Wykorzystuje tylko to, co się opłaca. Jemu albo Canarisowi. Jaką grę grają? Kloss od dawna podejrzewał, że Recke prowadzi skomplikowane rozgrywki i traktuje Abwehrę jak prywatną organizację. Czy uda się to wykorzystać?

Stanął przed szlabanem na Szucha, spojrzał w głąb tej ulicy, którą pamiętał z dzieciństwa. Na rogu Litewskiej mieszkała ciotka Ludka — siostra matki. Pomyślał, że przyjdzie przecież czas, gdy znikną stąd szlabany...

Z ciężarówki, która właśnie nadjechała, SS-mani spychali ludzi na płyty chodnika. Starsza kobieta spojrzała na Klossa pustym wzrokiem. Poszedł dalej... Czekał dobrą chwilę, zanim zaproszono go do gabinetu Lothara. Nie opuszczał go obraz tej starszej kobiety, która patrzyła nań, jakby był powietrzem. Wyglądała na starą nauczycielkę...

Lothar reprezentował ten typ gestapowca, który Kloss uważał za najniebezpieczniejszy. Stary członek NSDAP, przekonany, że pomijano go dotychczas w karierze, gotów był uczynić wszystko, by podskoczyć o jeden szczebel wyżej. Przed przewrotem jeździł po Niemczech jako komiwojażer niewielkiej wytwórni kosmetyków, nie umiał reklamować towaru i klepał biedę. Jedną z pierwszych czynności w SD było zadenuncjowanie dawnego chlebodawcy; zastrzelił go osobiście w małym obozie pod Hamburgiem, podobno miał potem nawet jakieś przykrości. Kloss wiedział, że Lothar nie cierpi oficerów Wehrmachtu; traktował ich wszystkich jak potencjalnych zdrajców. „Fuehrer też im nie wierzy” – powtarzał nieustannie.

Przyjął Klossa chłodno; wstał, uniósł przepisowo ramię, potem wskazał mu fotel. Nie należał do ludzi, którzy mówią wprost, o co im chodzi. W ciągu kilku lat posiadł wszystkie policyjne nawyki: kluczyć, okrążać cel, wycisnąć z rozmówcy, co się da, nie ujawniając, jak długo to możliwe, swoich informacji. Rozmawiali o profesorze Henningu. Lothar bez uśmiechu stwierdził, że nie uszedł jego uwagi flirt Benity z Klossem. Fakt, że Kloss tańczył z córką profesora, a potem odprowadził ją do domu, urastał w tym gabinecie do rangi informacji pierwszorzędnej wagi. Czy Kloss otrzymał od swego szefa jakieś polecenie zainteresowania się Benitą? Czy pułkownik von Recke rozmawiał z nim o von Henningu? Wzruszył ramionami. Przez duże okno widział dziedziniec gmachu przy alei Szucha, która nazywała się teraz Polizeistrasse. Ukradkiem spojrzał na zegarek. Było już po jedenastej. Czy Lothar powie nareszcie, o co mu chodzi? Wyjaśnił, że nie miał oczywiście żadnych poleceń od swego szefa. Przecież bezpieczeństwo profesora gwarantuje całkowicie Sichereichsdienst. A z Benitą po prostu przyjemnie się rozmawia.

Czekał. Nie zadawał żadnych pytań; każde pytanie mogło tylko wzbudzić czujność gestapowca. Wskazówki zegara poruszały się zastraszająco szybko. Kloss pomyślał, że przecież jego niepokój jest zapewne bezpodstawny; gestapo miewało do Abwehry rozmaite pretensje i rozmaite sprawy. Dlaczego sądzi, że rozmowa będzie dotyczyła Rupperta? Skąd jednak zainteresowanie Benitą?

Wreszcie Lothar zadał pytanie. Tylko niemal niedostrzegalne ściszenie głosu i zmiana akcentu wskazywały, że poruszona została nareszcie sprawa, dla której zaproszono na Szucha oficera Abwehry.

Gestapowiec chciał mianowicie wiedzieć, czy Abwehra posiada jakieś informacje o kapitanie Ruppercie...

Kloss poczuł, że serce uderzyło mu gwałtowniej. Zapalił papierosa, spojrzał znowu na zegarek. Zbliżało się wpół do dwunastej. Wie czy nie wie? Odpowiedział ostrożnie, zgodnie z instrukcją pułkownika Recke:

— Ruppert był, jeśli jestem dobrze poinformowany, dokładnie sprawdzony przez SD.

— Proszę o wyraźną odpowiedź — zażądał Lothar. — Pan usiłuje kluczyć, jak wszyscy oficerowie Abwehry.

— To oskarżenie jest bezpodstawne — odparł chłodno Kloss. — Nie mam archiwum Abwehry w głowie.

— Wystarczy — stwierdził gestapowiec. Podniósł nieco głos, opierając, wzorem Fuehrera, lewą dłoń na biurku. — Abwehra lubi zachowywać swoje archiwum dla siebie, co? A może wam nie przeszkadzało, że Ruppert był przed wojną na usługach polskiego wywiadu?

— Ruppert! — Kloss musiał odegrać zaskoczenie, a wskazówki zegarka wirowały mu przed oczyma. Więc wie! Widział już Rupperta w kawiarni Pomianowskiego i gestapowców czekających na Annę. Lothar zastawił oczywiście pułapkę. A może podejrzewa także Klossa? Może chce, żeby Annę wprowadzono do jego gabinetu wówczas, gdy on, Kloss, jeszcze tu będzie? Musiał natychmiast uprzedzić dziewczynę. Teraz liczyły się już minuty.

— Nic nam nie wiadomo o zdradzie Rupperta — stwierdził. — Jeśli go zdemaskowaliście, gratuluję sukcesu — dławił się własnymi słowami.

— A zdemaskowałem go. Zdemaskowałem — powiedział Lothar. — I to bez waszej pomocy. Jesteście organizacją —ryknął nagle — która nie wykonuje swych obowiązków! Może to pan powtórzyć swojemu szefowi!

— Kto przydzielił Rupperta Henningowi? — zapytał Kloss. — Sprawdzenie jego przeszłości również powierzono wam. — Spojrzał ostentacyjnie na zegarek.

— Spieszy się pan? — głos Lothara zabrzmiał ironicznie.

— Spieszę się — odpowiedział Kloss. — Co mam przekazać pułkownikowi Recke? — Była za kwadrans dwunasta.

— Chwileczkę. Chciałem panu zadać parę pytań. Osobistych, Kloss. Pan przyjaźnił się z Ruppertem?

— Przesada. Znałem go.

— Rozmawiał pan z nim o Henningu?

— Byłem wtedy na przyjęciu — odpowiedział Kloss. — Podobnie jak pan. Przedstawił mnie Benicie.

Ruppert czeka już w kawiarni, Anna będzie tam za chwilę. Jest punktualna. Zawsze była, niestety, punktualna. Lothar na pewno nie aresztował Rupperta; wycisnął z niego wszystko i za chwilę będzie miał Annę. On już nie zdąży; jest za dziesięć dwunasta.

— Aresztował pan Rupperta? — zdecydował się na pytanie.

Na twarzy Lothara pojawiło się cos w rodzaju uśmiechu. Teraz i on spojrzał na zegarek.

— Uważa mnie pan chyba za idiotę, Kloss. Proszę powiedzieć pułkownikowi von Recke, żeby przeszukał te swoje archiwa. Jeśli jest coś o Ruppercie, dostarczcie mi. Niewiele się od pana dowiedziałem.

Kloss wstał.

Pięć minut. Zostało mu jeszcze pięć minut.

Długi korytarz. Schody. SS-man podniósł kratę. Znowu korytarz. Powinien biec, ale musi iść wolno, obojętnie minąć wartownika, jakie ma zresztą jeszcze szansę? Dwunasta za trzy minuty.

W tej właśnie chwili, gdy Kloss opuszczał gmach na Szucha, w kawiarni Pomianowskiego kapitan Ruppert zamawiał kawę. Spojrzał przez szybę, rozłożył na stole gazetę i rzucił na nią pudełko papierosów. Żal mu właściwie było tej dziewczyny, na którą czeka w rogu sali dwóch agentów Lothara po cywilnemu, ale z litością i goryczą myślał przede wszystkim o sobie. Oto do czego go doprowadzili! On, kapitan Willy Ruppert, oficer z wielką przyszłością, kochanek najpiękniejszej kobiety w Warszawie, musi odgrywać tu, w tej polskiej kawiarni, rolę przynęty, małego szpicla, którego można bezkarnie skopać i zeszmacić. Nienawidził teraz ich wszystkich: Lotharów w czapkach z trupimi czaszkami, brutalnych i pewnych siebie, Polaków, którzy zmusili go do zdrady i tych mijających go na ulicach, o wzroku utkwionym w ziemię, żeby ukryć strach i pogardę. Starszy pan wybijał jakąś melodię na pianinie; fatalnie fałszował ten starszy pan; Ruppert ma absolutny słuch, stara się więc nie słuchać; znowu spojrzał w szybę. Ta dziewczyna powinna już być! A może nie przyjdzie? Chciałby, żeby nie przyszła, właściwie naprawdę chciałby, żeby jej nie dosięgli oprawcy z Polizeistrasse, ale natychmiast ogarnął go strach. Lothar nie uwierzy, oświadczy, że Ruppert go okłamał. Jaki los go czeka? Dwaj agenci obserwowali go uważnie. Znał te twarze, chłodne twarze zbirów. Obaj jednocześnie spojrzeli na zegarki. Niecierpliwili się.

Kloss złapał właśnie rikszę na placu Unii.

— Spiesz się, bracie — powiedział po polsku. Niewiele go teraz obchodziła konspiracja. Rikszarz spojrzał ze zdziwieniem i nacisnął pedały. Mknęli prosto Marszałkowską. Pięć po dwunastej. Kloss rzucił chłopcu pieniądze i wyskoczył z rikszy. Był znowu niemieckim oficerem, któremu nigdzie nie pilno. Przeszedł obok kawiarni Pomianowskiego; spojrzenie przez szybę i uczucie ulgi obezwładniające niemal. Ruppert siedział sam przy stoliku. Natychmiast myśl: co się stało z Anną?

Anna szła Wilczą do Alej Ujazdowskich. Spieszyła się. Minęła grupkę ludzi zgromadzonych przy Bekanntmachung przyklejonym na murze. Gdy dochodziła do rogu Mokotowskiej, zobaczyła nagle przed sobą pustą ulicę. Był to zawsze sygnał alarmowy. Przechodnie zniknęli z Wilczej. Jakiś sklepikarz z sutereny zatrzaskiwał drzwi swojej nory. Przystanęła. W tej chwili otarła się niemal o nią rozpędzona paniusia z bochenkiem chleba wystającym z torebki.

— Łapią na rogu Kruczej — szepnęła.

Anna natychmiast zmieniła trasę. Trudno — spóźni się o dziesięć minut. Skręciła w Mokotowską, doszła aż do placu Zbawiciela, omijając niebezpieczny kwadrat. Na Marszałkowskiej wydawało się bezpiecznie; gazeciarz wykrzykiwał „Nowy Kurier Warszawski”, ludzie sterczeli na przystankach, a na rogu starszy pan w okularach sprzedawał jak zwykle papierosy własnej roboty w gilzach „Morwitan”. Anna znała tego starszego pana. Był przed wojną wysokim urzędnikiem w Ministerstwie Leśnictwa. Uśmiechnęła się do niego i przyspieszyła kroku. Było już dziesięć po dwunastej.

Kloss czekał. Z której strony nadejdzie Anna? Czy kawiarnia jest obstawiona czy są tylko w kawiarni? Musi zauważyć Annę dostatecznie wcześnie, w przeciwnym wypadku... Stanął w bramie. Nadjeżdżający tramwaj przysłonił mu na chwilę przeciwległą stronę Marszałkowskiej. Tramwaj ruszył i wtedy zobaczył Annę! Jak trudno nie biec! Gdy przechodził przez jezdnię, wojskowy samochód otarł się niemal o niego. Anna była już na krawędzi chodnika, spostrzegła Klossa dopiero, kiedy podszedł do niej i potrącił ją tak gwałtownie, że torebka dziewczyny upadła na ziemię.

— Przepraszam — powiedział podnosząc torebkę. I dodał: — Nie idź tam. Gestapo!

Anna natychmiast zawróciła i zniknęła w tłumie. Kloss został sam. Skręcił w Piusa XI. Potem w ciągle pustą Mokotowską. Stanął i wyciągnął papierośnicę. Ręka mu drżała, gdy zapalał zapałkę.

Uspokój się, idioto — pomyślał. — Uspokój się, ona jest bezpieczna.

Na murze starej kamienicy zatarty, ale przecież widoczny, wymalowany koślawymi literami, widniał napis: „Warszawa walczy”.

8

O 12.40 agenci gestapo podeszli do czekającego ciągle Rupperta.

— Idziemy — oświadczył jeden z nich — ona już nie przyjdzie.

Ruppert podnosił się niechętnie z krzesła; wiedział, co go czeka. Miał jeszcze odrobinę nadziei, gdy znaleźli się na Marszałkowskiej. Może się po prostu spóźniła, może ją jednak zobaczy! Ostatecznie pal diabli tę polską dziewczynę, chodzi przecież o niego, o Rupperta. On był właściwie bez winy, chciał żyć spokojnie i do niczego się nie mieszać. Nie lubił hitlerowców, ale nie miał także nic wspólnego z Polakami. Polacy dwukrotnie zmusili go do współpracy, a teraz zmusił go Lothar. Ojciec Willego, przemysłowiec z Ruhry, miał rację mówiąc, że człowiek jest tylko śrubką w maszynie i nie ma właściwie żadnego wpływu na kształtowanie własnego losu. Nie warto być bohaterem, warto natomiast mieć pieniądze i kobiety. A jeśli chodzi o cenę... Jaką cenę trzeba będzie zapłacić teraz za własne życie?

Lothar czekał już w gabinecie. Popatrzył na Rupperta swym szklanym wzrokiem, zapalił papierosa, nawet mu nie proponując.

— Okłamałeś nas — powiedział — a nas nie wolno okłamywać.

Ruppert chciał krzyknąć, że jest oficerem niemieckim, że nie pozwoli ze sobą tak rozmawiać, że nie wolno mówić mu per „ty”, nawet jeśli jest podejrzany — że za kampanię polską otrzymał Żelazny Krzyż, ale wybełkotał tylko:

— Ja naprawdę się z nią umówiłem, może mi pan wierzyć!

Bał się. Czuł krople potu na czole, miał dłonie wilgotne.

Czy zobaczę jeszcze Ilzę? — myślał bez przerwy.

Lothar obserwował go uważnie; strach Rupperta nie uszedł jego uwagi. Lubił, gdy ludzie się bali, były to jedyne momenty coś warte w jego życiu; doznawał wówczas szczególnej rozkoszy, niemal fizycznej. Nigdy nie bił, gdy na twarzy przesłuchiwanego zobaczył to, co dostrzegał teraz na twarzy Rupperta. Wiedział wówczas, że to jego człowiek, że należy go oszczędzać, ale później zmieniał często zdanie i umiał zastrzelić bez wahania tchórza z którego już wszystko wycisnął.

— Dobrze sobie przypomnij — cedził słowa — nikomu nie powiedziałeś o naszej rozmowie?

— Nikomu, panie sturmbannfuehrer.

— Ilzie?

— Nie wspominałem Ilzie — powiedział Ruppert, a chciał krzyknąć: „Wara ci od tej dziewczyny, jak śmiesz mówić o niej po imieniu?”

— Jesteś pewien?

— Proszę mi wierzyć, panie sturmbannfuehrer.

W pobliskim pokoju rozległ się krzyk, urwany nagle, a Ruppert doznał złudzenia, że ten krzyk trwa, jakby ktoś puścił płytę, powtarzającą ciągle ten sam dźwięk.

Lothar uśmiechnął się, a uśmiechał się rzadko.

— Daję ci szansę — powiedział. — Właściwie nie powinienem tego robić, bo jesteś szmata i zdrajca, ale mam do ciebie słabość. Jeśli w ciągu dwóch dni znajdziesz tę dziewczynę...

— Jak mam to zrobić? — spytał Ruppert.

— Twoja sprawa, mój drogi. Myśmy nie kazali ci brać pieniążków od polskiego wywiadu... To twoja ostatnia szansa, Ruppert, a jeśli nie, wiesz, co cię czeka?

— Wiem — powiedział i wiedział naprawdę. Przed oczyma miał pusty dziedziniec gmachu przy Polizeistrasse, kamienne płyty, codziennie polewane i czyszczone. Gdzie zabijają? Pewno nie na dziedzińcu, tylko w piwnicy, w ciemności. Ruppert nie chciałby umierać w ciemnościach. Od dziecka bał się ciemności.

— A wstąp tam, mój drogi, do tej meliny — dodał Lothar. — Może spotkasz swojego starego znajomego, Szmidta. Bardzo chciałbym z nim pogadać.

Więc pozwalają mu odejść i Ruppert odchodzi, nie myśląc, że to tylko odroczenie wyroku. Wyjść — najważniejsze w tej chwili wyjść i nie widzieć bladej gęby Lothara i kamiennych płyt dziedzińca tego gmachu.

9

— Anna musi zniknąć — powiedział Kloss. — Lothar ma jej rysopis.

Siedzieli we trójkę w składziku. Marcin rozkładał figury na szachownicy, potem spychał je lewą ręką do pudełka. Anna położyła dłoń na ramieniu Klossa.

— Przesadzasz — uśmiechnęła się — najwyżej zmienię uczesanie.

Nie rozumieli, ciągle nie rozumieli! Nie doceniali przeciwnika, lata okupacji wpoiły im przede wszystkim pogardę dla Niemców.

— Zrobią wszystko, żeby cię znaleźć — tłumaczył. —Lothar teraz wie, że postanowiliśmy dotrzeć do Henninga. Będzie go pilnował lepiej niż Kutschery. Lothar to niebezpieczny przeciwnik.

— Otrzymałem ponaglenie — Marcin mówił cicho, nie przerywając zabawy szachami. — Plany Henninga musimy mieć za wszelką cenę.

— Zapłacimy wysoką cenę — powiedział Kloss przez zęby i pomyślał, że tą ceną może być Anna albo on, albo oni wszyscy, ale wiedział także, że nie zrezygnuje i tak już będzie do końca tej wojny: niewykonalne zadania, które trzeba wykonać...

— Masz jakiś plan?— zapytał Marcin.

— Przekaż Adamowi, że jest spalony — powiedział. — Najlepiej zerwij z nim na pewien czas kontakt.

— Już to zrobiłem. Więc masz jakiś plan?

— Tak — rzekł Kloss. — Potrzebna mi będzie Anna.

— Powiedziałeś, że musi zniknąć.

— Zniknie jutro — każde słowo sprawiało mu ból. Nie miał prawa narażać Anny, a musiał ją narażać, bo to była jedyna szansa, by nierealne zamienić w ledwie prawdopodobne.

— Zgadzam się — powiedziała Anna. Kloss pomyślał, że brak jej wyobraźni; nie w pełni zdaje sobie sprawę z ryzyka. Podejmowała najtrudniejsze zadania i zawsze wierzyła, że to się musi udać. A przecież nie mogła wiedzieć, na czym polegał jego pomysł...

Jedyną szansę zdobycia planów von Henninga dawała Benita, brzydka dziewczyna w okularach, której nie należało jednak lekceważyć, bo wiedziała, że jest brzydka i nieczęsto jej oczy traciły wyraz czujności. Przyszła do niego wieczorem, tak jak umówili się telefonicznie, z doskonałą, iście niemiecką punktualnością. Zegar nad tapczanem wybił właśnie ósmą, gdy zastukała do drzwi.

— Ojciec spędzi wieczór u generała von Falkenheina — powtórzyła to samo, co słyszał już przez telefon i na czym opierał cały swój plan. — Mam czas dla ciebie — szepnęła, gdy zdejmował jej płaszcz — ale ciągle trochę się boję.

— Czego się boisz? — zapytał. Wchodzili już do pokoju, na stole stały dwa nakrycia, kieliszki, ogarnęła to jednym spojrzeniem.

— Gdy interesuje się mną ktoś sympatyczny... Czy mógłbyś zapomnieć na ten wieczór, że nazywam się Benita von Henning?

— Nie myślę o tym — powiedział, nie bardzo pewien, czy kłamie dostatecznie przekonująco. — Nie myślę, że jesteś najlepiej strzeżoną dziewczyną w Warszawie.

— To cię podnieca?

— Nie, nie! — zawołał szybko i posadził ją na krześle.

Spojrzała w kierunku otwartych drzwi do sypialni, potem wychyliła pierwszy kieliszek. Kloss nastawił tango. Benita tańczyła rzeczywiście świetnie, czuł, jak powoli ustępuje jej nieufność, jak przytula się do niego coraz serdeczniej... Potem zdjęła okulary i położyła je na stole.

— Świetnie tańczysz, Hans.

— Ty też, Benito — powiedział i tym razem nie kłamał.

— Rzadko tańczę. Na wieczorkach szkolnych siedziałam najczęściej pod ścianą.

— Głupstwo — szepnął Kloss — jesteś śliczną dziewczyną, Benito — chyba trochę przesadził, ale głupio czuł się w tej roli. Odsunęła się od niego.

— Kłamiesz, po co kłamiesz?

— Mówię prawdę — powiedział. — Pomyślałem to już wówczas, gdy zobaczyłem cię po raz pierwszy na dworcu.

— Byłeś na dworcu?

— Przypadkowo — szepnął i zrozumiał, że popełnił znowu błąd. Nie należało tego mówić. W jej wzroku powrócił wyraz czujności.

Napełniał kieliszki, ona piła posłusznie, była już jednak trochę inna, nie zdejmowała okularów i nieustannie czuł na sobie jej uważne spojrzenie.

— Chcesz mnie upić? — zapytała.

— Czy to coś złego?

— Nie, oczywiście nie. Więc pijmy! — znowu przytuliła się do niego. — Tak rzadko bywam pijana, mam mocną głowę. Prawda, że mam mocną głowę?

Potem kazała przynieść sobie szklankę wody. Była to właśnie okazja, na którą czekał, miał już dosyć tego wieczoru i oszukiwania brzydkiej dziewczyny, której nieszczęściem było nazwisko von Henning. Wyszedł do kuchni, napełnił szklankę wodą z kranu i wyjął z kieszeni małą fiolkę. Ten środek usypiający powinien działać natychmiast. Nie przypuszczał i nie mógł dostrzec, że Benita wstała od stołu i przez otwarte drzwi widziała tę scenę. Była znacznie mniej pijana, niż Kloss sądził, właściwie zupełnie trzeźwa. Zobaczyła go z fiolką w dłoni i zrozumiała. Gdy wrócił do pokoju, siedziała już na swoim miejscu i oglądała pusty kieliszek.

— Nalej mi jeszcze — szepnęła. — Naprawdę chcę się upić.

Kloss podał jej szklankę, ona wzięła ją do ręki i podniosła do ust.

— A teraz nastaw patefon.

Zmieniał płytę. Benita wylała wodę do doniczki z kwiatami i trzymając ciągle pustą szklankę w ręku, udając, że już wypiła, przytuliła się do niego, gdy patefon powtarzał znów sentymentalne tango.

— Naprawdę mi się podobasz — szepnęła: — Podobasz mi się znacznie bardziej niż Ruppert — wybuchnęła śmiechem. — Jesteś przystojniejszy i sprytniejszy. O, Hans, umiesz sobie radzić z dziewczętami!

Zaczęła śpiewać, potem urwała nagle, Kloss czekał, aż zaciąży mu w ramionach i przymknie oczy. Środek usypiający powinien już działać, ona jednak ciągle mówiła:

— Mam ładny głos, prawda? Wszyscy mówią, że to jedno mam przynajmniej ładne. No, pocałuj mnie... Jesteś jednak nieśmiały, Hans.

Wreszcie opadła na krzesło. Kloss był już pewny, że z trudem pokonuje senność.

— No, nalej jeszcze, nalej swojej brzydkiej dziewczynie, którą tutaj podstępem zwabiłeś.

— Co ty wygadujesz, Benito?

Zanurzyła wargi w kieliszku.

— O Boże, jak mi się kręci w głowie. Hans, nie masz pojęcia, co się dzieje ze światem! Co ty ze mną zrobiłeś?

Odprowadził ją do sypialni, położył na tapczanie. Szepnęła jeszcze: — Chodź do mnie – i przymknęła oczy.

Kloss pochylił się nad nią; oddychała spokojnie i równo, ale wolał odczekać dobrą chwilę, zanim otworzył torebkę Benity i na jej dnie znalazł klucze. Przekonany, że dziewczyna śpi, wrócił do sąsiedniego pokoju. Wówczas Benita otworzyła oczy; z kieszeni sukienki wyjęła mały pistolet typu „Walter”. Zawsze nosiła broń, nawet w Berlinie, a tu, w Polsce, nie rozstawała się z nią nigdy. Pojawiła się na progu właśnie w momencie, gdy Kloss podchodził do dużej szafy.

— Stój — powiedziała — nie ruszaj się! Masz jeszcze ochotę na kieliszek koniaku?

Kloss odwrócił się gwałtownie. Zobaczył oczy Benity patrzące chłodno zza okularów i lufę pistoletu.

— Nie należy oszukiwać brzydkich dziewcząt — szepnęła cicho.

— Oszalałaś? — zawołał. — Co ty wyprawiasz? — Uczynił krok w jej kierunku.

— Nie za blisko, mój drogi. Teraz blisko już nie podchodź. Jestem zupełnie przytomna, nie wypiłam twojej mikstury. Byłeś jednak nieostrożny. — I po chwili, gdy Kloss stanął, dodała: — Ojca rzeczywiście nie ma w domu, dobrze to obmyśliłeś, Hans. Dla kogo pracujesz? Dla tych samych, co Ruppert?

— Jesteś idiotką — odpowiedział.

— Przynajmniej nareszcie szczerze — roześmiała się Benita. —Nie zbliżaj się, bo zacznę krzyczeć. Ktoś z twoich sąsiadów usłyszy... Posłuchaj uważnie. Wszystko mi teraz opowiesz, przynajmniej do tego mam prawo. Myślisz, że Niemcy przegrały wojnę, tak?

Kloss milczał.

— Nie chcesz mówić, co? A skąd wiesz, czy nie zgodziłabym się... współpracować z tobą? Nie pomyślałeś o tym, Hans. Tylko mi powiedz, dla kogo?

Kloss ciągle milczał, wreszcie ruszył w kierunku Benity. Obserwował uważnie jej twarz i broń; strzeli czy nie strzeli? Cofała się tyłem, już tylko parę kroków dzieliło ją od wielkiej szafy.

— Jeśli nie powiesz mi natychmiast wszystkiego, zacznę krzyczeć. Albo strzelę.

Oparła się wreszcie plecami o drzwi szafy. Kloss podchodził do niej licząc sekundy. Za chwilę...

— Stój! — krzyknęła Benita i wówczas drzwi szafy otworzyły się gwałtownie. Wyskoczyła z niej Anna. Anna, przez cały czas milczący świadek tej sceny, wytrąciła Be—nicie pistolet, a obezwładnienie Niemki trwało już parę sekund. Nie zdążyła nawet krzyknąć. Kloss pomyślał, że żal mu jednak, niepotrzebnie żal tej Benity von Henning.

Leżała teraz związana na łóżku, usta miała zakneblowane, w jej oczach była tylko nienawiść i rozpacz, musiała patrzeć na Klossa i Annę kręcących się po pokoju, grzebiących w jej rzeczach. Patrzyła na Annę, która w jej sukience, w jej płaszczu, w jej okularach gotowała się do wyjścia. Należy przypuszczać, że panna Benita von Henning nigdy nie przeżyła równie okropnej nocy.

Anna i Kloss opuścili mieszkanie.

— Anno — mówił Kloss na schodach, gdy opuścili mieszkanie — to bardzo niebezpieczne. Przejdziesz szybko obok wartownika, wartownik musi być pewny, że jesteś Benita. Znajdziesz się w pracowni Henninga, pamiętasz szkic Rupperta?

— Tak — szepnęła Anna.

— W rogu stoi szafa pancerna. Otworzysz szafę, zrobisz zdjęcia i potem wyjdziesz przez kuchnię... Będziesz mogła opuścić willę dokładnie w momencie zmiany warty... Ani na chwilę nie stracę cię z oczu... Będę cię ubezpieczał.

Pocałował ją, gdy znaleźli się w bramie.

— Pamiętaj, w którym miejscu są nieco niższe sztachety. .. Ale tylko w momencie zmiany warty... Wtedy wartownik nie patrzy na dziedziniec... No, idź już.

Noc była ciemna, ulica pusta. Przeszedł partol żandarmerii. Parę minut czekali jeszcze pod drzewem. Wreszcie Anna przebiegła jezdnię i potem wolnym krokiem podeszła do wartownika stojącego przed furtką willi Henninga. Kloss ukryty w cieniu drzewa ani na moment nie spuścił jej z oczu. Wyciągnął z kabury broń, zarepetował. Czekał, czując nieustanny łomot serca.

— Gute nacht, Fräulein — powiedział wartownik i Kloss odetchnął głęboko.

Anna podeszła do drzwi, wyjęła klucze z torebki, włożyła do zamka. Wydawało się przez chwilę, że zamek się zaciął, że drzwi nie puszczają. To trwało wieczność.

Żeby tylko wartownik nie zechciał jej pomagać — modlił się Kloss. Wreszcie otworzyła drzwi i znalazła się wewnątrz sanktuarium profesora. Kloss stracił ją z oczu.

Anna minęła hali i sekretariat Benity. Gabinet był otwarty. Teraz starała się nie myśleć, działała mechanicznie, według planu przygotowanego przez Kiossa. Najpierw zasłonić okna, potem zapalić światło, wyjąć klucze i bardzo spokojnie, nie denerwując się i nie spiesząc, podejść do kasy pancernej. Obrót klucza w zamku jeden, drugi, drzwi jednak nie puszczały. Anna poczuła krople potu na czole... Przerwała pracę.

Należy działać spokojnie — pomyślała — tylko spokój.

Zaczęła znowu od początku. Usiadła. Pozwoliła sobie na parę chwil odpoczynku, gdy kasa otwarła się cicho.

Na środkowej półce leżały starannie ponumerowane teczki. Tajne plany profesora von Henninga. Anna rozłożyła je na stole, wyjęła aparat fotograficzny, spojrzała na zegarek... Ile czasu zostało jeszcze do zmiany warty?

Kloss czekał tymczasem ukryty za drzewem, niedaleko bramy, z bronią gotową do strzału. Jak długo to trwa? Nigdy czekanie nie wydawało się Klossowi tak potwornie bolesne i ciężkie. Wreszcie usłyszał warkot motoru, podjechał otwarty samochód wojskowy, wyskoczyli żandarmi. A może Benita jednak skłamała? A może profesor Henning nie opuszczał willi i wezwał żandarmów... Nie, wszystko przebiegało chyba według planu, to tylko zmiana warty. Żandarmi stanęli naprzeciwko siebie, rozprowadzający udzielał instrukcji. Anna powinna teraz wyjść z willi.

Zgasiła właśnie światła, weszła do kuchni, jeszcze mocowała się z kuchennymi drzwiami, zamknęła je potem kluczem Benity. Znalazła się na tyłach domu, na dziedzińcu. Słyszała głosy wartowników, widziała żołnierza spacerującego wzdłuż ulicy. Pochylona, przebiegła w poprzek dziedziniec — to był najtrudniejszy moment. Przeskakując sztachetę, rozdarła sobie sukienkę. Cóż tam sukienka! Była już na sąsiedniej posesji. Wartownik spacerujący wzdłuż płotu odwrócił się akurat tyłem... Anna przytulona do muru dotarła do ulicy. Tam już czekał Kloss. Wziął ją pod rękę i zniknęli razem w ciemnościach. Milczeli długo. Sporo czasu musiało upłynąć, nim Anna wyszeptała:

— W porządku.

10

Ranek był słoneczny. Anna z teczką w ręku stała w małym pokoiku za sklepem antykwariusza. Świat wydawał jej się teraz radosny i piękny... Musi co prawda opuścić Warszawę, ale przecież niedługo wróci i znowu zobaczy Janka. Robotę, najtrudniejszą robotę ze wszystkich zleconych im dotychczas, już mają za sobą. Mogą być dumni. Niemcy nie domyśla się nigdy, że plany von Henninga przestały być tajemnicą Trzeciej Rzeszy.

— Co stanie się z Benitą? — zapytała.

Marcin uśmiechnął się kwaśno.

— Wolałbym — mruknął — żeby obyło się bez porywania tej dziewczyny. Teraz mamy z nią solidny kłopot. Posłałem ludzi do mieszkania Klossa, przewiozą ją w szafie w bezpieczne miejsce na Mokotów.

— A co potem?

— Nie wiem — wzruszył ramionami. — Zameldujemy centrali. Źle się stało. Zniknięcie Benity postawi na nogi całe warszawskie gestapo.

— A co mieliśmy robić? — Anna uśmiechnęła się radośnie.

Znowu wzruszenie ramion.

— Boję się o Janka — stwierdził Marcin.

Teraz i Anna zaczęła się bać o Klossa. Rozstali się niedawno i wówczas, gdy się rozstawali, wydawało się Annie, że jest zupełnie bezpieczny, ale on przecież zostaje i w każdej chwili, w każdym miejscu grozi mu śmierć.

— Pozwól mi nie wyjeżdżać jeszcze z Warszawy.

Marcin nie ukrywał złego humoru.

— Zostaw te głupstwa — powiedział ostro. — Natychmiast stąd jedź na dworzec i melduj się w Radomiu u Bartka. Jeśli cię tu jeszcze zobaczę, będę to uważał za niewykonanie rozkazu.

Gdy opuściła antykwariat, znowu powrócił jej radosny nastrój. Na ulicy nie widać było jakoś niemieckich mundurów, młody człowiek niosący kwiaty uśmiechnął się do Anny i Anna odpowiedziała mu uśmiechem. Szła powoli, rozglądając się, bo ciągle miała jeszcze nadzieję, odrobinę nadziei, że zobaczy Klossa, chociaż przecież wiedziała, że jemu nie wolno tu przyjść, że zajęty jest u siebie, w przeklętej Abwehrze. Stanęła na przystanku tramwajowym. Nadjeżdżało właśnie „zero” i w tej chwili Anna zobaczyła zbliżającego się do niej kapitana Rupperta. Był już bardzo blisko, za blisko, by uciekać. Poznał ją, zanim zdążyła podjąć jakąkolwiek decyzję. Tramwaj stanął na przystanku. Anna pobiegła do drugiego wagonu, ale Ruppert był już obok niej i chwycił ją za rękę.

— Proszę mnie puścić! — zawołała Anna.

Ludzie omijali ich, wskakując do wozu, udając, że nic nie widzą. Tramwaj ruszył.

— Nie znam pana! — krzyknęła i uczepiła się uchwytu drzwi, ale na chodniku pojawił się patrol żandarmerii.

— Brać ją! — rozkazał Ruppert.

Lothar powiedział, że znalezienie tej dziewczyny jest ostatnią szansą Rupperta. Ruppert ją znalazł, ale czuł niesmak, gorycz w ustach, gdy meldował się u sturmbannfuehrera. Sądził, że mu przynajmniej podziękują, ze może to się jakoś skończy, miał ciągle nadzieję, że wyrwie się z tej sieci. Ale reakcja Lothara była zaskakująca.

— Dureń jesteś! — wrzasnął gestapowiec.

Ruppert poczuł, że drżą mu ręce; w ciągu ostatnich paru dni przywykł do obelg, wiedział, że nie zareaguje już na żadną zniewagę, ale nie umiał ukryć drżenia rąk. Nieustannie powtarzał w myśli, co należałoby powiedzieć temu sztywniakowi, tej drobnej łajdaczynie, która nie wiadomo jakim sposobem osiągnęła władzę nad ludzkim życiem i śmiercią, ale milczał.

— Dureń jesteś — powtórzył już spokojniej Lothar. — Kto ci powiedział, że chcę ją aresztować, miałeś nie spuszczać jej z oczu — to wszystko. Taka szansa! Mając tę dziewczynę, mogliśmy dotrzeć do ich siatki. — Usiadł przy biurku i patrzył zimno na Rupperta. — Właściwie jesteś już niepotrzebny, Ruppert — powiedział. — Spaliłeś się, Ruppert. A może zrobiłeś to umyślnie? No, gadaj, może nadal prowadzisz podwójną grę?

Ruppert chciałby coś powiedzieć, zaprotestować, ale słowa zastygły na wargach. Jestem niemieckim oficerem — myślał i milczał czując, jak sztywnieją mu kolana i pamiętając bez przerwy, ze oto on, kapitan Ruppert z dobrej niemieckiej rodziny, stoi na baczność przed byłym komiwojażerem, który ma go w garści.

Ale wściekłość Lothara osiągnęła szczyt dopiero za chwilę. Zadzwonił telefon i meldunek, który odebrał właśnie sturmbannfuehrer, był tego rodzaju, że nawet on, wychowanek solidnej szkoły gestapo, stracił spokój. Zniknęła Benita von Henning.

Lothar wyrzucił z gabinetu Rupperta; wezwie go jeszcze i przydusi do ściany, teraz miał jednak co innego do roboty. Profesor von Henning zaalarmował już Berlin, dzwonił do gruppenguehrera, a on, Lothar, nie rozumie i nie będzie rozumiał po paru godzinach przesłuchań, jak to się mogło stać. Wartownik, który pełnił służbę przy bramie, przysięgał, że Benita wróciła do willi około godziny 11.30 w nocy, przed zmianą warty. Wszyscy żandarmi, którzy potem pełnili służbę, oświadczyli, że nikt nie opuszczał już willi. Nikt też do niej nie wchodził. Dopiero nad ranem wrócił z przyjęcia u generała profesor von Henning. Jak to się więc stało? Jakim cudem mogła zniknąć Benita? Dokąd poszła? Kto ją porwał? I jeśli porwał, jak zdołał zmylić czujność wartowników? A może żandarmi byli w zmowie? Nie, to nieprawdopodobne! Ci, których wyznaczył do pilnowania willi, byli najlepszymi jego ludźmi, wielokrotnie sprawdzonymi, nie mogli zawalić takiej roboty.

To samo zameldował po paru godzinach gruppenfuehrerowi, gdy ten wezwał go do siebie, do swego obszernego gabinetu, którego okna wychodziły na pustą zazwyczaj Polizeistrasse. Gruppenfuehrer siedział w fotelu i przyglądał się Lotharowi swoim zimnym wzrokiem. Lothar stał przed nim w postawie zasadniczej i myślał, że wobec niego jest niczym, pionkiem, którego w każdej chwili można wysłać na front wschodni albo zastrzelić w piwnicy. Nie budziło to w nim protestu; odczuwał tylko strach, ten sam strach, który powinni czuć ludzie stojący na baczność w jego gabinecie.

— Zrobiłem wszystko, co mogłem, panie gruppenfuehrer — wyjaśniał.

— Nic pan nie zrobił — odpowiedział chłodno dostojnik. — Jeśli córka Henninga nie znajdzie się w ciągu dwóch dni, nie chciałbym być na pana miejscu. Co pan wie o Benicie von Henning? — zapytał.

— Jest naszą agentką od czasu studiów na politechnice w Berlinie – odpowiedział Lothar.

— Czy mogła wyjść z willi niezauważona?

Tego Lothar nie wiedział. Musiała istnieć taka możliwość, jeśli wyszła. Ale dlaczego to zrobiła? Może pracowała dla obcego wywiadu? Nie, to chyba trzeba wykluczyć…

Gruppenfuehrer wstał.

— Zaniedbał pan, Lothar, sprawę niesłychanie ważną dla Rzeszy i dla dalszego prowadzenia wojny. Jaką mamy pewność, że doświadczenia von Henninga są nadal tajne dla wroga? – powiedział cicho.

Lothar był przygotowany na krzyk, milczał zaskoczony spokojnym tonem, który nie wróżył nic dobrego. Polecił mu więc gruppenfuehrer prowadzić najenergiczniejsze śledztwo, przesłuchać wszystkich, którzy mieli cokolwiek wspólnego z Benitą von Henning, a przede wszystkim tego porucznika Klossa z Abwehry, który wydawał się ją emablować. Jednocześnie zaś zadał Lotharowi bolesny cios.

— Głupstwo to było, Lothar, kretyńskie głupstwo zamykać tę dziewczynę z polskiej siatki. Należało ją śledzić i dotrzeć do innych.

Lothar doskonale o tym wiedział. Gruppenfuehrer miał rację. No cóż, on, Lothar, policzy się jeszcze z kapitanem Ruppertem.

Dla sturmbannfuehrera nie istniały godziny pracy. Postanowił nie kończyć przesłuchań tak długo, póki nie będzie wiedział wszystkiego, co można wiedzieć o Benicie. Oczywiście przesłuchał także profesora von Henninga. Profesor traktował go z góry, dając mu do zrozumienia, że właśnie jego, Lothara, czyni odpowiedzialnym za zniknięcie Benity.

— Trzeba było lepiej strzec willi, panie sturmbannfuehrer – oświadczył sucho. – Niech pan nie traci czasu na rozmowy ze mną, ale bierze się solidnie do roboty.

— A może Benita opuściła willę dopiero rano? — powiedział Lothar.

— Żarty! — warknął profesor. — Nie radzę panu ze mną żartować. Gdy wróciłem, Benity już nie było.

— Czy zniknęło coś z jej rzeczy oprócz wieczorowej sukni, płaszcza i torebki?

— Nie, nic więcej nie zniknęło — rzekł profesor. — Ale Benita miała przy sobie klucze do kasy pancernej, rozumie pan? Klucze do mojej kasy pancernej.

— To nieostrożność — oświadczył sucho Lothar.

— Nieostrożnością było — odparował profesor — powierzenie panu strzeżenia mojej osoby. — Opuścił gabinet Lothara, nie podnosząc nawet ręki na pożegnanie. A Lothar przecież wiedział, że von Henning może sobie na to pozwolić, że profesora jeszcze przed wojną przyjmował w swojej willi w Berchtesgaden sam Fuehrer.

Lothar kazał wezwać do siebie Klossa, ale przedtem postanowił przesłuchać jeszcze schwytaną przez Rupperta dziewczynę. Jak należało przypuszczać, zaprzeczała wszystkiemu.

— Ten pan się omylił — szeptała — ja go nie znam.

Przyglądał się dziewczynie siedzącej na małym stołku pod drzwiami jego gabinetu. Wiedział, że w normalnej rozmowie nic z niej nie wyciśnie, tu należało zastosować metody znacznie ostrzejsze, ale jeśli je zastosuje, nie był pewien, czy dziewczyna wytrzyma.

— Masz tylko jedną szansę: powiedzieć prawdę — mówił. — Chcemy niewiele: twój kontakt i adresy...

— Nie wiem, czego ode nie chcecie.

— Radzę ci się zastanowić. Pokażę ci ludzi, którzy także twierdzili, że nic nie wiedzą. Zobaczysz, jak teraz wyglądają.

Milczała. Czy jego słowa wywarły na niej jakieś wrażenie?

— Komu odniosłaś dokumenty dostarczone przez Rupperta?! — krzyczał. — Komu je odniosłaś?

Zacisnęła usta. Była bardzo blada, w jej oczach dostrzegł strach, na pewno strach, ale milczała.

— My i tak wszystko wiemy — mówił spokojnie. — Wyjdziesz za godzinę na wolność, jeśli powiesz.

Pochylił się nad nią. W palcach trzymał zapalonego papierosa. Widział bardzo blisko twarz Anny i zbliżał powoli papieros do jej policzka.

— Gdzie jest Benita von Henning? — zapytał.

— Nic nie wiem — szepnęła. — Nie znam takiej pani.

— Jesteś twarda, co? Tym gorzej dla ciebie. Za godzinę zaczniesz mówić inaczej.

Na progu stanął SS-man i zameldował przybycie porucznika Klossa.

— Niech wejdzie — powiedział Lothar i kazał wyprowadzić Annę.

Spotkali się na progu, Anna nie podniosła głowy, nie spojrzała na niego, bo bała się, że Lothar dojrzy w jej oczach coś, czego nie powinien zobaczyć. Zęby tylko Janek nie dał nic po sobie poznać. Krew odpłynęła z jego twarzy. Anna zobaczyła tylko gest, niedostrzegalny i niedorzeczny gest przesunięcia kabury na brzuch. Po co to zrobił? Nie należało tego robić.

— Złapaliśmy ładnego ptaszka — powiedział Lothar. — Agentka z polskiej siatki — wyjaśnił.

— Zdjął pan siatkę? — Kloss nie wiedział, jakim cudem udaje mu się panować nad sobą.

— Nie.

— Powiedziała? — zapytał Kloss. Czy gestapowiec usłyszał drżenie jego głosu?

— Powie — stwierdził spokojnie Lothar.

Kloss siadł na krześle, nie czekając zaproszenia.

— Może nie trzeba było jej zdejmować — oświadczył.

— Proszę się nie wtrącać do moich spraw! — wybuchnął Lothar. Jeszcze tego brakowało, żeby jakiś szczeniak z Abwehry powtarzał mu słowa gruppenfuehrera. — Nie po to pana tu wezwałem, żeby rozmawiać o polskich agentach aresztowanych przez gestapo. – Spojrzał zimno na Klossa. —Wczorajszy wieczór spędził pan z Benita von Henning.

Kloss spokojnie zapalił papierosa.

— Jest pan źle poinformowany — stwierdził. — Na spacerze z Benita byłem przedwczoraj. A o

co chodzi?

— Proszę odpowiadać na pytania!

— Nie lubię tego tonu.

— Przyzwyczai się pan — głos Lothara był teraz bezbarwny. — Skąd pan wie, czy wyjdzie pan stąd kiedykolwiek?

— Sądzę, że jednak wyjdę — odpowiedział Kloss. — Proszę zadzwonić do Benity i zapytać, czy byłem z nią wczoraj.

— Benita von Henning zniknęła — oświadczył sturmbannfuehrer. — A pan, panie Kloss, jest jednym z podejrzanych.

— Żarty! — Teraz Kloss wybuchnął. Był to wybuch dobrze zagrany. Kloss wiedział, jak rozmawiać z takimi ludźmi. — Jak pan śmie — krzyczał — oskarżać oficera niemieckiego! Ja nie jestem Ruppertem, Lothar! Natychmiast dzwonię do Reckego.

Ten bluff odniósł skutek.

— Proszę się uspokoić, Kloss — powiedział Lothar —pogadamy.

Wypytywał go o Benitę, o ich znajomość, Kloss odpowiadał, starając się zachować czujność, a jednocześnie myśląc ciągle o Annie. Anna jest tutaj. Jak można wydobyć Annę z alei Szucha? Kloss wiedział, że to równie trudne, jak zdobycie papierów von Henninga, ale wiedział także, że zrobi wszystko, by ją uratować.

To samo powtórzył po dwu godzinach w niewielkim, otoczonym ogródkiem domku na Mokotowie, w którym mieszkał Marcin. Marcin był zdenerwowany i niespokojny, właściwie nie chciał rozmawiać o Annie. Realista, nie lubił rozważać planów, które z góry uważał za niemożliwe do wykonania.

— Sklep i wszystkie adresy, które Anna znała — oświadczył — uważam za spalone. Na dobrą sprawę ty też jesteś spalony. Nie wiem, czy centrala nie każe ci się wycofać z roboty.

Kloss siedział naprzeciwko niego z twarzą ukrytą w dłoniach.

— Anna mi nie powie.

Marcin nie potwierdzał i nie zaprzeczał. Wiedział, co dzieje się w alei Szucha, nie miał złudzeń i był przygotowany na każdą ewentualność. Rozumiał Klossa, ale rozumiał także, iż rezygnacja jest w ich sytuacji jedyną możliwą drogą.

— A jeśli... — rzekł po długiej chwili Marcin. — Pozostaje nam jedno: czekać.

— Nie! — wybuchnął Kloss. — Nie mogę czekać!

— Co mógłbyś zrobić?

— Nie wiem — odpowiedział. — Nie jestem w stanie myśleć.

11

Kapitan Ruppert ciągle nie tracił nadziei. Ciągle wierzył, że zdarzy się coś, co umożliwi mu wydobycie się z sieci. Siedział przy pianinie i grał Mozarta. Stale ta sama fraza przychodziła mu do głowy, jakby zapomniał wszystko prócz tego jednego motywu. Ilza kręciła się po pokoju; podeszła do niego, położyła mu dłoń na ramieniu, ale to zamiast uspokajać, tylko drażniło.

— Willy, powiesz mi nareszcie?

Co mógłby jej powiedzieć? Gdy usłyszał dzwonek i zobaczył wprowadzanego przez ordynansa Lothara, zrozumiał, iż rzecz zbliża się ku rozwiązaniu.

Ilza zostawiła ich samych i Ruppert stanął obok Lothara, był mniej roztrzęsiony, na chwilę wróciła mu pewność siebie, znowu poczuł się niemieckim oficerem.

— Co pan z nią zrobił? — spytał nagle.

— Z kim? — Lothar nie zrozumiał.

— Z tą dziewczyną, którą dla pana znalazłem.

Lothar skrzywił się.

— Jeszcze to pana interesuje? Niech pan się nie zgrywa, Ruppert. Ta dziewczyna nic nie mówi — dodał ze złością. — Postanowiłem was skonfrontować, może przynajmniej przestanie zaprzeczać.

Ruppert milczał sporą chwilę.

— Nie chcę jej widzieć! — krzyknął. — Słyszy pan? Nie chcę jej widzieć!

— Spokojnie. — Lothar patrzył na Rupperta z nie ukrywaną pogardą. Znał te objawy. Najgorsze szmaty zdolne są do takich wybuchów. Krótkich. — Zrobi pan wszystko to, co każę — stwierdził. — Ta dziewczyna musi mówić. Podejrzewam zresztą, Ruppert, że maczał pan palce w zniknięciu Benity von Henning. Pan nie jest z nami szczery, a ja bardzo nie lubię nieszczerości.

— Nieprawda! — Ruppert przestał panować nad sobą. —To podłość podejrzewać mnie również o to!

— Podłość? — powtórzył Lothar i uderzył Rupperta w twarz. Oficer cofnął się, przez chwilę można było sądzić, że rzuci się na Lothara. Dotknął dłonią policzka. Potem opadł na fotel, ukrywając twarz w dłoniach.

— Jak pan śmiał to zrobić! — na progu stanęła Ilza.

— Radzę milczeć — odpowiedział Lothar i wyszedł.

Ruppert wrócił do pianina i uderzył w klawisze. Znów ta sama fraza Mozarta.

12

Lothar miał wszelkie powody do zdenerwowania. Oto minęło wiele godzin, a on nic jeszcze nie wyjaśnił w sprawie zniknięcia panny von Henning. Wiedział dokładnie tyle, co na początku. Tym razem rozmowa z gruppenfuehrerem, który wezwał go po raz drugi, była ostrzejsza.

— Pan jest durniem, Lothar — powiedział gruppenfuehrer, ledwo gestapowiec zdążył zamknąć za sobą drzwi. — Dureń — powtórzył.

— Ta dziewczyna nie chce mówić — wyjaśnił Lothar. — Zdjąłem ludzi z domu gry, ale oni chyba naprawdę nic nie wiedzą. Przekażę ich kryminalnej.

— I co pan zamierza? — W głosie gruppenfuehrera brzmiała nie ukrywana groźba. – Przed chwilą rozmawiałem z Berlinem. Domyśla się pan, co powiedzieli mi w Berlinie?

— Domyślam się — odpowiedział Lothar, choć powinien milczeć.

— No więc?

— Dzisiaj w nocy przesłucham tę dziewczynę osobiście.

Gruppenfuehrer spojrzał na Lothara z pogardą, z taką samą pogardą, z jaką Lothar patrzył niedawno na Rupperta.

— I potem już w ogóle nie będzie mogła nic powiedzieć, co? Odeślę pana na front! — krzyknął wreszcie. — Tę dziewczynę — powiedział cicho — jutro rano pan wypuści.

— Tak jest.

— Przydzieli pan do niej najlepszych ludzi i wszelkie środki. Rozstrzelam pana, jeśli uda się jej wymknąć. Musi nas naprowadzić na ślad. I poza tym, niech pan słucha uważnie, Lothar: jeśli to naprawdę ta polska siatka porwała Benitę, nie miałbym nic przeciwko temu, żeby zaproponować wymianę, Benita von Henning na tę dziewczynę...

Lothar wzruszył ramionami.

— W jaki sposób do nich dotrzeć, panie gruppenfuehrer?

— Niech pan spróbuje — powiedział dygnitarz gestapowski. — I niech pan nie popełni błędu...

Anna nie mogła, niestety, wiedzieć o tej rozmowie, dlatego myślała, że śni, kiedy oddano jej torebkę. Wartownik otworzył szlaban i wziął przepustkę.

Znalazła się sama na pustej ulicy. Ciągle nie wierzyła, nie mogła uwierzyć. Szła aleją Szucha w stronę placu Unii, znowu w swojej Warszawie, w swoim mieście i dopiero teraz poczuła, jak bardzo była zmęczona. Bolało ją całe ciało, ale przecież była wolna, puścili ją, nic nie powiedziała, może być z siebie dumna. Dlaczego więc ją puścili? To cud, nieprawdopodobny cud, bo przecież z alei Szucha nikogo nie puszczają, w najlepszym razie trafia się do Oświęcimia, a jeśli ktoś stąd wychodzi...

Anna obejrzała się, ulica nie była już pusta. Kilkanaście metrów za nią szedł mężczyzna w płaszczu i kapeluszu. Po drugiej stronie ulicy — także mężczyzna w płaszczu i kapeluszu. Ludzie gestapo! Siedzą ją, idą za nią. Teraz zaczęła rozumieć... Ma ich naprowadzić na ślad. Liczą na to, że powie więcej na wolności niż w celi. Przyspieszyła kroku, chociaż przyszło to jej z trudnością. Skręciła w Marszałkowską, potem w Piusa XI, była już na Mokotowskiej. Na jezdni zobaczyła motocykl; motocyklista w gumowym płaszczu jechał powoli. Annie wydało się, choć nie była tego pewna, że ci trzej ludzie — motocyklista i dwaj mężczyźni, którzy pojawili się na chodniku, patrzą na siebie, potem na nią. Nadjechał samochód, zamknięta półciężarówka. Anna skręciła w bok, była przecież u siebie, wmieszała się w tłum, zobaczyła scenki, które znała tak dobrze. Młody chłopak bez nogi, oparty o mur kamienicy, śpiewał i wyciągał czapkę. Przed sklepem spożywczym ustawiała się kolejka — pewnie dawali margarynę. Dwaj chłopcy w długich butach stali w bramie, z rękoma w kieszeniach. Anna nie znała tych chłopców, ale znała takich chłopców; czuła się tu swojsko i bezpiecznie. Wystarczyłoby przejść parę kroków i byłaby na placu Trzech Krzyży, tam ma przyjaciółkę z lat szkolnych. Wystarczyłoby wsiąść do tramwaju, żeby dostać się na Mokotów i zobaczyć Marcina albo może Janka. Janka — powtórzyła w myśli. Ale nie mogła tego zrobić. Była kimś innym niż ci wszyscy, którzy ją mijali. Ktokolwiek do niej podejdzie, narazi się na straszliwe niebezpieczeństwo. Nie wolno jej spotkać znajomych i nie wolno jej poznać kogokolwiek, a w żadnym wypadku nie wolno zobaczyć nikogo z jej grupy. Rozejrzała się. Oczywiście, byli. I motocyklista, i dwaj mężczyźni w płaszczach i kapeluszach. A także samochód. Jak ich zgubić? Czy ma w ogóle szansę, żeby ich zgubić? Wróciła do Marszałkowskiej, stanęła w tłumie ludzi na przystanku przy rogu Wilczej. Rozejrzała się ostrożnie. Wydało jej się, że ich nie widzi. Ale po chwili na jezdni pojawił się znowu ten sam samochód. Na przystanku był już także mężczyzna w płaszczu i kapeluszu. Drugi przechadzał się po przeciwległej stronie ulicy. Annę ogarnęła rozpacz. Są, polują na nią jak na zwierzę, które otoczyła nagonka. Tramwaj ze zgrzytem zahamował. Anna czekała do ostatniej chwili, gdy wóz ruszył, skoczyła na stopień, ktoś wciągnął ją do środka. Może nie zdążą, Boże, może nie zauważą. Tramwaj przyspieszył. Anna z twarzą przytuloną do szyby obserwowała ulice. Nie widziała ich.

Nie zobaczyła ich także, gdy wyskoczyła z tramwaju po paru przystankach. Skręciła w

Świętokrzyską, potem w Jasną. Wbiegła do apteki. Telefon stał w rogu, z dala od kupujących. Anna, zasłaniając tarczę, nakręciła numer. Był to numer dziewczyny z jej grupy, Małgosi, jedyny numer, który może być aktualny, bo przecież do Marcina nie wolno jej dzwonić. Wreszcie usłyszała głos Małgosi.

— Małgosiu — szepnęła.

Po tamtej stronie cisza, potem przerażony głos Małgosi:

— To ty, Anno, naprawdę ty?

Ale w tej chwili Anna zobaczyła przez szybę mężczyznę w płaszczu i kapeluszu. Był także motocyklista. Więc nie zgubiła ich, nie mogła ich zgubić.

— Puszczono mnie — szepnęła — idą za mną. Zadzwonię później — i odłożyła słuchawkę.

Znowu była na ulicy... Wlokła się powoli w tłumie, w którym nie mogła się ukryć. Otwarte sklepy, kawiarnie, ludzie wracają po pracy do domu. Toczyło się zwyczajne, okupacyjne życie. A ona, zmęczona i półprzytomna, pamięta tylko o jednym: musi ich zgubić, musi ich zgubić, ponieważ inaczej będzie w tym mieście jak na pustyni. Obok chodnika jezdnią powoli przesuwa się riksza. Stanęła.

— Szybko przed siebie — powiedziała Anna i wskoczyła do rikszy. Odpoczywała, przymknęła oczy. Riksza sunęła prosto, potem skręciła, znowu skręciła. Anna nie bardzo wiedziała już nawet, jakimi jadą ulicami. Wcisnęła chłopcu zmięty banknot, który znalazła w torebce, i wyskoczyła. Znalazła się na bardzo zatłoczonej ulicy, tak, to przecież Chmielna. Weszła do sklepu, stanęła w kolejce. Nie ma ich, naprawdę ich nie ma. Ale po chwili – przez dużą szybę zobaczyła znowu obu: obu mężczyzn w płaszczach i kapeluszach. Nie próbowała już telefonować.

A tymczasem w samochodzie, który jechał powoli skrajem jezdni, siedział SS-man przy nadajniku radiowym.

— Weszła do sklepu — meldował do mikrofonu. — Jak dotychczas nie ponowiła próby kontaktu telefonicznego.

13

Marcin nie ukrywał niezadowolenia, widząc Klossa wchodzącego znowu do willi na Mokotowie.

— Za często tu przychodzisz — stwierdził. —Wszystko rozumiem, ale nie wolno łamać podstawowych zasad konspiracji.

Kloss także wiedział, że nie wolno, ale ciągle wydawało mu się, że jednak będzie mógł coś zrobić, że uratuje Annę, że wyrwie ją z Szucha, choćby miał nawet poświęcić... Co może poświęcić? Najważniejsza jest sprawa. I nie wolno zrobić mu nic, co przeszkodziłoby robocie.

Pół życia za to, żeby nie być żołnierzem — pomyślał nagle.

— Wezwał mnie pułkownik Recke — opowiadał Marcinowi. — Berlin dał dwadzieścia cztery godziny na znalezienie Benity Henning. Szaleją. Fischer podobno miał powiedzieć, że zgodziłby się na wymianę. Anna za Benitę.

— Bzdura — odpowiedział Marcin.

Kloss także rozumiał, że to niemożliwe, a jednak chwytał się tej myśli, ostatniej szansy, cienia nadziei.

— Jak sobie wyobrażasz rozmowę z Lotharem? — zapytał Marcin. — Kto miałby niby pośredniczyć? A Benity nie możemy wypuścić, wie zbyt dużo. Zresztą oświadczono mi, że jest potrzebna. — I potem dodał: — Polecono mi wyrazić ci podziękowanie za zdobycie planów von Henninga.

— Annie należy się podziękowanie, nie mnie — odpowiedział Kloss.

Rozmawiając obserwowali nieustannie furtkę, wejście do willi. Marcin pierwszy dostrzegł dziewczynę.

— Schowaj się — rozkazał Klossowi. — Idzie Małgosia. Ona przecież na pewno cię nie zna. — potem warknął ze złością:

— Wszyscy tu przychodzą jak do kościoła. Niedługo zdejmie nas najgłupszy agent gestapo.

Małgosia przyszła zameldować o telefonie Anny. Kloss słyszał rozmowę Marcina i dziewczyny, stojąc w sąsiednim pokoju za drzwiami. Reakcja Marcina była prosta i natychmiastowa. Rozkazał Małgosi oddać klucze do mieszkania i zmyć się z Warszawy.

— Jeśli Anna zna twój telefon — oświadczył — jesteś spalona.

— Ale ona jeszcze raz zadzwoni — szepnęła dziewczyna.

— Trudno — głos Marcina był twardy. — Zrozum, Małgosiu, nic nie możemy jej pomóc.

Dziewczyna chciała protestować, ale Marcin przerwał jej niegrzecznie. W końcu odpowiadał za życie tych ludzi; nie mógł popełniać oczywistych błędów.

Gdy dziewczyna zniknęła za drzwiami, Kloss pojawił się natychmiast w progu. Był zdecydowany.

— Daj mi czterech chłopców z dywersji — oświadczył.

— Nie — odpowiedział Marcin.

— Daj, uratuję Annę.

— Ilu ludzi stracisz?

— Nie wolno nam jej zostawić.

— Niemcy czekają tylko na to, że my nie wytrzymamy, że rozpoczniemy akcję. Wyobrażasz sobie, jak jej pilnują? Nie, bracie, nie będziemy się dekonspirować.

— Idę do mieszkania Małgosi. Anna jeszcze raz zadzwoni. Musi spróbować.

— Zabraniam — powiedział Marcin.

Nie był właściwie przełożonym Klossa, tylko szefem grupy, z którą Kloss współpracował. Nie miał prawa wydawać mu rozkazów. Obaj o tym wiedzieli. Kloss położył mu rękę na ramieniu.

— Wiesz dobrze, Marcin, że muszę to zrobić. Trzech chłopców z dywersji masz przecież tutaj.

Marcin milczał.

Kloss wyszedł z pokoju, żeby postąpić wbrew rozsądkowi, wbrew zasadom konspiracji i bezpieczeństwu ludzi, z którymi współpracował. Znał jednego z tych chłopców, Romka, i wiedział, że Romek się zgodzi, że pójdą razem do mieszkania Małgosi, a potem spróbują wydobyć Annę z niemieckiej sieci.

Nie powinienem tego robić — myślał — ale muszę to zrobić, bo inaczej wszystko straciłoby sens.

Romek czyścił broń. Dwaj pozostali rozmawiali o czymś szeptem. Zerwali się z miejsca na widok Klossa. Potem wysłuchali spokojnie tego, co miał im do powiedzenia. Po kilkunastu minutach byli już w mieszkaniu Małgosi. Zaczęło się oczekiwanie. Telefon nie dzwonił, ciągle nie dzwonił. Na popielniczce gromadziła się sterta niedopałków. Kloss przymykał oczy i widział Annę chodzącą ulicami, padającą już z nóg, pozbawioną szansy znalezienia przytułku. Niechby zadzwoniła – modlił się — niechby tylko zadzwoniła. Pomyślał także, że istnieje prawdopodobieństwo, iż zanim Anna zadzwoni, uda się Lotharowi ustalić numer telefonu, z którym się już raz łączyła. Dlatego Romek obserwował bacznie ulicę, broń mieli gotową do strzału, spoglądali na zegarki i na chodnik, na którym ukazywał się co pewien czas niemiecki patrol.

Wreszcie, po czekaniu tak długim, że Kloss nie umiałby określić, ile trwało, rozdarł ciszę dzwonek telefonu. Podniósł słuchawkę i usłyszał głos Anny.

— Słuchaj — powiedział — za piętnaście minut, kamienica przechodnia... — Zdążył wymienić nazwę ulicy, a potem ona odłożyła słuchawkę.

14

Ruppert pił. Odwrócił butelkę — była pusta. Cisnął ją na podłogę, potoczyła się pod stół. Z trudem wstał z kanapy i podszedł do pianina. Uderzył w klawisze. Nawet tej frazy Mozarta nie mógł już sobie przypomnieć. Ilza poszła, nie chciała powiedzieć, dokąd idzie, tylko pogardliwie wzruszyła ramionami. Ale on i tak wiedział. Pobiegła do generała. Właściwie pozostało mu tylko jedno, ale nie mógł się zdecydować, ciągle na coś liczył, jakby istniał jeszcze choćby cień nadziei. Znowu uderzył w klawisze i usłyszał dzwonek telefonu. Dzwonek brzęczał natrętnie. Ruppert wstał i podniósł słuchawkę.

— Halo — powiedział — o co chodzi? Kto tam jeszcze, do diabła? — Ale w tej chwili wyprostował się i zaczął niezręcznie palcami lewej ręki zapinać guziki. To w nim pozostało: reagował na głos generała.

— Rozmawiałem z Lotharem — generał mówił niechętnie, jakby z odrazą. — Sądzę, Ruppert, że wiesz, co powinien zrobić niemiecki oficer. Ze względu na pamięć twego ojca daję ci pół godziny. Myślę, że zdążysz. — Odłożył słuchawkę, zanim kapitan Willy Ruppert mógł cokolwiek powiedzieć.

Na stole, niedaleko telefonu leżała kabura z bronią. Wystarczyłby jeden niewielki ruch i wszystko byłoby już poza nim — i Ilza, i Lothar, i niepotrzebna, głupia nadzieja. Ale nie mógł się zdecydować.

Nie tu — pomyślał. — Zrobię to, ale nie tu.

Zapiął pas, umieścił kaburę na brzuchu i wyszedł przed dom. Otworzył drzwiczki samochodu, zapuścił silnik. Nie wiedział, dokąd jedzie i wolałby nie wiedzieć, po co... Chciałby, żeby śmierć przyszła sama.

W tym czasie Anna spoglądała na numer kamienicy; tak, to ta, którą wyznaczył Kloss, przechodnia. Obaj mężczyźni w kapeluszach i płaszczach szli za nią, bardziej czujni i mniej ukrywający się niż przedtem. Anna nie myślała już, nie miała siły myśleć. Po prostu wykonywała to, co rozkazał Janek. Nie wiedziała, czy istnieje szansa, nie zastanawiała się nad tym, nie pamiętała nawet o tych, którzy za chwilę ryzykować będą życiem, by ją ocalić. Chciała odpocząć — tylko odpocząć. Weszła na puste podwórze. W ciemnej bramie stał już Romek, popchnął ją w głąb, a potem wszystko rozegrało się błyskawicznie.

Gdy mężczyzna śledzący Annę, jeden z dwóch, pojawił się w bramie, Romek rzucił się na niego. Stłumiony krzyk, gestapowiec padł na bruk, a Anna i ten drugi z dywersji, Wojtek, zniknęli w głębi podwórza. Byli już w drugiej bramie. Przy chodniku stała riksza. Wojtek wskoczył na siodełko, ale zanim Anna zdążyła wsiąść do rikszy, pojawił się motocyklista. Gwałtownie zahamował. Seria z pistoletu maszynowego zaterkotała gdzieś w głębi podwórza.

— Zwiewaj! — krzyknął Wojtek. Padł na bruk, wyrwał automat spod płaszcza, strzelił do motocyklisty. Przechodnie zniknęli, ulica opustoszała w jednej chwili. Usłyszeli zgrzyt hamulców, gwałtownie zahamował gestapowski samochód. Kule z automatów cięły powietrze.

Anna biegła pustym chodnikiem. Myślała teraz o chłopcach z dywersji, myślała, czy zdążą się wycofać. Nie powinna ich tu zostawić. Zatrzymała się, porażona tą myślą, nie wiedząc, że gdyby pobiegła jeszcze parę kroków dalej, zobaczyłaby Klossa ukrytego w samochodzie za rogiem... Ale Anna nie pobiegnie, nie zdąży pobiec, bo oto na pustej, ostrzeliwanej ulicy pojawił się jadący zygzakiem wóz Rupperta.

Dostrzegł Annę, zahamował gwałtownie. Otworzył drzwiczki, wciągnął dziewczynę do samochodu. Anna już się nie opierała, była bez sił. Pomyślała, że znów znajdzie się na Szucha i nareszcie odpocznie. Położy się na betonie — marzyła — i będzie spać. Widziała blisko siebie twarz Rupperta pochylonego nad kierownicą, szybkość przycisnęła ją do oparcia, potem poczuła gwałtowne hamowanie. Odzyskała przytomność, byli na Powiślu. Ruppert otworzył drzwiczki wozu.

— Uciekaj! — krzyknął.

Była sama. Biegła Solcem, a potem zatrzymała się w jakiejś bramie. Ludzie mijali ją obojętnie. Nikt na nią nie patrzył.

Nie mogła wiedzieć, że samochód Rupperta wjeżdżał właśnie na most Poniatowskiego. Mniej więcej w połowie mostu ostry skręt kierownicą. Wóz złamał barierę; runął w dół. Dopiero po długiej chwili zjawiły się w tym miejscu samochody gestapo.

WSYPA

1

Nabrał powietrza w płuca i ciągnął ochrypłym głosem:

Wróć ucałuj jak za dawnych lat,

dam ci za to róży najpiękniejszy kwiat!

Znali ich mieszkańcy tego miasta i przyjezdni chłopi, którzy przy głównej ulicy ukradkiem  sprzedawali kartofle i brukiew, a niekiedy wyciągali, oczywiście na widok osób znanych i budzących zaufanie, ukrytą w słomie lub grochowinie, osełkę masła, czy tuzin jaj. Znali ich granatowi policjanci, przechadzający się z rękami założonymi do tyłu, czujnym wzrokiem taksujący przechodniów, gotowi w każdej chwili sięgnąć do wpółodpiętej kabury. Znały ich baby handlujące białym pieczywem, oczywiście nielegalnie, bo jedzenie bułek zastrzeżone było wyłącznie dla zwycięzców, a nielegalny handel pszennym pieczywem groził śmiercią lub w najlepszym razie obozem koncentracyjnym, podobnie jak handel mięsem, które mimo to rzesze szmuglerów dźwigały do wygłodzonych przez kartkowy system miast. Znali ich wszyscy, ale nikt nie zwracał na nich uwagi, ponieważ ten ociemniały harmonista i towarzyszący mu szesnastoletni chłopak swoim wyglądem doskonale przylegali do tego miasta i pory — wczesnej wiosny czterdziestego trzeciego roku. Wielu było wtedy takich, jak ten ślepiec, pół żebraków, pół muzykantów ubranych jak on w wyszarzałą kurtkę wojskową i nieforemne nakrycie głowy, które kiedyś było zapewne wojskową rogatywką polową. Żywy symbol pokonanej armii — musieli myśleć żołnierze Wehrmachtu, którzy niekiedy wtykali ślepcowi parę groszy.

Ociemniały harmonista skończył właśnie grać. Przytupywał, odłożywszy na schodki akordeon, bił się po udach zgrabiałymi z zimna rękoma, jakby ponaglając małego, który zbierał papierki z zawiniętymi przez litościwych ludzi drobnymi monetami.

Mały zadarł głowę, ale nikt więcej nie zamierzał rzucić ani grosza. Podniósł więc akordeon, podał staremu laskę i wziąwszy go pod ramię powiódł w ciemną bramę.

Kilka chłopskich furmanek podrygiwało na kocich łbach pryncypalnej ulicy, spocony rikszarz we włóczkowej czapce mocno naciskał pedały swego osobliwego pojazdu, a rozparci wygodnie podoficerowie Wehrmachtu śmieli się do rozpuku, pokazując sobie biegnącą kobiecinę z wielkim koszem, z którego, mimo nakrycia chustką, wystawały czubki pszennych bułek. Babina pędziła na oślep, roztrącając przechodniów, wytrąciła laskę ociemniałemu żołnierzowi, który rzucił za nią przekleństwo. Ale mógł je usłyszeć tylko zwalisty policjant, sapiący z wysiłku, który zaślepiony pościgiem, nie widział niczego poza tą kobietą, ośmielającą się handlować w biały dzień, nie opłaciwszy mu należnego zwyczajem haraczu.

— Co się stało? — zapytał ślepiec.

— Nie złapał jej — powiedział chłopak i nagle aż zapis zapiszczał z uciechy.

— Co się stało? — powtórzył stary gderliwie.

— O rany! — zawołał chłopak. — Nadział się na Niemca, zdaje się, że dostanie solidnie po łbie.

— Chodź.

Chłopak z ociąganiem podążył za nim. Skręcili w przecznicę. Minęli kilkanaście bram nie wchodząc do żadnej, jakby na dziś zarobili dosyć. Zatrzymali się dopiero przed małym sklepikiem, handlującym wszystkim i niczym — lepami na muchy, nie wiadomo komu potrzebnymi o tej porze roku, sznurkiem i kwaszonymi ogórkami.

— Wszystko w porządku? — zapytał ślepy i dopiero kiedy chłopak, rozejrzawszy się dokładnie, potwierdził, wszedł do środka i jakby nagle zaczął doskonale widzieć, ruszył pewnym krokiem przez pusty sklep, odchylił kretonową zasłonę, gdzie na dźwięk jego kroków zerwał się kędzierzawy mężczyzna, zatopiony w lekturze „Nowego Kuriera Warszawskiego”, zwanego potocznie a dosadnie „kurwarem”.

— No, nareszcie — powiedział do wchodzącego. — Dawaj!

Stary wysypał na stół garść owiniętych w papierki monet. Mężczyzna rozwijał kolejno papierki, przeglądał je i rzucał na podłogę. Dopiero jeden z ostatnich zainteresował go. Przysunął kartkę do migotliwego światełka karbidówki, potem zbliżył do płomienia, pozwalając jej spłonąć. Podsunął ślepcowi garść monet, które go już nie interesowały.

— Kiepski miałeś dziś utarg — skonstatował. A po chwili dodał:

— Zawołaj chłopaka. Zjedzcie trochę kapuśniaku, a po południu pójdziecie tam jeszcze raz.

2

W gabinecie obersturmbannfuehrera Geibla było aż ciemno od dymu cygar i papierosów. Na krzesłach i fotelach, ściągniętych z całego piętra, porozsiadali się szefowie służby bezpieczeństwa miast i miasteczek całego dystryktu.

— Moi panowie — zaczął szef gestapo i musiał przerwać, bo w otwartych drzwiach stanął jeszcze jeden z zaproszonych. Rozglądał się, jak gdyby szukał wolnego miejsca. Geibel wskazał mu wolny fotel koło siebie.

— Myślałem już, Kloss, że Abwehra nie jest zainteresowana tematem dzisiejszej narady.

— Przeciwnie, panie obersturmbannfuehrer; mój szef przywiązuje duże znaczenie do sprawy przeciwdziałania grupom partyzanckim.

— „Partyzanckim” — powtórzył Geibel, jakby delektował się tym słowem. – Posłuchajcie moi panowie, jak eleganckiego języka używa nasza Abwehra! Bo my rzecz nazywamy inaczej: walczymy z leśnym bandytyzmem, walczymy ostro, bezwzględnie, bez pardonu. A będziemy walczyć jeszcze ostrzej i jeszcze bezwzględniej, po to zebraliśmy się tu dzisiaj...

Kloss miał ochotę parsknąć śmiechem, jednak jego twarz pozostała nieruchoma. Ta nieustanna rywalizacja! W gruncie rzeczy to nie jest złe, wiele spraw można załatwić wygrywając umiejętnie antagonizm między Służbą Bezpieczeństwa a Abwehra. Szef Klossa, pułkownik Rhode, zazdrości sukcesów Geiblowi. Uważa się za coś znacznie lepszego, wszechwładza SD irytuje go. Nie dlatego, żeby był wrogiem nazizmu, tego o Rhodem nie można powiedzieć. Uczucia, jakie ma dla Geibla, przypominają stan duszy starego arystokraty, już niezbyt pewnego wpływów, ale dumnego z przeszłości swego rodu, z nazwiska i koligacji, którego posadzono do stołu z nowobogackim. Oczywiście wie, że łączą ich wspólne interesy, że czasem musi się zniżyć, ale nie sprawia mu to satysfakcji. Geibel z kolei jest jak burżuj niezbyt pewny swego statusu, źle się czujący przy stole nakrytym rodowym srebrem; wolałby kufel piwa na ocynkowanym blacie w monachijskiej piwiarni, ale właśnie dlatego jest buńczuczny, agresywny, usiłujący nadrobić brak obycia nadmierną pewnością siebie. Kloss, który przygląda się im obu, wie, że w istocie różnią się od siebie niewiele, wie także, że obaj są równie bezwzględni i okrutni w tłumieniu wszelkich prób oporu, że różnica w nazewnictwie oddziałów partyzanckich nic nie znaczy, bo i ten, i ten chętnie by je zniszczył, a jeszcze chętniej przypisał zwycięstwo sobie.

— Oto ogniska działania bandyckich grup leśnych na żołdzie Moskwy i Londynu – dotarł doń głos Geibla. — Nie będę przed wami ukrywał, panowie, że ich działalność nasiliła się po tragedii stalingradzkiej. Aktywizację grup bandyckich zaobserwowano w kwadratach E5, Hl, C3. — Geibel podszedł do mapy i zgasłym cygarem pokazywał miejsca, o których mówił. — Ślady obecności bandytów zaobserwowaliśmy w kwadratach Al, A2 i H4, gdzie jeszcze miesiąc temu nie notowano żadnych incydentów... Sprawa jest jasna – pobłażliwość rozzuchwala. Małe regionalne akcje nie spełniły swego zadania, musimy więc skoncentrować wysiłki. Najbliższe tygodnie poświęcimy zaplanowanej i dokładnie opracowanej akcji oczyszczenia naszego dystryktu...

Trzeba uprzedzić chłopców — myślał Kloss — szczególnie w kwadracie A2, tam powinien być Bartek ze swoimi. Oczywiście koncentracja może dojść do skutku dopiero za parę dni, więc mają jeszcze trochę czasu, chyba że Geibel nie mówi wszystkiego. Ale to raczej niemożliwe w tym gronie...

Najważniejsze, żeby usunąć radiostację — przyglądał się cygaru Geibla błądzącemu po mapie. Jeszcze dziś musi przekazać te dane Filipowi. Najlepiej, jeśli przekaże je razem z wiadomościami z poligonu. Właśnie — poligon. Czeka go pracowity dzień, dla tej narady u Geibla nie pojechał na poligon, a tam także dzieją się rzeczy ciekawe. Próba nowego pancerza do czołgów — powinien jeszcze zdążyć. Może udałoby się sfotografować próbę – byłby komplet.

Ktoś dotknął jego ramienia.

— Zapal, Hans — szepnął sturmfuehrer Brunner podsuwając Klossowi skórzaną papierośnicę ze złotym monogramem. Brunner lubuje się w złocie, wykorzystuje okres, kiedy złoto go nic nie kosztuje. Ma złote zęby, które wstawił niedawno, gruby złoty sygnet, monogramy, gdzie się tylko da — na portfelu, papierośnicy, teczce.

— Dziękuję — powiedział Kloss, przyjmując ogień i z przyjemnością wdychając aromatyczny dym.

Ten Brunner jest dla niego wyjątkowo uprzejmy. Jedyny gestapowiec, z którym Kloss jest po imieniu. Początkowo niepokoiła go skwapliwość, z jaką Brunner czynił mu drobne uprzejmości, bał się, że kryje się za tym jakiś podstęp; do dziś zresztą nie dowierza Brunnerowi, jest jednak dość mądry, by lekkomyślnie nie odrzucać ofiarowanej przyjaźni. Brunner nie ma przed nim tajemnic, a jeśli ma, to nie dotyczą one spraw jego służby, a o to Klossowi chodzi najbardziej. Nieraz już paplanina Brunnera naprowadziła go na ślad jakiejś sprawy, którą powinien się zająć. Brunner manifestuje swą przyjaźń dla Klossa, jest pod tym względem przeciwieństwem Geibla, który nie omija żadnej okazji, aby wtrącić uszczypliwą uwagę o Abwehrze. A może — pomyślał – Brunner chce za pośrednictwem Klossa dowiadywać się, nad czym pracuje Abwehra? Niewykluczone, że zdaje z tego raporty Geiblowi, choć wiele sensacji w tych raportach być nie może, jako że oberleutnant Kloss należy do ludzi raczej mrukliwych.

Jakaś nowa nutka w głosie Geibla kazała Klossowi oderwać się od swych myśli.

—  Doniesienia naszych agentów terenowych potwierdzają przypuszczenia radiopelengu, że na terenie naszego dystryktu działają dwie radiostacje dywersyjne. Jedną udało nam się zlokalizować w kwadracie A2, a o wszelkich zmianach dotyczących jej położenia jesteśmy natychmiast zawiadamiani. Właściwie moglibyśmy ją już zlikwidować, a jeśli tego nie robimy, to wyłącznie dlatego, by umożliwić naszemu agentowi rozpracowanie kontaktów grupy, posiadającej radiostację, z miastem, gdzie ma ona zapewne swoich informatorów.

Więc mają Bartka — pomyślał gorączkowo i jak zawsze w chwilach, kiedy zagrożenie staje się tak bliskie, że niemal namacalne, ogarnia go fala spokoju. Ten rodzaj lodowatego spokoju jest dla niego sygnałem alarmowym.

— O ile pana dobrze zrozumiałem, panie obersturmbannfuehrer — przerwał Geiblowi — dysponuje pan agenturą wewnątrz oddziału partyzanckiego?

— Niekiedy i nam się coś udaje, Kloss. — Rechot aplauzu skwitował słowa szefa SD.

— Pierwszy panu pogratuluję — powiedział bez uśmiechu Kloss — kiedy będzie pan miał radiostację w ręku.

Geibel nie dostrzegł w tych słowach ironii, a może nie chciał jej dostrzec.

— To mi się podoba! Musimy się pozbyć partykularyzmu, moi panowie. Likwidacja band, szczególnie tych najniebezpieczniejszych, spełniających obok funkcji dywersyjnych także zadania ściśle wywiadowcze, jest wspólnym zadaniem armii i służby bezpieczeństwa.

Geibel usiadł, zapraszając do dyskusji. To już Klossa nie interesuje, dokładny protokół narady otrzyma i tak jutro rano. Przeprosił Geibla, tłumacząc się obowiązkami, jakie go dziś jeszcze czekają, i wyszedł na korytarz. Stanął przy otwartym oknie, z rozkoszą wdychał czyste powietrze.

— Rzeczywiście pioruńsko duszno — powiedział ktoś za nim. Nawet nie znając jego głosu, Kloss wiedziałby, że to Brunner. Tylko on potrafi tak cicho podejść z tyłu; lubi nawet tę zabawę i cieszy się z zaskoczenia wywołanego niespodziewanym odezwaniem się. Kloss nigdy nie żałuje mu tej satysfakcji.

— Skradasz się jak Winnetou.

— Spotkamy się wieczorem, Hans? Robimy małego pokerka?

— Jak zwykle u pani Kobas?

— Idziemy całą bandą, będzie dużo picia.

— Szkoda — powiedział Kloss. W głosie jego zabrzmiał prawdziwy żal. Naprawdę chciałby pójść do pani Kobas, coraz bardziej interesuje go ta kobieta, chętnie by się jej przyjrzał. Trzeba będzie to zrobić — zanotował w pamięci.

— Chyba nie masz randki? — zapytał Brunner.

— Przecież wiesz — Kloss bezradnie rozłożył ręce — że szef władował mnie do tej fabryki.

— Słyszałem coś. Próby nowego czołgu...

— No, Brunner — pogroził mu żartobliwie palcem — tylko nie próbuj wyciągać ze mnie tajemnic wojskowych.

— Niechcący, Kloss, przysięgam, że niechcący — roześmiał się głośno Brunner. Może nawet zbyt głośno — myślał Kloss, schodząc powoli szerokimi schodami gmachu gestapo.

3

Mimo niepokojących wiadomości wyniesionych z narady u Geibla, Kloss był w świetnym humorze. Dobrze, że wie o niebezpieczeństwie, chłopców trzeba ostrzec. Trapi go trochę sprawa informatora w pobliżu radiostacji — chciałby o tym zapomnieć, więc powraca myślą do innych, milszych zdarzeń.

Ten tydzień będzie mógł zaliczyć do udanych. Inżynier Meier postąpił lekkomyślnie, zostawiając go na pięć minut samego w gabinecie, gdzie na biurku poniewierały się szkice prototypu. Chociaż skąd mógł wiedzieć, że przydzielony do ochrony prób oficer Abwehry wykorzysta te pięć minut w sposób, którego nie przewidują regulaminy. Mała, niezwykle precyzyjna kamera, ukryta w klamrze pasa z napisem „Gott mit uns”, zdążyła zarejestrować wszystko, co trzeba. Ładny kąsek! Specjaliści otrzymają materiał za parę dni i chyba wykorzystają należycie. Nie co dzień dostają taką gratkę! Kloss wie, że miał piekielne szczęście i dlatego może mniej dotkliwie niż zwykle odczuwał dziś ciężkie spojrzenia przechodniów, usuwających mu się trwożliwie z drogi. Niedbale odsalutował milczącemu patrolowi żandarmerii, a potem z uśmiechem granatowemu policjantowi. Z uśmiechem, bo ten policjant przypomina mu scenę z przedwczoraj. Zgłupiała, czerwona gęba tamtego policjanta drżała, kiedy wrzeszczał na niego, nie przebierając w słowach. W jednej chwili granatowy stracił całą pewność siebie, mamrotał, że bardzo przeprasza pana oficera niemieckiego, że gonił właśnie handlarkę, która...

— To nie powód, aby potrącać niemieckich oficerów — wrzeszczał wtedy, patrząc prosto w oczy tego silnego chłopa, który wyglądał, jakby za chwilę miał się rozpłakać. Potem, już spokojnie, zażądał numeru gorliwego policjanta, powoli, nie spiesząc się, spisał go z owalnej blaszki, którą mu granatowy podsunął usłużnie pod nos. Słuchał jego skomleń, wyrażających prośbę o wybaczenie, i odczuwał satysfakcję, gdy nieliczni przechodnie uśmieszkiem zadowolenia kwitowali wpadkę gorliwca. Puścił go dopiero wtedy, gdy spostrzegł, że babina z bułkami zginęła już z pola widzenia.

Zatrzymał się przed sklepem zegarmistrza, sprawdził, czy jego omega chodzi precyzyjnie i fakt, że mógł tego dokonać patrząc na wystawiony zegar z dwoma wahadłami, upewnił go, że za chwilę będzie mógł skręcić w bramę domu numer 32, wejść na pierwsze piętro i zadzwonić do drzwi, na których emaliowana tabliczka informowała, że dentysta Jan Sokolnicki przyjmuje każdego dnia od godziny dziesiątej do siedemnastej. Gdyby w oknie zegarmistrza zamiast brzydkiego, elektrycznego zegara wystawiony był pajac z cyferblatem na brzuchu, Kloss także by sprawdził czas na swoim zegarku, ale bramę oznaczoną numerem 32 minąłby obojętnie, ponieważ budzący uciechę dzieci pajac w oknie zegarmistrza oznaczałby dla niego stan najwyższego zagrożenia. Mogłoby to znaczyć, że coś się stało Filipowi, albo że zagrożona jest któraś z nitek skomplikowanej drogi łączności wiodącej od Hansa Klossa, zaufanego oficera miejscowej Abwehry, do radiostacji, która urywanymi sygnałami pi-pi przekazuje gdzieś daleko informacje przez Klossa zebrane, bądź sprawdzone, które to informacje przybliżają dzień końca Rzeszy, nazywanej przez ich twórców tysiącletnią.

Dlaczego właściwie — myślał — miałoby się coś stać? Upływają już trzy lata jego działalności, już trzy lata jest oficerem wywiadu, a każdy tydzień przynosi nowe doświadczenia, daje nową porcję wiedzy, pozwalającej uniknąć czających się wokół pułapek. Nie wolno mu się pomylić, błąd może oznaczać tylko jedno — koniec. Nie tylko koniec fizyczny — gdy się jest dwudziestoczteroletnim mężczyzną, rzadko bierze się to pod uwagę — ale także koniec roboty, której efekty na pozór drobne i mało znaczące (nie co dzień trafia się Meier i jego plany!) skracają dni wojny. Filip jest dobrym współpracownikiem, jego konspiracyjne doświadczenie pomogło im w zbudowaniu wielkiej siatki, której rozsupłanie jest niemal niemożliwe. Oczywiście pozostaje przypadek, a Kloss zbyt długo pracuje w wywiadzie, by móc sobie pozwolić na lekceważenie przypadków.

Odgonił niedobre myśli, nacisnął dzwonek pod emaliowaną tabliczką dentysty. Otworzył mu któryś z pacjentów siedzących w poczekalni i odsunął się natychmiast na widok munduru.

— Danke — rzekł Kloss.

Siadł na wolnym krześle, mężczyzna z obwiązaną ręcznikiem szczęką odsunął się, choć i bez tego miejsca było dosyć. W poczekalni było dziesięć osób.

Filip musi być niezłym dentystą — gdzie on się tego nauczył? — pomyślał — przecież połowę przedwojennego życia spędził w więzieniu. No, może nie połowę, ale dobre parę lat przesiedział na pewno.

Ludzie milczeli. Przywykł do tego, wie, że to jego mundur zakneblował im usta. Jakże chętnie zrzuciłby go teraz, pogadał z tymi ludźmi, posłuchał dowcipów o wielkim wodzu, dowiedział się o sukcesach Anglików i Rosjan, klęskach Japończyków na Dalekim Wschodzie i o głupocie Mussoliniego. To nic, że wieści byłyby na pewno przesadzone i zbyt optymistyczne, nie o prawdę tu chodzi, przynajmniej nie o ten rodzaj prawdy. W ukradkowych spojrzeniach i milczeniu wyczuwał niewidoczny mur między sobą a tymi ludźmi, szarymi i zabiedzonymi, i choć wiedział, że tak musi być, że do końca wojny skazany jest na ten mundur i poczucie osamotnienia, nie było mu wesoło.

— Kto następny? — zapytał mężczyzna w białym kitlu i dopiero teraz dostrzegł niemieckiego oficera.

— Bitte, bitte Herr Offizier — powiedział i wpuszczając do gabinetu oberleutnanta Klossa, bezradnie rozłożył ręce, jakby chciał oczekującym pacjentom powiedzieć: „Sami wiecie, że nie mogę inaczej”.

— Sam bym mu chętnie w ząbkach poborowa! — powiedział mężczyzna z owiązaną twarzą, gdy za dentystą zamknęły się drzwi. Na obliczach pozostałych pacjentów ukazało się coś w rodzaju uśmiechu.

4

Oczywiście zapowiedziany poker był tylko pretekstem. Po opróżnieniu kilku butelek żaden z zebranych w pretensjonalnym saloniku pani Irminy Kobas oficerów niemieckich nie miał ochoty na karty. Pani Kobas nie ukrywała zresztą, że te parę butelek to zaledwie wstęp, że prawdziwy ochlaj zacznie się dopiero teraz. Krążyła wśród młodych oficerów promiennie uśmiechnięta. Jej wizytowa suknia miała cokolwiek zbyt duży dekolt, jednakże nie tak duży, żeby ktoś mógł pomyśleć, że pani Kobas przekroczyła granicę, jaką wytycza kanon drobnomieszczańskiej przyzwoitości. „Jestem nieco frywolną, ale nader przyzwoitą kobietą” — taka była wymowa tego dekoltu.

Geibel przyglądał się jej przez chwilę. W jakiś sposób lubił tę kobietę, z którą łączyły go interesy. Interesy oczywiście nie nazbyt legalne, nie takie jednak, by mogły skompromitować szefa miejscowego gestapo, żadna bowiem instrukcja tajnej policji politycznej nie może zabraniać penetracji choćby niektórych polskich środowisk, a że czasem trzeba dla dobra wzajemnych stosunków uczynić jakąś przysługę... Mój Boże! Geibel był doświadczonym oficerem policji i nie dałby się łatwo złapać na czymś kompromitującym. A jeśli dzięki pośrednictwu pani Kobas ten i ów opuścił zimne piwnice budynku szkoły rolniczej, gdzie od trzech lat mieści się tutejsze gestapo, to na pewno nie był to szczególnie groźny wróg Rzeszy, chociaż dla podbicia ceny trzeba było niekiedy to i owo zasugerować.

Geibel uśmiechnął się patrząc na zaróżowioną, rozgrzaną odrobiną koniaku Irminę Kobas, która właśnie nastawiała patefon z sentymentalnym tangiem, zagadując to tego, to owego młodego oficera, pokrzykując na grubą służącą, która wtoczyła się dźwigając wazę parujących flaków. Patrząc na ściany, obwieszone fałatami i kossakami, myślał, że ta umundurowana i hałaśliwa szczeniakeria jakoś paradoksalnie przystaje do tego wnętrza, w którym rzeczy ładne mieszają się z bezsensownie małomieszczańską brzydotą – delikatny profil dziewczęcy któregoś z dziewiętnastowiecznych mistrzów (Geibel był zbyt rozleniwiony koniakiem, by wstać i przeczytać podpis malarza), a obok tego tandetna pamiątka z Zakopanego czy Krynicy: smętny góral z uniesioną ciupagą.

— Pusty kieliszek! — zawołała pani Kobas. — Muszę to zaraz naprawić! — Pobiegła do kredensu po butelkę, a Geibel pomyślał, że chociaż pani Irmina swoje trzydzieste urodziny obchodziła jeszcze przed wojną, to jednak wciąż jest wcale... wcale...

— Czy nie moglibyśmy znaleźć bardziej ustronnego miejsca? — zapytał, spoglądając z niesmakiem na młodych oberleutnantów, którzy zaczęli już śpiewać pieśń o Wołdze, a to dla doświadczonego Geibla jest sygnałem, że wkrótce legną pod stołem, a co trzeźwiejsi ruszą na miasto w nadziei spotkania damskiego towarzystwa. Pani Irmina uśmiechnęła się przyzwalająco, więc wstał, wziął ją pod rękę, wyprowadził z pokoju, jakby to mieszkanie nie miało dla niego żadnych tajemnic. W małym pokoiku, gdzie wreszcie usiedli, dostrzegł stojący na komód—ce rokokowy zegar, przyjrzał mu się, pociągnął za zwisający sznureczek i wysłuchał melodyjnego kurantu.

— Podziwiam pani gust, Irmino. To musiało kosztować ładnych parę groszy.

— Pamiątka rodzinna — odpowiedziała z uśmiechem.

— W takim razie pani rodzina miała dobry smak. Gdyby dysponowała pani kiedyś czymś takim... — rzekł i wiedział już, że pani Irmina Kobas zrobi wszystko, aby taka pamiątka trafiła do jego rąk, ponieważ przyjaźń z szefem gestapo pozwala jej gromadzić znacznie więcej takich „rodzinnych pamiątek”, niż mogłoby się pomieścić w tym zaledwie pięciopokojowym mieszczańskim mieszkaniu.

— A wracając do naszych interesów... — zaczął.

— Ile? — zapytała pani Irmina mrużąc oczy.

— Sprawdziłem. To bogaci ludzie.

— Wojna zrujnowała nawet bogatych, więc?

— Zna pani cenę takich przysług — powiedział Geibel. — Zresztą stanowisko społeczne męża tej pani... powiedzmy dziesięć tysięcy złotych i dwieście dolarów, lubię okrągłe liczby.

— Większość mężów, o ile dobrze znam mężczyzn —uśmiechnęła się pani Kobas, a ten uśmiech miał przekonać Geibla, że znajomość mężczyzn nie jest jej obca — nie dałaby złamanego grosza. A hrabia chce zapłacić, lecz tyle naprawdę nie może. Przecież pan tak samo jak ja wie, że ona jest zupełnie niewinna i dla was niegroźna.

— Tere fere. Niewinnych ludzi nie łapie się na granicy słowacko-węgierskiej.

— Tęsknota za internowaną na Węgrzech rodziną...

— Pani Irmino — powiedział z wyrzutem. Bawił go ten targ.

— No dobrze, ale ja jestem tylko pośredniczką, a hrabia naprawdę nie może dać więcej jak osiem tysięcy i sto dolarów, może mi pan wierzyć, że nic na tym nie zarabiam. Chcę pomóc zrozpaczonemu człowiekowi, on tak bardzo kocha swoją żonę. Arystokracja może się zawsze przydać, nie straciła jeszcze wszystkich swoich wpływów.

— Nie będę się kłócił o złotówki — skończył Geibel — niech będzie osiem i sto pięćdziesiąt dolarów.

—Jest pan bezwzględny — powiedziała Irmina. Podeszła do sekretarzyka, otworzyła maleńką szufladkę, podała Geiblowi pakiecik.

— Wiem, że nie muszę liczyć — rzeki. — Pani hrabina wyjdzie w tym tygodniu, ale proszę mi wierzyć, pani Irmino, że robię to wyłącznie dla pani.

— Postaram się o podobny zegar — uśmiechnęła się pani Kobus. — Teraz można niekiedy kupić prawdziwe dzieło sztuki za metr kartofli.

— A ja będę miał dla pani flakonik perfum prosto z Paryża — ujął jej dłoń i złożył na niej pocałunek.

Tak zastał ich Brunner.

Ten prostak nigdy nie nauczy się manier — pomyślał Geibel — mógłby przynajmniej zapukać.

— Gdzie pan zostawił swojego przyjaciela Klossa, miał go pan przyprowadzić — pani Kobas nie wydawała się ani trochę zmieszana.

— Zdaje się, pani Irmino, że Brunner ma ochotę zepsuć mi wieczór sprawami służbowym — powiedział Geibel.

Pani Kobas zrozumiała, że powinna zostawić ich samych.

— Co się stało? — warknął na Brunnera, gdy wyszła.

— Musiałem zdjąć dentystę.

Idiota czy zdrajca? — pomyślał patrząc na Brunnera. Trzy godziny temu rozpoczęto obserwację domu przy ulicy Głównej 34. Jeden z najlepszych agentów Geibla, o pseudonimie Wolf, po trzech miesiącach węszenia ustalił, że w mieście pod obcym nazwiskiem mieszka wybitny działacz komunistyczny. Kiedy wreszcie zdobył jego adres i można było czekać cierpliwie, aż w sieć wpadną ludzie związani z bolszewicką agenturą, Brunner — prawa ręka Geibla — nie racząc go nawet o tym uprzedzić, zdejmuje tego dentystę, który jest zapewne postacią dość interesującą, ale którego i tak można było mieć, a przy okazji rozsupłać sieć łączności tego faceta, który zapewne nie zaprzestał swojej działalności; niewykluczone wcale, że ten dentysta jest skrzynką kontaktową albo że to on właśnie ma powiązania z nieuchwytną radiostacją, której praca nie daje spać Geiblowi.

— Co to znaczy musiałem? — zapytał spokojnie. — Czy panu, Brunner, znudziło się spokojne życie w tym miasteczku? Może stęsknił się pan za rosyjskim mrozem? Kto pana uczył roboty? Zdejmować lokal po trzygodzinnej obserwacji to analfabetyzm!

— Niechże pan posłucha — przerwał mu Brunner. — Nie było innego wyjścia, moi chłopcy zauważyli ślepego grajka, który rzępolił coś na podwórzu tego domu. Siedzieli w stróżówce i stróż się wygadał, że ślepiec przychodzi tu dwa albo i trzy razy dziennie. I wtedy rzucono mu monetę. Tylko z jednego okna, wie pan, z jakiego. Poszli za nim, dyskretnie, jak mieli przykazane, żeby zobaczyć, dokąd pójdzie, ponieważ Ruge słusznie podejrzewał, że papierek, w który owinięto monetę, może być zapisany. Ale chłopak, który chodzi ze ślepcem, musiał zauważyć, że są śledzeni. Wyciągnął z kieszeni starego jakiś papierek i udając, że przypala papierosa, zaczął palić tę kartkę. Ruge doszedł do wniosku, że nie ma na co czekać, ja postąpiłbym tak samo.

— Jeśli to było na ulicy, nie musiał ruszać dentysty.

— Ten szczeniak im uciekł, panie obersturmbannfuehrer. Wpadł w jakąś bramę, tam musiało być przejście na inną ulice, bo tyle go widzieli. Z meldunku, bo to musiał być jakiś meldunek, ocalało jedno zdanie, a właściwie część zdania: „J-23 donosi, że transport 123 dywizji pancer...”. Teraz pan rozumie, że nie było innego wyjścia. Ten szczeniak by go zapewne uprzedził, nie mogliśmy czekać, aż dentysta zwieje.

— A grajek? On chyba wam nie uciekł. A może pański Ruge pozwala uciekać także ślepcom?

— Kiedy zaczęli strzelać do szczeniaka, krzyknął coś do niego, a gdy Ruge podbiegł, ślepy już nie żył. Zgryziona ampułka skaleczyła mu wargi: cyjanek.

— Chodźmy — powiedział Geibel. — Musimy wypić piwo, które pan nawarzył.

Pani Irmina Kobas nie zatrzymuje ich, nie przypomina nawet Geiblowi o swojej przyjaciółce hrabinie, a Brunnerowi o obietnicy przyprowadzenia sympatycznego oberleutnanta Klossa.

— Nie można powiedzieć — rzekł Geibel zatrzaskując drzwi mercedesa — ładnie się spisały pańskie matoły. Pozwoliły uciec dzieciakowi i ślepcowi, bo pan chyba rozumie, Brunner, że ten ślepy nam zwyczajnie, bezczelnie uciekł.

Brunner milczy, zna bowiem swego szefa i wie, że każda odpowiedź może tylko bardziej rozwścieczyć obersturmbannfuehrera Geibla.

5

Kloss nie potrafił się skupić. Wpatrując się w szachownicę, zamiast zastanawiać się nad kolejnym posunięciem siedzącego naprzeciw inżyniera Meiera, mimo woli usiłował dokonać bilansu dzisiejszego dnia. Przede wszystkim narada u Geibla. Nie bardzo był zachwycony perspektywą spędzenia kilku godzin w zadymionym gabinecie szefa gestapo, ale okazało się, że ta pozornie mało sensacyjna narada sprawiła, iż dowiedział się o niebezpieczeństwie, jakie zawisło nad oddziałem ochraniającym radiostację, a z aluzji Geibla wynikało, że SD ma informatora w oddziale lub w pobliżu oddziału. Kloss postanowił, że musi za wszelką cenę ostrzec Filipa. Choćby kosztem rozpuszczenia całego oddziału należy pozbyć się agenta z pobliża radiostacji. Tylko dzięki niej jego niebezpieczna robota ma jakiś sens. Uzyskane informacje wędrują do sztabu, a tam, połączone z informacjami uzyskanymi z innych źródeł, pozwalają uzyskać prawdziwy obraz sił, a niekiedy i zamiarów wroga. Czasem radiostacja jest wprost niezbędna, na przykład dziś: gdy uda mu się wydobyć z Meiera termin zakończenia prób prototypu czołgu o wzmocnionym pancerzu, musi to natychmiast przekazać Filipowi. Czołgi zostaną szybko zdemontowane, najwyżej tylko jedną dobę będą spoczywać w przyfabrycznym magazynie, potem pojadą dalej. Może do Protektoratu, może do Zagłębia Ruhry. Tylko w tym czasie zmasowany nalot bombowy może zniszczyć wszystkie prototypy wraz z dokumentacją. O północy jest czas nadawania — zostanie im cała doba na przygotowanie nalotu, nawet gdyby próby skończyły się dziś. Powinni zdążyć. Rok pracy sztabu naukowców, pod kierownictwem inżyniera Meiera, pójdzie na marne, może nawet on sam zginie — przyfabryczny hotel mieści się nad magazynami.

Kloss nie ma mc przeciwko Meierowi. Ten czterdziesto-paroletni mężczyzna o pochylonych jak u sześćdziesięciolatka plecach nie jest mu niesympatyczny, przeciwnie, budzi zaufanie. Na pewno ma już dość wojny, może nie jest narodowym socjalistą, ale przecież pracuje dla nich i to jest ważne. Jego talent służy wojnie, choćby sam Meier był jej przeciwnikiem, wzmacnia faszyzm, choćby Meier nie był nawet faszystą.

— Pański ruch, poruczniku.

— Myślę — odpowiedział. — Wpędził mnie pan w kabałę, będę musiał stracić figurę.

— Niech się pan przyzna. Nie myślał pan o szachach. Był pan myślami gdzieś daleko. Rodzina?

— Coś w tym rodzaju — odpowiedział Kloss. Jest zdumiony przenikliwością tego wyblakłego mężczyzny o nerwowych dłoniach.

— Dajmy więc temu spokój — powiedział Meier, składając figury. — Mnie także trudno się skupić; kiedyś podobno dobrze grałem.

— No cóż! Po dniu pełnym sukcesów... Generał był zachwycony. Jeśli dobrze pójdzie, pański czołg za kilka miesięcy przestanie być prototypem. Musi pan być szczęśliwy.

— Byłbym, gdybym wiedział, że przybliży to koniec wojny choćby o jeden dzień.

— Chciał pan powiedzieć — Kloss przyoblekł swą twarz w zwykły uśmiech i podsunął inżynierowi paczkę papierosów — chciał pan zapewne powiedzieć, inżynierze, „jeśli mój czołg przybliży choćby o dzień nasze zwycięstwo”?

— Czy koniec wojny nie jest już zwycięstwem?

— Ma pan rację, Meier. Koniec wojny może oznaczać tylko nasze zwycięstwo.

Meier przyjrzał mu się badawczo, zaciągnął się papierosem i zmrużył oczy podrażnione dymem.

— Gdyby nie to, że pana polubiłem przez te parę dni, Hans, gotów bym pomyśleć, że pan mnie...

— Sprawdza? Nie — roześmiał się szczerze. — Ludzi takich jak pan sprawdza ich dzieło. Najlepszą rekomendacją pańskiego oddania sprawie jest pański czołg.

— Naprawdę? — zapytał ironicznie Meier. — A gdybym projektował ciągniki rolnicze, albo dźwigi portowe?

— Zaraz, zaraz, więc żuraw portowy Meiera...

— Trzydziesty drugi rok! Jak to dawno! Interesował się pan dźwigami portowymi?

— W czterdziestym pierwszym roku miałem bronić pracy na politechnice w Gdańsku.

— Bronił pan cywilizacji europejskiej. — W jego głosie zabrzmiała teraz wyraźna drwina. Nagle spoważniał: —Czy mógłbym pana o coś prosić, Hans, czy mógłby pan coś dla mnie zrobić?

— Postaram się.

— Proszę mi powiedzieć prawdę. Pan jest przecież z Abwehry, wy wiecie, musicie wiedzieć znacznie więcej, niż przedostaje się do gazet. Co naprawdę było w Hamburgu? To dla mnie bardzo ważne: żona z dzieckiem i rodzice mieszkają w Hamburgu.

— Wczoraj — powiedział cedząc słowa Kloss — był tam nalot. Słyszałem o jakimś nalocie, nie znam szczegółów, ale mamy przecież w Hamburgu wspaniałą artylerię przeciwlotniczą.

Boisz się, nareszcie się boisz — pomyślał nie bez satysfakcji. — Twoja żona. Twoi rodzice... A co w trzydziestym dziewiątym, kiedy bomby spadały na Warszawę, albo w czterdziestym, kiedy rujnowały Londyn? Tam też były czyjeś żony i czyiś rodzice, czy wtedy także nie lubiłeś wojny, czy przestałeś ją lubić dopiero, gdy poczułeś smak strachu?

Chciałby mu powiedzieć o swoich krewnych, których mogił nie będzie mógł nawet odszukać, miał ochotę potrząsnąć nim, postukać palcem w tę przerażająco głupią, niemiecką głowę, choć przecież wie, że ta głowa zrodziła wiele śmiałych technicznie projektów, że mogłaby służyć pokojowi, tak jak teraz służy wojnie. Żal mu było tego człowieka, uwikłanego w sieć, z której nie sposób się wydostać, a jednocześnie odczuwał satysfakcję, że teraz im, Niemcom, dane jest zasmakować strachu i niepokoju.

— Nie chce mi pan powiedzieć — przerwał ciszę Meier. — Więc to musi być prawda. Podoficer z naszej kantyny powiedział mi w sekrecie, on także pochodzi z Hamburga. Dziewięć godzin bezustannego nalotu... Zaczęli Anglicy nocą, skończyli Amerykanie w biały dzień. Nasz dom jest niedaleko portu. Wczoraj cały dzień telefon nie odpowiadał.

Co mu powiem? — myślał Kloss. — Powinienem go pocieszać? Podoficer z kantyny ma dobre informacje, widocznie słucha zagranicznego radia. To trzeba zapamiętać – taka informacja może się przydać. Za słuchanie Londynu podoficerowi z kantyny grozi front wschodni, a to na pewno nie jest marzeniem podoficera. Wiele gotów jest zrobić, żeby tego uniknąć. Pochodzi z Hamburga — robotniczego miasta. Tam hitlerowcy zawsze przegrywali — hamburczycy głosowali na socjaldemokratów i komunistów. Kloss przeglądał dziś rano biuletyn, opatrzony nadrukiem „ściśle tajne”, i wie, że to, co było Hamburgiem, jest dziś kupą gruzów.

— Prawdopodobnie przerwana linia — powiedział głośno — ale to przecież jeszcze nic nie znaczy. Proszę mi podać adres pańskiego domu, imiona rodziców, żony i dziecka. Spróbuję się dodzwonić przez wojskową linię.

Meier skreślił kilka słów na kartce, długo w milczeniu ściskał dłoń porucznika.

To głupie — myślał Kloss —współczuję mu teraz, rozumiem jego trwogę. Ale przecież dziś o północy na falach eteru pobiegnie mój meldunek, którego konsekwencją będzie zburzenie tej fabryki, zniszczenie owoców wielomiesięcznej pracy tego mężczyzny o wpadniętych głęboko oczach, a może nawet jego śmierć.

— Przeklęta wojna — powiedział Meier i odwrócił się na pięcie. Zaczął porządkować papiery. Gdy Kloss był już przy drzwiach, usłyszał łamiący się głos Meiera: — Musi pan powiedzieć mi prawdę! Musi pan!

6

Chłopak płakał cicho, nie wstydząc się łez:

— Zostanę tutaj — powiedział.

— Zostaniesz — powiedział Bartek. — Na razie zostaniesz, a potem coś się wymyśli. Jedz — podsunął mu talerz z parującą zupą.

— Gdybym przyleciał od razu do sklepu, gdybym nie kluczył ulicami, zdążyliby ostrzec Filipa, a tak...

— Musiałeś kluczyć — powiedział Bartek. — Dobrze, że uprzedziłeś Zegarmistrza.

— Przy mnie wystawił pajaca — powiedział chłopak. —Ale co to pomoże Filipowi?

— Przestań się mazać — uciął Florian, ten sam kędzierzawy mężczyzna, który odbierał meldunek od ślepca w pakamerze za sklepem. Jest szorstki i tą szorstkością chce pomóc chłopakowi, który musi udźwignąć ciężar zbyt wielki jak na jego szesnastoletnie barki.

Florian pomyślał o śmierci ślepego. Dwa tygodnie temu Florian dał mu osobiście fiolkę z cyjankiem. Stary nudził go o tę fiolkę już od dawna.

— Boję się — mówił — że jeśli dostaną mnie w swoje ręce, mogę wygadać. Jestem cholernie wrażliwy na ból. Musisz mi dać coś, co działa natychmiast.

Dał mu ten cyjanek. I chociaż wie, że nie mógł postąpić inaczej, czuje się, jakby i on miał swój udział w śmierci starego.

— Prześpij się — powiedział Bartek i rzucił małemu kożuch na drewnianą skrzynię.

W sąsiedniej izbie, największej w tej leśniczówce, gdzie siedzieli już trzeci miesiąc, Anka — radiotelegrafistka szykowała się do nadawania.

— Gdybyś nie mieściła się w czasie — powiedział Bartek — to przede wszystkim nadawaj te ostatnie informacje Filipa. Wiesz, te od J-23.

— Spróbuję zdążyć wszystko, zaczynam. Nie przeszkadzajcie. — Jej palec zaczął drgać na kluczu telegraficznym. Bartek przez chwilę przyglądał się jej, jakby chciał jeszcze coś powiedzieć, potem ostrożnie przysunął dwa krzesła do okna, siadł i wskazał miejsce Florianowi.

— Zdążył nas ostrzec — powiedział. — Chyba jego aresztowanie nie ma nic wspólnego z akcją, którą szykują tutaj. Bo przecież wtedy... — urwał.

— Myślisz o J-23? — zapytał Florian. — Kto to właściwie jest?

Bartek przyjrzał mu się badawczo. Czyżby Florian? Nie, to niemożliwe. Ale meldunek Filipa mówił wyraźnie: „Niewykluczone, że wewnątrz oddziału znajduje się informator gestapo”. Ale Floriana skierował Filip. Pozostają ze sobą w kontakcie ponad rok. Było wiele okazji, żeby wsypać grupę z radiostacji. Florian wiedział zawsze, gdzie są zamelinowani. Co znaczyło to ostrzeżenie Filipa? Czy podejrzewał kogoś specjalnie? Niestety, Filip już nic nie powie.

Florian zmieszał się pod uważnym spojrzeniem Bartka. Dobrze znanym Bartkowi gestem zmierzwił kudły na głowie.

— Wybacz — powiedział — głupio pytam. Nie wiadomo dlaczego, ten gest uspokoił Bartka, zniweczył jego podejrzenia.

— Najgorsze — powiedział Bartek — że jeszcze dziś miał przesłać wiadomość o terminie zbombardowania fabryki. Ciotka Zuzanna będzie czekała na tę wiadomość. Czy Filip też ma cyjanek? — zapytał szeptem.

— Nie myślisz chyba, że to zrobi?

— Nie myślę. Jeśli ci w gestapo mają cokolwiek oleju w głowie, będą go oszczędzać. W tym cała nadzieja.

— Myślisz o odbiciu?

— O tym decyduje okręg. Ale o tym nie możemy nawet marzyć bez człowieka, który spotykał się z Filipem. Bez J-23.

— O ile też nie wpadł — zasępił się Florian.

— Miejmy nadzieję. Będę się widział z kimś z okręgu jeszcze dzisiaj. Jest odprawa. Dobra okazja, żeby ostrzec chłopaków z innych oddziałów o zamiarach SD. Do mego powrotu — wstał i przeciągnął się — ty obejmiesz dowództwo oddziału. W razie czego wiecie, gdzie pryskać. Wyślij ubezpieczenie od strony toru.

— Tak jest — wyprężył się Florian.

Anka skończyła nadawanie, zamknęła szafę, podeszła do Bartka.

— Co zrobić o północy? Mam czas nadawania. Ciotka Zuzanna upomina się, żeby podać jej dzień i godzinę nalotu.

— Zapowiesz ciszę — pogłaskał ją po policzku. — Odezwiemy się po trzech dniach na rezerwowej fali. Powiesz, że jest wielka wsypa, że aresztowano Filipa, a być może także J-23. — Przytulił ją gwałtownym ruchem i pocałował w usta.

— Mam nadzieję — powiedział już w drzwiach — że zastanę was tutaj...

7

— Janek, Janek! — wrzeszczała okutana w chustkę baba, wychylając się z okna przepełnionej niemiłosiernie kolejki wąskotorowej. — On zostanie, ten głupi, zostanie! — lamentowała.

Mała, śmieszna lokomotywa drgnęła, pociągnęła z wysiłkiem kilka wagoników. Młody mężczyzna, biegł chwilę obok pociągu, uczepił się poręczy ostatniego wagonu, na parę sekund zawisł, bo lokomotywa nabrała już szybkości, ale wreszcie udało mu się przycupnąć na stopniu.

— W porządku — powiedział Kloss. — Zdążył wsiąść.

Baba podziękowała mu wzrokiem i, powodowana widać wdzięcznością, przesunęła nieco tobół, który przygniatał mu nogę.

Dobrze mu, mimo tłoku. W stroju, który przyodział, wsiąkł w okupacyjną rzeczywistość. Dystyngowany Rhode otworzyłby pewnie usta ze zdziwienia, gdyby zobaczył go w tej cywilnej kurtce z barankiem, w bryczesach i butach z cholewami, w cyklistówce niedbale zsuniętej na ucho. Kloss bardzo rzadko zmienia się w cywila. To zbyt niebezpieczne. Chociaż paradowanie w mundurze Wehrmachtu po ulicach miast Generalnej Guberni także nie należy do rzeczy bezpiecznych. Na wszelki wypadek zapewnił sobie alibi. Zadzwonił do Rhodego i powiedział o podejrzeniach gestapo, że w okolicznych lasach działa partyzancka radiostacja. Szkoda, że Geibel ją zlikwiduje, a nie Abwehra. Rhode chwycił przynętę. A wtedy Kloss zaproponował mu, że sam spróbuje dotrzeć do radiostacji. Rhode ucieszył się, ale na wszelki wypadek ostrzegł Klossa, że idzie na własną odpowiedzialność. Cóż, jutro trzeba mu będzie zameldować, że niestety nie udało się radiostacji znaleźć, skrzywi się zapewne, powie, że przecież od początku nie wierzył w powodzenie tego przedsięwzięcia, może — jeśli będzie w dobrym humorze — pochwali Klossa za odwagę. Ale Kloss dotrze do radiostacji. Musi do niej dotrzeć właśnie dziś przed nocą, ponieważ wie, że o godzinie zero radiostacja ma ostatni termin nadawania. Ostatni, żeby informacja o dniu wyjazdu inżyniera Meiera wraz z prototypami jego czołgów dotarła, zdążyła dotrzeć tam, skąd można wysłać eskadrę bombowców, która uniemożliwi wyjazd.

W zdobyciu dokładnej daty wyjazdu pomógł mu przypadek. Zadzwonił do Meiera w pół godziny po wyjeździe z fabryki, żeby mu powiedzieć, że wojskowa linia do Hamburga jest tak przeciążona, że dopiero koło piątku będzie mógł zasięgnąć informacji o losie jego rodziny.

— Niestety, za późno — powiedział Meier. — W czwartek o świcie wyjeżdżamy. — Nie mógł wiedzieć, że tym jednym zdaniem zamienia fabrykę wraz ze złożonymi w niej prototypami w kupę dymiących zgliszcz.

Właśnie dlatego, żeby to się mogło stać, Kloss musiał przebrać się w cywilne ciuchy, które upodobniły go do zwykłego, młodego człowieka wiosny czterdziestego trzeciego roku, zajmującego się prawdopodobnie konspiracją albo przynajmniej szmuglem.

Oczywiście wyjazd do lasu to ostateczność. Zdecydował się na nią dopiero wtedy, gdy w drodze do Filipa jak zwykle zatrzymał się przed wystawą Zegarmistrza, aby sprawdzić punktualność swego zegarka. Chodził dobrze. Ale dokładny czas w oknie sklepu Zegarmistrza wskazywał nie brzydki zegar dwu-wahadłowy, lecz również szpetny pajac z cyferblatem umieszczonym na brzuchu. Nie oglądając się, minął bramę domu numer 32.

Zatrzymał przejeżdżającą rikszę i kazał się wieźć na Zatorze. Pierwszą rzeczą, którą powinien zrobić, to ostrzec Filipa. Ale w dzielnicy małych, jednorodzinnych domków, gdzie u ciotki mieszkał Filip, dostrzegł czarnego Opla o numerze rejestracyjnym znanym mu na pamięć. Tym Oplem zwykł jeździć Brunner. Hojnie wynagrodziwszy rikszarza, który się pewnie musiał okropnie dziwić, dlaczego oficerowi Wehrmachtu zachciało się nagle przejażdżki, wrócił do śródmieścia. Z pierwszej napotkanej apteki zadzwonił pod trzycyfrowy numer. Usłyszał, że pan Kozioł wyjechał w związku z chorobą babki i nie wiadomo, kiedy wróci. To było hasło oznaczające alarm.

Czy Filipowi udało się zwiać? — zastanawiał się. — Które ogniwo łańcucha zostało przerwane? Czy był to strzał na ślepo, czy fragment dobrze rozpracowanej akcji? Dużo by dał, żeby znać odpowiedź na te pytania. Gdyby wiedział przynajmniej, że punkt u Zegarmistrza jest czysty. Fakt, że Zegarmistrz zdążył wystawić pajaca, o niczym nie świadczy. Jeśli gestapo rozpracowało sieć łączności, mogą mieć także Zegarmistrza i w pokoiku za sklepem oczekiwać na klientów. Nie, nie miał innego wyjścia — rozważał. Musiał zaryzykować tę podróż i spotkanie z Bartkiem, ponieważ tylko w ten sposób zdoła przekazać na czas informację, od której może zależeć tak wiele. I spróbować powiązania na nowo porwanych nitek siatki. Ale ryzyko jest wielkie. Szczególnie po rannej konferencji u Geibla. Kloss nie bardzo wierzył w przechwałki Geibla. Ludzie z grupy osłaniającej radiostację są dobierani szczególnie starannie, a Bartek jest zbyt ostrożny, żeby trzymać u siebie kogoś, kto budziłby cień podejrzenia. A jednak ta pewność siebie Geibla. Coś musiał wiedzieć. Chyba nie bluffował. A może — przeraził się nagle — cała ta konferencja była zorganizowana dla niego? Może Geibel zna już jego rolę i teraz starannie wymierzonymi ciosami rozbija jego siatkę, aby zobaczyć, jak on postąpi? Niemożliwe! Nie dlatego niemożliwe, żeby odmawiał Geiblowi talentu w policyjnej robocie, tylko że w wypadku zdemaskowania, zaczęliby od niego. To zbyt duża gratka dla Geibla przyszpilić oficera Abwehry jako polskiego agenta. Nie darowałby sobie tej satysfakcji...

— Proszę. — Baba podsunęła mu jabłko. — Niech pan spróbuje — oderwała go od jego myśli. — Pan też do Trokiszek?

Burknął coś niewyraźnie, babina zrozumiała to jako niechęć do rozmowy i nie nalegała. W wagonie było cicho, nikomu z tych ściśniętych jak sardynki w puszce ludzi nie chciało się gadać. Pomalowana na niebiesko lampa u sufitu, nadając twarzom jakiś odcień fioletowawy, czyniła wrażenie dość niesamowite.

Wyciągnął papierosa, zapalił i stwierdził, że w paczce zostało mu tylko parę. Widocznie Kurt musiał się podzielić jego paczką. Strasznie dużo palił i nieraz już podkradał Klossowi po parę papierosów, nie starczały mu jego przydziały. Kloss przymykał na to oczy. Na Kurcie, zdaje się, może polegać. Spotkał go na schodach, kiedy wychodził już w tym cywilnym przebraniu.

— Wygląda pan jak prawdziwy partyzant — uśmiechnął się Kurt. — Dobrze panu w tym stroju, panie oberleutnant, może nawet lepiej niż w Feldgrau...

Czy to była aluzja, część spisku, czyżby Kurt odgrywał tu jakąś role? Odrzucił od siebie tę myśl. Po prostu powiedział to, co mu się nasunęło na pierwszy rzut oka. Kurt niezbyt starannie ukrywał przed Klossem swą niechęć do koloru Feldgrau.

Kloss przypomniał sobie wczorajszy ranek. Jechał małym, terenowym samochodem amfibią na poligon, gdzie przestrzeliwano nowy, prototypowy pancerz czołgu Meiera. Na skraju poligonu, obok zarośli, kazał Kurtowi zatrzymać wóz pod pozorem pilnej potrzeby. Potrzebował dwóch minut, by wyjąć z klamry pasa aparat fotograficzny i trzykrotnie raz za razem nacisnąć spust. Kiedy wyszedł na drogę, udając, że dopina mundur, Kurt śmiał się: „Pan oberleutnant wszedł za krzaki, żeby skryć się przede mną; a tam — pokazał zbliżającą się do czołgu grupę ludzi — mógł pana podziwiać cały sztab z generałem na czele. Sam bym to chętnie zrobił...”. „Co?” — nie zrozumiał Kloss. „Wypiął się na generała” — odparł Kurt patrząc mu bezczelnie w oczy. Kloss musiał go przywołać do porządku. Ale Kurt nie przejął się ruga. Wiedział, że gdyby oberleutnant Kloss chciał mu zrobić krzywdę, mógłby to uczynić dawno.

Rok temu trafiła do Klossa sprawa paru żołnierzy niemieckich, u których znaleziono humorystyczny tygodnik, wydawany przez polskie podziemie w języku niemieckim. Wszyscy udawali zdziwienie, twierdzili, że pierwszy raz widzą na oczy „to świństwo”. Ale w aktach Kurta, chłopaka z Bytomia, znalazł Kloss kilka rzeczy interesujących: jakiś areszt za opowiadanie dowcipów, naganę z wnioskiem o skierowanie na front wschodni za rozmowy po polsku. Wynikałoby z tego, że Kurt nie pała miłością do Rzeszy Adolfa Hitlera. Kiedy Klossowi udało się jakoś zatuszować sprawę, postarał się, żeby Kurta zrobić swym ordynansem. Przedtem pokazał Kurtowi cały materiał przeciw niemu. Najmniejszą karą, jaka mogłaby spotkać Kurta, byłby karny batalion na wschodzie. Kurt zrozumiał. Jest ordynansem dyskretnym, inteligentnym, nie zadającym nigdy zbędnych pytań. Wytworzyło się między nimi coś w rodzaju koleżeństwa i Kurt wysoko to sobie cenił. Nie, Kurt nie dałby się wciągnąć w żadną grę przeciwko niemu, nie potrafiłby grać. Kloss sprawdził to niejednokrotnie.

Pociąg dygotał wspinając się pod górę, jechał teraz bardzo powoli, strzelając w niebo pomarańczowymi iskrami. Kloss, przyciśnięty do okna, wpatrywał się w gęstniejącą ciemność. Wolno przesuwały się pnie brzóz. I wtedy uświadomił sobie, że wszystkie próby odsuwania myśli o najgorszym są oszukiwaniem samego siebie. W jednej chwili dostrzegł to, co starał się odpędzić, przywołując inne myśli i inne wspomnienia. Filip musiał wpaść. Jeszcze nie wiedział dlaczego, nie miał pojęcia, czy aresztowanie nie było przypadkiem, głupim figlem losu. Polubił Filipa, cenił jego spokój i opanowanie, refleks i zdolność podejmowania decyzji w jednej chwili.

Kiedyś w melinie u ciotki siedzieli razem do północy. Filip spojrzał na zegarek i powiedział: „No, jeszcze jeden dzień mamy darowany”.

Kloss uprzytomnił sobie wówczas, że Filip żyje ze świadomością stałego zagrożenia, jakby oczekiwania na najgorsze. Kloss by tak nie potrafił. Raz uwierzył w swoją szczęśliwą gwiazdę, postanowił, że po wojnie skończy politechnikę w polskim Gdańsku i z niezachwianą pewnością czekał na realizację swojego zamierzenia. Natychmiast po naradzie u Geibla pobiegł do Filipa, żeby go ostrzec przed niebezpieczeństwem, jakie zawisło nad oddziałem. Powiedział także, że da znać, gdy się dowie o terminie zakończenia prób nowego czołgu. „Przekażę” _ powiedział dentysta. — Potem kazał mu krzyknąć, a widząc jego zdumione spojrzenie, wyjaśnił: — „Ci w poczekalni zdziwiliby się, gdybyś nie wrzasnął w fotelu dentysty”.

Taki jest Filip, nie zapomina o żadnym drobiazgu. Już kiedy Kloss szykował się do wyjścia, powiedział: „A swoją drogą powinieneś kiedyś przyjść do mnie w charakterze pacjenta. Górna trójka zaczyna ci się naprawdę psuć”. Wtedy Kloss powiedział mu bez uśmiechu: „Nic z tego, cholernie boję się dentysty...”.

Ktoś stojący na stopniu wagonu zaczął otwierać drzwi, Kloss zachwiał się, musiał uchwycić się półki, żeby nie wypaść. Do wagonu wcisnął się ten chłopak, który w ostatniej chwili wskoczył na stopnie ruszającej kolejki.

— Janek — powiedziała kobieta w chustce — ty pokrako, omal nie zostawiłeś mnie z bagażami.

— W Trokiszkach czekają żandarmi — powiedział Janek ciężko dysząc.

— Obława! — krzyknął ktoś histerycznie. — Hamulec, trzeba pociągnąć za hamulec!

— Cicho — uspokoił ich Janek — zaraz zaczyna się puszcza, tam zatrzymamy.

W wagonie rozpoczęła się gorączkowa krzątanina. Toboły, ściągane z półek, spadały na głowy podróżnych, potęgując zamieszanie i harmider.

Kloss wyskoczył ze wszystkimi, przeszedł tor, zostawiając podróżnych, którzy z tobołami ciągnęli przez las w stronę miasteczka. Rozejrzał się — nikt za nim nie szedł. Minął szeroką przesiekę, ukryty w gąszczu, wyciągnął mapę i kompas. Przyświecił sobie latarką, potem wybrał kierunek i ruszył przez bezdroże.

8

Ostre, oślepiające światło uderzyło go wprost w twarz Filip zmrużył oczy.

— Chodź — powiedział gestapowiec.

Podpierając się rękami o ściany ciasnej i ciemnej klitki, usiłował wstać. Nogi miał jak z waty, łokcie zsuwały mu się po śliskiej, wymalowanej olejno ścianie. Brutalne szarpnięcie gestapowca, który chwycił go za klapę marynarki, stało się prawdziwą pomocą. Wstał, zrobił jeden krok, potem drugi. Dotknął obolałej, wilgotnej twarzy. Zachwiał się.

— Szybciej! — warknął Niemiec wypychając go na korytarz.

Gdzieś z tyłu trzasnęły drzwi celi, z drugiej strony korytarza dwóch gestapowców ciągnęło jęczącego mężczyznę. Jego głowa podskakiwała na nierównościach cementowej podłogi. Teraz schody. Wąskie, brudne, bez poręczy. Filip wspinał się z wysiłkiem, usiłując liczyć stopnie — siedemnaście, osiemnaście, dziewiętnaście... Gestapowiec zatrzymał się, zapukał, otworzył jakieś drzwi, popchnął Filipa do wnętrza.

Najpierw zauważył, że nie słyszy swoich kroków —miękki dywan tłumił wszelkie odgłosy. Podniósł wzrok. Głębokie skórzane fotele, przyćmione światło, fornirowane meble, pod wielkim portretem Hitlera małe biurko.

— Proszę usiąść — usłyszał cichy głos.

Dopiero teraz dostrzegł, że przy biurku siedzi mężczyzna w czarnym mundurze. Padł na fotel.

Sądząc z opisu, to powinien być sam Geibel — pomyślał leniwie.

Mężczyzna podniósł się znad biurka, podszedł, przyjrzał się pokiereszowanej twarzy Filipa. Dopiero teraz Filip dostrzegł duże, brunatne plamy na swym kitlu.

— Brunner! — krzyknął Geibel.

Zza kotary, cicho jak duch w teatrze, wysunął się Brunner.

— Co pan z nim zrobił? — zapytał Geibel. — Dlaczego jest pan takim tępym bydlęciem, które potrafi tylko bić? Proszę teraz wyjść, jeszcze porozmawiamy... Przepraszam – powiedział pochylając się nad Filipem — bardzo pana przepraszam.

— Co? — zapytał Filip, któremu wydawało się, że nie dosłyszał.

— Przepraszam pana — powtórzył Geibel. — Niestety, nie dobieramy sobie współpracowników sami, mamy takich, jakich nam przyślą. Zapali pan? Chciałem z panem porozmawiać. A może jest pan zbyt zmęczony, może woli pan, żebyśmy odłożyli naszą rozmowę do jutra? — Podał dentyście ogień i dopiero potem przypalił sobie. — Nie lubię bicia — ciągnął — i nie chciałbym oddać pana znowu w ręce mego współpracownika. Jestem zwolennikiem rozmów. Rozsądnych rozmów prowadzonych przez rozsądnych łudzi. Czy mogę pana uważać za osobę rozsądną, doktorze?

— Tak — powiedział Filip i zaciągnął się papierosem.

— Cieszę się — powiedział Geibel. — Pańskie nazwisko?

— Sokolnicki, Jan Sokolnicki — odpowiedział z wysiłkiem Filip. Mówił z trudem, każdy ruch szczęk przyprawiał go o cierpienie.

— Pytałem o pańskie prawdziwe nazwisko — uśmiechnął się Geibel, a kiedy milczenie Filipa przedłużało się, dodał: — Więc jednak nie chce pan być rozsądny. Ale nie tracę nadziei, ciągle nie tracę nadziei. — Podszedł do biurka i otworzył leżącą tam teczkę. — Pan nas nie docenia —powiedział — panie Sokolnicki, przepraszam, panie Filipiak... — Spojrzał w oczy wtłoczonego w fotel mężczyzny i kiedy nie dostrzegł w nich cienia zainteresowania, zaczął czytać: „Józef Filipiak, urodzony 9 maja 1900 roku w Łodzi, w roku 1924 skazany za działalność komunistyczną na cztery lata, w 1929 roku na pięć lat, następny wyrok w 1936 roku — osiem lat. Pseudonim partyjny — towarzysz Filip”. Zgadza się?

— Nazywam się Jan Sokolnicki — powiedział z wysiłkiem.

— Obaj wiemy, że żaden Sokolnicki nie istnieje, a pańska Kennkarta jest fałszywa. Po co się upierać? Ja osobiście żywię szacunek dla pokonanych wrogów, o ile zrozumieją, że zostali pokonani. Wiemy wszystko lub prawie wszystko. Pańskie uczciwe zeznanie może tylko potwierdzić pańską lojalność. Rzeczy znalezione podczas rewizji w gabinecie dentystycznym są wystarczającym materiałem dowodowym.

— Nic nie wiem — powiedział Filip. — Wynajmowałem ten gabinet tylko na kilka godzin dziennie.

— Nie bądźmy dziećmi, panie Filipiak. Jeśli poda nam pan nazwiska swoich informatorów i współpracowników, damy panu szansę. Oczywiście nie uwolnimy pana, spiskował pan przecież przeciw państwu niemieckiemu, ale otrzyma pan szansę. Gdzie radiostacja?

— Nie wiem.

— Kto przekazywał informacje o ruchach naszych wojsk?

— Nie wiem — powtórzył Filip.

— Kto to jest Janek?

Dentysta milczał uparcie. Geibel przyglądał mu się przez chwilę, potem nacisnął guzik

dzwonka. Kiedy gestapowiec stanął w drzwiach, gotów wyprowadzić Filipa, Geibel powiedział:

— Proszę się dobrze namyśleć. Daję panu czas do jutra. Brunner wyszedł zza kotary, gdy tylko zamknęły się drzwi za Filipem.

— Także nic — powiedział Geibel. — Nic z niego nie wycisnąłem.

— Gdyby pozwolił pan moim chłopakom przycisnąć pedał do dechy... — przysunął sobie krzesło do biurka szefa, wyciągnął skórzaną papierośnicę z monogramem, podsunął Geiblowi cygaro.

— Musiałem zawiadomić gruppenfuehrera — powiedział Geibel.

— Powinien zrozumieć, że nie mieliśmy innego wyjścia.

— Na pańskim miejscu — powiedział Geibel — nie bardzo bym na to liczył. Po pierwszym raporcie o zwerbowaniu Wolfa dużo sobie obiecywał. Na szczęście Wolf nie jest spalony.

— Rozśmiesza mnie — powiedział Brunner — kryptonim tego faceta. Wilk! Trzeba przyznać, szefie, że potrafi pan być dowcipny.

— Boję się, że gruppenfuehrer może nie mieć poczucia humoru. Wolf zrobił swoją robotę, trzeba mu przyznać, dobrze.

— Stary praktyk — powiedział Brunner. — Pracował w polskiej defensywie.

— To myśmy pokpili sprawę. Gdybyśmy przyjrzeli się z daleka temu gabinetowi dentystycznemu, moglibyśmy złapać coś więcej. Zdejmować punkt po parogodzinnej obserwacji to nie jest dobra robota, Brunner. Nie potrzebuję panu tego mówić.

— Nikt więcej nie wpadł? — zapytał Brunner bez nadziei w głosie. Geibel potrząsnął przecząco głową. — Więc ten Wolf musi jeszcze powęszyć.

— Zaczynać wszystko od początku? Nie łudźmy się, Brunner. Na zlokalizowanie tego Filipiaka potrzebował czterech miesięcy, a teraz będą czujniejsi. Aha, jeszcze jedno. Wolf twierdzi, że do tego gabinetu dentystycznego przychodzili niekiedy niemieccy oficerowie. Interesujące, co?

— Może tak, może nie. Ja sam wstawiłem sobie zęby w getcie. Ten żydowski dentysta był geniuszem w swoim fachu. Ciekawe, komu teraz wstawia zęby. Ale oczywiście, można by zatrudnić przy tym naszego przyjaciela Klossa — uśmiechnął się Brunner.

— Właśnie o czymś takim myślałem — Geibel rozsiadł się wygodnie w fotelu. – Gdybyśmy wciągnęli w tę kabałę Abwehrę... Nie przypuszczam, żebyśmy musieli dzielić się z nimi sukcesami.

— A przyjemnie będzie podzielić się porażką — skończył jego myśl Brunner. – Oczywiście spróbuję jeszcze wycisnąć coś z tego dentysty.

— Tylko nie za mocno, proszę, nie za mocno, nie do dechy. Niepotrzebny nam nieboszczyk, ani im w Warszawie. Gruppenfuehrer powiedział, że być może zażąda przewiezienia Filipiaka do Warszawy — dodał tonem wyjaśnienia. — Oni myślą, że my tu na prowincji nie potrafimy pracować — uśmiechnął się porozumiewawczo. A potem nagle przyszła mu ochota, żeby zrobić Brunnerowi przykrość.

— A jeśli trzeba będzie go odesłać, pan go dostarczy gruppenfuehrerowi. Sam pan przecież powiedział, że gruppenfuehrer powinien pana zrozumieć. Pan mu najlepiej wyłoży, dlaczego akcja miała taki właśnie przebieg. Nikt nie zrobi tego lepiej, Brunner...

Tymczasem Filipa wprowadzono do celi. Rzucił się na twarde posłanie. Zanim zapadł w nerwowy półsen, dotknął pieszczotliwie szwu marynarki. Wyczuł palcami okrągłą obłość fiolki. Podziałało to na niego uspokajająco.

Co z Jankiem? — pomyślał, zanim stracił świadomość. — Skąd znają ten kryptonim?

9

Dwie godziny błąkał się po lesie, zanim zatrzymał go okrzyk:

— Stój! Kto idzie?

Światło kieszonkowej latarki smagnęło go po twarzy. Wymienił hasło. Milczący partyzant powiedział:

— Pójdzie pan za mną — i szli prawie pół godziny, nim z mroku zaczęły się wyłaniać kontury leśniczówki.

W największej izbie Florian prowadził odprawę. Otrzymał właśnie wiadomość, że na stacji Trokiszki żandarmi urządzili obławę. Nie wiedział, czy nie ma to przypadkiem związku z ostrzeżeniem o koncentracji sił niemieckich. Zdecydował, że posterunki wysunąć należy jeszcze dalej na linię Trokiszki — Dąbrowa. Zarządził ogłoszenie stanu alarmowego w pododdziałach i kazał przygotować ludzi do zmiany miejsca postoju.

— Mam dwu rannych — powiedział Rudolf — z piątkowej kolejówki, co z nimi zrobić?

— Przed nocą musisz ich zamelinować w Rudkach. Niewykluczone, że będziemy musieli przeprawić się przez Wisłę. Są jakieś pytania? — zapytał dla porządku, ale pytań nie było i partyzanci zaczęli się podnosić do wyjścia. Wtedy właśnie wszedł Kuba, prowadząc przed sobą Klossa.

— Powiedział hasło, chciał się widzieć z dowódcą — wyprężył się służbiście.

— Słucham? — zapytał Florian. — Co mi pan ma do powiedzenia?

Kloss wskazał wzrokiem obecnych i dopiero gdy partyzanci wyszli, siadł na zydlu podsuniętym przez Floriana.

— Gdzie jest Bartek? Chcę mówić z Bartkiem.

— Zastępuję Bartka, może pan mówić ze mną.

— Tak? Przychodzę z polecenia pana Kozioła.

— W porządku — powiedział mężczyzna. — O tej sprawie może pan mówić tylko z Bartkiem, powinien zaraz wrócić.

— Co to znaczy: zaraz? — Kloss spojrzał na zegarek. —Muszę się z nim widzieć przed północą.

— Rozumiem. Ale musi pan poczekać. Chce pan coś zjeść? Ale na zimno, nie palimy ognia. A może się pan prześpi? — W drzwiach dostrzegł głowę Anki. — Zabierz naszego gościa na górę, niech się prześpi. Poznajcie się — to jest Anka.

— Janek – powiedział Kloss ściskając dłoń dziewczyny. — Gdyby Bartek nie przyszedł do pół do dwunastej, proszę mnie obudzić mimo wszystko.

Florian został sam. Chciałby, żeby Bartek był już z powrotem. Nie lubił odpowiedzialności, bał się, że ma zbyt małe doświadczenie leśne na wypadek jakiejś akcji Niemców. Jest wpół do dziesiątej. Czego ten facet chce od Bartka? Przedstawił się „Janek”. Niekiedy Florian odbierał od Filipa informacje z tym właśnie kryptonimem. Ale to nie musi być ten, imię jest dość pospolite. Trzeba teraz — pomyślał — żeby Anka spaliła wszystkie niepotrzebne papiery, zanim stąd ruszymy.

W półotwartych drzwiach pojawił się nie znany Florianowi facet w pumpach.

— Czego? — zapytał.

— Panie dowódco, pozwól mi pan iść.

— Gdzie pan dojdzie o tej porze? Godzina policyjna to pies? Pójdzie pan rano, jeśli dowódca pana zwolni — odpowiedział i jednocześnie usiłował sobie przypomnieć, jak nazywa się ten skamlący szmugler, którego Bartek przed wyjściem zabronił zwalniać.

— Patriota jestem, panie dowódco, każdy to może zaświadczyć. Ten leśniczy Rudziński musiał coś panom na mnie nagadać, że mnie nie puszczacie, ale to mój szwagier, on ma na mnie złość. A z godziną policyjną jakoś sobie poradzę. Nie mogę czekać, aż mi się towar zaśmierdzi.

— Dość, panie Zając — przypomniał sobie wreszcie to nazwisko. — Dowódca powiedział: nie wypuszczać nikogo, więc nikogo nie wypuszczę.

Po wyjściu Zająca zdrzemnął się chyba na moment, bo nie zauważył wejścia Anki i chłopaka.

— Co się stało? — zapytał półprzytomny — przyszedł Bartek?

— Mały ma przywidzenia — powiedziała Anka. — Porozmawiaj z nim.

—Jak Boga kocham, nie mylę się — powiedział Mały. —Uwierz mi Florian, wiesz, że nie bujam.

— Nie twierdzę, że bujasz — powiedziała Anka. — Mogło ci się pomylić.

— O co chodzi? Wykrztuście wreszcie. Powiedz po kolei — zdenerwował się Florian.

Więc chłopak zaczął opowiadać o tym, jak parę dni temu na ulicy Głównej granatowy gonił handlarkę pieczywa, jak biegł roztrącając ludzi, popchnął nawet starego, a potem oślepiony pościgiem wpadł na niemieckiego oficera i jak ten niemiecki oficer mu wygarnął, co o nim myśli.

— Co z tego? — nie rozumie Florian.

— On twierdzi — powiedziała Anka — że ten niemiecki oficer i Janek, którego położyłam na górze, to ta sama osoba.

— Przyjrzałem mu się, kiedy spał — powiedział chłopak. — Stałem pięć metrów od niego, kiedy obtańcowywał tego granatowego.

Tego jeszcze mi brakowało — pomyślał Florian. — Dlaczego Bartek tak długo nie wraca? Chciał się z nim widzieć, znał hasło, podał kryptonim „Janek”, ale z drugiej strony jest wsypa, nie wiadomo, co trafiło w ręce Niemców.

— Niech to szlag! — zaklął. — Zawołajcie Franka i jeszcze paru chłopaków. Porozmawiam z nim.

— Co się stało? — zapytał Kloss, przebudziwszy się natychmiast, gdy dziewczyna dotknęła jego ramienia. —Jest Bartek? — Dostrzegł coś w jej spojrzeniu i nagle zobaczył, że partyzanci

trzymają broń w rękach.

— Bartka jeszcze nie ma — powiedział Florian. — Chciałbym z panem porozmawiać.

— To on, to ten Niemiec, poznaję go — powiedział chłopak.

— Dokumenty — rzucił Florian.

— Czekam na Bartka, to powinno wam wystarczyć.

— Weźmiemy sami — powiedział partyzant z dziobami na twarzy. Sięgnął do kieszeni Klossa; trafił ręką na rewolwer. Wyciągnął go, rzucił na stół. Mały podbiegł do broni.

— Dla mnie!

— Zostaw — powiedział Florian. — Czy pokaże pan dokumenty dobrowolnie?

— Czekam na Bartka — powiedział Kloss. —I wam także radziłbym czekać. — Rozsadzała go wściekłość. Nie może im nic powiedzieć, nie powinien także dopuścić, żeby papiery, które zabrał na wypadek spotkania Niemców, wpadły w ich ręce. Ale już go trzymają, już chłopak zwinny jak piskorz obmacuje mu kurtkę, wyciąga kolejno legitymację oficerską, notes i zaświadczenie w okładce z folii. Kloss wie, co za chwilę przeczyta Florian, który pochylił się właśnie nad karbidówką: „Wszystkie niemieckie władze cywilne, policyjne i wojskowe mają obowiązek udzielić oberleutnantowi Hansowi Klossowi wszelkiej pomocy, jakiej zażąda podczas wykonywania akcji specjalnej. Podpisano — Rhode, pułkownik”.

— Co masz do powiedzenia? — Florian mimo woli przeszedł na ty.

— To, co powiedziałem: muszę się widzieć z Bartkiem.

— Co to jest akcja specjalna?

Kloss milczał. Przecież nie może mu powiedzieć, że jest Jankiem, agentem J-23, który dostarcza ich radiostacji najcenniejszych informacji. Przecież oni, ten malutki oddział partyzancki, ma za zadanie ochraniać jego pracę, radiostację, przekazującą meldunki. Nie mógłby tego powiedzieć nawet w zwykłych warunkach, tym bardziej teraz, kiedy wie, że w oddziale może być zdrajca, agent gestapo. Jeśli jest — myśli trzeźwo — będzie starał się mi pomóc. Nie pozwoli przecież, żeby partyzanci rozstrzelali niemieckiego oficera na jego oczach. Geibel by mu tego nigdy nie zapomniał. A jeśli nie ma tu agenta, jeśli w sytuacji zagrożenia, w jakiej oddział się znajduje, zdecydują się na likwidację osobnika co najmniej podejrzanego? Trzeba mieć cholernego pecha, żeby właśnie tu trafić na kogoś, kto widział Klossa w mundurze. Ale nie, uspokoił się, nie powinni nic zrobić przed powrotem Bartka. A jeśli Bartek nie wróci do rana? Jeśli trzeba, będzie zmienić miejsce postoju? Przecież nie będą go ciągnęli ze sobą?

— Wszystko jasne — powiedział dziobaty partyzant. — Trzeba wykopać dół.

— Odprowadź go do piwnicy — powiedział Florian. —Dobrze go pilnuj i ani się waż bez rozkazu...

— Jak chcesz — skrzywił się partyzant — ale ja na twoim miejscu... — Lufą popchnął Klossa w stronę drzwi.

— Masz rację — odpowiedziała Anka na pytające spojrzenie Floriana — musimy poczekać na Bartka.

— Coś mi w tym nie gra — powiedział Florian. — To zbyt łatwe, żeby mogło być prawdziwe. Przecież w Abwehrze nie siedzą idioci. Gdyby posyłali agenta, potrafiliby go zaopatrzyć w sto najlepszych dokumentów.

— Chciał się widzieć z Bartkiem przed północą — przypomniała sobie dziewczyna. – Czyżby on... — nie skończyła zdania, ale Florian i tak zrozumiał.

— Nie znaleźli przy nim żadnego meldunku.

Gajowy Rudziński wszedł bez pukania, mrukliwy jak zwykle i jakiś niezadowolony. Postawił przed nimi kubki z parującym mlekiem.

— Pijcie, póki ciepłe — powiedział. A po chwili dodał: — Pan komendant Bartek będzie wściekły, że go pan zwolnił.

— Kogo? — zapytał nie rozumiejąc Florian. Myślami był ciągle przy Hansie Klossie, którego książeczkę oficerską trzymał w dłoni.

— Tego pioruńskiego szwagra, Zająca, znaczy się.

— Tego szmuglera? Skądże, miał siedzieć.

— Nie ma go — powiedział Rudziński. — Jakeście złapali tego szwaba, to chłopaki poszły na górę, żeby posłuchać, jak pan z nim gada i on widać przez ten czas... Ale toboły zostawił.

— Co jest w tych tobołach? Trzeba sprawdzić.

— Rąbanka, zwyczajnie — odparł flegmatycznie Rudziński. — Ale pokaż mi pan drugiego takiego szmuglera, który zostawia towar i pryska.

— Pański szwagier?

— Ano — odpowiedział stary — nie ja wybierałem. Prawdę powiedziawszy: śmieć nie szwagier. Przed wojną kumał się z granatowymi, ludzie gadali różne rzeczy, ale czy to wiadomo, co ludzie gadają...

Florian odsunął Rudzińskiego, wyskoczył do sieni.

— O ucieczce tego szmuglera jeszcze pogadamy, to was nie minie. Teraz idziemy go szukać. Obstawicie dojścia do szosy, pewnie uciekł w tamtą stronę. Ty dokąd? — zawołał do Anki. — Wracaj na miejsce! Przygotuj się do nadawania, za pół godziny twój czas. Ogłosisz ciszę, przejście na nowe godziny i nowy szyfr. Jasne? — Wybiegł, nim dziewczyna zdążyła odpowiedzieć.

10

Poczekali, aż z drzwi Kobasowej wyszli ostatni pijani oficerowie niemieccy. Po chwili gruba służąca poczłapała piętro wyżej, gdzie, jak sprawdzili wcześniej, miała służbowy pokoik. Dopiero wtedy wyszli na schody i zadzwonili. Kobasowa była już w szlafroczku, na twarzy miała resztki zmywanego makijażu. W jednej chwili dostrzegła broń w rękach wchodzących. Usiłowała zamknąć drzwi, ale któryś z młodych mężczyzn popchnął je i wsunął nogę w szparę. Wtargnęli do wnętrza. Była tak przerażona, że nawet nie krzyknęła.

— Ja... ja... — zaczęła bełkotać — ja nie mam żadnych pieniędzy...

— Sama w domu?

— Tak... ale ja naprawdę...

— Nie potrzebujemy pani pieniędzy — powiedział jeden z młodych mężczyzn i zobaczył przerażenie na jej twarzy, której ściekający makijaż nadawał wygląd tragiczny i groteskowy jednocześnie.

— Więc chcecie — powiedziała szeptem — nie... ja nie zrobiłam nic złego, prowadzę tylko interesy... Ja pomagam ludziom... Nie możecie tego zrobić... nie możecie mnie...

— Możemy — powiedział wysoki, który wetknął nogę w szparę drzwi. — Możemy, ale nie chcemy, przynajmniej na razie. Chcemy porozmawiać o interesach i o pomocy ludziom. Nie zaprosi nas pani do pokoju?

— Ależ proszę, proszę bardzo — powiedziała, z trudem odzyskując równowagę. Zrozumiała, że nie przyszli jej zabić, przynajmniej od razu. — Przepraszam za bałagan.

Rzeczywiście salonik wyglądał tak, jakby przeszedł tędy niedawno tajfun.

— Sami panowie widzicie, jak oni się zachowują, jak świnie — powiedziała pani Kobas i zaczęła płakać. Łzy żłobiły sobie kręte korytarzyki w warstwie pudru. Niższy z mężczyzn podszedł do kredensu, wziął nie dopitą butelkę koniaku, poszukał wzrokiem kieliszków. Nie znalazłszy czystych, podniósł butelkę do ust, pociągnął tęgo, oddał wysokiemu.

— Kim panowie są? — zapytała przez łzy.

— Widzi pani nasze wizytówki — wysoki wskazał rewolwery. — Nic więcej nie musi pani wiedzieć. Mamy do pani interes. Nasz przyjaciel, Jan Borecki, poszedł kiedyś do dentysty. Trzeba trafu, że dentysta został aresztowany. Razem z nim wzięto pacjentów, między innymi naszego przyjaciela. On musi wyjść.

— Rozumiem — powiedziała pani Kobas. — Ale nie wiem, czy będę mogła. Schowajcie to, proszę — uspokoiła się już. Przyszli porozmawiać o interesach. W gruncie rzeczy sympatyczni chłopcy, ale napędzili jej strachu. — Koszty są wysokie: pięćdziesiąt do stu tysięcy. Ale tylko część w „młynarkach”, reszta w dolarach albo funtach. Inaczej nie chcą w ogóle gadać. Może być złoto, na przykład stara biżuteria, ale w niektórych sprawach i to nie pomaga.

— Zapłaci im pani, ile zechcą. Dla pani uspokojenia mogę dodać, że nasz przyjaciel nie ma nic wspólnego ze sprawą tego dentysty. Na tej kartce ma pani wszystkie dane. Miejsce urodzenia, miejsce pracy i tak dalej.

— Macie forsę? — przyjęła podany jej szarmancko ogień, zaciągnęła się papierosem.

— Pani ma — odpowiedział ten niższy. — Zapłaci im pani ze swoich.

— Chcecie, żebym wykładała swoje oszczędności? —roześmiała się głośno. — Nie ma głupich, panowie. To nie w dzisiejszych czasach. Nie będę szukała potem wiatru w polu.

— Pani nas nie zrozumiała — wysoki ukłonił się jej uprzejmie. — Pani zapłaci ze swoich i nikt nie odda pani pieniędzy.

— Chcecie mnie zrujnować, biedną, samotną kobietę? Wyście mi to dali? Własną pracą to wszystko — zatoczyła ręką łuk, wskazując na meble i obrazy.

— Nie przesadzajmy — powiedział ten niższy. — Nie tylko pracą i nie tylko własną. Od majątku zdobytego sposobami nie zawsze godnymi Polki...

— Czego ode mnie chcecie? — przerwała.

— ...zapłaci pani podatek — skończył. — Damy pokwitowanie, przyda się po wojnie.

— Postaram się, ale nie wiem, czy będę mogła.

— Takie rozmowy jak dzisiaj —uśmiechnął się ten niższy — zaczynamy zwykle od zgolenia głowy delikwentce. Ze względu na dobro sprawy, wyjątkowo odstępujemy od zwyczaju. Nie mówiąc już o takich drobiazgach, że w razie potrzeby potrafimy także spalić na przykład czyjś sklep. Z pewnością zna pani takie wypadki. Niekiedy — wyciągnął z kieszeni broń, podrzucił do góry i złapał w locie — zmuszeni jesteśmy uciekać się do ostateczności.

— Postaram się — powiedziała pani Kobas — zrobię naprawdę wszystko, co w mojej mocy.

— Wiedziałem, że dojdziemy do porozumienia. — Wysoki wstał. — Jest pani rozsądną kobietą. Nie musimy pani mówić, że sprawa jest pilna. — Skierował się ku drzwiom. — Aha, jeszcze jedno — odwrócił się. — Gdyby przyszła pani do głowy myśl, że można by o naszej dzisiejszej rozmowie zawiadomić sturmbannfuehrera Geibla albo innego z pani przyjaciół, to radzę czym prędzej pozbyć się tej myśli. Szkoda by było nie doczekać końca wojny, prawda?

— Za kogo mnie pan ma! — zawołała z oburzeniem. — Przecież jestem Polką! W jaki sposób będę mogła panów zawiadomić?

— Zgłosimy się sami — przesłał jej ukłon od drzwi. — Proszę nas nie odprowadzać, znamy drogę.

Pani Kobas została w przedpokoju sama. Dotknęła dłonią czoła, szczelniej otuliła się szlafrokiem. Miała dreszcze. Zamknęła kolejno wszystkie trzy zamki, a na końcu zaciągnęła jeszcze łańcuch.

11

Siedział w rogu mrocznej piwnicy na jakiejś skrzynce, którą Franek — takie było pseudo dziobatego partyzanta — podsunął mu kopnięciem. Machinalnie podrzucał na dłoni duży kartofel, który podniósł ze sterty leżącej za ustawioną z desek zagrodą. Nie słuchał, a raczej udawał, że nie słyszy monologu partyzanta, który od godziny jeszcze ani na chwilę nie zamilkł. Dyskretnie spojrzał na zegarek, tylko kwadrans dzielił go od północy.

— Myślisz, szwabie, że ci to ujdzie na sucho? — monologował partyzant. — Nie licz na to. Pójdziesz do diabła jeszcze dzisiaj. Z tego rozpylacza cię wykończę. A wiesz, skąd ten rozpylacz? Jeden taki drań, żandarm z Hucisk, po pijanemu do dzieciaków jak do wróbli... Już gryzie piach. Pomogłem mu w tym, dlatego dostałem tę rurę.

Kloss zdecydował. Wstał, partyzant zamilkł, wyprostował się, czujnie śledził ruchy Klossa, wodząc za nim automatem.

— Zawołaj dowódcę, chcę mu coś powiedzieć.

— Mogłeś z nim rozmawiać wtedy, kiedy on chciał, teraz siedź, jak ci dobrze. Zresztą jego nie ma.

Niedobrze — pomyślał Kloss. — Jeśli dowódca rzeczywiście gdzieś odszedł, nie będzie mógł zrobić tego, co postanowił, nie będzie mógł mu powiedzieć: „Jestem J-23”. A Bartek jeszcze nie wrócił, to pewne. Nie siedziałby wtedy w piwnicy, skazany na towarzystwo tego gaduły i jego rozpylacza. Zrezygnowany siadł na swojej skrzynce, sięgnął do kieszeni, wyciągnął papierosy i zapałki. Partyzant z lubością wciągnął w płuca dym.

— Popal sobie — mruczy — pewno to twój ostatni. Powinienem ci właściwie zabrać te papierosy. Gdybym ja tak siedział na twoim miejscu, a ty na moim, draniu...

Kloss ponownie sięgnął do kieszeni, wyciągnął papierosy, rzucił partyzantowi. Partyzant chwycił je w locie. Włożył papierosa w usta i zaczął poklepywać się po kieszeniach w poszukiwaniu zapałek. Automat trzymał między zaciśniętymi kolanami. Kloss znowu musiał sięgnąć do kieszeni. Wyciągnął zapałki i raptownie zerwał się z miejsca. Nim Franek zdążył uczynić ruch, przygnieciony został ciężarem ciała Klossa.

Tylko jednego kopnięcia potrzeba, żeby wytrącić partyzantowi broń, paraliżującym chwytem ścisnąć go za gardło. Franek otworzył usta jak do krzyku, Kloss, jakby tylko na to czekał, wepchnął mu do ust duży kartofel. Własnym szalikiem związał partyzantowi ręce, rozejrzał się, jakby szukał sposobu na unieruchomienie mu nóg. Znalazł! Wyciągnął deskę z zagrody otaczającej kupę kartofli. Posypały się na brzuch i nogi partyzanta związanego i unieruchomionego. Kloss podniósł broń, otrzepał ją, popatrzył w rozwścieczone oczy partyzanta. Walka go prawie nie zmęczyła, choć Franek nie należał do ułomków. Sześć miesięcy ćwiczył judo pod okiem japońskiego instruktora. Nareszcie mu się na coś przydało. Chociaż jego skośnooki instruktor nigdy nie uczył, że kartofel może być kneblem.

Zaskoczyła go cisza w sieni. Delikatnie uchylił drzwi izby, w której powinna być radiostacja. Już kiedy pierwszy raz rozmawiał z Florianem, zauważył wychodzący z szafy zielony przewód. W szparze uchylonych drzwi dostrzegł, że dziewczyna, zatopiona w myślach, siedzi na łóżku. Na pierwszym planie był stół, na którym leżały jego dokumenty i rewolwer. Czy zdąży podbiec? Kopnął drzwi i skierował lufę peemu w jej stronę. Skoczyła, jak przewidywał, w kierunku stołu. Ale on był szybszy. Schował broń i papiery, lufą peemu wskazał jej, żeby podeszła do szafy.

— Strzelaj — powiedziała Anka. — Dlaczego nie strzelasz, ty... — zatrzymała się, jakby szukała mocnego określenia.

— Szkoda czasu — powiedział Kloss. — Za trzy minuty musi pani nadawać. Proszę wziąć ołówek, zanotować co mówię, i zaszyfrować. Zaczynam: „Od J-23...”

— Od J-23... — powtórzyła dziewczyna i roześmiała się. — A myśmy myśleli...

— Nie ma czasu; proszę pisać: „Obiekt wspomniany w poprzednim meldunku musi zostać zbombardowany najpóźniej nocą ze środy na czwartek. Bezwzględnie konieczne. Serwis fotograficzny, dotyczący sprawy ,M’ w drodze.”

Muszę, do diabła, komuś wierzyć — myślał, gdy dziewczyna szyfrowała. — Zresztą ona chyba nie wchodzi w rachubę, jest w tej radiostacji od kilku miesięcy.

— Skończyła pani? — zapytał głośno.

Kiwnęła głową. Podeszła do szafy, nałożyła słuchawki na uszy. Jej palce zaczęły uderzać rytmicznie w przycisk klucza.

— W porządku — powiedziała. — Ciotka Zuzanna potwierdziła odbiór.

— Proszę zameldować Bartkowi, że jutro czekam na niego w punkcie trzy. Będzie wiedział — odwrócił się w stronę drzwi, skąd dobiegł go jakiś szmer, ale natychmiast opuścił wymierzoną w tamtą stronę broń. W drzwiach stał Bartek.

— Jasne, że będę — powiedział. — Martwiłem się o ciebie. Bałem się, że jeśli Filip...

— Więc Filip jednak wpadł. — Kloss usiadł na łóżku i zapalił papierosa.

Filip — pomyślał. — Trzeba ratować Filipa.

Zapomniał o wszystkim, co go tu spotkało, zapomniał już o meldunku, który go tu przyprowadził. Został nadany, a więc sprawa jest skończona. Teraz jest nowa sprawa: Filip.

Bartek rozmawiał chwilę szeptem z Anką, potem przysiadł obok Klossa.

— Zmyjemy się jeszcze dzisiaj — powiedział. — Ludzi, którzy cię widzieli, przerzucę gdzieś dalej. Dowiedz się czegoś o Filipie. Okręg zdecydował, że jeśli zdarzy się okazja odbicia, powinniśmy pójść na to ryzyko. Odprowadził go aż do szosy.

— Nie wiem, co się da zrobić — powiedział mu Kloss na pożegnanie — ale na wszelki wypadek potrzebuję w mieście trzech, czterech ostrych chłopaków. Jeśli to możliwe, z niemieckim. Gdyby przewozili Filipa, co jest prawdopodobne, jeśli wiedzą, z kim mają do czynienia, dam znać. I pamiętaj o łączności ze mną. Drugi raz nie chciałbym cię szukać w lesie.

Rozstali się przy przesiece. Kiedy Kloss dotarł wreszcie do stacji kolejki w Trokiszkach, zaczynało właśnie świtać. Nadjeżdżał pierwszy pociąg.

Nie budził Kurta, który spał w kuchni; nawet przez zamknięte drzwi słychać było jego pochrapywanie. Na stoliku przy łóżku zastał przygotowane jedzenie i kartkę, że dzwonił sturmfuehrer Brunner, który prosi, aby pan oberleutnant się z nim skontaktował. Ale dopiero wieczorem Kloss znalazł czas, żeby zadzwonić do gestapo. Przedtem musiał zdać Rhodemu dokładne sprawozdanie z nieudanej — jak się wyraził — wyprawy do lasu. Według jego oceny o żadnym dużym zgrupowaniu partyzanckim w tym rejonie nie może być mowy. Nie trafił także na ślad żadnej radiostacji. Rhode, widząc, że ledwo się trzyma na nogach, wysłał go do łóżka.

— Kiedy się pan obudzi, proszę zadzwonić do Geibla — powiedział. — Ma do pana jakąś sprawę, ale najpierw proszę się przespać. Niech ci panowie nie przyzwyczajają się, że oficerowie Abwehry są na każde ich zawołanie. Zda mi pan potem sprawozdanie z tej rozmowy.

Więc Kloss przespał się najpierw, potem nie spiesząc się, wziął kąpiel i zjadł obiad.

Geibel był nastawiony wojowniczo.

— Chciałem panu powiedzieć, Kloss, że agenci sowieccy pracują diabli wiedzą od jakiego czasu pod nosem Abwehry.

— Także pod nosem gestapo. Ma pan coś ciekawego?

— Sam pan oceni. Stary działacz komunistyczny, prawdopodobnie ma powiązania z tą bandycką radiostacją w lesie.

— Przyznał się?

— Nie zna ich pan? Oni przeczą, wszystkiemu przeczą, nawet oczywistym faktom.

— Mam nadzieję — powiedział Kloss — że zdjął pan całą siatkę, nie jednego agenta?

— Niestety, nikt więcej tam nie wpadł. Ich system ostrzegawczy musi działać sprawnie.

— Może zbyt wcześnie pan go zdjął?

— Miałem czekać, aż pryśnie? Wydusimy z niego wszystko. A jeśli nam się nie uda, to wyduszą z niego w Warszawie. Odsyłamy go wkrótce. Pomyślałem, że może pan będzie chciał z nim porozmawiać.

— Jak pan trafił na ślad? — zapytał Kloss. — Przypadkiem?

— Nie ma przypadków. Mam lepszą agenturę niż Abwehra. Mój najlepszy agent, Wolf, od paru miesięcy szukał śladów. Ten facet, ukrywający się oczywiście pod fałszywym nazwiskiem, był dentystą. Podobno leczyli się u niego także niemieccy oficerowie. Jesteśmy z Brunnerem zdania, że można z tego wyciągnąć interesujące wnioski.

— Ten pański Wolf, czy jak mu tam, wie tylko o dentyście, czy coś o tych niemieckich oficerach?

— Wie sporo — wycedził Geibel. — A pan powinien zainteresować się tymi oficerami.

Brunner wszedł bez pukania, wpychając kogoś przed sobą. Dopiero po kitlu lekarskim, brunatnym od plam, Kloss poznał, że to Filip.

— Gdzieś się podziewał, Hans? — zawołał wesoło Brunner.

— Zwiedzałem okoliczne lasy— powiedział. Dostrzegł w spojrzeniu Filipa jakiś blask. — Powiedział coś? — zapytał.

— To fanatyk — odparł Geibel. — Niepotrzebnie się pan broni, Filipiak — zwrócił się do dentysty. — My wiemy już wszystko. Ten Janek, którego pan tak ukrywa, wysypał cię. Nie wierzysz? Mam ci pokazać Janka? Ale będzie wtedy za późno, stracisz ostatnią szansę. Chcesz, żebym go przyprowadził?

Zmaltretowany człowiek zaczął nagle jakoś dziwnie drgać. Dopiero po chwili Kloss zorientował się, że Filip się śmieje.

— Przyprowadź go, przyprowadź — wybełkotał. Wybili mu pewnie zęby.

Ten nieoczekiwany atak śmiechu sprawił, że Geibel wrósł w podłogę na środku swego gabinetu, jakby nie wiedział, co zrobić. Wyręczył go Brunner. Otworzył szeroko drzwi i wypchnął Filipa.

— Odprowadzić! — wrzasnął.

12

To wszystko stało się tak nagle, że Kloss zaniepokoił się, czy zdąży na umówione spotkanie, które Brunner wyznaczył mu u pani Irminy Kobas. Tym razem pijaństwo miało być kameralne; tylko oni dwaj i gospodyni. Brunner zaplanował, że będą pili aż do piątej, bo dopiero kiedy zacznie świtać, będzie mógł wyruszyć do Warszawy. W ten sposób Kloss dowiedział się, że ostatnia, jaka istnieje, szansa uwolnienia Filipa może zostać podjęta jutro o świcie. Niemal wybiegł z gmachu gestapo, złapał jakąś rikszę i kazał się wieźć w stronę mieszkania pani Kobas. Poczekał, aż riksza odjedzie, minął dom, w którym mieszkała pani Kobas, i wszedł do sklepu z napisem „Magle”. Na szczęście był Bartek. Okazało się też, że przyprowadził ze sobą z lasu czterech chłopców, którzy mieli przyjść tu za dwie godziny.

Plan, jaki przedstawił Kloss Bartkowi, był na pozór dziecinnie prosty. Postara się jak najbardziej upić Brunnera, odprowadzi go do domu, a tam muszą już czekać na niego, najlepiej w niemieckich mundurach. Zabrać Brunnerowi aktówkę, z którą się nie rozstaje, oczywiście ozdobioną złotym monogramem. Tam Brunner ma wszystkie papiery, a więc zapewne będzie miał i rozkaz wyjazdu oraz pismo do naczelnika więzienia, polecające wydanie Filipa. Obezwładnić Brunnera i czekać na szofera, który zwykle przychodzi do mieszkania. Szofera także dobrze związać i próbować szczęścia w więzieniu.

Więc plan jest prosty, ale tylko pozornie, bo istnieje niebezpieczeństwo, że w dyżurce więziennej może dyżurować ktoś, kto osobiście zna Brunnera. To pierwsze. Drugie – znacznie poważniejsze — polega na konwoju. Aresztowanych wozi się samochodem osobowym na tylnym siedzeniu, między dwoma gestapowcami. Ale w ślad za samochodem osobowym podąża półciężarowy Opel z szesnastoma SS-manami. Trzeba więc, niezależnie od grupy wyznaczonej do porwania Filipa, wyznaczyć drugą, która zaatakuje konwój i umożliwi samochodowi osobowemu bezpieczną ucieczkę. O drobnych niebezpieczeństwach, takich na przykład, jak to, że Brunner mieszka w domu zasiedlonym wyłącznie przez Niemców i wystarczy jeden krzyk jego lub szofera, aby całą robotę popsuć, Kloss nawet nie wspominał. Bartek nie jest nowicjuszem w tej robocie i wie, na co się porywa. Obaj wiedzieli, że takiej szansy nie wolno im zaprzepaścić. Ustalają na koniec, że będą czekać właśnie tu, w tym sklepie, mieszczącym się mniej więcej w połowie drogi między mieszkaniem pani Kobas a mieszkaniem Brunnera. W razie jakichś nieprzewidzianych komplikacji, Kloss zdąży ich zawiadomić.

Zostawił Bartka, który musi teraz w ciągu kilku godzin zorganizować dwie niezależne akcje, tylnym wyjściem opuścił „Magle”. Był pewien, że Brunner już siedzi u pani Kobas, a tymczasem przyszedł pierwszy. Nie ukrywała radości na jego widok. Posadziła go na najmiększym ze swych foteli, przyniosła kawę i koniak. Od piętnastu minut nie przestała szczebiotać.

— Dobrze się stało, że przyszedł pan wcześniej — usłyszał nowy ton w jej głosie. – Mam pewną sprawę do pana, którą wolałabym załatwić na osobności.

— Jeśli będę mógł.

— Wiedziałam, że pan porucznik nie odmówi. Chciałam pana prosić o pomoc. Sprawa oczywiście jest delikatna, mogę pana zapewnić, że zostanie między nami. Słyszał pan — pochyliła się ku niemu — o aresztowaniu dentysty Sokolnickiego?

Prowokacja? — przemknęło mu przez myśl. — Strasznie gruba. Dlaczego właśnie jemu zadaje to pytanie? Czyżby ona była tym Wolfem Geibla? Chyba nie. Zbyt manifestacyjna jest ich zażyłość. Czego więc od niego chce, do czego zmierza pani Kobas?

— Słyszałem — odparł. — Cóż z tego?

— W poczekalni dentysty aresztowano mego krewnego, dalekiego krewnego, męża mojej kuzynki. Nazywa się Jan Borecki. To skromny, niewinny człowiek, nie miesza się w żadną politykę. Pracował jako urzędnik, ma troje dzieci. Nie ma nic wspólnego ze sprawami tego dentysty, po prostu rozbolały go zęby.

— Zły adres — uśmiechnął się rozbrajająco. — Pani wie z pewnością, że tymi sprawami zajmuje się gestapo. Powinna pani zwrócić się z tym do Geibla albo Brunnera.

Czy uważa mnie za idiotę? — zastanowił się. — Sprytna jest. Nagle udaje, że dentysta Sokolnicki ją nie interesuje, że chodzi jej o jakiegoś Boreckiego. Tej damulce trzeba się będzie w przyszłości dobrze przyjrzeć.

— Geibel, Brunner — słyszy jej głos — to przecież pańscy przyjaciele. Pana wysłuchają

łatwiej. Gdyby szepnął pan słówko...

— Ich obu zna pani dłużej niż mnie.

— Moja kuzynka dla uratowania męża poświęciłaby cały majątek.

— Rozumiem — powiedział surowo — próba przekupstwa. Nie spodziewałem się tego po pani. Nie pozostaje mi nic innego, jak wyjść i poinformować Geibla o naszej rozmowie. — Wstał, jakby naprawdę chciał wyjść.

— Panie poruczniku — Kobasowa była szczerze przerażona. — Któż tu mówi o przekupstwie? Nie myślałam oczywiście o panu, ale ci z gestapo...

— Coraz lepiej — stwierdził zimno Kloss. — Sugeruje pani, że niemiecki aparat policyjny jest skorumpowany. — Coraz bardziej bawiła go ta rozmowa.

— Broń Boże, panie poruczniku, nic takiego nie miałam na myśli! Jestem zdenerwowana, sama nie wiem, co mówię. Chciałabym pomóc mojej kuzynce, a nie wiem jak. Proszę, niech pan usiądzie, przecież umówił się pan z Brunnerem. — Dzwonek do drzwi przyjęła jak wybawienie. — Nareszcie Brunner — powiedziała i błagalnym gestem położyła palec na ustach.

Ale człowiekiem, którego pani Kobas wprowadziła do saloniku, nie był Brunner. Właśnie Kloss zastanawiał się, gdzie już widział tego człowieka, kiedy pani Kobas przedstawiła go:

— Panowie się nie znają, mój znajomy, także handlowiec, pan Zając. A to porucznik Kloss. Ponieważ pan Zając ma jakiś pilny interes do sturmfuehrera Brunnera, zaproponowałam, żeby poczekał.

— Miło mi — powiedział — lubię rozsądnych Polaków. — A równocześnie gorączkowo usiłował sobie przypomnieć, gdzie widział tego człowieka. To nazwisko także nie jest mu obce.

— Cieszę się, że uważa mnie pan za rozsądnego — odpowiedział swobodnie Zając.

— Człowiek, który ma interesy z Brunnerem, nie może być nierozsądny. Odnoszę wrażenie, że gdzieś już...

— To zabawne — powiedział Zając — mnie także twarz pana porucznika wydała się skądś znajoma. No cóż, niewielkie miasto.

Zając powoli sączył koniak. Pani Kobas poszła robić kawę. Służąca miała dzisiaj wychodne.

— Już wiem, mamy wspólnych znajomych — powiedział Zając. — Proszę sobie wyobrazić — kontynuował tonem swobodnej pogawędki — leczyliśmy zęby u jednego dentysty.

— Naprawdę? — Ręka Klossa nie drgnęła. Podniósł kieliszek i w tym momencie przypomniał sobie; szmugler w leśniczówce. To musi być on. —Nie przypominam sobie pana.

— Pan porucznik nie zwracał uwagi na pacjentów siedzących w poczekalni. A może się pomyliłem? – wycofał się, jakby nagle pożałował swoich słów. — Pan wybaczy, poruczniku, ale przypomniało mi się, że mam jeszcze coś do załatwienia.

— Przecież miał pan poczekać na Brunnera — powiedziała Kobasowa. — A pan porucznik jest takim miłym człowiekiem i zapewniam pana, że osobiście nie ma nic przeciwko Polakom.

— Tak, domyślam się. — I to zdanie brzmi dla Klossa jak groźba. — A jednak muszę wyjść.

Na szczęście zadzwonił Brunner. Kloss przesunął kaburę, aby wygodniej było mu

sięgnąć.

Więc nastąpi to teraz — pomyślał.

— Muszę z panem porozmawiać — powiedział Zając, gdy tylko Brunner wtoczył się do saloniku. Sturmfuehrer odpędził go gestem. Był już lekko wstawiony.

— Dajże spokój, Wolf, też sobie znalazłeś porę na rozmówki. Twoja sensacja może poczekać do jutra.

— Bardzo pana proszę — powtórzył z uporem Zając.

— Najpierw się z nami napijesz, zasłużyłeś na to. Jak myślisz, Hans?

— Oczywiście, zawsze pan zdąży, panie Zając — powiedział. I niemal przemocą usadził Zająca w fotelu.

— Musicie mi pomóc się upić, chłopcy. Czeka mnie jutro rozmowa, jakiej wrogowi bym nie życzył... — Brunner przysunął sobie butelkę.

Pili w milczeniu, tylko Brunner był wesolutki. Zając siedział czujny, napięty, skupiony. Raz po raz przypominał Brunnerowi, że ma mu coś do powiedzenia.

— Panie Zając! — zawołał głośno Kloss. — Pan tylko udaje, pan nie pije razem z nami!

— Racja, Kloss — zawtórował mu Brunner. — Pij, Zając, pij, Wolf, Sieg heil!. Za. Twoją sensację. Irminko, muzyka! Kloss, przyjacielu, mam do ciebie prośbę, zadzwoń do Ruggego, żeby podjechał tutaj, nie pod mój dom. Albo nie, sam zadzwonię — chwiejąc się na nogach podszedł do telefonu — Rugge, ty bałwanie! — wrzasnął w słuchawkę. — Tutaj przyślij samochód, przecież ci mówię, że tutaj; wiesz, gdzie mieszka pani Irmina Kobas. Wleź na górę, to dostaniesz sznapsa.

— Już muszę pójść — zerwał się Zając.

— Nigdzie nie pójdziesz — powiedział Kloss. — Pij! —A kiedy tamten potrząsnął przecząco głową, siłą wlał mu wódkę w gardło. Potem następny kieliszek, i jeszcze jeden. Pilnował, żeby tamten, otrząsając się z obrzydzenia, wypił.

— Panie Brunner! — krzyknął Zając. — Ja już naprawdę nie mogę!

— Pij! — krzyknął Kloss podsuwając mu szklankę.

— Pij! — zarechotał Brunner.

Kloss pochylił się i jednym szarpnięciem wyrwał przewód telefonu z gniazdka. Zając zbliżył się do Brunnera.

— Muszę do Geibla, niech mnie pan wyprowadzi. Ten Kloss... — urwał nagle, bo Kloss stanął naprzeciw mego z butelką.

— Co: ten Kloss? — zapytał. Przytknął szyjkę butelki do ust Zająca. Zając zakrztusił się, odtrącił butelkę rozpaczliwym gestem.

— On jest... — krzyknął, ale nie zdołał skończyć. Pięść Klossa wylądowała na jego podbródku. Jeszcze dwa szybkie ciosy i Zając upadł.

— Ta świnia — powiedział tonem wyjaśnienia — pochlapała mi mundur. Nie szanuje niemieckiego munduru.

Ale Brunner nie słuchał. Zataczając się, szedł w stronę łazienki.

— Co mu pan zrobił? — zapytała Kobasowa. — Co panu się stało, panie poruczniku, pan był zawsze taki spokojny?

Znów muszę zaryzykować — pomyślał z rozpaczą i powiedział po polsku:

— Trzy domy stąd jest magiel. Proszę zastukać w szybę trzykrotnie. Pójdzie pani tam natychmiast i odda tę kartkę.

Kobasowa zaniemówiła z wrażenia.

Wydarł kartkę z notesu i napisał: „Wszystko przenieść do mieszkania tej pani. Ona was przyprowadzi. Obezwładnicie obu oficerów niemieckich i poczekacie na szofera. Cywila trzeba zlikwidować — to agent gestapo o kryptonimie Wolf ”.

Podpisał kartkę inicjałem „J” i wręczył ją pani Kobas.

— Jeśli piśnie pani komukolwiek... — zaczął i urwał, bo dostrzegł, że Kobasowa wszystko zrozumiała.

Niemal wypchnął ją za drzwi. Potem wlał sobie szklankę koniaku, prawie pełną. Czekał.

Na szczęście niedługo.

13

Epilog tej historii rozegrał się w dobre parę miesięcy później w innym mieście. Kloss miał spotkać się z jakimś człowiekiem o nazwisku Stefański i kiedy wszedł do umówionego mieszkania, na jego widok wstał od stołu Filip.

Długo w milczeniu ściskali sobie ręce. Kloss opowiedział mu wydarzenia tego wieczora, od których zawisł los ich wszystkich. Mieli szczęście. Wszystko się udało. Brunner musiał oczywiście wysłuchać nazajutrz paru gorzkich słów od swego szefa, ale ten w końcu dał się udobruchać i wysłał, gdzie trzeba, raport, że dentysta Filipiak został zastrzelony w czasie próby ucieczki. Kloss opowiedział zresztą wówczas, jak to dzielnie zachowywał się sturmfuehrer Brunner, który z gołymi pięściami rzucił się na uzbrojonych po zęby bandytów. Tylko pośpiech i strach przed zaalarmowaniem Niemców uratowały im życie — potwierdził Brunner podczas przesłuchania.

Najbardziej zarobił na tym Geibel. Wszystkie co cenniejsze rzeczy z mieszkania pani Kobas, którą uznał za wspólniczkę bandytów, powędrowały najpierw do depozytu gestapo, a potem pod prywatny adres żony Geibla w Magdeburgu.

— Niestety — skończył swą opowieść Kloss — nie wiem, co się z nią stało. Dużo jej zawdzięczamy. Gdyby wówczas Kobasowa nie zaniosła tej kartki... lepiej nie myśleć.

— Zabrał ją wtedy Bartek do lasu. Ale była tam krótko. Daliśmy jej nowe papiery i przerzuciliśmy do Warszawy. Za nasze pieniądze uruchomiła stragan na Kercelaku. Oficjalnie handluje używaną odzieżą, a nieoficjalnie skupuje dla nas broń od Włochów i Niemców. Znów się dorobiła majątku. Ta baba to geniusz do interesów.

NOC W SZPITALU

1

Najgorsze są te godziny, kiedy już nic nie można zrobić, pozostaje tylko czekanie, ukradkowe spojrzenia na wskazówki zegarka, posuwające się zbyt wolno. Koniec akcji nastąpi według planu najpóźniej o godzinie szesnastej. To znaczy o osiemnastej Ewa powinna być z powrotem w mieście. No, powiedzmy, godzina rezerwy. O dziewiętnastej można pójść na Benedyktyńską. Swoją drogą fatalnie dobrany punkt kontaktowy. Ponura kamieniczka, w której nie ma żadnego warsztatu, nie mieszka żaden Niemiec. Dobrze chociaż, że wejście od podwórza. A jeśli go ktoś zobaczy na klatce schodowej? Co może robić oficer niemiecki w kamieniczce przy Benedyktyńskiej? Ubrać się po cywilnemu? Jeszcze niebezpieczniej. Należy natychmiast po akcji zmienić punkt kontaktowy. Ewa jest jednak nieostrożna. To jego wina — dziewczyna ma przecież niewielkie doświadczenie.

Kloss spojrzał na zegarek. Dochodziła druga. Jeszcze pięć godzin. Major von Rhode popatrzył na Klossa z zainteresowaniem.

— Pan nie słucha, poruczniku — powiedział.

— Ależ słucham, panie majorze. Pan mówił o von Krucku.

— Tak, mówiłem. — Tym razem Rhode spojrzał na zegarek. — Zapewne wyjechał już z Kielc. Zobaczę się z nim dziś wieczorem. A pana prosiłem jeszcze o sprawdzenie teczek personalnych obsługi poligonu.

— Tak jest — powiedział Kloss. Z ulgą opuszczał gabinet.

Wrócił do siebie, wyciągnął z szuflady teczki personalne, ale myślał ciągle o tamtym. Czy przewidzieli wszystko? Akcja była przygotowana dość pospiesznie. Wczoraj rano Kloss dowiedział się, że Kruck opuści Kielce dziś około drugiej po południu. Mieli więc zaledwie dwadzieścia cztery godziny na wszystko. Należało zdjąć Krucka po drodze, zanim zjawi się na poligonie, bo to była jedyna szansa, później już będzie zbyt trudno. Tylko von Kruck znał wszystkie szczegóły tajemniczej broni „X-8”, tylko von Kruck wiedział, kiedy rozpoczną się próby. Oczywiście wiedział także von Rhode, ale wycisnąć cokolwiek z Rhodego było równie trudno, jak porwać Krucka z poligonu, strzeżonego dniem i nocą przez dwa bataliony SS. Musieli więc podjąć jedyną decyzję, która narzucała się niejako sama. Droga z Kielc do Borzentowa na osiemnastym kilometrze biegła wzdłuż lasu i zbliżała się do ich leśniczówki. Tu należało zatrzymać samochód, zdjąć Krucka i doprowadzić do leśniczówki żywego. Wykonanie: grupa z oddziału Lisa — dziesięciu ludzi plus Ewa. Dlaczego kazał Ewie brać udział w tej akcji? Po co to zrobił? Musiał mieć kogoś, kto zamelduje natychmiast o wykonaniu zadania. Dziś rano, zanim zjawił się w sztabie, wstąpił na Benedyktyńską. Lis już czekał. Młody chłopak, jeden z tych, co tkwią w lesie niemal od początku. Miał dużą, jasną czuprynę i owalną twarz dziecka.

— Zrobi się — powiedział. — Nie takie rzeczy się robiło.

Kloss znowu spojrzał na zegarek. Dochodziła trzecia. Pomyślał, że teraz zaczyna się właśnie akcja. Pomyślał znowu, że najpóźniej o siódmej Ewa powinna wrócić na Benedyktyńską. Jeszcze cztery godziny. Pójdzie do kasyna, zje obiad, pogada z lejtnantem Wolfem o niemieckich sukcesach nad Donem. Dochodzą do Stalingradu — pomyślał. – Jak długo to będzie trwało? Jak długo może to jeszcze trwać?

2

Była godzina piętnasta zero pięć. Nad lasem wisiały niskie, białe chmury, ale popołudnie było jeszcze piękne, wrześniowe, szosa wiła się między wzgórzami i żółtymi w słońcu pasmami pól. Chłopcy leżeli kilkanaście metrów od szosy na wzniesieniu pokrytym gęstymi krzakami. Tylko Lis i Borsuk, starszy mężczyzna, którego przezywano też „Dziadkiem”, w niemieckich hełmach i w mundurach żandarmerii, wyszli już na drogę. Ewa przyłożyła lornetkę do oczu. Od strony Kielc zbliżał się mały, czarny punkt. Był jeszcze daleko. Ewa podniosła się i pomachała ręką. To powinien być on. A jeśli będą dwa samochody? A jeśli Kruck otrzymał większą, niż przypuszczali, obstawę z SS? Obserwowała uważnie sąsiednie wzgórze. Nareszcie! Gałąź polnej gruszy poruszyła się w kierunku przeciwnym, niż wiał wiatr. To posterunek wysunięty w stronę Kielc dawał sygnał rozpoczęcia akcji. Oznaczał ten sygnał, że wszystko jest w porządku, że przejechało auto z von Kruckiem i że samochód jest tylko jeden. Borsuk i Lis poprawili pasy i wyszli na drogę. Chłopiec leżący obok Ewy szczęknął zamkiem erkaemu. Przyłożył kolbę do ramienia. Jeszcze minuta— dwie...

Wojskowy wóz gwałtownie zahamował. Trzej SS-mani z obstawy, siedzący z tyłu, trzymali w rękach gotowe do strzału peemy.

— Was ist den loss? — Co się stało? — zawołał jeden z SS-manów do żandarmów stojących teraz przy masce samochodu.

— Który z panów nazywa się von Kruck? — zapytał po niemiecku Lis. Zdanie to powtarzał przez cały ranek, nawet akcent był niezły. Wysoki mężczyzna w cywilnym płaszczu, zajmujący miejsce obok szofera, wstał. Na to właśnie czekali. Zagrał erkaem. Rzekomi żandarmi padli na ziemię. Lis wypalił z pistoletu, ale było to już właściwie zbyteczne. SS-mani nie zdążyli wyskoczyć, zostali w samochodzie. Tylko jeden z nich zwalił się na szosę i przez chwilę usiłował pełznąć w kierunku rowu, potem zamarł z ręką wysuniętą przed siebie, jakby szukającą oparcia. Borsuk strzelił do szofera, który z nielichą przytomnością umysłu usiłował włączyć bieg, a Kruck, martwo blady, stał nadal w szoferce, nie próbując nawet sięgnąć po pistolet. Chłopcy zbiegali już ze wzgórza, otoczyli samochód.

— Szybko, wiejemy — powiedziała Ewa.

Szofer jęknął i otworzył oczy.

— Dostrzelić go — rozkazał Lis, ale w tej chwili z daleka zobaczyli zbliżający się samochód z kierunku Borzentowa.

— Do lasu! — krzyknął Lis.

Dwaj chłopcy wzięli Krucka pod ramiona i wyprowadzili go z wozu. Ewa szła obok nich, niosąc ciężką teczkę niemieckiego jeńca.

— Czego ode mnie chcecie? Czego ode mnie chcecie? — powtarzał Kruck, nie spuszczając wzroku z Ewy. —Jestem tylko uczonym, niemieckim uczonym.

Nikt mu nie odpowiedział. Biegli przez las, a właściwie wątły lasek — wąskie sosnowe pasemko, a potem zaczynały się łąki, dwa kilometry łąk i pól, dzielących ich od prawdziwego lasu. Biegli pochyleni, poganiając Krucka, odsłonięci i z niepokojem obserwujący teren, jak na złość płaski tu i pozbawiony wszelkich wybrzuszeń. Od szosy dochodził już niemiecki krzyk, potem zaterkotał erkaem, serie niegroźne jeszcze, strzelane na oślep, dla postrachu. Nad lasem zawisła czerwona rakieta i opadała powoli na ziemię. Po kilkunastu sekundach przyszła odpowiedź: biała rakieta z lewej strony, strzelona niżej, niemal nad ich głowami. Dopiero wtedy zobaczyli tyralierę. Niemcy szli polem od Borzentowa, odcinając ich od lasu. Widzieli już. Zagrały peemy, rozszczekał się ciężki karabin maszynowy, runęli na ziemię, gdzie kto mógł, wciskając twarze w suchy piasek.

— Borsuk i Ewa ze szwabem do lasu! — krzyknął Lis. — my postaramy się ich zatrzymać.

Strzelanina gęstniała. Niemcy też zalegli, nie spieszyli się. Trzymali ich pod ogniem, nie pozwalając wychylić głowy, uniemożliwiając skok w tył. Chłopcy odpowiadali coraz rzadziej; oszczędzali naboje. Nad łąką, pogrążoną teraz w cieniu, bo chmury przysłoniły słońce, wyskakiwały co chwila białe lub czerwone rakiety i gasły powoli, jak wypalające się żarówki. Dochodziła godzina szesnasta.

3

O godzinie osiemnastej Kloss opuścił kasyno. Wolff opowiadał o swojej ciotce z Hamburga, która zapewne niedługo umrze i zostawi mu kamienicę przy Albertprinzstrasse. Opisywał tę kamienicę tak szczegółowo i z taką miłością, że nie dostrzegał milczenia Klossa i mówił, ciągle mówił o przyjemnościach mieszczańskiego bytu, potem zaproponował, by wypić za Niemcy, które stworzą po wojnie wszystkim swym obywatelom ciepły dostatek i spokojną pewność spożywania owoców zwycięstwa. Kloss wypił, pożegnał się i wyszedł. Porucznik Wolff był krótkowidzem. Gdy zdejmował okulary, jego twarz zdawała się zadziwiona i bezbronna.

Tacy jak ty — pomyślał Kloss — tacy jak ty zapłacą za to wszystko...

Najchętniej poszedłby od razu na Benedyktyńską, ale postanowił jeszcze odczekać godzinę; nie chciał tam wracać dwukrotnie, wystarczy raz, potem już koniec. Muszą sobie znaleźć jakiś sklepik, diabli zresztą wiedzą co, w każdym razie coś, gdzie mógłby bywać niemiecki oficer.

Mieszkał na parterze niebrzydkiego domu zajętego przez Niemców. Jego sąsiad, kapitan Eckel, wyjechał akurat na urlop i była to okoliczność pomyślna, albowiem Eckel przychodził wieczorami; nudził się, więc poszukiwał towarzystwa Klossa, przynosił butelkę koniaku i szachy, a potem opowiadał o swojej córce, która robiła właśnie karierę w BDM. Kloss położył się na łóżku w swoim pokoju i patrzył na sunące wolno wskazówki zegara. Piętnaście po szóstej, wpół do siódmej. Jego ordynans, Kurt, dostał wolny czas do ósmej i Klossa cieszyła także jego nieobecność; albowiem Kurt wykazywał zbytnią troskliwość o swego porucznika; czasami wydawało się Klossowi, że jednak czegoś się domyśla, może należałoby zastąpić Kurta kimś innym, nie umiejącym po polsku, ale szkoda tego chłopca, który już się przywiązał i może zasługuje na zaufanie. „Nikomu nie należy ufać” powtarzano to Klossowi do znudzenia, zanim posłano go na tę robotę.

Niczego bym nie dokonał, gdybym czasem nie zaufał — pomyślał.

Wyszedł przed siódmą. Zapadał już mrok, zbliżała się wczesna godzina policyjna. Minął go patrol żandarmerii, potem był pusty chodnik, jakaś postać przylepiona do muru zniknęła, zanim zdążył ją dojrzeć. Przystanął na Benedyktyńskiej, długo obserwował ulicę i wreszcie wszedł na podwórze. Na klatce schodowej było ciemno, trzeszczały drewniane schody, Kloss stanął przed drzwiami i zapukał w sposób umówiony. Zawsze go śmieszyło to umówione stukanie, odczekał, zapukał po raz drugi. W mieszkaniu panowała cisza. Kloss nacisnął klamkę — drzwi były zamknięte. Przy świetle zapałki spojrzał na zegarek. Dochodziło już wpół do ósmej... Jeśli Ewa nie wróciła...

Spacerował jeszcze kilkanaście minut po chodniku ulicy Benedyktyńskiej. Może powinien wrócić do sztabu i zameldować się u von Rhodego? Jeśli Kruck nie przyjechał, von Rhode sam go zapewne wezwie. Ale dlaczego nie ma Ewy? Co się stało?

Usłyszał miarowe uderzenia o bruk, szedł patrol żandarmerii. Kloss ruszył szybkim krokiem. Nie powinni go tu widzieć. Przyjdzie jeszcze za dwie godziny, chociaż nie powinien przychodzić, bo jeśli Ewa... Przeklinał teraz swoją robotę, wolałby być z nimi tam na szosie, a nie tutaj, pozbawiony możności działania, skazany na czekanie. „Wojna jest czekaniem” – to znowu jedna z prawd sprawdzających się co dzień.

W kuchni Kurt pitrasił kolację. Stanął na baczność, jego gęba promieniała uśmiechem.

— Były telefony? — zapytał Kloss.

— Nie, panie poruczniku; ja wróciłem o ósmej, panie poruczniku.

Kloss wszedł do swego pokoju, rzucił czapkę i płaszcz na łóżko i podniósł słuchawkę. Zażądał połączenia z von Rhodem, ale von Rhodego nie było, a dyżurny oświadczył, że major nie pytał o Klossa. Rhode powiedział, że spotka się wieczorem z Kruckiem. Czyżby więc akcja spaliła na panewce?

Na progu stanął Kurt z tacą w ręku.

— Kolacja gotowa, panie oberleutnant.

— Zjedz sam — powiedział Kloss. Kurt nie ustępował tak łatwo.

— Pan oberleutnant jadł tylko obiad w kasynie, a wiadomo, jak w kasynie karmią. To oficerskie żarcie nic nie jest warte.

— Wynoś się!

Został sam i mógł tylko czekać. Usiadł przy stole i rozłożył przed sobą „Völkischer Beobachter”. Nie miał nawet niczego do czytania, nic nie wolno mu było trzymać w domu, ani jednej polskiej książczyny. Usłyszał trzaśniecie drzwiami, potem jakieś głosy w kuchni. Ktoś przyszedł do Kurta? Kurt nie miał przyjaciół, stronił raczej od ordynansów innych oficerów.

Kloss odłożył gazetę i w tej chwili w drzwiach pojawił się Kurt.

— Panie oberleutnant — powiedział — przyszła jakaś dziewczyna.

— Kto? — zapytał machinalnie Kloss.

— Polka — powiedział Kurt. Był także zdziwiony. Oberleutnant Kloss rzadko przyjmował dziewczęta, a nigdy nie przychodziły do niego Polki.

Kloss słuchał nie rozumiejąc. Zrozumiał dopiero, gdy w drzwiach pojawiła się Ewa, a Kurt zniknął w kuchni. Była bardzo blada, oparła się o ścianę i oddychała ciężko. Kloss poczuł gwałtowną radość, że dziewczyna jest, że żyje, dopiero po chwili ogarnęła go złość.

— Po co tu przyszłaś? — powiedział przez zaciśnięte zęby. — Jak mogłaś tu przyjść? Tyle razy powtarzałem. Czekałem na punkcie... Macie go?

— Nikt nie ocalał — powiedziała z trudem Ewa. — Była obława. Nie doszliśmy do leśniczówki.

Dopiero teraz dostrzegł, że jest ranna. Osunęła się na podłogę, potem chciała wstać, ale Kloss podniósł ją lekko i zaniósł na łóżko. Ściągnął kurtkę, syknęła z bólu. Leżała z zamkniętymi oczyma. Klossowi wydawało się, że już nie oddycha, poszukał tętna. Na prawym ramieniu miała prymitywny opatrunek. Bandaż przesiąkł krwią. Kloss podbiegł do szafy, znalazł bandaż, ale gdy chciał ją podnieść, jęknęła, a potem zobaczył, że płacze.

— Ja stąd pójdę — szepnęła przez łzy. — Dostałam pod lasem. Zawiązali mi we wsi... Janek, Janek, po co ja tu przyszłam?

Nigdy dotąd nie czuł się tak bezradny. Minęła już godzina policyjna, nie było nikogo, do kogo mógł się zwrócić. Wszyscy zostali tam, pod lasem. Ile trzeba czasu na nawiązanie łączności? Ile czasu może przetrzymać tu Ewę? Skąd wziąć lekarza?

W tej chwili usłyszał głos w kuchni. Ciężkie kroki zbliżające się do drzwi.

— Czy oberleutnant Kloss jest u siebie? — to był major von Rhode.

Klossa ogarnęła panika. Pomyślał, że to koniec. Odbezpieczył rewolwer. I natychmiast zrozumiał, że jeśli nawet zastrzeli von Rhodego i ucieknie, będzie musiał zostawić tu Ewę. Wtedy usłyszał głos Kurta.

— Pan porucznik jest u siebie. Ma dziewczynę.

Kloss schował pistolet do kieszeni spodni; gwałtownie, szarpiąc guziki, ściągał mundur. Kurt był jednak niezastąpiony. Gdyby nie on...

— Dziewczynę — powiedział von Rhode stojąc na środku kuchni. — Zdarza się. — Wyciągnął

papierośnicę, zapalił, a jednego papierosa rzucił na stół.

— Dziękuję, panie majorze — powiedział Kurt.

— Polka? — zapytał von Rhode.

— Nie wiem... — Klossowi zdawało się, że słyszy oddech Kurta. Czekał. Powinien wejść do kuchni już zupełnie spokojny. — Ładna — dodał ordynans.

— Szeregowcy odpowiadają tylko na pytania. — Von Rhode wskazał drzwi. — Zapukajcie.

Kloss odskoczył od progu, potem ryknął:

— Co tam?

— Pan major von Rhode! — odkrzyknął Kurt. Kloss odczekał jeszcze kilka chwil i wytoczył się z pokoju. Zatrzasnął za sobą drzwi.

— Heil Hitler, panie majorze. Pan major wybaczy, nie byłem przygotowany.

— Widzę — powiedział sucho von Rhode. — Muszę stwierdzić, że znalazł pan niezbyt odpowiedni czas na rozrywki miłosne.

— Kurt, otwórz ten koniaczek... Nie jesteśmy mnichami, panie majorze. W tym przeklętym kraju...

Rhode przyglądał mu się uważnie.

— Nie lubię tego tonu u moich oficerów. Nie będę pił.

— Panie majorze — szarżował dalej Kloss — proponuję wesoły wieczór. Należy nam się coś od życia, do diabła!

— Nie poznaję pana, oberleutnant. — Rhode mówił cicho, w jego głosie dźwięczała jednak groźba. — Będzie pan miał swój wesoły wieczór.

Kloss natychmiast zmienił ton:

— Co się stało? — zapytał.

— Odeśle pan zaraz tę dziewczynę.

— Proszę o godzinę czasu.

Rhode patrzył na drzwi. Chciał wejść. Nie zdecyduje się wejść.

— Polka? — zapytał.

Kloss zawahał się. Kłamstwo mogło być zbyt kosztowne. W tym miasteczku było tylko parę Niemek.

— Tak — powiedział po chwili.

— Polka — powtórzył von Rhode. — Ostrożnie z Polkami, panie oberleutnant. I proszę na drugi raz pamiętać: nie lubię ani wulgarności, ani sentymentalizmu.

Zostali sami w kuchni. Kurt stał na baczność i wydawało się Klossowi, że czeka. Na wyjaśnienie? Na podziękowanie? Kloss położył mu rękę na ramieniu. Nie miał na nic czasu. Musiał podjąć jakąś decyzję. Była tylko jedna szansa: miejscowy szpital.

— Nie wpuszczaj tu nikogo — powiedział. — Pod żadnym pozorem nie wpuszczaj. Wrócę niedługo.

Mundur zapinał już na schodach.

4

Szpital w Borzentowie mieścił się parę ulic dalej. Był to długi, parterowy budynek, otoczony koślawym murkiem. Przed wojną chorych wożono najczęściej do Kielc albo do Radomia, nikt nie dbał o szpital w Borzentowie i nikt by nie uwierzył, że można w tym budyneczku pomieścić sześćdziesięciu chorych. Łóżka stały na korytarzach, zlikwidowano dwa gabinety lekarskie, a kierownik szpitala i jednocześnie jedyny lekarz urzędował w niewielkiej dyżurce. Doktor Jan Kowalski, bo tak się zwyczajnie nazywał, ukończył medycynę w trzydziestym ósmym roku i tu, do Borzentowa, skierowano go na praktykę. Marzył, że będzie pracował pod kierunkiem doświadczonych lekarzy, a tymczasem pracował zupełnie sam od chwili, gdy doktora Fejersa wywieziono do getta w Kielcach. Stawiał diagnozy, wykonywał proste zabiegi i ślęczał całymi nocami nad książką, szukając odpowiedzi na pytania, o których książki nie wspominały, ponieważ nikt nie przewidywał, że młody stażysta może w ciągu dwóch lat zostać kierownikiem szpitala.

Ten wieczór spędzał, podobnie jak niemal wszystkie, w szpitalu. Siostra Klara podawała mu właśnie herbatę. Siostra Klara miała najwyżej dwadzieścia lat, duże oczy, warkocze splecione w tyle głowy i zielonego pojęcia o medycynie.

— Proszę się napić herbaty i iść spać — powiedziała siostra Klara. — To już druga noc, pan się wykończy.

Kowalski milczał.

— Przygotuję parę kanapek — ciągnęła Klara. — Mama przywiozła wczoraj schabik ze wsi.... Powinien pan dbać o siebie. Ktoś powinien o pana koniecznie dbać.

— Jak się czuje ten z trójki? — zapytał Kowalski.

— Nieprzytomny — powiedziała Klara. — Chyba dzisiaj będzie koniec.

— Daj mu coraminę.

— Mówił pan, że to beznadziejne.

— Daj — powtórzył Kowalski.

Ktoś bez pukania otworzył drzwi. Klara zobaczyła niemieckiego oficera.

— O Boże! — szepnęła.

Kloss, bo to on był właśnie, podszedł do lekarza, który powoli wstawał z krzesła.

— Pan jest lekarzem? — zapytał po polsku.

— Tak.

— Pójdzie pan ze mną — powiedział Kloss i zobaczył przerażenie na twarzy Klary.

— Chciałem pana uprzedzić — rzekł spokojnie Kowalski — że jestem tu jedynym lekarzem.

— Wiem o tym — Kloss zwrócił się do Klary: — Proszę wyjść — rozkazał i gdy dziewczyna zniknęła za drzwiami, ciągnął dalej: — Pójdzie pan ze mną do chorej. Weźmie pan wszystko, co niezbędne do opatrunku.

— Nie mam prawa leczyć Niemców.

— Prędzej, nie ma ani chwili do stracenia.

Lekarz wziął torbę i ruszył ku drzwiom.

— Świetnie pan mówi po polsku — powiedział.

Zanim zdążył otworzyć drzwi, na progu stanęła siostra Krystyna. Była starsza od Klary, bardziej w typie siostry szpitalnej. Czysta, schludna, trochę nijaka, o zaczesanych gładko włosach i bladych, zapewne rzadko szminkowanych, wargach.

— Panie doktorze — zameldowała — przywieźli nieprzytomnego mężczyznę. Jakiś chłop... — W tej chwili dostrzegła Klossa i urwała.

— Proszę mówić dalej — rzucił Kloss.

— Powiedziałam, że jest nieprzytomny.

— Połóżcie go tymczasem na korytarzu — polecił doktor Kowalski.

— Jest wolna separatka.

— Musimy ją zostawić dla tego z trójki. Proszę chwilę zaczekać — lekarz zwrócił się do Klossa. — Muszę go zobaczyć.

— Nie dłużej niż pięć minut — powiedział Kloss.

Chory nie pochodził na pewno ze wsi. Kowalski spojrzał na jego płaszcz i marynarkę, było coś charakterystycznego, może obcego, w ich kroju, a potem jeszcze raz pochylił się nad chorym. Objawy wydawały się typowe. Niemal jak w podręczniku. Szara skóra, zapaść.

—To szok — rzekł zwracając się do siostry Krystyny. — Ten mężczyzna jest w stanie szoku. Tu, na przedramieniu, widzi siostra niewielkie draśnięcie. Trzeba zabandażować.

Niedaleko nich stał siwawy mężczyzna, miętosząc czapkę w ręku.

— Czy ja mogę już jechać, panie doktorze? — zapytał. Kowalski dopiero teraz go spostrzegł.

— Niech pan jedzie. Gdzie pan go znalazł?

— Na polu, niedaleko leśniczówki. Tam była bitwa, potem Niemcy poszli, a on został w rowie melioracyjnym. Nie spostrzegli go.

— Mówił pan komu?

— Czy ja głupi? — chłop urwał nagle zobaczywszy Klossa, wychodzącego z dyżurki. Zmieszał się.

— Minęło pięć minut — powiedział Kloss.

Doktor Kowalski wziął swoją torbę i ruszył w milczeniu ku drzwiom.

Gdy weszli do mieszkania Klossa, Kurt siedział w kuchni i jadł kolację, ale jaka istniała pewność, że nie zaglądał do pokoju? A ten lekarz? Czy można ufać przypadkowemu lekarzowi? Zorientuje się natychmiast, że chodzi o ranę postrzałową. Co robić potem z Ewą? Jak ją przerzucić do lasu? Jeśli Lis zginął, na nawiązanie kontaktu potrzeba paru dni. Kloss spojrzał na zegarek. Von Rhode już czeka. Von Rhode jest punktualny i niebezpieczny. Czy coś spostrzegł? Powiedział: „Ostrożnie z Polkami”. Co to miało znaczyć? Zresztą niech ich diabli... Najważniejsza jest Ewa.

— Proszę mi dać jakiś pasek — powiedział doktor Kowalski.

Odłożył strzykawkę i przewiązywał teraz ramię Ewy. Dziewczyna otworzyła oczy. Kloss pochylił się nad nią.

— Janek —powiedziała cicho i dostrzegła Kowalskiego. — Kto to? — przestraszyła się.

— Lekarz — rzekł Kloss. — Nic nie mów.

Kowalski bandażował ramię. Wydawało się, że nie słyszy ich rozmowy, albo udawał, że nie słyszy. Potem wstał i zamknął swoją torbę.

— Trzeba ją natychmiast przewieźć do szpitala.

— To niemożliwe! Będzie ją pan leczył tutaj.

Kowalski wzruszył ramionami. Suchym tonem wyjaśniał, że stwierdził ranę w okolicy pachowej i naruszenie tętnicy ramieniowej. Tętnicę trzeba zeszyć w ciągu dwóch godzin, bo jeśli krwotok nie będzie powstrzymany...

— To poważna operacja? — zapytał Kloss.

— Operacja jest poważna. Proszę ją zawieźć do niemieckiego szpitala.

Czy ten lekarz udaje, czy nie rozumie?

— Podejmie się pan tej operacji? — Kloss mówił niemal szeptem. Czuł na sobie uważne spojrzenie Kowalskiego.

— Pan wie równie dobrze jak ja, że o takich zabiegach muszę meldować niemieckim

władzom.

— Biorę wszystko na siebie.

— Wolałbym wiedzieć więcej — rzekł Kowalski. — Ja ryzykuję.

— Wie pan i tak dostatecznie dużo — Kloss czuł, że oddaje się w jego ręce, ale czy miał inne wyjście? Czy istniało inne wyjście?

— Samochód? — zapytał Kowalski.

— Nie mam samochodu. — Kloss zawołał Kurta. Chłopak przeżuwał jeszcze kolację, wydawał się obojętny i niczym nie zadziwiony. Kazał mu znaleźć dorożkę i potem odwieźć dziewczynę do szpitala. Musiał iść do von Rhodego. Oddawał Ewę Kowalskiemu i Kurtowi. Nie miał innego wyjścia. Dorożka właśnie podjeżdżała, gdy wychodził z domu. Stary człowiek na koźle był przerażony. Minęła już godzina policyjna, ale jeśli pan żołnierz koniecznie chce...

Byle tylko nie spotkali patrolu — modlił się Kloss. — Byle tylko nie spotkali patrolu...

5

W szpitalu siostra Krystyna nie odstępowała mężczyzny przywiezionego w stanie szoku. Zrobiła mu już iniekcję, teraz badała tętno i czekała, aż chory otworzy oczy. Chciała, żeby otworzył oczy. Miał interesującą twarz, na pewno nie był to chłop ani nikt z miasteczka, przypominał bardziej nauczyciela gimnazjalnego niż kogoś z partyzantki. Przeszukała już kieszenie marynarki i płaszcza. Nic, żadnego papierka, tylko paczka niemieckich papierosów, czysta chusteczka z wyszytym monogramem „A.K.” i parę zmiętych banknotów markowych. Wzięła jego dłoń i zobaczyła złotą obrączkę. Zawahała się. W tej chwili dostrzegła Stefana. Stał za nią chyba już od paru chwil. Równie uważnie obserwował chorego.

— Kto to jest? — zapytał.

— Nie wiem — powiedziała Krystyna. — Przywieźli go ze wsi.

— To jego marynarka? — Stefan sięgał już do kieszeni.

— Zostaw, nic nie znalazłam. — I w tej chwili wybuchnęła w niej gromadzona od wielu godzin złość na Stefana. — Gdzie byłeś wczoraj?

Wzruszył obojętnie ramionami.

— Nie pamiętam. Myślisz, że prowadzę pamiętnik? Chyba na popijawie.

— Nie żartuj ze mną — powiedziała cicho Krystyna.

— Gdzieżbym śmiał! — roześmiał się, potem otoczył ją ramieniem. — Nie złość się, dziewczyno!

— Pójdziesz dzisiaj ze mną? — zapytała Krystyna.

— Się zobaczy — mruknął, ale Krystyna już nie słuchała. Chory otwierał właśnie oczy. Krystyna położyła mu dłoń na czole.

— Schwester — szepnął chory — wo bin ich?

Mówił po niemiecku. Rozumiał jednak albo Krystynie zdawało się, że rozumie, gdy wyjaśniała mu, że jest w szpitalu i że niedługo będzie zdrowy. Zamknął oczy i po chwili Krystyna usłyszała znowu jego głos. Bredził. Rozumiała tylko oderwane słowa. Wald... Forsthaus... Potem coś, co oznaczało chyba eksplozję i wreszcie data. Dwukrotnie powtórzył tę datę. 29 wrzesień, czyli mniej więcej za tydzień. Potem znowu stracił przytomność.

Krystyna pozostała przy łóżku i przysłuchiwała się zwykłym, szpitalnym odgłosom. Jęczała kobieta pod dziewiątką. Kaszlał gruźlik spod piątki, którego dawno powinni wypisać ze szpitala. Młoda dziewczyna, chora na anemię, przeszła przez korytarz. Z operacyjnej dobiegały głosy Stefana i Wacława. Znowu się kłócili. W tym trwającym od wielu tygodni sporze Krystyna była raczej skłonna przyznać rację Stefanowi. Nie tylko dlatego, że Stefan był jej, ale także, iż Wacław od początku, od chwili przybycia tutaj, wydawał się dziwny, nieufny, zbyt ostrożny, jakby ciągle się czegoś obawiał albo na każdym kroku wietrzył podłość godzącą bezpośrednio w niego. Krystyna nie słyszała, o czym mówią, ale chwycił ją nagle za gardło lęk o Stefana, przypomniała sobie wczorajszy wieczór i to, o czym chciała myśleć, ale o czym bała się myśleć...

Sala operacyjna, przerobiona z dawnego gabinetu lekarskiego, była bardzo mała. Stefan skończył właśnie czyszczenie narzędzi, które Wacław układał starannie w szafie.

— Doktor Kowalski — powiedział Stefan — lubi, żeby skalpele układać od małego do dużego. I posegreguj igły. Przynajmniej to powinieneś umieć robić.

Wacław milczał. Był to wysoki chłopak o pociągłej twarzy, na której zastygł wyraz niepokoju albo strachu. Stefan obserwował go uważnie.

— Boisz się? — zapytał.

— Czego?

— Jak długo uda ci się oszukiwać naszego doktorka? Jemu możesz mówić, że byłeś na medycynie, a mnie nie uważaj za frajera.

— Byłem — powiedział Wacław.

— Może parę miesięcy. Ale z prosektorium uciekłeś wcześniej, jeśli cię tam w ogóle wpuścili. Przetrzyj strzykawkę..

Wacław posłusznie wykonał polecenie.

— Powiedziałbyś przynajmniej, żebym się od ciebie odczepił.

— Odczep się — rzekł Wacław.

Stefan podszedł do niego i położył mu dłoń na ramieniu.

— Imię też zmieniłeś? — zapytał cicho.

Wacław odskoczył. Stał pod drzwiami, lekko pochylony naprzód, jakby gotowy do obrony, oczekujący ciosu.

— Nie bój się, frajerze... Jesteś zbyt nerwowy jak dla mnie. Ja jestem swój chłopak, mnie możesz ufać. Strzeż się Kowalskiego i Klary.

— Zostaw w spokoju Klarę.

— Nareszcie męskie słowo — roześmiał się znowu Stefan.

Wacław wyszedł z operacyjnej trzaskając drzwiami. Rozkaszlał się chory z piątki. Skądś z daleka dobiegła seria z peemu. Stefan odchylił ostrożnie zasłonę i spojrzał w ciemność. Nic nie zobaczył. Tylko murek szpitalny, wątłe sosenki i spokojne, wygwieżdżone niebo. Na progu operacyjnej stanęła Krystyna.

— Kłóciliście się znowu? — zapytała. Stefan machnął ręką, podszedł do niej i przygarnął ją czule.

— Krysta — powiedział — mam do ciebie prośbę. Nie wolno mi wychodzić, a nie chcę telefonować... Wiesz., jak to jest, handel nie czeka, a człowiek musi z czegoś żyć.

Milczała. Wiedziała, co nastąpi za chwilę, i bała się, że właśnie to musi nastąpić. Twarz Stefana była pogodna, uśmiechał się łobuzersko.

— Czemu nic nie mówisz? Potem przyjdę do ciebie. I wiesz co?

— Ja już nie mogę! — przerwała mu gwałtownie. I od razu chciała wyrzucić z siebie wszystko, co nagromadziło się w ciągu ostatnich dni. — Całą noc myślałam, najgorsze myśli mi do głowy przychodziły. A potem miałam straszny sen. Widziałam cię w kostnicy.

— Trudno, dziewczyno, jest wojna i nie ma nic darmo.

— Przestań! — krzyknęła. — Chcę ci powiedzieć...

Ale Stefan już nie słuchał. Zapytał o chorego z korytarza, który bredził po niemiecku, i potem mówił o Wacławie, że mu się ten Wacław coraz mniej podoba, że trzeba z nim ostrożnie, bo teraz nigdy nie wiadomo, kto i co... Krystyna słuchała nie rozumiejąc i była nawet szczęśliwa, gdy wbiegła Klara.

— Krysiu! — zawołała — chodź prędko! Trzeba przygotować separatkę. Doktor przywiózł chorą.

— Jaką znowu chorą? — zapytał Stefan.

Ewę wnieśli na korytarz i położyli na wózku. Kurt zasalutował i wyszedł, a Ewa, teraz już przytomna, rozejrzała się po korytarzu, zobaczyła Kowalskiego i Wacława, a potem wzrok jej padł na łóżko, na którym leżał mężczyzna przywieziony z łąki. Przymknęła oczy i otworzyła je znowu. Tak, to był on, nie mogła się mylić... Ogarnął ją strach, chciała coś powiedzieć, chciała prosić, żeby ją szybko stąd zabrali, ale poruszyła tylko ustami. Mężczyzna otworzył tymczasem oczy. Zobaczył Ewę, uniósł się nieco na łokciach, a potem opadł na poduszki.

— Przewieźcie na operacyjną — powiedział Kowalski. — Zaraz tam przyjdę.

Wózek ruszył.

6

Kloss spóźnił się o piętnaście minut. Von Rhode oczywiście czekał i oczywiście wyjaśnił Klossowi, że podstawową zaletą oficera Abwehry powinna być punktualność.

— Pan nie zdaje sobie sprawy z powagi sytuacji — powiedział.

Kloss milczał. Wiedział oczywiście, że chodzi o Krucka i wiedział także, że nie wolno o nic pytać, bo von Rhode analizuje wszystko: słowa i gesty, a jeśli zaczął podejrzewać albo jeśli nasunął mu się cień podejrzenia, długo o tym nie zapomni. Rhode chciał tymczasem wiedzieć, co Kloss robił po południu, przyjął do wiadomości, że nie wychodził z domu, a potem dodał:

— Zaskoczył mnie pan dzisiaj. Dotychczas sądziłem, że jest pan dobrze wychowany. A może ta wulgarność była trochę na pokaz?

— Czułem się niezręcznie — przyznał Kloss i ta odpowiedź wydała mu się najlepsza.

— Rozumiem — rzekł von Rhode. — Ale to jeszcze nie powód, by zachowywać się jak tępy SS-man.

Może atakować? — pomyślał Kloss. — Może zapytać, czy mnie o coś podejrzewa?

Milczał jednak. Milczenie nie dawało tamtemu żadnych szans. Rhode musiał w końcu wyjaśnić, o co chodzi. Chodziło oczywiście o to. Suchym tonem, jakby odczytując meldunek, Rhode oświadczył, że dziś pomiędzy godziną piętnastą a szesnastą bandyci zatrzymali samochód Krucka. Szef Abwehry posiadał dokładne informacje. Okazało się, że szofer samochodu przeżył i złożył zeznania. Nie był to przypadkowy napad, Rhode nie miał co do tego żadnych wątpliwości. Bandyci czekali właśnie na Krucka. Dwóch spośród nich występowało w mundurach żandarmerii, a niemieckim naukowcem zajęła się jakaś dziewczyna.

Kloss ciągle nie zadawał pytań. Czuł na sobie wzrok Rhodego; major zachowywał się tak, jakby oczekiwał uzupełnienia, lub dodatkowych informacji.

— Bandyci wpadli w zasadzkę — powiedział.

— A Kruck? — zapytał wreszcie Kloss. W jego głosie brzmiał autentyczny niepokój.

— Nie znaleziono go — stwierdził von Rhode. — Nie złapano także dziewczyny. — I dodał po chwili: — Nie przypuszczam, by zlikwidowali go wcześniej. Wiedział przecież wszystko o „X- 8” i znał termin próby. A jak pan sądzi?

— Był dla nich zbyt cenny — oświadczył Kloss.

— Próba „X-8” — stwierdził von Rhode — musi odbyć się z Kruckiem albo bez Krucka i to w wyznaczonym terminie.

— Kiedy? — zapytał Kloss i od razu zrozumiał, że to pytanie było zbyteczne.

— W wyznaczonym terminie, panie oberleutnant — powtórzył von Rhode.

— Czy przeszukano teren w okolicach leśniczówki? —Kloss chciał jak najszybciej zmienić temat.

— Przeszukano — odpowiedział major. Potem dodał: — Być może przeszukano zbyt późno. W każdym razie wiemy dużo. Mamy zeznania kierowcy samochodu Krucka, który odzyskał przytomność przed śmiercią. Widział tych partyzantów i to on poinformował nas o dziewczynie. Nasze podstawowe zadanie, Kloss, to odnaleźć Krucka. Muszę go mieć za wszelką cenę... I muszę także mieć tę dziewczynę. Być może jest ranna.

— Jakie pan ma dla mnie polecenia? — zapytał Kloss.

— Pracujemy nie od dzisiaj razem. Niech pan pomyśli, kto mógł poinformować partyzantów o terminie wyjazdu Krucka z Kielc? W Borzentowie wiedzieliśmy o tym tylko my dwaj.

— Rozumiem — powiedział Kloss. Jego głos był zupełnie spokojny. — Trzeba będzie zainteresować się ludźmi w Kielcach. Może ktoś z batalionu samochodowego. Albo z tamtejszego hotelu oficerskiego.

— To także sprawdzimy — stwierdził von Rhode. — Proszę dzwonić do mnie co parę godzin. Aha, i jeszcze jedno. O szpital może pan być spokojny. Działa tam mój agent, M—l 8. Jeśli przywiozą kogoś podejrzanego, będę wiedział.

— Dlaczego wspomniał pan o szpitalu? — Kloss z ogromnym wysiłkiem zachowywał obojętność.

— Bo taką możliwość — powiedział von Rhode — też musiał pan wziąć pod uwagę.

W szpitalu działa więc agent Abwehry. Nie, tego nie można, było przewidzieć. M—l8. Kloss powtarzał ten kryptonim idąc szybko ciemnymi ulicami w kierunku szpitala. M-18 już wie. Ewa jest już w szpitalu. Czy zdążył poinformować von Rhodego? Jeśli nie zdążył, jak ustalić, kim jest M—l8? Może to doktor Kowalski? Jeśli on, Kloss jest spalony, a Ewa... Co stanie się z Ewą? A może to jedna z sióstr? Kto jeszcze pracuje w szpitalu? Trzeba to natychmiast ustalić. Kloss rozejrzał się. Ulica była ciemna, pusta. A może von Rhode kazał go już śledzić? Idzie do szpitala, chociaż szef Abwehry właśnie szpital wyłączył z jego terenu obserwacyjnego. Co powinien zrobić? Szukać kontaktu z oddziałem Lisa? Odbić Ewę ze szpitala i uciec do lasu? Ile czasu trzeba na przygotowanie takiej akcji? I co się stało z von Kruckiem? Jest jeszcze także Kurt. Kurt wie dostatecznie dużo, by Rhode domyślił się reszty. Kloss zwolnił kroku i zapalił papierosa. Przede wszystkim musi się opanować, przede wszystkim żadnych pochopnych decyzji. Może istnieje jeszcze jakaś szansa? Gdyby von Rhode coś wiedział, rozmawiałby z nim inaczej. Nie poinformowałby go o agencie w szpitalu. M-18 nie może zapewne korzystać ze szpitalnego telefonu. Musi mieć trochę czasu na złożenie donosu, a w takim razie Kloss ma także trochę czasu. Czas decyduje teraz o wszystkim.

Doktor Kowalski rozpoczynał operację. Spieszył się. Krystyna przyniosła do operacyjnej wygotowane narzędzia, Kowalski mył ręce, a potem starannie naciągał na dłonie gumowe rękawiczki.

— W trzydziestym ósmym roku, zaraz po studiach —mówił — asystowałem docentowi Rutkowskiemu przy takim zabiegu. Nie przypuszczałem, że będę to musiał robić sam i w takich warunkach.

— Trudne? — zapytała obojętnie Krystyna.

— Tak. Naruszona tętnica.

— Kula karabinowa? — Krystyna spokojnie rozkładała narzędzia. — Ta mała nie chciałaby chyba długo leżeć w szpitalu?

Doktor skinął głową i miał już coś powiedzieć, gdy Wacław wtoczył do operacyjnej wózek, na którym leżała Ewa. Pomógł przenieść ją na stół. Myślał zapewne, że lekarz pozwoli mu zostać, najczęściej uczestniczył przy wszystkich poważniejszych zabiegach, ale tym razem się zawiódł. Kowalski polecił mu wrócić do dyżurki. Bez słowa opuścił salę; w dyżurce otworzył książkę chorych. Stefan wszedł tak cicho, że dostrzegł go dopiero wówczas, gdy tamten stanął przy biurku. Wacław zamknął książkę i wyciągnął pudełko papierosów.

— Zapalisz? — zapytał, starając się ukryć zaskoczenie.

— Jaki jesteś miły, aż przyjemnie popatrzeć. Daj. Właśnie zabrakło mi papierosów. — Otworzył książkę chorych. — Co, zanotowałeś te dwa przypadki?

— Jakie? — zapytał Wacław.

— Nie udawaj durnia. Ta dziewczyna i mężczyzna.

Wacław milczał.

— Chyba nie wszystko powinieneś notować. — Stefan mówił bardzo cicho. — A może ty zbyt lubisz notatki?

— Odczep się.

— Kto asystuje Kowalskiemu? — Stefan zaciągnął się głęboko papierosem. — Ma studenta medycyny i nie korzysta z jego usług?

— Zbyteczna złośliwość — powiedział Wacław. — Wykwalifikowane siostry radzą sobie na ogół lepiej.

— A dziewczyna wyżyje?

— Zapytaj Kowalskiego i nie przeszkadzaj mi, pracuję.

— Tak jest, panie doktorze — roześmiał się Stefan. Wyszedł z dyżurki trzaskając drzwiami.

Wacław został sam. Wrócił do książki chorych, potem wstał i podszedł do stolika, na którym mieścił się telefon. Był to duży, staroświecki aparat z rączką jak przy młynku do kawy. Wacław zdjął słuchawkę z widełek, bawił się nią przez chwilę. Nie zauważył Klossa, który cicho wszedł do dyżurki i od kilku chwil stał w drzwiach.

— Dobry wieczór — powiedział Kloss.

Wacław rzucił słuchawkę, odwrócił się i ukłonił. Kloss zapytał o doktora Kowalskiego. Wacław wyjaśnił, że właśnie operuje, i natychmiast udzielił dodatkowych informacji. To trudna operacja, szew tętniczy.

— Kim pan jest? — Kloss usiadł przy biurku i otworzył księgę chorych.

— Felczerem.

— Nazwisko?

— Wacław Stokowski. Jestem studentem medycyny. — Głos Wacława drżał nieco.

— I udziela pan chętnie informacji oficerom niemieckim. Dziękuję. — Chciał jeszcze zapytać Wacława, kogo operują, i wiedział, że jeśli felczer powie o Ewie, będzie na pewno tym, kogo szuka, ale nie zdążył, bo w drzwiach stanął doktor Kowalski. Ściągał gumowe rękawiczki.

— Pomóż przewieźć chorą do separatki — zwrócił się do Wacława. Wydawał się nie dostrzegać Klossa. Wacław zniknął, a Kloss podszedł do lekarza.

— Co z nią?

— W porządku... Proszę mi dać papierosa. Jest jeszcze zmęczona zabiegiem.

— Kiedy będzie mogła wyjść?

— Ani dziś, ani jutro.

— Kiedy ją zobaczę?

— Niedługo — powiedział Kowalski.

Może to on? Ma około trzydziestki. Na jakich zasadach mógł go zwerbować von Rhode? Strach, szantaż? Nie, raczej chyba felczer... Zachowywał się dziwacznie. Dlaczego mówił nie pytany?

— Doktorze — powiedział Kloss — chciałbym przejrzeć listę pracowników szpitala.

Kowalski patrzył na niego ze zdziwieniem.

— Jako przedstawiciel władz okupacyjnych? — W jego głosie brzmiała ironia.

— Ilu pan ma pracowników?

— To mały szpital. Dwie siostry, felczer, sanitariusz, portier, no i oczywiście — ja. Był jeszcze kierownik szpitala, Żyd... W tej chwili wszyscy są na miejscu. Za godzinę pozostanie na dyżurze siostra i sanitariusz. A oto lista. — Kowalski podał Klossowi arkusz papieru.

Nic mu, oczywiście, nie mówiły te nazwiska. Wacława Stokowskiego już widział. Sanitariusz nazywał się Stefan Welmarz. Ale agentem von Rhodego mogła być równie dobrze kobieta... któraś z sióstr.

— Proszę mi coś powiedzieć o sanitariuszu — zażądał Kloss.

— Tutejszy. — Lekarz najwidoczniej nie należał do rozmownych.

— Od kiedy pracuje?

— Od trzech miesięcy. Siedział w waszym... niemieckim więzieniu i wyszedł w nienajlepszym stanie.

— A co pan może powiedzieć o siostrach?

— Nic — odrzekł Kowalski. — Nic nie mogę powiedzieć, dopóki nie będę wiedział, w jakim

celu pan pyta.

Kloss pomyślał, że ten człowiek ma nad nim przewagę i że daje mu to poznać. Czy istnieje jakaś szansa? Oparł się o stolik z telefonem. Położył dłoń na słuchawce. Wacław Stokowski stał właśnie w tym miejscu, gdy on — Kloss wszedł do dyżurki. Czy telefonował? A może Rhode już wie? Kloss podszedł do okna i uchylił zasłonę. Za oknem panowała nieprzenikniona ciemność.

Stefan porządkował tymczasem salkę operacyjną. Był szybki i sprawny. Układał narzędzia, zebrał z podłogi bandaże i kawałki ligniny. Nie lubił tej roboty, brzydził się nią. Po wojnie nie będzie pracował w szpitalu. — O, na po wojnie ma zupełnie inne plany... Ogarnął go nagle lęk, może dlatego, że pomyślał o czasie tak odległym, i podszedł do stojącego w kącie wieszaka. Kowalski już dawno polecił wynieść ten wieszak z operacyjnej, ale w dyżurce też było mało miejsca. Stefan zanurzył dłoń w kieszeni swojego płaszcza i odskoczył natychmiast na środek pokoju, gdy otworzyły się drzwi. Weszła Krystyna.

— Skończyłaś już dyżur? — zapytał.

— Tak. — I potem dodała: — Błagam cię, nie rób tego.

— Jesteś ostatnio przewrażliwiona — powiedział Stefan. Mówił teraz poważnie, bez cwaniackiego tonu. — Będziemy chyba musieli się rozstać.

— Powiedz zwyczajnie, że masz mnie dość.

— Żartujesz. To ty... Kobieta, która gotowa jest poświęcić swego chłopca, bo...

Krystyna przerwała mu gwałtownie:

— Kłamiesz! Zawsze traktowałeś mnie jak... A ja robiłam wszystko, słyszysz, wszystko...

— Uspokój się. Zobacz lepiej, czy ten oficer jest jeszcze w dyżurce i czy gada z Kowalskim.

— Dobrze — powiedziała Krystyna.

Stefan został sam w operacyjnej. Usiadł na białym, wysokim stołku i ukrył twarz w dłoniach. Był zmęczony, a czekał go jeszcze nocny dyżur.

W szpitalu panowała cisza. O tej godzinie kończy się codzienna harówka; siostry wykonały wieczorne polecenia lekarza, mierzą jeszcze temperaturę i zaglądają do ciężej chorych. W zatłoczonych salach zgaszono światło, palą się tylko słabe żarówki na korytarzu.

Stefan znał na pamięć rytm szpitalnego życia. Będzie mógł niedługo pozwolić sobie na parę godzin snu. Za chwilę doktor Kowalski powinien zjawić się w operacyjnej i wydać ostatnie polecenia na noc. Ale doktor Kowalski nie zamierzał jeszcze opuszczać szpitala; ta noc była inna niż zwykle i wymagała obecności lekarza. Chory z trójki umierał, mężczyzna leżący na korytarzu znowu stracił przytomność, stan dziewczyny po operacji budził jeszcze niepokój. Kowalski rozpoczął więc nie przewidywany w planie zajęć obchód. Na korytarzu Wacław Stokowski siedział przy łóżku mężczyzny przywiezionego ze wsi. W dyżurce porucznik Kloss czekał na powrót lekarza i głowił się nad znalezieniem sposobu unieszkodliwienia agenta von Rhodego. Kto nim jest? Jak uniemożliwić mu kontakt z Abwehrą? Składanym nożem Kloss przeciął druty telefoniczne, jedyne, co mógł zrobić.

Nie wykluczał zresztą, że szpital jest już obstawiony, a von Rhode bawi się nim, Klossem, jak kot myszą. Jeśli na przykład kryptonim M-18 nosi doktor Kowalski... Kloss mógł tylko czekać. Siadł przy biurku i otworzył księgę chorych. W tej chwili rozległ się strzał rewolwerowy. Potem tupot nóg i krzyk. Kloss zerwał się z krzesła i wybiegł na korytarz... Myślał tylko o Ewie.

7

W swoim gabinecie von Rhode rozmawiał z ordynansem Klossa. Kurt był zdziwiony, ale nie okazywał niepokoju. Można by nawet powiedzieć, że się uśmiechał i to właśnie wyprowadzało majora z równowagi.

— Kłamiesz — rzekł von Rhode. — Możesz spokojnie mówić prawdę. O naszej rozmowie nikt się nie dowie.

— Mówię prawdę, panie majorze.

Może istotnie mówił prawdę? Von Rhode nie był już pewny, czy nie popełnił błędu wzywając tego ordynansa. Ostatecznie nie miał nic przeciwko Klossowi. Dobry, oddany oficer, na ogół bezbłędnie wywiązujący się ze wszystkich zadań. Dopiero dziś wieczorem zachowanie Klossa wzbudziło w majorze niepokój. Nie, właściwie nic określonego, nic, na czym można by oprzeć podejrzenia. Tylko ta Polka w mieszkaniu porucznika. Von Rhode wiedział, że Kloss unikał na ogół kobiet. Więc skąd Polka? Właśnie dzisiaj, w dwie, trzy godziny po napadzie na von Krucka. A może źle zna Klossa? Von Rhode ufał swojej intuicji; rzadko go zawodziła. W Borzentowie tylko oni dwaj znali termin przyjazdu Krucka. Jeśli jednak podejrzewa Klossa niesłusznie... Ten ordynans może być paplą. Nie, von Rhode jest w porządku. Miał obowiązek sprawdzić.

— Kłamiesz niezręcznie — powtórzył. — Kłamstwo wymaga inteligencji, ty jej nie posiadasz.

— Nasz Fuehrer — odpowiedział Kurt — zawsze mówił prawdę, a za granicą mu nie wierzyli.

Von Rhode roześmiał się.

— Sprytnie. Więc jak to było z tą Polką?

— Już mówiłem, panie majorze, zabawiali się.

— Przyszła sama czy leutnant ją przyprowadził?

Upłynęło parę chwil, zanim Kurt zdecydował się na odpowiedź.

— Nie wiem dokładnie, panie majorze, akurat byłem w kasynie.

— A potem?

— Oberleutnant ją odprowadził.

— Jak miała na imię?

— Nie pytałem się. — Kurt spoważniał. Czuł na sobie ciągłe uważny wzrok majora.

— Nie wezwałem cię tu po to — powiedział von Rhode — abyś udawał idiotę. Wpadłeś. Oberleutnant opowiedział mi wszystko. Obaj postanowiliśmy sprawdzić twoją lojalność wobec Niemiec... No, co powiesz teraz?

Kurt milczał. Wierzył swojemu porucznikowi, ale przecież nie był pewny... Jeśli von Rhode mówi prawdę? Nie, on, Kurt, już się nie cofnie. Przed wojną przesłuchiwano go w Bytomiu. Potem przesłuchiwano go we Wrocławiu. Gestapowcy bili i straszyli, a każdy z nich twierdził, że wie wszystko. Potem okazywało się, że nic nie wiedzieli. Kurt wówczas milczał. Będzie zapewne milczał i teraz. Patrzył na eleganckiego majora, który otworzył właśnie papierośnicę i wziął jednego papierosa. Nie poczęstował oczywiście Kurta. Kurtowi chciało się palić; czekał... Jeśli Kloss jest taki sam jak oni wszyscy, jeśli jest taki sam...

8

W salce operacyjnej na podłodze leżał trup sanitariusza Stefana Welmarza.

— Śmierć nastąpiła natychmiast — powiedział doktor Kowalski. — Strzał w okolicę serca z bardzo bliskiej odległości.

W drzwiach tłoczyli się pozostali. Kloss widział twarze Krystyny i Klary, a w głębi przerażoną, spoconą twarz Wacława Stokowskiego. Pochylił się nad zmarłym, szybko i sprawnie przejrzał jego kieszenie. Nic w nich nie było: kilkadziesiąt złotych, kenkarta i zaświadczenie o pracy w szpitalu. Kto zabił tego chłopca? Kloss sądził, że istnieje tylko jedna możliwa odpowiedź. Welmarza zabił agent von Rhodego, obawiając się z jakichś powodów zdemaskowania. Tylko M-18 mógł mieć broń. Nawet jeśli któryś z pracowników szpitala jest w konspiracji, mało prawdopodobne, by pozwolono mu nosić broń ze sobą.

Kloss znakomicie wiedział, co powinien zrobić teraz oficer Abwehry: zameldować von Rhodemu, przekazać sprawę Abwehrze i gestapo. Ale on nie mógł tego uczynić. W szpitalu była Ewa. Ewie groziło śmiertelne niebezpieczeństwo. Prowadzenie śledztwa na własną rękę dawało jedną możliwość na sto, że wykryje mordercę i jednocześnie agenta von Rhodego. Musiał jednak działać bardzo szybko; jeśli M-18 poczuje się zagrożony, ucieknie i pójdzie do Abwehry. Nie miał jednak wyboru.

— Nikomu nie wolno opuszczać szpitala — powiedział i zwrócił się do Kowalskiego: — Proszę wydać odpowiednie zarządzenia portierowi. Będę przesłuchiwał po kolei wszystkich.

Najpierw należało ustalić przebieg zdarzeń. Kloss pomyślał, że morderca miał niewiele czasu, by ukryć pistolet. Trudno jednak przypuścić, żeby trzymał nadal broń przy sobie... Chociaż... M-18 nie wie albo przynajmniej nie powinien wiedzieć o związku między Ewą a Klossem, więc nie obawia się Klossa. Przeciwnie — nie zna żadnych powodów, by nie ufać niemieckiemu oficerowi. Chyba że agentem jest doktor Kowalski i to on zastrzelił Welmarza.

Kloss polecił wszystkim wejść do operacyjnej. Miał ich teraz w komplecie: dwie siostry, felczera i lekarza. Pozostawał tylko portier, ale portiera należałoby chyba wyłączyć; był to stary człowiek, który nie opuszczał swej dyżurki.

— Chcę ustalić — powiedział Kloss — gdzie każde z was znajdowało się w momencie strzału... — Czy nie demaskował się przed M-18, prowadząc w ten sposób śledztwo? Wystarczy, żeby szpicel powtórzył von Rhodemu to pytanie.

Odpowiadali po kolei. Siostra Klara oświadczyła, że była w magazynie po koce dla trójki, siostra Krystyna przygotowywała zastrzyk dla chorej po operacji i przebywała w maleńkiej salce opatrunkowej. Doktor Kowalski był w łazience. Tylko Wacław Stokowski przyznał, że w chwili, gdy padł strzał, znajdował się na korytarzu, przy łóżku chorego, tego mężczyzny przywiezionego ze wsi. Żadne z nich nie miało świadków; Wacław twierdził, że chory się obudził i chyba będzie pamiętał, że go widział właśnie w momencie, gdy rozległ się huk wystrzału. Było to kiepskie alibi.

Klossowi Wacław wydawał się od pierwszej chwili najbardziej podejrzany; podobnie jak inni, mógł stanąć na progu operacyjnej i strzelić, ale tylko on jeden był na korytarzu i jeśli nie zabił, musiał widzieć człowieka wybiegającego z salki bezpośrednio po strzale. Ten felczer nie wydawał się zresztą człowiekiem, który umiałby milczeć.

— Będę was wzywał kolejno do dyżurki — powiedział Kloss — a teraz proszę wrócić do swoich zajęć. Doktor Kowalski zostanie tutaj.

Milczeli. Kowalski zapalił papierosa, potem podszedł do umywalki, mył ręce.

— Odniosłem wrażenie — powiedział Kloss — że ta śmierć pana nie zaskoczyła.

— Morderstwo stało się dość powszednie. Kiedy pan zawiadomi żandarmerię? – zapytał Kowalski.

— Kiedy ona opuści szpital? Lekarz wzruszył ramionami.

— Nie wiem, musi tu pozostać parę dni.

Kloss obserwował go uważnie. Nie umiał rozgryźć tego człowieka. Chwilami mu ufał, chwilami wydawał mu się szczególnie podejrzany.

— Panu chyba zależy na wykryciu mordercy Welmarza? Lekarz odpowiedział nie od razu.

— Trzeba stąd zabrać ciało — mruknął. — A jeśli chodzi o sprawcę... Nie zastanawiałem się, panie poruczniku...

Pozwolił mu odwiedzić Ewę. Czy agent von Rhodego, jeśli nie jest nim oczywiście Kowalski, bo on wie wszystko, dostrzegł zainteresowanie Klossa tą dziewczyną? Jak tłumaczy sobie obecność oficera niemieckiego i jego zachowanie? Zastrzelił Welmarza, bo bał się zdemaskowania. A może zastrzelił dlatego, że właśnie obecność Klossa gwarantowała mu bezpieczeństwo? Gdyby chciał, mógłby oczywiście uciec... Zarządzenia, wydane przez Kowalskiego, stanowiły bardzo mizerną przeszkodę. Kloss sam się o tym przekonał odwiedzając portiernię. Starszy człowiek, siedzący w maleńkim pomieszczeniu przy lampie naftowej, oświadczył od razu, że on oczywiście nikogo nie wypuści, bo pan doktor tak kazał, ale murek szpitalny nie jest tak wysoki, żeby go nie można było przeskoczyć. Patrzył przy tym na Klossa z taką pogardą i nienawiścią, że gdyby porucznik był naprawdę oficerem niemieckim....

Co mógł więc zrobić? Trzymać ich wszystkich w zasięgu broni? Nonsens. Sytuacja była niezwykle trudna, a rozmowa z Ewą ujawniła istnienie jeszcze jednej, zupełnie nieprzewidzianej komplikacji. Dziewczyna leżała w separatce, z ręką na temblaku, oparta o wysoko podniesioną poduszkę. Gdy Kloss zamknął drzwi za sobą i pochylił się nad nią, powiedziała od razu:

— Widziałeś tego na korytarzu?

— On leży w głębi — rzekł Kloss — nie zwróciłem na niego uwagi, nie podchodziłem zresztą do niego.

— To on!

— Kto? — zapytał Kloss.

— On — powtórzyła Ewa. — Ten Niemiec z samochodu. Inżynier Kruck.

Gdy przycisnęli ich do ziemi — opowiadała szybko — ona z Kruckiem mieli wycofać się do leśniczówki. Nie zdążyli. Spod lasu wyskoczyło paru SS-manów. Jeden z nich rzucił granat. Wybuchł tak blisko, że myślała, że Kruck nie żyje. Potem Lis zlikwidował SS-manów celną serią, a ona dopadła lasu. A okazało się, że Kruck przeżył. Znalazł go ten chłop i przywiózł tutaj.

— Co się stało z dokumentami Krucka? — zapytał Kloss.

— Nie wiem — powiedziała. — Ten Niemiec mnie poznał.

Kloss poczuł, jak bardzo jest zmęczony. Przez chwilę wydawało mu się, że z tej sytuacji nie znajdzie już wyjścia. Wszystko, dosłownie wszystko sprzysięgło się przeciwko nim…

9

Von Kruck odzyskał znowu przytomność. Zobaczył nad sobą lekarza, wiedział na pewno, że to jest lekarz, młody mężczyzna, którego już pamiętał, a właściwie zdawało mu się, że pamięta. Mówił z trudem, każdy ruch sprawiał mu ból. Chciał się podnieść i natychmiast opadł bezwładnie na poduszkę.

— Nazywam się Johann Kruck — szeptał. — Proszę zawiadomić władze niemieckie...

Kowalski słuchał uważnie. Zbadał puls chorego, potem położył mu dłoń na czole.

— Proszę zawiadomić władze niemieckie — powtórzył Kruck. — Czy pan rozumie, co mówię?

— Rozumiem — odpowiedział Kowalski. — Jutro zawiadomię. — Znał niemiecki, ale rzadko posługiwał się tym językiem.

— Zawiadomić trzeba szybko — mówi Kruck. — Jeśli pan tego nie zrobi... To obowiązek. Ta dziewczyna... —dodał.

— Jaka dziewczyna? — zapytał Kowalski.

— Pan jest lekarzem — szeptał Kruck. — W tym mieście są Niemcy. Prawda? Niemcy?

— Tak — powiedział Kowalski.

Kruck odetchnął z ulgą.

— Wieziono ją korytarzem. Była ranna...

Kowalski milczał.

— Była ranna — powtórzył Kruck. — Ja wiem. — Zamknął oczy, ale Kowalski wiedział, że nie śpi. Na korytarzu trwała cisza. Potem pod piątką znowu rozkaszlał się chory, a z operacyjnej dobiegły przyciszone głosy rozmowy. Kowalski wstał ł wyszedł na dziedziniec. Było ciemno i pusto. Tylko z dyżurki przez niedokładnie zamknięte okno przebijało wąskie pasmo światła. Kowalski stanął w bramie. Ulicą przechodził patrol żandarmerii. Co dzień o tej godzinie tędy przechodzili. Kowalski odwrócił się i zobaczył w drzwiach szpitala sylwetkę kobiecą. Krystyna? Klara? Klara — pomyślał. — Krystyna jest niższa. Siostra stała chwilę na progu; dostrzegła go może w bramie? Gdy portier wytoczył się ze swej dyżurki, już jej nie było. Kowalski nie mylił się. To była Klara. Wróciła na korytarz, przystanęła przed drzwiami dyżurki, w której Kloss rozpoczął już zapewne przesłuchania, i po chwili weszła do operacyjnej. Ciała Welmarza już tu nie było, wynieśli je do kostnicy.

Przy oknie stał Wacław. Odwrócił się gwałtownie, gdy zamykała drzwi za sobą.

— To ty — powiedział z ulgą. I potem dodał: — On mnie pewno zaraz wezwie.

Bał się. Klara popatrzyła na niego z litością, podeszła bliżej.

— Uspokój się — powiedziała.

— Słuchaj — szeptał — czy ten Niemiec naprawdę chce prowadzić śledztwo? Dlaczego robi to sam? On przecież nie jest z gestapo ani z żandarmerii?

— Sądzisz, że ich interesuje śmierć Polaka? Mogą nas wszystkich rozstrzelać... albo kogokolwiek uznać winnym.

— Jednak zaczął przesłuchania — powiedział Wacław.

— Bawi go to. — Klara usiadła na małym stołku i patrzyła w górę na twarz Wacława. – Byłeś na korytarzu — szeptała. — Wiesz, kto zastrzelił Stefana?

Chwilę trwało milczenie.

— Nie wiem — powiedział wreszcie.

— Wydawało mi się, że niezbyt go lubiłeś.

Nie zaprzeczył. Patrzył na nią jak zwierzę złapane w potrzask.

— Nie bój się — szepnęła — ja też go niezbyt lubiłam.

Milczeli. Wacław pochylił się nad nią, wyciągnął ręce, jakby chciał ją objąć.

— Zostaw — powiedziała Klara.

— Klaro, ty wiesz przecież, że już dawno...

— Nie chcę o niczym słyszeć...

— Nie wiadomo, co będzie z nami jutro — szeptał Wacław. — Może została nam tylko ta jedna noc.

— Nie boję się o siebie — powiedziała Klara. Wacław odszedł do okna.

— Wiem, o kogo się boisz. Boisz się o niego, o Kowalskiego.

— Tak — potwierdziła.

Odwrócił się gwałtownie.

— Ten doktorek... — zaszeptał. — Dla tego doktorka mogłabyś nawet zabić...

W drzwiach stała siostra Krystyna.

—Wacław, wzywa cię ten niemiecki oficer — powiedziała. — Bądź ostrożny.

10

Krucka należało zlikwidować, nie istniało inne W wyjście. Czy agent von Rhodego wie już, kogo przywieziono do szpitala? Zastanawiające było jednak, że M-18 nie podjął dotąd żadnych prób zawiadomienia von Rhodego. A nie podjął na pewno, bo gdyby von Rhode wiedział cokolwiek o Krucku i Ewie, zjawiłby się natychmiast w szpitalu. M-18, kimkolwiek był, zachowywał się dziwnie bezczynnie.

A może Welmarz był szpiclem Rhodego? Kloss postawił sobie to pytanie i po zastanowieniu odpowiedział negatywnie. Nikt z podziemia nie likwidował bez wyroku; trzeba było zresztą szaleńca, żeby wykończyć agenta niemieckiego niemal w obecności niemieckiego oficera. A gdyby właśnie szaleniec? Niemożliwe. Wszyscy zachowywali się normalnie, nawet zbyt spokojnie i obojętnie, jakby śmierć Welmarza nikogo z nich nie dotknęła. Czy naprawdę nikogo?

Jakie stosunki łączyły na przykład zabitego z Wacławem Stokowskim? Razem pracowali, musieli o sobie sporo wiedzieć... Ten Wacław wydaje się jednak podejrzany. Kloss spojrzał na jego ręce, drżały, i felczer ukrył je natychmiast w kieszeniach. Odpowiadał na pytania powoli, Kloss oczywiście rozumiał, że jeśli ten młody człowiek jest uczciwy, nie powie nic istotnego oficerowi niemieckiemu. Nie wierzył natomiast, by M-18 umiał w rozmowie w cztery oczy ukryć swą współpracę z Niemcami. Tylko jeden człowiek nie powiedziałby Klossowi, że jest agentem von Rhodego; tym człowiekiem był doktor Kowalski.

— W momencie strzału — powtarzał po raz drugi Kloss — był pan na korytarzu?

— Tak.

— Co pan robił, gdy padł strzał?

— Siedziałem przy chorym.

— Musiał pan się odwrócić, to przecież instynktowne, i zobaczyć, kto wybiega z operacyjnej...

— Nie odwróciłem się — powiedział Wacław.

Kloss wybuchnął śmiechem.

— I pan sądzi, że ktokolwiek w to uwierzy? Myśli pan, że z Niemców można robić idiotów? Istnieją tylko dwie możliwości — Kloss nie spuszczał wzroku z twarzy Wacława — albo pan zabił, albo wie pan, kto zabił.

Wacław milczał.

Wie, musi wiedzieć — pomyślał Kloss. — Kogo osłania? Jeśli kogokolwiek osłania przed oficerem niemieckim, jest uczciwym chłopem. Nie może przypuszczać, że broni niemieckiego szpicla.

— Wstać! — krzyknął.

Wacław podniósł się z trudem. Kloss obszukał mu kieszenie, nie znalazł nic oprócz Kennkarty.

— Pan zabił — powiedział.

— Nie! — krzyknął Wacław.

— Proszę siadać. Proszę mi teraz powiedzieć, kto pierwszy pojawił się na korytarzu po strzale?

— Wszyscy jednocześnie — szepnął Wacław.

— Ktoś był jednak pierwszy? Niech pan sobie dobrze przypomni.

— Chyba doktor Kowalski — szepnął.

— A potem?

— Siostra Klara i pan niemal jednocześnie.

— Więc ostatnia była siostra Krystyna, tak?

— Tak — powiedział Wacław.

To już było coś. Ten chłopak zaczął wreszcie mówić. Kloss chciał teraz wiedzieć, jakie stosunki łączyły Stefana z Klarą i Krystyną. Uchwycił szczególne drżenie głosu, gdy Stokowski mówił o Klarze. Potem student medycyny powiedział, że Krystyna była kochanką Stefana. Żyli ze sobą — tak powiedział.

Informuje jednak oficerów niemieckich — myślał Kloss. Poczęstował go papierosem i zdobył się nawet na uśmiech.

— To wszystko — oświadczył. — Przesłucha pana jeszcze major von Rhode. — I dodał: M-18.

Kryptonim M-18 nie uczynił na Wacławie żadnego wrażenia. Wstał i zapytał:

— Mogę już iść?

Następną była Krystyna. Kloss znał ten typ kobiet: potulnych i przywiązanych na ogół przez całe życie do jednego mężczyzny. Krystyna miała zniszczone dłonie, włosy gładko uczesane, ani śladu makijażu na twarzy.

Ta kobieta — pomyślał Kloss — nie miała chyba dużych szans na utrzymanie przy sobie Welmarza.

— Byłam jego kochanką — powiedziała wprost i Kloss poczuł się nagle bardzo źle w swojej roli. Żal mu było tej dziewczyny. A przecież ona także może być agentem niemieckim. Zadawał pytania, wsłuchując się bardziej w tonację głosu Krystyny niż rozważając odpowiedzi. Dziewczyna mówiła zresztą niewiele i niechętnie. Tak, znała. Welmarza dwa lata, siedział w więzieniu. Za co? Niech pan oficer zapyta o to u siebie. Ona nic nie wie, a to, co wie, nie ma żadnego znaczenia dla władzy. Potem wyprostowała się i oświadczyła nagle:

— Proszę zostawić mnie w spokoju.

Kloss musiał ostro zareagować. Musiał reagować przynajmniej po to, żeby nie wzbudzić podejrzeń.

— Mówi pani z oficerem niemieckim! — krzyknął.

— Ja się nie boję — powiedziała Krystyna — mnie i tak wszystko jedno. Wiem, jak przesłuchujecie. Możecie mnie przesłuchiwać.

Było to dość nieoczekiwane. Nie spodziewał się, żeby ta potulna kobiecina mogła się zdobyć na taką stanowczość. Powiedział: „major von Rhode i M-18”, nie dziwiąc się już, gdy nie zareagowała. Nie, ona chyba nie była agentem niemieckim.

Jaką zresztą mógł mieć pewność? Błądził ciągle w ciemnościach, tracił czas, a każda minuta była na wagę złota; nawet jeśli mu się uda, będzie musiał znaleźć jakieś prawdopodobne wyjaśnienie dla Rhodego. Co wie Rhode? Czy już coś wie? — to nękało go najbardziej.

Przesłuchanie siostry Klary nie wniosło również nic nowego. Klara powtarzała, że gdy padł strzał, znajdowała się w magazynie. Kloss zastosował inną metodę.

— Kogo pani zobaczyła wychodząc z magazynu na korytarz? — zapytał.

— Wszystkich — powiedziała natychmiast.

— Siostrę Krystynę także?

— Tak.

Kłamała. Stokowski twierdził, że Krystyna zjawiła się na korytarzu ostatnia. Klara nie mogła więc jej zobaczyć.

— Pani kłamie — powiedział.

Milczała.

— Myślałem, że pomoże mi pani w wykryciu mordercy. Na twarzy dziewczyny pojawił się uśmiech.

— Mordercy — szepnęła — są na wolności.

Kloss poczuł, że ciepła fala przepływa mu do serca. Trzeba mieć nie lada odwagę, żeby powiedzieć coś takiego niemieckiemu oficerowi. Ta dziewczyna jest jednak zbyt nieostrożna.

— To pani zabiła Welmarza — wrzasnął.

— Nie, nie zabiłam — powiedziała spokojnie.

— To się jeszcze okaże. Co pani wie o stosunkach łączących Welmarza i siostrę Krystynę?

— Nic.

— Była jego kochanką?

— Nie wiem.

— A Stokowski? Przyjaźnili się z Welmarzem?

— Możliwe — powiedziała Klara.

Stanowczo obrał złą metodę. Po raz pierwszy w ciągu tej nocy zrozumiał, że grając rolę niemieckiego oficera, nic z tych ludzi nie wyciśnie. Będą milczeli albo kłamali. Tylko jeden, tylko M-18 zachowywałby się inaczej to nim jest? Może jednak Stokowski? Może... Bał się pomyśleć, ale to chyba wydawało się najprawdopodobniejsze: doktor Kowalski. Zaryzykował:

— Jeśli nie pani — powiedział — pozostaje mi jako jedyny podejrzany o morderstwo doktor Kowalski. Dopiero teraz dostrzegł w jej oczach strach.

— Nie! — krzyknęła. — Nie! — i dodała: — Jeśli pan tak sądzi, proszę mnie aresztować.

Nie mógł się nawet uśmiechnąć.

Kocha tego lekarza — pomyślał.

Wymienił nazwisko von Rhodego i kryptonim M-18, nie dziwiąc się, gdy powiedziała po prostu: — Nie rozumiem.

Była raczej zaskoczona, że pozwolił jej odejść, a on, patrząc z przerażeniem na zegarek, próbował teraz uporządkować fakty i stworzyć jakąś koncepcję, przynajmniej jakąś próbę wyjaśnienia, ale czuł, że jest równie daleki od rozwiązania, jak przed dwiema godzinami. Portier, ostatni pracownik szpitala, nie zareagował oczywiście również na kryptonim M-18. Znał Welmarza, uważał go za fajnego chłopca, ale nie powiedział nawet o stosunkach łączących zamordowanego z Krystyną. Tylko Stokowski poinformował o tym niemieckiego oficera. Więc albo Stokowski, albo lekarz — doktor Kowalski. Czy istnieje inna możliwość? Kloss narysował na kartce plan szpitala, zanotował kolejność pojawiania się pracowników na korytarzu. Jedno wydawało mu się dość pewne: Krystyna nie była ostatnia. Krystynę zobaczył już na korytarzu, gdy sam wybiegł z dyżurki. Dlaczego więc Stokowski kłamał? Kloss pomyślał nagle o pewnej możliwości, którą jeszcze niedawno stanowczo odrzucił. Ale jeśli tak, nie powinien znaleźć mordercy... Powinien mordercę osłonić.

Wezwał jeszcze raz Krystynę. Zachowywała się równie spokojnie jak poprzednio.

— Chcę pani zadać tylko jedno pytanie — powiedział. — Kogo zobaczyła pani na korytarzu wychodząc z salki opatrunkowej, gdy padł strzał?

Sporą chwilę trwało milczenie.

— Nikogo — powiedziała wreszcie Krystyna.

— A Stokowskiego?

— Nie pamiętam.

— Stokowski twierdzi, że był cały czas na korytarzu.

— Jeśli tak twierdzi, to był — powiedziała Krystyna.

Chciał krzyknąć: Pani kłamie, proszę mówić prawdę, ale milczał. Kazał jej odejść. Opuściła dyżurkę nie odwracając się, widział tylko jej lekko zgarbione plecy.

Pozostawał więc doktor Kowalski. Pozostawał także leżący na korytarzu Niemiec, von Kruck. Przecież von Kruck posiada informacje, na które czeka centrala... Kilku ludzi straciło już życie, by je zdobyć. I to zadanie nie zostanie wykonane; Kruck musi umrzeć, a on, Kloss, nie zdąży zapewne dowiedzieć się od niego czegokolwiek przedtem. Nawet ustalić daty eksperymentu.

W drzwiach dyżurki stanął doktor Kowalski. Czekała go teraz rozmowa najtrudniejsza.

— Przesłuchał pan wszystkich? — Lekarz usiadł na krześle i wyciągnął nogi przed siebie.

Wydawał się zmęczony.

— Tak — powiedział Kloss.

— Zapewne teraz moja kolej? — W głosie Kowalskiego trudno było nie usłyszeć ironii. – Nie bardzo pojmuję, po co pan prowadził to śledztwo.

— Było bardzo potrzebne. — Kloss umilkł i przyglądał się chwilę twarzy lekarza. Nic z niej nie mógł wyczytać.

— Wyobraźmy sobie — powiedział — że chodziło o coś innego niż znalezienie mordercy.

— Tak przypuszczałem. — Lekarz wstał i podszedł do aparatu telefonicznego. Bawił się drutem, który Kloss przeciął. — Bał się pan, że w szpitalu jest ktoś, kto może wezwać... Niemców.

Czy to prowokacja? Ale przecież ten Kowalski i tak wie dostatecznie dużo.

— Dziewczyna operowana dzisiaj — mówił powoli Kloss — brała udział w walce. Została rozpoznana.

Kowalski nie wydawał się zaskoczony.

— Wiem — oświadczył. — Wiem nawet, że raniono ją niedaleko leśniczówki...

— Tym lepiej. — Kloss mówił teraz ostrzej. — Wie pan od niego, tak?

— Tak.

— Gdzie on leży?

— Kazałem go przenieść do opatrunkowej. — I po chwili:

— Co pan zamierza?

Teraz należało odkryć karty; nie było innego wyjścia.

— Nie mamy wyboru — powiedział Kloss. — Obaj nie mamy wyboru. Jutro albo jeszcze dzisiaj może się tu zjawić gestapo. Rozumie pan, co oznaczają zeznania tego Niemca?

— Kim pan jest?

— To nieważne... Doktorze, pragnę, żeby pan zrozumiał, chcę panu wierzyć. Wiem, że to trudna sprawa, ale tego Niemca, Krucka, musimy zlikwidować.

Kowalski patrzył na Klossa, jakby nie rozumiejąc.

— Dlaczego pan milczy? — Kloss podniósł głos: — Widzi pan inne wyjście?

— Jestem tylko lekarzem — powiedział Kowalski. — Nie uczono mnie zabijania pacjentów.

— A ja jestem jednym z wielu, którzy muszą zabijać... — Kloss z trudem panował nad sobą.

— Chodzi o twórcę śmiercionośnej broni, o człowieka, który nie zawaha się jutro oddać pana w ręce gestapo.

— Jest pod moją opieką — szepnął Kowalski. —Ja nic nie wiem... Nie wiem nawet, czy mogę

panu ufać.

— Wie pan dostatecznie dużo.

Kowalski podszedł do Klossa. Stali teraz naprzeciwko siebie obaj bardzo czujni i napięci.

— Nie mogę tego zrobić — powiedział lekarz. – Musi pan znaleźć inne wyjście.

— Jakie? Pan jest naiwny albo...

— Albo co?

— Nie mogę wykluczyć, że jest pan agentem Abwehry, kryptonim M-18.

Teraz wszystkie karty zostały rzucone. Jak zareaguje Kowalski? Lekarz roześmiał się.

— W szpitalu działa agent niemiecki.

— I pan sądzi, że to mógłbym być ja? — zapytał lekarz.

11

Major von Rhode nie próżnował. Dwukrotnie już rozmawiał z Berlinem obiecując, że w ciągu paru godzin odnajdzie Krucka. Wiedział, że stawką w tej sprawie jest jego kariera. Kazał obstawić miasto. Agenci Abwehry i gestapo przeszukiwali sąsiednie wsie. Specjalne oddziały SS rozpocząć miały nad ranem przetrząsanie okolicznych lasów. Rhode dwoił się i troił, ale z każdą godziną tracił nadzieję. Wiedział, że w tej rozgrywce czas decyduje o wszystkim. Na polu walki nie znaleziono Krucka, Kruck musiał być jeszcze gdzieś w pobliżu. Wyniki akcji były jednak mizerne. Dopiero późnym wieczorem patrol żandarmerii zatrzymał na drodze z Borzentowa do leśniczówki chłopa jadącego pustą furą wymoszczoną sianem. Na sianie odkryto plamy krwi. Rhode postanowił sam przesłuchać tego wieśniaka. Był to starszy mężczyzna., bardzo przestraszony; powtarzał w kółko to samo, że jak co tydzień przyjeżdżał do miasta, że był w miejscowej knajpie, że jak zobaczył panów żandarmów, zląkł się i zaczął uciekać. Ale on nic nie wie, on nic złego nie zrobił, panowie mogą spytać miejscowego posterunkowego, że był zawsze w porządku i na czas oddawał kontyngenty.

— Nie udawaj durnia! — ryczał SS-man, któremu von Rhode zezwolił na zastosowanie metod zmuszających — to był najlepszy specjalista miejscowej SD — do mówienia. On sam nie lubił tych metod i nie uczestniczył w takich przesłuchaniach, korzystał tylko z rezultatów.

Czekał cierpliwie, po godzinie kazał wezwał specjalistę z SD.

— Powiedział? — zapytał.

— Niewiele. Potem już tylko bredził. Oświadczył, że znalazł kogoś na drodze, tak przynajmniej wynikało z tych bredzeń, i zawiózł do szpitala.

— Kogo?

— Nie wiem — powiedział specjalista z SD. — Nawet ten szpital to mój domysł, bo to były raczej zbitki słów i sylab. Pan wie, jak oni mówią.

— Pytajcie go dalej.

Specjalista z SD uśmiechnął się:

— Pan major wybaczy — powiedział. — Pan major chyba rozumie, że już nigdy o nic go nie zapytamy.

Rhode chciał wyjaśnić temu młodziakowi w czarnym mundurze, co myśli o jego metodach, ale spojrzał na twarz człowieka z SD i zrezygnował.

— Sam osobiście sprawdzę w szpitalu — powiedział tylko. — Sam osobiście sprawdzę.

12

Co robić teraz? Trzeba przynajmniej dwóch dni czasu, żeby nawiązać kontakt z lasem i wywieźć Ewę ze szpitala. A Kruck? Czy powinien zastrzelić Krucka, zastrzelić leżącego w łóżku chorego człowieka? Może istnieje jakaś szansa odtransportowania go również do lasu? Tak, taka szansa mogłaby istnieć, gdyby wiedział na pewno, kto jest agentem Rhodego. Ale on się ciągle tylko domyśla. Ani cienia dowodu, nic poza własną wersją wydarzeń. Czy można wierzyć Kowalskiemu? Znowu to samo pytanie. Musi wierzyć, bo w przeciwnym wypadku nie ma właściwie żadnej szansy. Wszyscy pozostali kłamią, każdego można chwycić na kłamstwie i nie wolno wyciągać z tego żadnych wniosków. Krystyna twierdziła, że bezpośrednio przed strzałem przygotowywała zastrzyk dla Ewy. Ale okazało się, że Ewa otrzymała zastrzyk znacznie wcześniej, więc i w tej sprawie Krystyna nie chciała mówić prawdy, i może właśnie dlatego...

Kloss krążył po dyżurce i nie mógł ciągle podjąć żadnej decyzji. Brakowało mu jeszcze jednego ogniwa, musiał wiedzieć, czy M-18 zdołał zawiadomić Rhodego...

Wtedy właśnie w dyżurce szpitala pojawił się jego ordynans, Kurt. Stał na baczność na progu, z taką samą obojętną gębą jak zwykle, gdy pojawiał się w jego pokoju.

— Melduję posłusznie panie oberleutnant, że byłem przesłuchiwany przez majora von Rhode.

Kloss podszedł do niego i długo, w milczeniu przyglądał się temu chłopcu, którego znał od roku, wybawiwszy go przedtem z nielichych tarapatów.

— Chodziło o dziewczynę — powiedział Kurt.

— Co powiedziałeś?

— Dlaczego pan oberleutnant pyta? To, co trzeba, panie oberleutnant... A potem przyprowadzili do sztabu jakiegoś chłopa, którego złapali z furmanką. Sam go widziałem.

— Dziękuję, Kurt. Możesz iść, Kurt.

— Nie przydam się?

— Nie — powiedział Kloss. — Tu się już nie przydasz.

Usiłował rozważać sytuację chłodno i trzeźwo. Co mógł zeznać chłop, który znalazł Krucka pod lasem? Tylko tyle, że przywiózł jakiegoś mężczyznę z pola walki. A może na furmance pozostał jakiś ślad? To także trzeba wziąć pod uwagę. Rhode może podejrzewać, że to właśnie Kruck jest w szpitalu. Czekał na meldunek od M-18, a nie otrzymawszy go, powinien zjawić się wkrótce tutaj. Jak on, Kloss, uzasadni swoją obecność w szpitalu? Rhode każe przeszukać salę, znajdą Ewę, znajdą Krucka, reszta jest oczywista... Bronić się w szpitalu? Nonsens!

Kloss pomyślał, że to chyba koniec... Parę lat trudnej roboty... Oczywiście żywego go nie wezmą. Wsadził rękę do kieszeni, ampułka leżała na swoim miejscu. Zapasową miał w portfelu... Dać ją Ewie? Powinien dać ją Ewie, bo dziewczyna nie ma już żadnej szansy. Kloss nie należał do ludzi, którzy łatwo rezygnują. Jeśli istnieje jakakolwiek szansa, jedna na sto, na tysiąc nawet, musi ją sprawdzić... Powiedzmy, że ma jeszcze dziesięć minut czasu... Dziesięć minut to bardzo dużo. Kowalski nie chciał zlikwidować Krucka, ale nie pozostaje nic innego jak zaufać temu lekarzowi... Ostatecznie M-18 jest jeden, reszta pracowników szpitala to porządni ludzie. Klossowi nie wolno się demaskować, ale czasami istnieje tylko jedno wyjście: gra w otwarte karty...

Kowalski był u Ewy. Siedział obok niej na łóżku i zmieniał opatrunek. Ewa uśmiechnęła się blado na widok Klossa.

— Za chwilę będą tu Niemcy — powiedział Kloss siadając obok lekarza. Wyjął z wewnętrznej kieszeni munduru portfel i podał Ewie maleńką ampułkę. — Połkniesz to w ostatniej chwili. Pamiętaj... w ostatniej chwili...

Kowalski patrzył na nich szeroko otwartymi oczyma.

— W stosunku do siebie nie mamy takich skrupułów —powiedział Kloss. — Pański pacjent, Kruck, przeżyje...

Na twarzy lekarza malowała się niepewność. Wstał, potem wyprostował się jak żołnierz.

—Jestem do pana dyspozycji — powiedział. — Może mi pan wierzyć.

— Obawiam się, że to już za późno — oświadczył Kloss.

— Nic nie wiedziałem! — wybuchnął nagle Kowalski. — Ostatecznie nic pan nie powiedział. Do ostatniej chwili nie byłem pewien, czy to nie jest prowokacja.

— Teraz to już nie ma znaczenia. Jeśli zginiemy, a panu uda się przeżyć, opowie pan po wojnie o spotkaniu z porucznikiem Klossem i Ewą Wodnicką, tak brzmi jej prawdziwe nazwisko. To wszystko.

— Nic już nie możemy zrobić?

Kloss czekał na to pytanie. Wiedział, jak trudno czasem skłonić ludzi do podjęcia najwyższego ryzyka. Jeśli nie mylił się w ocenie Kowalskiego, mógł już na niego liczyć.

— Możemy próbować — powiedział powoli. Spojrzał na zegarek. — Do kogo ze swoich pracowników ma pan najwięcej zaufania?

— Do Klary — rzekł bez wahania Kowalski. I potem dodał: — Ona jest w konspiracji. — Znowu wybuchnął: — Powinien pan mi zaufać od pierwszej chwili...

— Nie mogłem. Czy sądzi pan, że któreś z nich, Stokowski albo Krystyna, pracuje dla Niemców?

— Stanowczo nie. Stokowski pochodzi z Warszawy, jego rodzice zostali aresztowani, a on zmienił nazwisko. To tchórz, ale uczciwy chłopak. Bał się Welmarza, bo Welmarz coś o nim wiedział.

— Kto, pana zdaniem, zabił Welmarza?

— Nie wiem — Kowalski wzruszył ramionami. — Czy to teraz ważne?

— Najważniejsze. — Kloss spacerował dużymi krokami po pokoju. — Jeśli pan tego nie zrobił, istnieje tylko jedna możliwość. A ta możliwość jest dla nas pomyślna...

— Kto?

— Wolałbym tego nie mówić. Wolałbym nigdy nie powiedzieć. — Kloss usiadł znowu obok Ewy i głaskał jej dłonie. — Mam zupełnie szaleńczy pomysł, doktorze... Wariacki pomysł... Istnieje niewielka szansa powodzenia, ale jeśli Rhode da się przekonać... Czy stać pana na ryzyko?

— Stać mnie na ryzyko — w głosie Kowalskiego brzmiała stanowczość.

— Oceniam realistycznie możliwości. Rhode jest niebezpiecznym przeciwnikiem. To inteligentny oficer, nie da się łatwo wyprowadzić w pole... Ogromną rolę gra także przypadek. — Kloss wyjaśniał, a oni słuchali z ogromnym napięciem. — Mamy sporo roboty — mówił — a bardzo niewiele czasu. Musi pan wykorzystać także Stokowskiego...

— A Krystynę?

— Nie, Krystyny proszę nie wtajemniczać. I proszę pamiętać: jeśli się nie uda, będę strzelał. Będę się bronił... Wtedy dla was istnieje tylko jedna możliwość: ucieczka. Oczywiście, jeśli zdążycie uciec, jeśli Rhode nie obstawi przedtem szpitala...

— Ma pan jeszcze do mnie pretensje o Krucka? — zapytał nagle Kowalski.

— Nie, nie mam pretensji — powiedział Kloss. — Jesteśmy z innej gliny, być może miał pan rację. Teraz proszę zawołać Klarę.

Młoda dziewczyna była rzetelnie zdziwiona, gdy zobaczyła ich we trójkę w separatce

Ewy: Kowalskiego spacerującego po pokoju i Klossa głaszczącego czule ręce dziewczyny.

— Klaro — powiedział doktor Kowalski — musisz nam pomóc.

Nie rozumiała.

— Musisz m i pomóc — powtórzył. Kloss wstał.

— Panno Klaro — oświadczył: — Jestem oficerem polskiego wywiadu. Będzie pani musiała zagrać rolę mojej kochanki i będzie pani musiała tę rolę zagrać dobrze...

13

Przestawiali łóżka i wynosili chorych. Robili to szybko i sprawnie, a Klara co chwila wybiegała na dziedziniec i wpatrywała się w ciemność. Gdy krzyknęła: jadą! — byli właściwie już gotowi. Przy stole w dyżurce siedział Kloss, bawiąc się pistoletem, przed nim stał doktor Kowalski, Klara siedziała na małym krzesełku pod oknem. Warkot motorów świdrował im w uszach, potem umilkł nagle. W korytarzu rozległy się ciężkie kroki, na progu stał major von Rhode. Jednym spojrzeniem ogarnął dyżurkę. Na widok Klossa coś niby uśmiech, niby skrzywienie pojawiło się na jego twarzy.

— Panie majorze — wstał Kloss — melduje się oberleutnant Kloss...

— Ach tak... — Rhode przesunął kaburę na brzuch. — Był pan szybszy, co?

— Dziękuję za pochwałę... — powiedział Kloss.

— Pochwałę! Wszyscy precz — powiedział cicho. — Czekać w korytarzu.

Zostali sami: Rhode i Kloss.

— Nooo, Kloss — von Rhode patrzył na pistolet swego oficera — proszę schować broń.

—Tak jest, panie majorze — Kloss był uosobieniem dyscypliny. — Pan pozwoli zameldować, panie majorze...

— Proszę odpowiadać na pytania! Skąd pan się wziął w szpitalu?

Kloss zesztywniał. W jego głosie pojawiły się ostre tony.

— Pan jest moim zwierzchnikiem, majorze... ale nikomu nie pozwolę... — Wiedział, że najlepiej działa krzyk. Ci ludzie przywykli do krzyku.

— Powiedziałem panu, że szpital należy do mnie... — von Rhode odpiął kaburę. – Pan rozumie, Kloss, co to znaczy?

— Pan mi nie pozwala mówić, panie majorze.

— Proszę. Tylko szybko...

— Dzisiaj po południu — teraz Kloss starał się być spokojny i rzeczowy — zastał mnie pan z dziewczyną. Ta dziewczyna pracuje tutaj, w tym szpitalu...

— Ach tak...

Czy Rhode uwierzy? Czy istnieje szansa, żeby uwierzył?

— Po rozmowie z panem — ciągnął Kloss — wróciłem do domu. Czekała na mnie Klara, to znaczy właśnie moja dziewczyna. Zameldowała, że w szpitalu popełniono morderstwo...

— Co?

— Tak, morderstwo! Przybiegłem oczywiście tutaj. Chciałem panu zameldować telefonicznie, ale ktoś przeciął druty — Kloss wskazał telefon. — Uznałem, że lepiej będzie, jeśli pozostanę w szpitalu...

Rhode milczał. Kloss czuł na sobie jego wzrok, był to wzrok czujny i uważny. Kloss rozumiał, że nie wolno mu popełnić najdrobniejszego błędu,

— Kogo zamordowano? — zapytał.

— Pańskiego agenta — powiedział Kloss.

Twarz Rhodego spurpurowiała.

— Welmarza? Skąd pan wie, że był moim agentem?

— Bo agent zameldowałby się u mnie, gdy przybyłem do szpitala. Ponieważ nikt się nie zameldował...

— Kto go zabił?

— Przesłuchuję pracowników.

— Ach, przesłuchuje pan... Już ja się tym zajmę... —Otworzył drzwi na korytarz. — Lekarz! — zawołał.

Kowalski wszedł do dyżurki.

— Dzisiaj wieczorem — mówił powoli Rhode — przywieziono do szpitala człowieka ze wsi. Przywieziono?

— Tak — powiedział spokojnie Kowalski.

— Gdzie on jest? — krzyknął Rhode.

— Umarł. — W głosie Kowalskiego nie było cienia wahania. — Szok, w rezultacie atak serca. Jutro rano zameldowałbym o tym władzom.

— Chcę go zobaczyć.

— Proszę. Nie odniesiono go jeszcze do kostnicy. Rhode skierował się ku drzwiom. Stanął w progu.

— Ile osób pracuje w szpitalu?

— Trzy siostry — oświadczył Kowalski — sanitariusz i felczer. Sanitariusz nie żyje.

— Wiem, że nie żyje, do diabła... — elegancki major von Rhode tracił jednak panowanie nad sobą. Otworzył drzwi: — Przetrząsnąć ten kurnik! — rozkazał.

Zbliżał się moment krytyczny. Żandarmi wpadli do sal, pochylali się nad chorymi. W trójce leżał na łóżku starszy mężczyzna.

— Umarł przed trzydziestoma minutami — powiedział Kowalski. — Jego właśnie przywieziono ze wsi. Można by powiedzieć, że umarł ze strachu. Znaleziono go na terenie walki. Tak przynajmniej powiedział mi ten wieśniak.

Rhode pochylił się nad ciałem.

— To nie jest von Kruck — stwierdził.

— A pan sądził — zdumiał się Kloss — że znajdzie pan tu Krucka?

Rhode nie odpowiedział. Ciężkim krokiem wyszedł na korytarz. Otworzył drzwi piątki i zobaczył siedzącą nad łóżkiem chorej siostrę w narzuconym na plecy białym fartuchu. Kloss wsadził rękę do kieszeni i poczuł pod palcami zimny metal. Jeśli Rhode spostrzeże, że „siostra” ma rękę na temblaku, Kloss będzie strzelał. A potem niech się dzieje, co chce... Rhode stał chwilę na progu, wreszcie zatrzasnął drzwi... Zajrzał jeszcze do kostnicy... dwa ciała leżały na noszach, przykryte białymi prześcieradłami.

— Chce pan zobaczyć Welmarza? — zapytał Kloss. Serce uderzyło mocno. Chyba Kruckowi dali jakiś solidny środek nasenny, chyba Kruck się nie obudzi.

Rhode machnął ręką i wrócił do dyżurki. Siadł przy stoliku — teraz on położył przed sobą pistolet.

— Pan mnie nie docenia, Kloss — powiedział. — Mamy w tym szpitalu jeszcze parę rzeczy do zrobienia. Proszę zawołać tę swoją dziewczynę.

Klara stała na progu. Kloss z niepokojem śledził jej ruchy. Czy dobrze zagra swoją rolę, czy zechce dobrze zagrać?

— Zbliż się — powiedział von Rhode. — Niezła — mruknął. — Gust ma pan jednak dobry... Mam nadzieję — stwierdził cynicznie — że dziewczęta sypiające z niemieckimi oficerami pomagają chętnie niemieckim władzom.

Klara milczała. Podeszła do stolika i przyglądała się uważnie majorowi. Potem uśmiechnęła się...

— Dawno znasz porucznika? — zapytał.

— Parę dni — odpowiedziała.

— Krótka znajomość... A z kim sypiałaś przedtem?

— Jestem porządną dziewczyną! — zawołała Klara.

— No... no... Powiedz, jak było?

Klara dobrze jednak grała swoją rolę.

— Usłyszałam strzał — powiedziała — i wszyscy pobiegli do operacyjnej, a ja pomyślałam sobie, że trzeba zaraz zawiadomić Hansa, bo on powiedział, że gdyby coś się stało, to należy mu powiedzieć...

— Nie bałaś się godziny policyjnej?

— Mam przepustkę, panie oficerze. Jak wszyscy pracownicy szpitala, więc pobiegłam...

— To już słyszałem. Kto zabił Welmarza?

— Nie wiem, panie majorze...

— Nie wiesz! A jak myślisz?

Klara wzruszyła ramionami.

— Ja nie myślę... panie majorze.

— Mało wiesz — rzekł Rhode. — A byłoby dla ciebie znacznie lepiej, gdybyś wiedziała więcej. Zawołam cię jeszcze, a teraz poproś lekarza.

Rhode zapalił papierosa, zawahał się, poczęstował Klossa.

— Może ta dziewczyna mogłaby zastąpić Welmarza? —powiedział. I potem dodał zaraz: — Ale chyba nie zastąpi. Nie pyta pan, dlaczego nie chcę jej wykorzystać? Nie pyta pan?

Kloss milczał. Na progu stanął doktor Kowalski.

Rhode patrzył teraz na Kowalskiego.

— Mógłbym oczywiście prowadzić śledztwo — powiedział — i może nawet zgromadzić dowody rzeczowe. Ale ja nie mam na to czasu, Kloss. I mnie to nie bawi. — Wyjął zegarek. — Jeśli w ciągu pięciu minut nie zgłosi się morderca Welmarza, każę rozstrzelać cały personel szpitala. Czy pan zrozumiał, doktorze? Mój zastępca, oberleutnant Kloss, jest zbyt elegancki, a ja postępuję tak, jak należy postępować na wojnie. Więc pięć minut, dobrze? Aha, i szpital jest otoczony, proszę nie próbować ucieczki. — Potem zwrócił się do Klossa: — Żal panu tej Klary? A może chce pan prosić, żebym ją oszczędził?

Kloss milczał. Znowu poczuł pod palcami chłodny metal. Więc jednak się nie udało, należało właściwie przewidywać, że Rhode postąpi tak, a nie inaczej. Nie rzuca słów na wiatr.

Major tymczasem z zainteresowaniem przyglądał się Klossowi.

— Nie sądzę, żeby to była wielka miłość — powiedział. —Taka sobie drobna miłostka, poruczniku, prawda?

Nagle otworzyły się gwałtownie drzwi. Na progu stanęła Krystyna. Widocznie podsłuchiwała; wzrok miała nieprzytomny, w ręku trzymała broń. Patrzyła tylko na Rhodego.

— Ręce na kark! — krzyknęła. — Wszyscy! Nie ruszać się!

Rhode spojrzał na pistolet leżący ciągle na stole, potem podniósł ręce. Kloss uczynił to samo.

Krystyna cofnęła się tymczasem w kierunku okna.

— To ja zabiłam waszego agenta... — krzyknęła. — Ja... sama... Zrobiliście z niego szmatę. Kochałam go...

Nie spuszczając z nich wzroku, otwierała okno. Czy naprawdę miała nadzieję uciec, czy miała jakąkolwiek szansę ucieczki? SS-man stojący na dziedzińcu pod ścianą oddał serię z peemu, niemal nie celując. Rhode chwycił pistolet i strzelił już do leżącej.

Gdyby tego nie zrobiła — myślał Kloss — zginęliby wszyscy. Wiedział, że będzie do końca życia pamiętał pielęgniarkę Krystynę, nie znaną mu nawet z nazwiska, która była przecież zupełnie nijaka i zwyczajna jak tysiące szpitalnych sióstr.

Noc mijała. Niemcy opuścili szpital, Rhode wrócił do swego gabinetu, otworzył butelkę koniaku i zameldował Berlinowi, że dotąd nie znaleziono Krucka. Kloss rozpoczął żmudne poszukiwanie kontaktu, bo miał znowu mało czasu. Należało przecież odstawić Ewę i Krucka do lasu, przekazać meldunek centrali i przystąpić do wykonania następnego zadania.

A 29 września 1942 roku, gdy pod Borzentowem rozpoczęły się próby „X8”, na poligon spadły ciężkie bomby lotnicze...

ŚCIŚLE TAJNE

1

Inżynier Erwin Reil pochodził z Hamburga. Wróżono mu świetną przyszłość naukową, profesor Lübbich proponował młodemu absolwentowi politechniki stanowisko asystenta w swym laboratorium, ale Reil wolał produkcję. Lubił wielkie zakłady, rozmach, sprawność, organizację; powtarzał słówko „nowoczesność” i w jego ustach brzmiało ono jak zawołanie bojowe. W trzydziestym ósmym roku zaczął interesować się problemami silników odrzutowych; natrafił na opory, był w końcu młodym, mało znanym inżynierem... Umiał jednak dotrzeć do kogo trzeba, a że dana mu była cnota cierpliwości — czekał na swój dzień, wierzył, że musi nadejść i gdy mu wreszcie zaproponowano kierownictwo nowych zakładów specjalnych w GG, zrozumiał, że trafił na swoją wielką szansę.

Umiał pracować; całymi dniami i nocami nie opuszczał fabryki mieszczącej się na przedmieściu sporego, polskiego miasta. Nie dostrzegał tego miasta i mieszkających tu ludzi; chciał tylko zdążyć dotrzymać terminu. Nie myślał właściwie ani o wojnie, ani o wielkości Trzeciej Rzeszy. Myślał o silnikach i o sobie.

Pojawiły się jednak trudności, pierwsze doświadczenia wypadły źle i wtedy Reil przypomniał sobie doktora Pułkowskiego. Słyszał o nim jeszcze przed wojną. Wymienił to nazwisko w rozmowie z wysokim funkcjonariuszem gestapo zaraz po objęciu dyrekcji zakładów. Tamten zapisał sobie coś w notesie i po trzech miesiącach zatelefonował. Mieli Pułkowskiego u siebie już od paru tygodni...

Inżynier Erwin Reil powiedział natychmiast, co o tym myśli.

— Należało przysłać go do mojej dyspozycji — wrzeszczał do słuchawki.

— Musieliśmy go przygotować — usłyszał i było to powiedziane takim tonem, że Reil zrezygnował z dyskusji. Funkcjonariusz gestapo poinformował go po prostu, kiedy dostarczą Pułkowskiego. Powiedział „dostarczą”, jak mówi się o partii towaru albo przesyłce pocztowej.

Reil spojrzał na zegarek. Powinni niedługo już być. Odłożył rysunki techniczne i z przyjemnością zanurzył się w miękkim fotelu. Gabinet urządzony był wygodnie, w stylu nieco surowym, ale bez przesady. Prosta lampa na biurku, proste krzesła i ten fotel, którego poręcz Reil gładził właśnie delikatnie. Lubił meble, które sam projektował w wolnych od pracy chwilach — funkcjonalne i ładne.

Fräulein Krepke, starszawa Niemka z Besarabii, weszła do gabinetu i, poruszając się niemal na palcach, postawiła na biurku filiżankę kawy. Reil nie powiedział „dziękuję”, nie spojrzał nawet na swoją sekretarkę. Nie cierpiał jej. Poruszała się wolno, była tępa i niesamodzielna. Była także brzydka. Reil przymknął oczy i pomyślał o Dance. Świetna dziewczyna! Gdy wyjeżdżał z Hamburga, powiedziano mu, że Polki patrzą niechętnie nawet na Niemców po cywilnemu, a te, które można mieć...

Dankę poznał przed paroma dniami: wyjeżdżał z zakładów po jeszcze jednym nieudanym doświadczeniu i zobaczył ją przed bramą fabryki. Była ładna i dobrze ubrana, znacznie lepiej niż inne dziewczęta w tym mieście. Zatrzymał samochód. Mówiła dobrze po niemiecku; wyjaśniła, że Arbeitsamt skierował ją tu do pracy. Lekkie skrzywienie ust... Więc przyszła, bo niby co innego mogła zrobić. Zaproponował, że ją odwiezie. Myślał, że się nie zgodzi, ale zgodziła się natychmiast. O nie, nie była fanatyczką. Zaprosiła go do siebie; mieszkała ładnie. Reil lubił takie mieszkanka, nie przeładowane drobiazgami, oszczędnie umeblowane, świadczące o dobrym guście.

Następnego dnia przyszedł po raz drugi.

Przyniósł kwiaty i butelkę koniaku. Kwiaty postawiła w wysmukłym wazoniku pod oknem, koniak pili siedząc na kanapie.

— Jesteś inna niż wszystkie polskie dziewczęta — powiedział Reil. — Ja rozumiem, dlaczego wy tak niechętnie przyjmujecie Niemców... Ale to polityka, ja nie zajmuję się polityką. Ty też nie, prawda?

Potwierdziła. Potem tańczyli i Reil, przytulając ją do siebie, pomyślał, że dobrze by mieć taką sekretarkę. Volkslistę jakoś by załatwił. Może mała ma babkę Niemkę, cokolwiek, dziesiątą wodę po kisielu...

Teraz myślał tylko o tym, jak pozbyć się starej Fräulein Krepke. Weszła właśnie znowu do gabinetu.

— Przyszli ci z gestapo — oświadczyła, nie zamykając drzwi za sobą.

— Mówiłem pani, Fräulein Krepke, że należy zamykać drzwi wchodząc do mego gabinetu. To po pierwsze. Po drugie: meldując należy podawać nazwiska. Prosić!

Gestapowiec w stopniu sturmfuehrera wprowadził Pułkowskiego. Polski uczony wydał się Reilowi bardzo stary; twarz miał pooraną bruzdami, na policzku świeżą szramę, ubranie wisiało na nim jak worek. Bał się. Reil pomyślał, że Pułkowski bierze go zapewne za urzędnika gestapo i postanowił, że potraktuje polskiego uczonego z całą atencją. Jeśli oczywiście zasłuży...

— Proszę poczekać w sekretariacie, sturmfuehrer — powiedział pogardliwie. — Teraz nie będzie mi pan potrzebny. — I wskazał Pułkowskiemu krzesło.

Pułkowski usiadł sztywno. Nie bardzo wiedział, co robić z rękami. Położył je na kolanach i przyglądał się brudnemu bandażowi na lewej dłoni.

— Kawy, kieliszek koniaku? — zapytał Reil.

Pułkowski milczał.

— Więc kieliszek koniaku i cygaro — Reil roześmiał się hałaśliwie i dobrodusznie. — Takich cygar dawno pan nie palił.

Krzątał się, rozlewał alkohol, a jednocześnie nie przestawał mówić. Stwierdził oczywiście, że ci z gestapo to prawdziwe osły, tępi biurokraci; on, Reil, należy do tego samego gatunku, co jego gość, gatunku ludzi zajmujących się nauką i techniką, i nie cierpi polityki. Na pewno dogadaliby się ze sobą bez trudu. I zapewne dogadają się.

Pułkowski wypił koniak, potem zaciągnął się cygarem. Nie przestawał czujnie obserwować Reila, ale siedział już nieco swobodniej, mniej sztywno.

— O co panu chodzi? — zapytał.

— Ile pan ma lat, panie doktorze?

— Czterdzieści osiem — odpowiedział Pułkowski i Reil pomyślał, że ten człowiek wygląda co najmniej na sześćdziesiąt.

— Jestem inżynierem — wyjaśniał — i interesują mnie te same problemy, które pan próbował rozwiązywać. O pańskich pracach słyszałem jeszcze przed wojną... —Urwał, ale Pułkowski milczał, ciągnął więc dalej: — Mianowano mnie dyrektorem tych zakładów, rozumie pan... — Otworzył szufladę biurka i wyciągnął stamtąd przygotowaną teczkę. — Tu jest parę rysunków technicznych. Wiążą się z pańskimi pracami przedwojennymi. Proszę przejrzeć. Pamięta pan swój wynalazek opatentowany w trzydziestym siódmym we Włoszech? Chodzi o to...

Pułkowski rzucił okiem na rysunki, potem odsunął je zdecydowanym gestem od siebie.

— Ja panu nie pomogę.    .

— Co? — Reil wybuchnął hałaśliwym śmiechem. — Ja wszystko wiem! Ten włoski patent dotyczył silnika odrzutowego!

— Nie — powiedział Pułkowski.

— Niech pan milczy! — krzyknął Reil. Jednak stracił cierpliwość. — Stworzę panu znakomite warunki do pracy. Będę pana traktował jak przyjaciela, dbał o pana zdrowie...

— O moje zdrowie — powiedział Pułkowski — zatroszczyli się pańscy koledzy z gestapo...

— Trzeba o tym zapomnieć. — Reil uspokajał się z trudem. — My przecież jesteśmy z innej gliny... — Pułkowski milczał, a Reil dodał natychmiast. — Pańska żona, panie Pułkowski, jest nadal w więzieniu gestapo.

Twarz Polaka zszarzała. Podniósł kieliszek, koniak rozlał się na podłogę.

— Nie szkodzi — powiedział Reil. — Proszę się zastanowić. Dam panu trochę czasu. Tymczasem zostanie pan tutaj, na terenie zakładów...

W tej chwili potężny wybuch targnął powietrzem. Usłyszeli brzęk tłuczonego szkła; podmuch wdarł się do pokoju, światło zgasło i ogarnęła ich ciemność. Za oknem wystrzelił w górę słup ognia.

— Wyrzutnie! — krzyknął Reil. — Moje wyrzutnie!

Oberleutnant Hans Kloss w galowym mundurze stanął przed wejściem do pałacyku gauleitera. Przez żelazną bramę co chwila wjeżdżały samochody i wartownicy z SS wyprężali się jak struny.

Kloss spojrzał na zegarek; nie był pewien, czy nie przychodzi zbyt wcześnie. Nie wiedział, czemu zawdzięcza to zaproszenie. Był przecież mało znanym pracownikiem miejscowego Abwehrstelle i nigdy nie zetknął się bezpośrednio z gauleiterem.

Więc jednak jego żona? Tej suchej Niemce pozującej na podlotka przedstawił go Brunner podczas koncertu w Soldatenheim. Pili potem kawę i żona gauleitera uśmiechała się kokieteryjnie. Kloss odwiózł ją do domu. Gdy żegnali się, powiedziała: „Mam nadzieję, że pana jeszcze zobaczę, poruczniku”. I teraz to zaproszenie.

Oczywiście musiał skorzystać, miał nawet nadzieję, że dowie się czegoś więcej o reakcji Niemców na dywersję w zakładach Reila. Jego szef milczał jak zaklęty, a Brunner, który prowadził tę sprawę z ramienia gestapo, powtarzał tylko: „Będziemy ich mieli”.

Kloss był niespokojny. Wybuch zniszczył co prawda magazyny i jedną wyrzutnię, ale zakłady pracowały nadal i o prowadzonych w nich doświadczeniach posiadali nader skąpe informacje. Powiedział Edwardowi: „Chłopcy spisali się dobrze, ale to dopiero początek roboty. Niemcy zwiększą czujność”.

Edward był znakomitym współpracownikiem, ale postępował czasem zbyt pochopnie, nie mógł ciągle zrozumieć, że informacja jest niekiedy ważniejsza od działania. Z zawodu nauczyciel, swoich podwładnych traktował trochę jak uczniów. „Kazik spisał się na piątkę” — oświadczył.

Ale informacje Kazika, którego zresztą Kloss nigdy nie widział — wykluczały to zasady konspiracji — były w gruncie rzeczy nieprecyzyjne. Nie mieli nawet dokładniejszego planu zakładów Reila, nie wiedzieli, gdzie Niemcy trzymają Pułkowskiego.

Właśnie Pułkowski. Każdy radiogram z centrali powtarzał to nazwisko. Należy odbić go Niemcom albo... O tym „albo” Kloss nie chciał nawet myśleć. Czy Pułkowski coś powiedział? Edward był zdania, że to człowiek z charakterem, że nic nie powie, ale Kloss lepiej od niego znał metody stosowane w gestapo. Nie miał złudzeń, nie wolno mu było mieć złudzeń. Muszą wiedzieć wszystko o Pułkowskim, a jeśli Dance się nie uda...

Pomyślał jeszcze raz o Dance wchodząc na schody wiodące do pałacyku. Ta dziewczyna miała żelazne nerwy; nigdy nie mówiła o sobie, chociaż znali się już parę miesięcy. Kloss nie wiedział nawet, jak się naprawdę nazywa i jakie nosi imię. Ona też zresztą...

Spojrzał w lustra wiszące w hallu; nauczył się już panować nad mięśniami twarzy, ale czuł zawsze potrzebę kontroli, jak aktor przed wejściem na scenę. Musiał znaleźć uśmiech odpowiedni dla żony gauleitera, gdy powita go na progu. Wiedział, że zdradzić może czasem najdrobniejszy gest, nieodpowiednio użyte słowo; wiedział, jak trudno jest ukrywać nienawiść.

Pochylił się nad jej dłonią, potem uścisnął miękką rękę gauleitera. W salonie było pełno: mundury wojskowe i partyjne, panie w wieczorowych toaletach. Kloss stanął niedaleko drzwi, zjawił się natychmiast kelner z tacą. Wziął kieliszek i zaczął szukać wzrokiem znajomych. Brunner rozmawiał z jego szefem, majorem Horschem, a na progu stanął właśnie inżynier Puschke w partyjnym mundurze. Puschke interesował Klossa, był zastępcą Reila. Gruby jegomość o zawsze niespokojnych oczach witał się właśnie z żoną gauleitera.

— A gdzież to inżynier Reil? — zapytała.

— Dyrektor powinien zaraz przyjść — usłyszał Kloss odpowiedź Puschkego. — Dyrektor lubi się spóźniać.

Do gauleitera podszedł wysoki, przystojny mężczyzna w średnim wieku, ubrany po cywilnemu, bardzo elegancko, może nawet nieco wyzywająco. Kloss nie widział go nigdy, ale wystarczyło spojrzeć na żonę gospodarza, by zrozumieć, że ten gość będzie właśnie główną atrakcją wieczoru.

Witała go radosnym uśmiechem, a jednocześnie wydawała się nieco spłoszona.

— Jakże się cieszę, panie Rioletto... Już się bałam... Rioletto! — pomyślał Kloss — cóż to za nazwisko!

— Jakże mógłbym nie przyjść! Już dawno nie otrzymałem przyjemniejszego rozkazu.

— To nie był rozkaz, to była prośba — odpowiedziała natychmiast.

Obok gauleitera stał ciągle Puschke, patrzył na nowego gościa i Klossowi wydawało się, że zobaczył w oczach inżyniera zaskoczenie i strach. Pomyślał, że dobrze byłoby wiedzieć, czego się boi Puschke, jeśli naprawdę czegoś się boi; postanowił poprosić centralę o informacje o tym człowieku. Może coś mają? Mało prawdopodobne... Znacznie ważniejszy był zresztą Reil, ale o nim też niewiele wiedzieli. Inżynier z Rzeszy, bez przeszłości... Ile czasu trzeba, żeby zdobyć najdrobniejszą informację. Myślał ciągle o Reilu, gdy zobaczył go nareszcie w drzwiach. Miał szczęście. Żona gauleitera podchodziła do niego w towarzystwie dyrektora zakładów.

— Panowie się nie znają? Inżynier Reil... Oberleutnant Kloss. Proszę pamiętać — zwróciła się do Klossa — że po kolacji tańczymy.

Zostawiła ich samych. Reil rozejrzał się po sali.

— Mało ładnych kobiet — powiedział. — Gauleiter nie dba o samotnych mężczyzn.

Zapanowała nagle cisza. Gauleiter stanął pośrodku salonu, obok niego Rioletto.

— Drodzy państwo — powiedział gauleiter – gościmy u nas znakomitego specjalistę w zakresie wiedzy okultystycznej, pana profesora Rioletto, którego występy w Berlinie oglądał sam fuehrer. — Mówił potem dość długo o znaczeniu owej wiedzy tajemnej, która odsłonić

może przyszłość, i o mistycyzmie właściwym narodowi niemieckiemu.

— Pan Rioletto — zakończył — przeprowadzi parę drobnych doświadczeń.

— Szarlataneria — powiedział Reil, zwracając się do Klossa, ale tak głośno, że Rioletto musiał usłyszeć.

— To prawdziwa wiedza — szepnął Puschke. Zjawił się akurat obok nich.

— A, Puschke — głos Reila brzmiał nieco pogardliwie. — Typowy wschodni Prusak. Zabobonny jak Murzyn.

Rioletto rozpoczął tymczasem doświadczenia. Były to sztuczki, które Kloss już widywał, ale przyznać musiał, że prestidigitator wykonywał je szczególnie zręcznie, z wdziękiem i bez wysiłku. Zapalił cygaro, otworzył okno, a potem wyrzucił palące się cygaro na ulicę. Wszyscy widzieli ten gest. Rioletto, już bez cygara, podszedł do pana Puschkego, który cofnął się instynktownie, zanurzył dłoń w wewnętrznej kieszeni jego marynarki i wydobył stamtąd tlące się ciągle cygaro. Rozległ się szmer podziwu, potem wybuchły oklaski.

— Jak pan to zrobił? — zawołała żona gauleitera. — Przecież cygaro wyrzucił pan na ulicę!

Reil wybuchnął śmiechem, tylko Puschke był naprawdę przerażony. Wypił jednym haustem kieliszek koniaku, potem usiadł na fotelu i nie spuszczał wzroku z prestidigitatora. Kloss był już teraz pewien, że ci ludzie się znają.

Rioletto wykonywał tymczasem dalsze doświadczenia. Nastąpiły sztuczki z kartami, znajdywanie ukrytych przedmiotów i odczytywanie myśli. Kloss patrzył na tych oficerów i gestapowców, przeciskających się do sztukmistrza, wykrzykujących pytania i starających się usłyszeć odpowiedzi. Rioletto panował nad nimi, fascynował ich. Tylko on i Reil stali na boku; Kloss poczuł na sobie uważne spojrzenie prestidigitatora. Pomyślał, że jest chyba nieostrożny, że powinien być również tam, w tłumie otaczającym Rioletta.

— To są oczywiście proste i nietrudne zabawy — mówił tymczasem prestidigitator. — Okultyzm zajmuje się problemami znacznie poważniejszymi.

Przez tłum przeciskał się sturmbannfuehrer Brunner.

— Panie Rioletto — powiedział — przed paroma dniami bandyci podłożyli bombę pod ważne obiekty wojskowe. Gdyby pan zechciał...

— Właśnie... — podchwycił gauleiter.

— Musiałbym — stwierdził Rioletto — mieć jakiś przedmiot albo spotkać się z osobą, która była na miejscu wypadku.

— Dam panu — powiedział Brunner — coś takiego. Legitymację zabitego SS-mana. — Podał mu kopertę.

Teraz Kloss przecisnął się nieco bliżej; to już przestawało być zabawą. Nie wierzył co prawda w możliwości pana Rioletta, poczuł jednak coś w rodzaju niepokoju.

Rioletto wziął do ręki niewielką książeczkę. Przymknął oczy, odprawiał teraz swój ceremoniał, nawet nieco zbyt ostentacyjnie i może zbyt długo, ale to właśnie fascynowało zebranych. Wreszcie oddał legitymację Brunnerowi.

— Coś mi przeszkadza — powiedział cicho.

Rozległ się szmer, potem znowu nastąpiła cisza.

— Nie rozumiem — odezwał się gauleiter.

— Powiem wyraźniej — oświadczył Rioletto. — Ktoś mi przeszkadza. Tu, na tej sali — ciągnął — jest człowiek, który brał udział w napadzie. Albo organizował napad...

Klossowi zdawało się, że cisza trwa bardzo długo. Wiele minut. Przywołał na twarz uśmiech i zobaczył także uśmiech na twarzy Reila. Potem spojrzał na Puschkego; gruby Niemiec bał się i nie umiał nawet ukryć strachu. Ale dlaczego on? Kloss przecież wiedział najlepiej, że pan Puschke nie mógł mieć nic wspólnego z dywersją w fabryce.

— Kto to jest? — zawołał wreszcie Brunner.

— Nie wiem — odpowiedział Rioletto — jeszcze nie wiem.

Potem zaczęli pić; takie przyjęcia kończyły się zwykle pijaństwem, czasami wychodzili na ulicę i zaczynało się polowanie, dzikie, straszne, bezładne... Strzelali do ludzi przemykających się pod murami domów, do okien, w których ujrzeli cień światła...

Kloss pił z Brunnerem, tańczył z żoną gauleitera i chwytał strzępy rozmów, przecież po to tu był, żeby słyszeć i pamiętać. Brunner rozmawiał z gauleiterem.

Obiecywał mu, że wyciśnie z Rioletta całą jego wiedzę tajemną czy nie tajemną, ale gauleiter był trzeźwy i twardy.

— Pana Rioletto — oświadczył — można co najwyżej poprosić o pomoc. I to grzecznie poprosić.

Kloss to zapamiętał. Zapamiętał również twarz młodego Glaubla, gestapowca przydzielonego do dyspozycji Reila, a raczej do ochrony Reila.

— Mam pewien pomysł — powiedział Glaubel do gauleitera.

Kloss nie słyszał mc więcej, ale wiedział, że z tym człowiekiem trzeba się liczyć. Był niebezpieczniejszy od Brunnera.

Kloss rozmawiał tego wieczoru jeszcze z Reilem; była to trudna rozmowa. Wydawało się, że dyrektora zakładów interesują tylko kobiety. Mówił o nich dużo i chętnie, wspominał czasy studenckie, potem oświadczył, że nie znosi koniaku i udał się na poszukiwanie wódki. Kloss widział go przeciskającego się przez tłum gości, chwiejącego się już nieco na nogach. Jakieś pary tańczyły, nikt chyba nie słyszał muzyki, czasem kilka głośniejszych tonów i znowu gwar rozmów, i znowu głos gauleitera, górujący przez chwilę nad salą. Żona gauleitera, też już nieco pijana, ujęła Klossa pod ramię.

— Idziemy do naszego mistrza — szepnęła mu do ucha. Poczuł na szyi jej gorący oddech.

— Miło mi pana poznać — powiedział Rioletto. Był zupełnie trzeźwy. — Pan przecież nie wierzy w nauki tajemne.

— Mistrz wie wszystko — oświadczyła żona gauleitera.

— Z pewnością — odpowiedział Kloss. — Ale wątpliwości miał inżynier Reil, który wyrażał je zbyt głośno. —Był jednak niespokojny. Niemka ściskała mocno jego ramię, a Rioletto świdrował go wzrokiem. Kloss wypił tego wieczoru dużo, pozbawiało go to zwykłej pewności siebie, musiał być czujny, musiał kontrolować każdy swój gest.

— Pan nie wierzy — powtórzył Rioletto.

— Niech mu pan coś powie, niech go pan przekona —zaszczebiotała Niemka.

— Nie lubię być przekonywany — rzekł sucho Kloss.

— Boże, co za powaga! — roześmiała się. — Niech pan jednak mówi! Chcę słyszeć!

Rioletto wyłowił z kieszeni marynarki niewielką szklaną kulę owiniętą chusteczką. Położył ją na stoliku.

— Pan się nazywa Hans. Hans Kloss — mówił. — Pan jest zbyt trzeźwy. Pił pan niewiele; pan znakomicie panuje nad sobą.

— O tak! — zawołała żona gauleitera. — O Boże! — krzyknęła. — Inżynier Reil już wychodzi! — Pobiegła ku drzwiom, oni zostali sami.

— Pan nie chce, żebym mówił — stwierdził Rioletto.

— Jeśli pan ma coś do powiedzenia... — Mierzyli się wzrokiem. Rioletto spuścił oczy. Nic nie wie, z całą pewnością nic nie wie, pomyślał Kloss i ogarnął go nareszcie chłodny spokój. Wstał z krzesła. — Moje życie, panie Rioletto — powiedział — jest tak proste, że nic pan w nim ciekawego nie znajdzie...

— Być może — odrzekł prestidigitator — być może... — I w tej chwili dostrzegł pana Puschkego, który przechodził właśnie obok nich. — Proszę do nas! — zawołał. —Może panu zdołam powiedzieć coś ciekawego...

— O nie! — krzyknął Puschke. — W żadnym wypadku! — I ruszył pospiesznie ku drzwiom.

3

Było bardzo późno, gdy Kloss opuszczał pałacyk gauleitera. Wyszedł, kiedy Rioletto żegnał się z gospodynią. Nie dostrzegła Klossa, była już zresztą pijana i miał nadzieję, że zapomni... Powinien z nią oczywiście jeszcze zatańczyć parokrotnie, to była cenna znajomość, ale jemu nie starczało już sił, szczebiot Niemki wydawał się nie do zniesienia. Brunner sterczał przy oknie; Kloss zobaczył jego twarz, gdy znalazł się na ulicy.

Noc była chłodna, jak to w początkach maja; Kloss wsadził ręce do kieszeni, odszedł kilkadziesiąt metrów i stanął za rogiem, w miejscu, z którego doskonale widział wejście do pałacyku gauleitera. Czy Rioletto przyjechał wozem? Jeśli tak, nic oczywiście nie da się zrobić... Czekał.

Zobaczył wreszcie wysoką postać prestidigitatora. Rioletto szedł szybkim krokiem, nie obejrzał się ani razu. Kloss ruszył ostrożnie za nim. Na pustej ulicy pojawił się patrol; zatrzymali Rioletta głośnym: halt! Potem oddali mu legitymację i stuknęli obcasami. Kloss zasalutował niedbale, gdy go mijali... Szedł ciągle bardzo ostrożnie, ale widocznie prestidigitator nie podejrzewał nawet, że może być śledzony. Skręcił w jedną z przecznic głównej ulicy; po paru minutach znaleźli się w dzielnicy willowej, zamieszkałej przez Niemców. Kloss był zdziwiony, sądził, że Rioletto zatrzymał się w hotelu...

Prestidigitator przystanął przed jednym z domków, odczytał numer, podszedł do drzwi i zadzwonił. Kloss obserwował go z daleka. Rioletto czekał dość długo, wreszcie drzwi się otworzyły i Kloss zobaczył na progu, w świetle padającym z wnętrza, pana Puschkego. Nie mógł się mylić! Puschke stał w drzwiach i minęła spora chwila, zanim on i Rioletto zniknęli w willi.

Co łączyło tych ludzi? Puschke się przestraszył albo wydawał się przestraszony, gdy zobaczył Rioletta u gauleitera, ale przecież w ich zachowaniu nie było nic, co wskazywałoby na starą znajomość i to taką, która uprawnia do składania nocnych wizyt. Czy ta informacja może się na coś przydać? Dlaczego Rioletto powiedział: „Człowiek, który brał udział w napadzie na fabrykę, jest tutaj”? Kogo miał na myśli? Co wie i co może powiedzieć Brunnerowi?

Kloss zadawał sobie te pytania wracając do śródmieścia. Edward mieszkał przy ulicy Wałowej pod numerem piętnastym, w starej kamienicy na drugim piętrze. Spał już, gdy Kloss zastukał do drzwi.

— Oszalałeś? — powiedział. — Co się stało?

Kloss usiadł na łóżku i zapalił papierosa. Odpoczywał. Patrzył na Edwarda krzątającego się po pokoju; nauczyciel nastawił wodę, przygotował namiastkę herbaty. Rozlewał do szklanek mętny napój.

— Co się stało? — powtórzył, gdy wreszcie usiadł.

— Mam do ciebie parę spraw — oświadczył Kloss.

— Może po prostu nerwy cię zawodzą? — stwierdził Edward. — Gdzie byłeś?

— Na przyjęciu u gauleitera. Są nowe zadania.

— O co chodzi?

— Niejaki Rioletto, ciemna figura, prawdopodobnie agent gestapo. Spróbuj się czegoś dowiedzieć. I zastępca Reila, Puschke...

—Spróbuję...

— Najlepiej niech Puschkem zajmie się Danka.

— Znowu Danka — powiedział Edward — żal mi tej dziewczyny.

— Skarżyła się?

— Ona się nigdy nie skarży. Od wczoraj jest sekretarką Reila. To znaczy zastępuje sekretarkę, którą ten Niemiec wysłał na urlop do Rzeszy.

— Bardzo dobrze — powiedział Kloss.

Edward długo milczał.

— Bardzo dobrze — powtórzył wreszcie. — Myślałeś kiedy o cenie, jaką ona musi płacić?

Kloss przechadzał się szybkimi krokami po pokoju.

— Nigdy nie zastanawiam się nad ceną — oświadczył. Wiedział, że kłamie; od wielu dni myślał o Dance i zawsze, gdy o niej myślał, przeklinał swoją robotę. — Powinna nam dostarczyć dokładny plan zakładów Reila.

— Nie od razu, nie od razu — oświadczył Edward. — Nie wolno jej teraz robić nic, co mogłoby wzbudzić podejrzenia. Zupełnie wystarczy, jeśli uda się jej nawiązać kontakt z Pułkowskłm.

— A kto wykona plan?

— Zleciłem to Kazikowi — powiedział Edward. — Znakomity chłopak. Na pewno sobie poradzi.

— Wszyscy twoi chłopcy są znakomici — mruknął Kloss. — Jesteś ciągle nauczycielem, który lubi stawiać dobre stopnie.

4

Kazik pracował w warsztatach kolejowych, mieszczących się naprzeciwko zakładów Reila. Z okien swojego biura, ponurej klitki w baraku, widział tory kolejowe, parowozownię i w głębi wysoki mur, oddzielający torowiska od fabryki. Przychodził do pracy wcześnie, zawsze parę minut przed ósmą, ale szef, Herr Luebke, wysoki Niemiec w brunatnej koszuli, zjawiał się zwykle przed nim. Oczekiwał Kazika w drzwiach swego pokoju, spoglądał na zegarek i wyznaczał mu robotę. Roboty było co prawda niewiele, przepisywanie listy płacy, wykazów robotników, ale Niemiec przywiązywał ogromną wagę do dokładności, wystarczyła najdrobniejsza pomyłka, by kazał przepisywać wszystko od nowa. Po godzinie zostawiał Kazika samego i szedł na dworzec spotkać się z kolegami, odwiedzić zawiadowcę stacji i wypić halbę piwa przy bufecie. Na to właśnie Kazik liczył. W gabinecie szefa stała kasa pancerna, a w niej leżały ostemplowane przepustki do zakładów Reila, wydawane kolejarzom udającym się tam do pracy w fabrycznej bocznicy.

— Wrócę za godzinę — powiedział jak zwykle szef.

Kazik stał przy oknie i gdy Niemiec zniknął za budynkami magazynów, wszedł do jego gabinetu. Klucze do kasy pancernej leżały, jak zwykle, w szufladzie biurka. Kazik otworzył ją wytrychem. Długo, dłużej niż przypuszczał, mocował się z kasą pancerną. Wreszcie drzwi ustąpiły. Znalazł kartoniki opatrzone napisem „Passierschein”. Wybrał jeden; była to przepustka wystawiona na nazwisko Hans Molke. Schował ją do kieszeni i wybiegł z baraku.

Serce tłukło mu mocno w piersiach, gdy podchodził do bramy; wokół było pusto, wartownik w mundurze SS, oparty o drewnianą budkę, przyglądał się Kazikowi. Chłopak podał mu przepustkę; znał niemiecki, nawet dość dobrze, ale bał się, że zdradzi go akcent. Cóż tam zresztą akcent: mało to volksdeutschów! Wartownik obejrzał kartonik, a potem szybkimi i sprawnymi ruchami obmacał Kazika.

— Teraz rewidujemy wszystkich — oświadczył. — I volksdeutschów, i reichsdeutschów też.

— Wystarczyłoby Polaków — odpowiedział Kazik.

— W porządku — oświadczył wartownik i chłopak poczuł ogromną ulgę. W tej chwili minął ich wychodzący z zakładów elegancki mężczyzna. Wartownik stanął na baczność, a Rioletto — bo to on był właśnie — przyjrzał się uważnie Kazikowi.

— Jakaś szyszka z BerlinA- oświadczył wartownik.

Kazik ruszył przed siebie. Szeroka, asfaltowa droga prowadziła wzdłuż hal produkcyjnych, rozrzuconych po całym terenie, do widocznego z daleka pokaźnego budynku, zapewne budynku administracji. Wszędzie panował ruch, przetaczano wagoniki po szynach, terkotały motory, ludzie w kombinezonach robotniczych mijali Kazika obojętnie, nikt nie zwracał na niego uwagi. Chłopak skręcił w boczną alejkę, zamierzał obejść całe zakłady, starając się iść wzdłuż okalającego je muru. Wiedział, że powinna być jeszcze jedna brama, zawsze zamknięta, a otwierana wyłącznie wówczas, gdy do fabryki przychodziły większe transporty. Miał dokładnie ustalić odległości: od hal fabrycznych do tej bramy, następnie zaś określić położenie budynku administracyjnego.

Szedł teraz wąską dróżką wzdłuż chaotycznie porozrzucanych budynków fabrycznych, magazynów i drewnianych bud. W głębi, ukryta między drzewami, widniała ładna willa. Zajmował ją zapewne inżynier Reil, a Edward przypuszczał także, że trzymano w niej doktora Pułkowskiego. Kazik znalazł dobry punkt obserwacyjny i, oparty o ślepą ścianę drewnianego baraku, sięgnął po kartkę papieru i szybkimi, sprawnymi pociągnięciami ołówka wykonywał szkic. Droga od bramy do willi, odległości, usytuowanie hal fabrycznych i budynku administracji. Wzdłuż muru przechadzał się wartownik, ale nie wydawał się groźny, bo nie interesowało go w ogóle wnętrze zakładów. Zaabsorbowany swym szkicem Kazik nie dostrzegł, że od paru chwil obserwuje go młody człowiek w brunatnym mundurze. Podobnie jak Kazik, przywarł do ślepej ściany baraku, a potem skradał się cicho i powoli, aż stanął za Kazikiem; wyszarpnął z kabury pistolet i dotknął lufą pleców chłopca.

Kazik odwrócił się gwałtownie. Miał parę sekund na podjęcie decyzji: rzucić się na hitlerowca? Ale tamten odskoczył kilka kroków i stał na szeroko rozstawionych nogach, z palcem na spuście. Wartownik szedł spokojnie wzdłuż muru. Kazik podniósł ręce do góry.

— Mam cię — powiedział Niemiec. — Nie ruszaj się. Dokumenty i ta kartka. Szybko!

Sytuacja wydawała się beznadziejna. Kazik podał hitlerowcowi przepustkę i szkic.

— Hans Molke — przeczytał tamten. — Daj ausweis! —warknął.

Kazik zawahał się. Czy wartownik ich dostrzegł? Byli ciągle w polu jego widzenia. Chłopak poczuł na twarzy krople potu; nie miał żadnej szansy. Wręczył Niemcowi kenkartę.

— Kazimierz Truchanowicz — roześmiał się hitlerowiec. Ukradłeś przepustkę, co? Pracujesz na dworcu przeładunkowym?

— Tak – odpowiedział Kazik. I w tej chwili postanowił, że nic więcej nie powie. Przymknął oczy i pomyślał,  że wszystko, co będzie potem, nie ma już żadnego znaczenia. Dla niego się skończyło.

Niemiec złożył tymczasem ostrożnie przepustkę i Kennkartę. Milczał i jego przedłużające się milczenie wydawało się Kazikowi coraz dziwniejsze. Powinien przecież zaprowadzić go natychmiast na wartownię i odesłać do gestapo, a tymczasem wahał się, jakby nie umiał albo nie chciał podjąć decyzji. Widzieli teraz plecy wartownika, za chwilę żołnierz odwróci się i pójdzie w ich kierunku. Wtedy powinien ich zobaczyć.

— Idź – powiedział Niemiec.

Kazik nie zrozumiał.

— Idź – powtórzył tamten i oddał chłopcu dokumenty. Odszedł potem szybkim krokiem, nie oglądając się, jak gdyby nie był pewien, czy nie zmieni decyzji.

Kazik ciągle nie wierzył. Był sam, był wolny, wydawało się, że śni, że to nie mogło się zdarzyć… Ciągle niepewny, ciągle jeszcze oszołomiony, wrócił na główną drogę i bez przeszkód minął wartownika stojącego w bramie. Nikt za nim nie szedł, nikt go nie obserwował.

Do baraków kolejowych zdążył wrócić przed powrotem szefa i odłożyć przepustkę do kasy pancernej. Ręce mu drżały, gdy operował wytrychem. W swojej klitce otworzył okno i patrzył długo na wagony towarowe przetaczane właśnie na bocznicę… Co powinien zrobić? Uciekać? Czy należało uciekać przed porozumieniem się z Edwardem? U Edwarda miał być dopiero następnego dnia… Otworzył szuflady biurka, ładował do kieszeni jakieś papiery, potem usiadł znowu przy stole.

— Opanuj się – myślał – może jednak nic ci nie grozi, po prostu miałeś szczęście, spotkałeś uczciwego człowieka.

Żałował, że nie ma przy sobie broni, czułby się teraz bezpieczniejszy, gdyby miał broń, ale Edward nie pozwalał przychodzić z pistoletem do pracy. Nagle trzasnęły drzwi, Kazik zerwał się z krzesła, myślał, że to szef, ale zobaczył Niemca, który zatrzymał go w zakładach Reila.

— To pan – powiedział.

— Ja – rzekł Niemiec i po chwili dodał: — Nie poprosisz, żebym usiadł?

— Niech pan siada.

— Można tu rozmawiać spokojnie? – zapytał Niemiec.

— Można – powiedział Kazik.

Niemiec wydobył z kieszeni kartkę papieru, szkic Kazika.

— Nie oddałem ci tego – oświadczył.

Kazik wziął kartkę, obracał ją bezmyślnie w dłoni.

— Dlaczego pan to robi? – zapytał.

Tamten nie odpowiedział od razu. Jakby się ciągle wahał, jakby ciągle nie był pewien, jak postąpi za chwilę.

— Są rozmaici Niemcy – rzekł ostrożnie – są i tacy, do których można mieć zaufanie.

Widać zauważył powątpiewanie na twarzy Kazika, bo uśmiechnął się.

— A co masz do wyboru?

— A co ja mam do wyboru teraz, gdy oddałem ci tę kartkę? Nazywam się Glaubel – ciągnął – możesz zapamiętać to nazwisko. Czy sądzisz, że wśród nas nie ma takich, którzy chcieliby z wami współpracować? – sięgnął do kieszeni i wydobył zmiętą gazetę. Była to „Soldaten Zeitung” – nielegalny druk, przeznaczony dla żołnierzy niemieckich. Na pierwszej kolumnie widniała karykatura Hitlera. Kazik patrzył na tą karykaturę i pomyślał, że jeśli tak się już stało, tego Niemca należy wykorzystać. Werbując go Kazik odniesie swój pierwszy poważny sukces.

5

U Reila pracowało się cały dzień: od ósmej do trzeciej i od piątej do późnego wieczora. Danka miała tylko dwie godziny w ciągu dnia wolne, ale rzadko udawało jej się opuszczać zakłady. Reil chciał, żeby przebywała cały czas w fabryce, siedziała w sekretariacie, kiedy on jest w gabinecie, jadła z nim obiad i szła z nim na kolację. Był nieustępliwy i wymagający, musiała mu składać sprawozdania z każdej godziny spędzonej w mieście, a najdrobniejsze spóźnienie wywoływało ataki furii.

Danka miała tego dosyć, marzyła o powrocie do oddziału, obiecano jej przecież powrót do oddziału, gdy wykona to zadanie, ale zadanie z każdym dniem wydawało się trudniejsze. Przepisywała sporo dokumentów; rozmawiała z ludźmi, którzy czekali na Reila, ale ani razu nie udało się jej zobaczyć Pułkowskiego. Nie wiedziała nawet, czy jest w gestapo, czy Reil trzyma go ciągle na terenie zakładów..

Tego samego dnia, kiedy to Kazik spotkał Glaubela, Danka wracała do zakładów przed piątą; udało jej się wyjść o trzeciej, bo Reila wezwano na jakąś konferencję. Wstąpiła do Edwarda; zawsze trwało to dość długo, bo zanim poszła na Wałową, kluczyła trochę po mieście, przesiadała się z rikszy do rikszy, musiała mieć pewność, że nie jest śledzona. Nauczyciel polecił jej dowiedzieć się czegoś o zastępcy Reila i kazał przyjść następnego dnia o pierwszej. Miała się spotkać z Jankiem.

Biegnąc teraz ulicą, myślała już, co powiedzieć Reilowi, żeby pozwolił jej wyjść przed południem. Najlepiej oczywiście fryzjer. Reil chciał, żeby wyglądała ładnie, napisał nawet do przyjaciela przebywającego w Paryżu, żeby przysłał francuskie kosmetyki i materiały na suknie. Spojrzała na zegarek; na pewno się spóźni, zbliżała się już piąta, a do fabryki miała jeszcze spory kawałek drogi. Rozejrzała się; ani jednej rikszy. W tej chwili zobaczyła otwarty samochód hamujący przy chodniku. Elegancki mężczyzna, którego twarz wydała jej się od razu znajoma, uśmiechał się do niej.

— Podwieźć do fabryki? — zapytał. Mówił po niemiecku z lekkim obcym akcentem.

— Skąd pan wie? — zawołała zdziwiona.

— Nazywam się Rioletto — powiedział — byłem dzisiaj u pana Puschkego i widziałem panią w sekretariacie.

Zajęła miejsce obok niego.

— Muszę się przyznać — mówił, zręcznie wyprzedzając furmankę — że to spotkanie nie było zupełnie przypadkowe...

Danka spojrzała na niego z niepokojem.

— Śledził mnie pan? — Od razu zrozumiała, że to było niepotrzebne pytanie.

Rioletto roześmiał się.

— Ach, mój Boże, widziałem panią minutę, może nawet trzydzieści sekund... ale wywarła pani na mnie kolosalne wrażenie... Kolosalne — powtórzył.

— Pan wybaczy, panie Rioletto.

— Nie, nie, proszę się nie gniewać — terkotał — może mój sposób mówienia wydaje się pani nieco przesadny, ale to taki styl, w końcu jestem Włochem... Wie pani, czytam w myślach ludzkich, to mój zawód...

— Piękny zawód — powiedziała Danka i poczuła, że ma suche wargi.

— Panno Danko...

— Skąd pan zna moje imię?

— Czytam w myślach... Nie, przepraszam, zapytałem woźnego. Wiem już, że pani jest nową sekretarką Reila i nie jest pani Niemką. Czy ma pani dziś wolny wieczór?

— Niech pan sam odpowie sobie na to pytanie.

Podjeżdżali do bramy zakładów. Rioletto zahamował gwałtownie i uśmiechnął się smutno.

— Nie mam szczęścia w tym kraju — powiedział. — Czy mogę mieć przynajmniej nadzieję?

Danka uśmiechnęła się. Ten Włoch nie był jednak zupełnie pozbawiony wdzięku.

Gdy weszła do sekretariatu, było już trzy minuty po piątej, Reil stał w drzwiach gabinetu, czekał na nią.

— Spóźniłaś się — powiedział. I ostrzejszym tonem:

— Gdzie byłaś?

— Jadłam obiad z Krysią — odpowiedziała bez wahania.

— Krysia to moja najlepsza przyjaciółka. W końcu muszę ją widywać od czasu do czasu.

— Tak się zawsze mówi — warknął.

Usiadła przy swoim biurku i wyjęła z torebki puderniczkę. Poprawiła wargi. Reil przyglądał się jej w milczeniu.

— Za chwilę przyprowadzą tu starego człowieka — powiedział. — To polski uczony. Niech poczeka w moim gabinecie. Zaparz kawę, ja zaraz wrócę.

Danka z trudem ukrywała radość; żeby tylko nie wrócił zbyt szybko, żeby tylko zdążyła powiedzieć Pułkowskiemu parę słów.

Pułkowskiego wprowadził SS-man; został w sekretariacie, a Danka weszła z uczonym do gabinetu. Miała liczone sekundy, wiedziała, że dosłownie liczone sekundy. Drzwi prowadzące do sekretariatu zostawiła zresztą półotwarte, nie mogła ich zamykać, nie chcąc budzić podejrzeń SS-mana.

— Inżynier Reil zaraz wróci — powiedziała głośno po niemiecku. — Napije się pan kawy?

— Tak — odrzekł Pułkowski.

Podała mu filiżankę i pochyliła się nad nim.

— Panie doktorze — szepnęła po polsku — uwolnimy pana, jeszcze parę dni, proszę się trzymać. Gdzie pan jest więziony?

Patrzył na nią z ogromnym zdziwieniem.

— Kim pani jest? — zapytał.

— To nieważne.

— W piwnicy, w sąsiednim gmachu — szeptał. — Ale nic nie należy robić. Muszę się zgodzić, bo moja żona, rozumie pani — głos mu się załamał — moja żona...

Usłyszała energiczne kroki w sekretariacie.

— Kawa jest mocna, panie doktorze — powiedziała po niemiecku. — Czy lubi pan bardzo słodką?

Na progu gabinetu stał inżynier Reil.

6

Edward kazał mu przyjść na godzinę dwunastą. Kazik stanął przed bramą pod numerem piętnastym i spojrzał w górę. Na parapecie okna na drugim piętrze dostrzegł doniczkę z kwiatami. Zasłona była lekko uchylona. Oznaczało to: wszystko w porządku. Kazik rozejrzał się jeszcze, ale nie zobaczył nic podejrzanego. O tej porze na ulicy Wałowej ruch był niewielki, przyjechała jakaś riksza, parę kobiet stało przed sklepem, dzieci bawiły się na jezdni. Jak zwykle.

Kazik był w dobrym nastroju i po wczorajszych wydarzeniach w fabryce Reila uwierzył w swoje szczęście. Miał naprawdę szczęście, bo przecież na dobrą sprawę powinien być w gestapo, pozbawiony wszelkich szans. Tymczasem był wolny i mógł zanieść Edwardowi interesujący meldunek.

Może gdyby rozejrzał się nieco uważniej, dostrzegłby dwóch mężczyzn, stojących w sąsiedniej bramie i jednego na rogu Polnej przy kiosku z gazetami. Wszystko jednak wyglądało tak zwyczajnie, że Kazik wszedł energicznie do bramy i zniknął w klatce schodowej.

Edward powitał go na progu.

— Spóźniłeś się o osiem minut — powiedział — mamy mało czasu.

Radosny nastrój Kazika prysnął momentalnie; zawsze tak było podczas spotkań z Edwardem.

Weszli do pokoju.

— Siadaj — powiedział Edward. — Masz szkic?

— Mam, ale mam też coś znacznie lepszego — dodał natychmiast.

— Poczekaj. — Edward zachowywał się właśnie tak, jak nauczyciel w klasie, gdy egzaminuje niezbyt dobrze przygotowanego ucznia. —To jest brama... — studiował uważnie szkic. — Co ile minut przechodzi obok niej wartownik?

— Chodzi wzdłuż muru — rzekł niepewnie Kazik.

— Co ile minut? — powtórzył pytanie Edward.

Musiał przyznać, że dokładnie nie wie. Edward stwierdził oczywiście, że rozpoznanie jest niepełne. Mają cztery dni na przygotowanie akcji, a właściwie ciągle niewiele wiedzą. Kazik uśmiechnął się promiennie.

— Właśnie chciałem ci zameldować — oświadczył —o sukcesie. Udało mi się zwerbować Niemca od Reila.

— Co? W ciągu dwóch dni? — zawołał Edward. — Referuj dokładnie. Masz piętnaście minut.

Kazik spojrzał na zegarek. Było wpół do pierwszej.

O wpół do pierwszej Kloss siedział w kawiarni na Polnej. Od spotkania z Edwardem dzieliło go jeszcze pół godziny, wyszedł trochę wcześniej z biura, spacerował po mieście, a potem przyszedł tu na kawę, bowiem okna kawiarni wychodziły na Wałową i mógł obserwować ulicę. Był niespokojny. Nie zdarzyło się właściwie nic, co świadczyłoby o istnieniu zagrożenia, ale Kloss czuł intuicyjnie, że zbliża się niebezpieczeństwo. Poprzedniego dnia spotkał się z Brunnerem, tym razem nie służbowo, ale wieczorem w kasynie. Brunner był podniecony, pił dużo, więcej niż zwykle. Oświadczył, że są na tropie. Nie chciał podać żadnych szczegółów.

— Wy też zajmujecie się trochę tą sprawą — powiedział — ale dla nas to będzie niedługo historia.

— Macie już tych ludzi? — zapytał Kloss.

—Twoje zdrowie, Hans — roześmiał się Brunner. — Będziemy ich mieli. Glaubel to świetny chłopak.

— Co ma z tym wspólnego Glaubel? — zapytał Kloss.

— Chciałbyś wiedzieć, Hans? — Brunner znowu napełnił kieliszki. — To mój osobisty sukces, mój drogi, i nie mam ochoty dzielić się nim z nikim.

— Pięknie — oświadczył Kloss. — A jeśli ja coś będę wiedział?

— To mi na pewno powiesz — wybuchnął śmiechem Brunner. — Będzie jakiś towar do wymiany.

Jakie informacje posiada Brunner? Może po prostu bluffuje? Siatka Edwarda jest przecież czysta. Ludzie są wielokrotnie sprawdzani; nikogo nie aresztowano, nic się dotąd nie zdarzyło, co mogłoby budzić niepokój. A jednak? Może Danka była nieostrożna? Centrala znowu żąda informacji w sprawie Pułkowskiego. Dano im cztery dni. Jak wykonać to zadanie?

Kelnerka przyniosła kawę, Kloss skosztował, była chłodna i tylko z nazwy miała coś wspólnego z kawą. Odstawił filiżankę i w tym momencie zobaczył w drzwiach kawiarni pana Rioletto.

Czyżbym coś przeoczył? — pomyślał. — Czyżby ten Włoch mnie śledził?

Rioletto szedł do jego stolika.

— Dzień dobry, panie poruczniku — powiedział. —Jeśli pan na nikogo nie czeka...

— Nie czekam — odrzekł sucho Kloss. — Proszę, niech pan siada.

Rioletto rzucił na stół paczkę gitanów i skinął na kelnerkę. Po chwili postawiła przed nim filiżankę czekolady.

— Piję zawsze czekoladę — wyjaśnił. — Łatwiej ją dostać w tym kraju niż w Berlinie.

Kloss milczał.

—Właściwie, panie poruczniku — ciągnął Rioletto — rad jestem przypadkowi, który nas tu zetknął.

— Bardzo lubię przypadkowe spotkania — powiedział Kloss, akcentując słowo „przypadkowe”.

Rioletto roześmiał się.

— Pan jest zbyt nieufny. Pracuje pan w Abwehrze, prawda?

— Dlaczego pan o to pyta?

— Nie pytam, stwierdzam. Pan przecież nie wierzy w moje możliwości nadprzyrodzone.

— Nie.

— Brunner ma na ten temat inne zdanie.

— Mój przyjaciel Hermann i ja często różnimy się w poglądach — oświadczył Kloss. — Tak bywa. Ja lubię konkrety i fakty.

— Prowadzicie — Rioletto mówił jakby z pewnym wahaniem — tę samą sprawę.

— Co pan ma na myśli?

— Dywersję w zakładach Reila. Powiedziałem już Brunnerowi, że jestem gotów pomóc.

Kloss przyglądał mu się z napiętą uwagą. Czego naprawdę chce ten Włoch? Czy pracuje dla Brunnera? Czy Brunner kazał mu śledzić Klossa?

— To samo chciałby pan powtórzyć mnie? — zapytał.

— Może — odpowiedział Włoch.

— Po co, panie Rioletto? Jeśli pracuje pan dla nas...

— Tego bym nie powiedział — Rioletto spokojnie pił czekoladę. —Ja lubię inny styl rozmowy, panie poruczniku, a jeśli czasami pomagam... to wcale nie znaczy... —ł natychmiast zmienił temat. —Jakże się czuje piękna małżonka gauleitera?

Kloss spojrzał na zegarek. Zbliżała się za kwadrans pierwsza.

W mieszkaniu przy ulicy Wałowej piętnaście Edward również spojrzał na zegarek.

— Musisz już iść — powiedział. — Popełniłeś błąd, bardzo poważny błąd. Jesteś zdekonspirowany i nie wolno ci było tu przychodzić.

— Co miałem robić?

— Zniknąć i odczekać. Wiesz dobrze, że nie wolno podejmować żadnych kroków bez mojego pozwolenia.

— Ten Niemiec jest uczciwy.

— To trzeba jeszcze sprawdzić. Idź i czekaj na dalsze rozkazy.

W tej chwili rozległ się dzwonek. Edward podniósł się powoli z krzesła, szybkim spojrzeniem omiótł pokój. Szkic Kazika wrzucił do skrytki.

— Broń? — zapytał Kazik.

Edward zanurzył dłoń w kieszeni i podszedł do drzwi.

— Kto tam?! — krzyknął.

— Hydraulik — usłyszał. — Woda przecieka na pierwszym piętrze.

Edward otworzył i odskoczył od drzwi. Nie zdążył. Do przedpokoju wdarło się trzech mężczyzn po cywilnemu, w dłoniach trzymali pistolety. Jeden z nich, to był właśnie Glaubel, rzucił Edwarda na podłogę, dwóch pozostałych dosięgło Kazika, gdy biegł już do okna. Walka trwała krótko. Gestapowiec uderzył chłopca kolbą po głowie. Kazik zwalił się na podłogę. Do mieszkania wszedł, również po cywilnemu, Brunner.

— Ocucić — powiedział, wskazując na Kazika.

Po chwili siedzieli na krzesłach, trzymając ręce na stole. Gestapowiec z bronią w ręku nie spuszczał ich z oczu, a Brunner i Glaubel przetrząsali mieszkanie. Wyrzucali z szafy bieliznę, otwierali szuflady, obmacywali ściany. Na stoliku nocnym przy łóżku stał blaszany budzik. Edward wiedział, że spieszy się o dwie minuty. Wskazówki budzika zbliżały się do pierwszej, a Janek był zawsze punktualny. Jeszcze cztery minuty. Ogarnął go strach, a potem wrócił chłodny spokój. Jak przestrzec Janka? Na parapecie okna stała doniczka z kwiatami, zasłona była lekko uchylona. Jeszcze trzy minuty.

— Pomieszkamy tu trochę razem — powiedział Brunner. — Mam nadzieję, że sami podacie nazwiska i adresy wspólników, ale wolimy spotkać się z nimi tutaj, to świetne miejsce. — Patrzył uważnie na Edwarda. — Niecierpliwisz się, prawda? Oczekujesz wizyty? To bardzo dobrze.

— Nikogo nie oczekuję i nic nie rozumiem. — odrzekł Edward. — Panowie, tu nastąpiła jakaś pomyłka. Glaubel wybuchnął śmiechem i podszedł do okna.

— Pomyłka! — wykrzyknął. — Zapytaj tego chłopaka — wskazał na Kazika. —Jeszcze wczoraj opowiadał mi takie piękne rzeczy. — Oparł dłoń na doniczce i wyjrzał przez okno.

— Odejdź od okna — rozkazał Brunner — i niczego nie ruszaj. Wszystko może być ważne.

Edward z rozpaczą patrzył na tarczę budzika. Słyszał powolne cykanie zegara. Dwaj gestapowcy rewidowali właśnie kuchnię. Brunner ściągnął pościel z łóżka, a Glaubel opukiwał framugi. Edward podjął błyskawiczną decyzję; od okna dzieliło go parę kroków... Może zdąży skoczyć, zanim tamten wystrzeli, żeby tylko zdążył skoczyć. Wbił mocno nogi w podłogę, pochylił się całym ciałem naprzód, a potem ręce wsparł o poręcze krzesła...

Kloss podchodził właśnie do kamienicy numer piętnaście. Włocha zostawił w kawiarni, wahał się jeszcze chwilę, czy iść na spotkanie, ale postanowił ryzykować, chociaż może powinien... Myślał ciągle o terminie czterech dni, które dała im centrala i rozważał rozmaite koncepcje akcji w fabryce... Chciał już skręcić do bramy, gdy nagle usłyszał krzyk i brzęk tłuczonego szkła. Z drugiego piętra spadła doniczka, uderzyła o płyty chodnika.

Kloss, nie patrząc w górę, przyspieszył kroku. Widział przed sobą pusty chodnik; nic więcej, tylko pusty chodnik. Leciutkim, niedostrzegalnym niemal ruchem przesunął kaburę pistoletu na brzuch. Wiedział już, co się stało. Nie myślał teraz o sobie, myślał o nich, o Edwardzie, który zdążył wypchnąć doniczkę na ulicę i zapewne za to zapłaci, bardzo drogo zapłaci.

Ulica Wałowa była długa, na tym odcinku niemal bez przecznic. Odrapane kamieniczki, wąskie chodniki, korytarz, który trzeba przebyć. Kloss szedł coraz szybciej, myślał teraz o Dance. Z jakiego kierunku nadejdzie? Jeśli od strony Polnej, będzie zgubiona. Jeśli od parku, powinien spotkać ją po drodze.

Ciszę rozdarł warkot motorów. Na Wałowej pojawiły się ciężarówki z żandarmami.

Obstawiają ulicę — pomyślał Kloss. — Brunner musiał dojść do wniosku, że ten, który miał zjawić się u Edwarda, nie zdążył odejść daleko.

Parę metrów przed nim zatrzymał się również samochód, wyskoczyli żandarmi, kordon zamknął ulicę; ci, którzy nie zdążyli schować się do bram, wpaść na podwórze, wędrowali teraz do ciężarówek. Żandarmi wpychali ludzi do bud, rzucając na ziemię kenkarty. Rozległ się krzyk kobiet, krzyk, który Kloss znał dobrze... Minął spokojnie żandarmów, zasalutowali, on podniósł niedbale rękę do góry i jeszcze przez chwilę przyglądał się łapance.

Zatrzymał się na rogu Wałowej i niewielkiego placyku, przed wystawą sklepu z zabawkami. Postanowił tu poczekać piętnaście minut. Może Danka jednak nadejdzie. Zobaczył ją z daleka; pewna siebie, dobrze ubrana, szła od strony parku. Dostrzegła go, gdy był już przy niej.

— Edward spalony — szepnął. — Za dziesięć minut w parku.

Zawróciła i zniknęła w tłumie przechodniów. Kloss zapalił papierosa i ruszył powoli w tym samym kierunku.

W parku dzieci bawiły się nad jeziorkiem. Kloss przeszedł powoli obok kawiarenki przy oranżerii i zanurzył się w wysadzanej drzewami głównej alei. Zobaczył Dankę. Siedziała na ławce z puderniczką w ręku. Rozejrzał się jeszcze czujnie i podszedł do niej:

— Pozwoli pani, Fräulein?

— Oczywiście — odpowiedziała Danka.

Poczęstował ją papierosem. Nie spotykali się dotąd nigdy w dzień i nigdy w miejscu publicznym. Teraz nie mieli innego wyjścia. Danka uśmiechnęła się zalotnie — świetnie grała rolę dziewczyny żądnej przygód — i odsunęła się nieco od niego.

— Jak to się mogło stać? — zapytała cicho, nie przestając się uśmiechać.

— Nie wiem. Niewykluczone, że jesteśmy spaleni.

— Edward będzie milczał — powiedziała Danka i przystąpiła natychmiast do składania relacji. Udało się jej ustalić, że Reil i Pułkowski wyjeżdżają za trzy dni na poligon.

— Pułkowski się zgodził? — zapytał Kloss.

— Jest załamany— powiedziała Danka. — Chodzi o jego żonę.

— Widziałaś Kazika?

—Nie.

— Trzeba jeszcze dzisiaj ustalić — mówił Kloss — co się z nim stało. Należy poinformować resztę, ale najważniejszy jest Kazik.

— Pójdę do niego dzisiaj wieczorem.

Zastanawiał się sporą chwilę.

— Nie wiem, czy powinnaś, ale nie ma chyba innego wyjścia. Będę cię osłaniał. — Potem wyznaczył jej miejsce spotkań. Mieli taki zapasowy punkt, który wydawał się bardzo bezpieczny; stary warsztat na przedmieściu, zamknięty od czasu wybuchu wojny.

— Muszę ustalić — mówił — jak dowiedzieli się adresu Edwarda. — Nie miał jeszcze pojęcia, jak to zrobi. Brunner zapewne nic nie powie, zresztą Kloss nie miał w tej chwili żadnej pewności, czy sam nie jest przedmiotem śledztwa.

Danka wzruszyła ramionami.

— Lepiej nie pytaj — powiedziała. — Sądzę, Janek, że to moja ostatnia akcja.

— Dobrze. Odeślę cię potem do oddziału.

— Dziękuję.

Kloss chciał już wstać, gdy nagle twarz mu stężała. Alejką parku szedł w ich kierunku prestidigitator Rioletto. Śledził go przez cały czas? Czy naprawdę był tak zręczny?

— Ja go znam — powiedziała dziewczyna. — To niejaki Rioletto. Próbował mnie uwodzić.

— To dobrze — powiedział Kloss. Przyszedł mu nagle do głowy pewien pomysł. Był bardzo ryzykowny, ale w końcu wszystko było ryzykowne.

— Posłuchaj, Danka — szepnął — ja odejdę, ty z nim tu zostaniesz i zaprosisz go do siebie na jutro wieczór, powiedzmy, na ósmą. Potem ci wytłumaczę, co masz robić...

Rioletto podchodził właśnie do nich.

— Mój Boże! — zawołał, znakomicie udając zaskoczenie — znowu się spotykamy! Nie wiedziałem, że oberleutnant Kloss zna wszystkie interesujące kobiety w tym mieście.

— Po prostu mam szczęście — uśmiechnął się Kloss.

— A ja skarżę się właśnie na brak szczęścia — odpowiedział Rioletto.

Kloss spojrzał na zegarek i wstał.

— Niestety, na mnie pora.

— Od dzisiaj — stwierdził Rioletto — przestanę się skarżyć na brak szczęścia. Czy wolno mi zostać?

Danka uśmiechnęła się.

7

W tej grze było coraz więcej niewiadomych; aresztowanie Edwarda stawiało pod znakiem zapytania powodzenie całej akcji. Kloss wierzył, że Edward wytrzyma, musiał w to wierzyć, ale przecież ktoś zdradził gestapo mieszkanie na Wałowej, ktoś, kto wiedział bardzo dużo, może także o nim. Powinien uciec do oddziału? Nie, zostanie tu do końca, spróbuje rozegrać tę partię.

Może jednak przypadek? Nie wierzył w takie przypadki, Brunner nigdy nie działał na ślepo, musiał mieć dobre informacje. Kto? Rioletto? Puschke? A jeśli Danka? Bzdura! Gdyby Danka zdradziła, mieliby już jego. Przypomniał sobie twarz Glaubla; spotkał go przed godziną i teraz był pewien, że to spotkanie nie było przypadkowe.

Zadzwonił telefon. Kloss podniósł słuchawkę i jednocześnie zapalił lampę na biurku. To mógł być albo jego szef, albo Brunner; ci dwa) wiedzieli, że Kloss lubi pracować wieczorami w swoim gabinecie w Abwehrstelle, Usłyszał głos Brunnera, nieco zachrypnięty, zapewne po wczorajsze) pijatyce.

— Heil Hitler, Hans. Spędzasz samotny wieczór w biurze?

— Pracuję.

Brunner gadał o głupstwach, wspominał jakąś kelnerkę z kasyna, która podawała im wczoraj alkohol i miała niezłe nogi, a potem nagle zadał pytanie:

— Hans, ciebie interesuje nowa sekretarka Reila?

Kloss miał parę sekund na odpowiedz. Podjął decyzję, wiedząc jednocześnie, ze na tym terenie Brunner musi wygrać.

— Tak — oświadczył — istotnie. A dlaczego o to pytasz, Hermann?

— Ładna dziewczyna — powiedział Brunner. – Chcesz ją odbić Reilowi?

— Nie myślałem o tym.

— A o czym myślałeś, Hans?

Kloss brnął dalej:

— Myślałem — mówił — że może nadszedł czas, byśmy wymienili informacje.

— Może —stwierdził Brunner. W jego głosie Kloss usłyszał wahanie.

Co wie? — myślał. — Czego zdążył się dowiedzieć? Oczywiście Glaubel zameldował mu o spotkaniu na przedmieściu. To był błąd, gruby błąd. Danka nie powinna była chodzić do mieszkania Kazika. Brunner powiedział: „Dobranoc, jutro się zobaczymy”, a Kloss odłożył słuchawkę i raz jeszcze rozważał wydarzenia dzisiejszego wieczoru.

Przyszedł na przedmieście o szóstej wieczorem, tak jak umówili się z Danka. Robotnicy wracali właśnie z dworca przeładunkowego i z fabryki należącej do zakładów Reila, w sklepie spożywczym ustawiała się długa kolejka, w furtkach, przed domami plotkowały kobiety czekając na mężów.

Kazik mieszkał w niewielkim, parterowym domku na rogu Ogrodowej i Śliskiej; Kloss, obojętny i obcy w tłumie spieszących się przechodniów, obserwował ten domek dobrych kilka minut, gdy zobaczył wreszcie Dankę otwierającą furtkę. Weszła do środka; Kloss przesunął kaburę na brzuch, czekał. Wiedział już, że nie powinien tu przychodzić, należało posłać któregoś z chłopców od Białego; zdążył już nawiązać kontakt z Białym. Danka długo nie wychodziła; zaczynał się niepokoić, przecież i tam mógł być kocioł, gdy nagle zobaczył obok siebie Glaubla. Hitlerowiec również obserwował domek Kazika Okonia.

Stało się — pomyślał Kloss i owładnął nim chłodny spokój.

— Heil Hitler, Glaubel — powiedział. — Co pan robi w takim zakazanym miejscu?

— Spacer — odparł Glaubel. — A pan?

— Ja — roześmiał się Kloss — mam mało czasu na spacery. Najczęściej pracuję. A niekiedy lubię zapolować.

— Polowanko — powtórzył Glaubel i spojrzał uważnie na Klossa. — To dziwne, że spotykamy się właśnie w tym miejscu.

— Tak — odparł Kloss tym samym tonem — dziwne.

Obaj patrzyli na furtkę prowadzącą do domku Okoniów.

Więc Kazik także siedzi — myślał Kloss. — Pilnują jego mieszkania, ale tam nie ma kotła. Danka jeszcze wyjdzie. Będą ją obserwować. Czy Glaubel jest sam?

Rozejrzał się. Chyba jest sam. Nie miało to co prawda żadnego znaczenia, ale umożliwiało spotkanie z Danką. Wychodziła właśnie z domku; spokojna, obojętna minęła furtkę.

— Piękna Polka — powiedział Glaubel. — Czy pan się nią interesuje?

Kloss milczał. Już wówczas wiedział, że to pytanie musi mu zadać Brunner.

Pochylił się znowu nad papierami; powinien przygotować na jutro sprawozdanie dla Horscha; nigdy nie zaniedbywał swych obowiązków w Abwehrze, ale teraz nie mógł pracować. Jak powinien zagrać? Domyślają się oczywiście, że Danka miała coś wspólnego z Kazikiem, ale Brunner jest zbyt mądry, by kazać ją zaraz aresztować. Może by wysłać Dankę do oddziału? Kloss tak powinien postąpić, ale nie może zrezygnować z jej informacji, jeśli akcja ma się w ogóle odbyć. Musi ryzykować, ciągle ryzykować, i to nie tylko własnym życiem. Musi być szybszy niż Brunner.

Powiedział Dance: „Bądź przygotowana na wszystko”. Spotkali się w starym warsztacie mniej więcej po godzinie. Danka kluczyła po mieście i udało jej się zgubić Glaubla. Przyniosła rzecz bezcenną: odpis pisma Reila do Berlina. Inżynier meldował, że doświadczenia zaczynają się 10 maja. Tego dnia rano Reil i Pułkowski wyjeżdżają na poligon. To był ostatni termin. A ile jeszcze przedtem do zrobienia! Kloss polecił Dance powiedzieć Reilowi, że odwiedziła swego starego kolegę, Kazika Okonia; niech Reil to powtórzy Brunnerowi. Chodzi o czas, czas decyduje o wszystkim; może Brunner uwierzy, że idzie fałszywym tropem.

Danka była bardzo zmęczona; zapytała jeszcze o pana Riolettę. Zaprosiła go do siebie na następny dzień; powiedziała, że będą goście. Co Kloss chce właściwie wiedzieć o sztukmistrzu z Berlina?

Kloss otworzył okno; wieczór był ciepły, na niebie krzyżowały się światła reflektorów. Usłyszał odległą serię peemu, potem śpiew pijanych żołnierzy. Wrócił do biurka i znowu pochylił się nad papierami. Przerwał mu podoficer. Stanął wyprostowany w drzwiach i zameldował, że zgłosił się niejaki Herr Puschke, wicedyrektor Robert Puschke i pyta, czy pan oberleutnant go przyjmie.

Kloss był zaskoczony. Najpierw telefon Brunnera, potem wizyta pana Puschkego. Czego mógł od niego chcieć ten gruby Niemiec, przyjaciel sztukmistrza Rioletta? Kazał go wprowadzić.

Zapalił górną lampę i w ostrym świetle zobaczył twarz swego gościa. Pokrywała ją szara bladość, oczy miał pan Puschke podpuchnięte, ręce mu drżały. Usiadł na wskazanym krześle i położył dłonie na biurku.

— Kieliszek koniaku, panie Puschke?

Skinął głową. Wypił, potem zaczął chwalić ten koniak, że taki wyśmienity, na pewno francuski, on, Puschke, był w czterdziestym pierwszym we Francji, ale jego zapasy dawno się skończyły.

— Co pana tu sprowadza? — Kloss przerwał ten wywód dość bezceremonialnie.

Puschke zapalił cygaro, długo delektował się dymem, potem wyjął z kieszeni zapieczętowaną paczuszkę i położył na biurku. Nie ma co prawda koniaku, ale ma właśnie te cygara, jeśli pan oberleutnant zechce przyjąć... Pan oberleutnant miał jednak dosyć tych wstępów.

— O co chodzi, panie Puschke?

— Sprawa jest bardzo trudna — zaczął Niemiec — i niezwykle delikatna. — Mówił, że przyszedł właśnie tutaj, bo wierzy, że oberleutnant Kloss i oczywiście Abwehra zrozumieją jego szczególną sytuację, sytuację uczciwego Niemca, który wbrew własnej woli został wplątany... tak, właśnie wplątany, w obrzydliwą aferę...

— Proszę wyraźniej! — rozkazał.

Puschke wstał.

— Panie oberleutnant — powiedział niemal patetycznie — przychodzę tutaj jako uczciwy Niemiec...

— Konkrety!

— Chciałem zameldować — wykrztusił wreszcie Puschke, że sztukmistrz Rioletto jest angielskim szpiegiem, pracuje od dawna przeciwko Rzeszy. — Odetchnął z ulgą i usiadł na krześle. Zaciągnął się cygarem.

Nastąpiła teraz cisza, twarz Klossa nawet nie drgnęła. Puschke nie domyśli się nigdy, jak bardzo zaskoczył oberleutnanta. Kloss obserwował swego gościa i myślał jednocześnie intensywnie:

Prowokacja? Najpierw zatelefonował Brunner, potem przyszedł Puschke... Nieprawdopodobne! Po co mieliby to robić? Chcieli sprawdzić raz jeszcze Klossa? Po dwóch latach?

Puschke niecierpliwie kręcił się na krześle; oczekiwał pytań? A może sądził, że powiedzą „Dziękuję” i puszczą go do domu?

— Dlaczego nie poszedł pan z tym do Brunnera? — zapytał Kloss. — A może pan już był u Brunnera?

— Myślałem, że w tych sprawach to wszystko jedno: Abwehra czy gestapo.

— A jednak wybrał pan Abwehrę. Przecież pan zna Brunnera. A w waszych zakładach działa także Glaubel.

— Powiem wszystko — westchnął Puschke.

— O to właśnie chodzi.

— Z Brunnerem rozmawiałem wczoraj i przedwczoraj. Nie odważyłem się. Myślałem, że z panem będzie mi łatwiej...

Kłamie — pomyślał Kloss. — A jeśli mówi prawdę? Sprawdzimy.

— Puschke! — ryknął.

Wicedyrektor zerwał się natychmiast z krzesła i stanął na baczność. Wyglądało to niemal komicznie, ale Klossa dawno już nie bawiły typowo niemieckie reakcje. Znał je i wykorzystywał.

— Ze mną nie będzie łatwiej — mówił. — Jasne?

— Tak jest! — wykrzyknął Puschke.

— Byłeś agentem Rioletta? — zapytał Kloss.

Puschke w jednej chwili sflaczał, zachwiał się, ale Kloss nie pozwolił mu usiąść.

Nagle Puschke zaczął płakać. Był to widok wręcz nieznośny: płaczący, gruby Niemiec... Jego historyjka była zresztą prosta i banalna. W trzydziestym dziewiątym roku pewien berliński sklepikarz zaczął mu pożyczać pieniądze. Najpierw drobne sumy, potem coraz większe, a gdy Puschke podpisał weksel opiewający już na kilka tysięcy marek, zjawił się Rioletto.

—Ja nic nie zrobiłem przeciwko Rzeszy — płakał Puschke. —Miałem przyjaciela w SS, on zajął się tym sklepikarzem, ale weksel został, zabrał go Rioletto i Rioletto zażądał...

— Czego? — zapytał sucho Kloss.

— Dałem mu tylko nazwiska inżynierów pracujących u Lübbicha w Hamburgu... Potem wybuchła wojna, stracił mnie z oczu, bo pojechałem do Francji... i teraz znowu... On mnie zabije, panie oberleutnant — szepnął nagle. — Ja się boję.

Bał się naprawdę. Kloss kazał mu nareszcie usiąść i dał szklankę wody. Potem polecił powtórzyć sobie wszystko raz jeszcze; nie słuchał już, musiał podjąć decyzję, sytuacja komplikowała się coraz bardziej i każdy ruch stwarzał nowe niebezpieczeństwa. Jeśli Puschke mówił prawdę, nie mógł przekazać go Brunnerowi; nie mógł nim zagrać, bo narażał życie Włocha. Jeśli Puschke kłamał...

Należało przede wszystkim sprawdzić, kim był naprawdę Rioletto. Jeśli człowiekiem sojuszniczego wywiadu, skierowanym tutaj w związku z doświadczeniami Reila, mogli tę akcję przeprowadzić wspólnie. Zgoda centrali? Nie było czasu na uzyskiwanie zgody, należało działać na własną rękę.

Ale jak zdobyć pewność?

Puschke podpisał wszystko, co mu kazano. Kloss schował papiery do kieszeni i kazał wicedyrektorowi iść do domu. Niech milczy. Jeśli zależy mu na własnej skórze, będzie milczał. Puschke był nieco zaskoczony, ale wiedział przecież, że Abwehra ma swoje metody.

— Niech się pan nie spodziewa — powiedział mu Kloss na pożegnanie — że Rioletto zostanie aresztowany jeszcze tej nocy. My mamy czas. A jeśli chodzi o pana... trzeba będzie oczywiście odpokutować za grzechy. A pokutę uzależnimy od pańskiego zachowania: milczenie i sam pan rozumie...

— Rozumiem — odpowiedział Puschke.

Kloss odprowadził go do drzwi. Gruby Niemiec stanął na progu i podniósł rękę w hitlerowskim pozdrowieniu. Oberleutnant uśmiechnął się ironicznie; ten człowiek wierzył jeszcze, że przeżyje wojnę... Kloss wiedział, że Puschke nie ma żadnych szans. I nie czuł litości.

8

Dzień zaczął się dla Reila źle. Z samego rana Danka oświadczyła, że chce mieć wolny wieczór. Stanęła na progu gabinetu i powiedziała to od razu; wyglądała ślicznie, miała na sobie zieloną sukienkę, którą Reil szczególnie lubił. Chciał krzyknąć: „Z kim się umówiłaś?”, ale popatrzył tylko na nią i milczał.

Zatrzasnął drzwi; w gabinecie pozostał zapach jej perfum. Kazał wezwać Puschkego i wysłuchał meldunku o stanie przygotowań na poligonie. Oczywiście wszystko było jeszcze w proszku. Puschke powiedział: „Prawie gotowy” i Reil wyładował na nim wściekłość.

— Za niedokładność wysyłam na front wschodni! — krzyczał. — Dziesiątego maja rano poligon musi być przygotowany. Rozmawiał pan z Pułkowskim?

—Tak. Chyba się zgadza...

— Żadnych chyba! — wrzasnął znowu Reil, ale ruganie zastępcy nie przyniosło mu wcale ulgi. Puschke nie bronił się zresztą. Tkwił w fotelu, oczy miał podpuchnięte i wydawało się Reilowi, że za chwilę wybuchnie płaczem.

— Co się z panem dzieje, Puschke.

— Nic, panie dyrektorze.

— Wygląda pan jak stara baba.

Puschke zaczął mówić coś o przemęczeniu, a potem, że ten kraj źle na niego działa; człowiek żyje tutaj jak w klatce, boi się wyjść na miasto.

— To niech pan się przestanie bać — uciął Reil — i weźmie do roboty. Może pan już sobie iść. — Zatrzymał go jednak jeszcze na progu i zapytał, co robił na terenie zakładów prestidigitator Rioletto. Widział tego pana w sekretariacie.

Puschke poczerwieniał, potem zbladł i oświadczył, że Rioletto wstąpił na chwilę, by go przeprosić za ten dowcip z cygarem.

Potem szepnął, że Włoch przyglądał się Fräulein Dance z ogromnym, ale to naprawdę ogromnym zainteresowaniem. To wyprowadziło już Reila ostatecznie z równowagi.

— Wynoś się pan! — wrzasnął. —I nie opowiadaj mi plotek!

A jeśli jeszcze raz zjawi się ten sztukmistrz, każę go Glaubelowi zamknąć na dwadzieścia cztery godziny.

Został sam w gabinecie, powiedział Dance, że nikogo nie przyjmie i nie będzie rozmawiał przez telefon, ale nie mógł pracować. Osaczyły go wszystkie możliwe niepokoje. Jeśli doświadczenia się nie udadzą, straci zaufanie fuehrera i mogą go nawet wysłać na front.

Pomyślał, że nie boi się frontu, ale stanął mu przed oczyma obraz widziany chyba w kinie: biała, równa płaszczyzna, żołnierze na nartach i w głębi palące się chałupy. Ile jest kilometrów od Berlina do Wołgi? Nie, nie stoją już przecież na Wołdze, czytał znowu o skracaniu frontu, ale nie interesowały go właściwie nigdy komunikaty wojskowe. Ojciec Reila miał mapę, w którą wbijał kolorowe chorągiewki, jego to nie bawiło.

Zadzwonił i gdy Danka stanęła w drzwiach, kazał sobie przynieść ostatni numer „Voelkischer Beobachter”. Rozłożył gazetę i zobaczył na pierwszej stronie zdjęcie fuehrera. Fuehrer spoglądał poważnie, ale też z charakterystyczną dla oficjalnych portretów wielkiego wodza łaskawością; Reil zaczął czytać artykuł, ale dojechał tylko do końca pierwszego akapitu. W drzwiach stanął Brunner.

Brunner wchodził bez meldowania, wydawało się, że nie dostrzegał obecności Danki w sekretariacie, nie akceptował jej istnienia. Reil podnosząc się zza biurka wiedział, że rozmowa nie będzie przyjemna. Dzień, który tak się zaczął, nie mógł mu przynieść nic radosnego. Wyciągnął koniak z szafy, a Brunner bez wstępów przystąpił do rzeczy. Chodziło najpierw o Pułkowskiego. Sturmbannfuehrer chciał wiedzieć, jak długo ten Polak będzie Reilowi potrzebny. Dyrektor odpowiedział, że nie wie. Nie wiedział naprawdę, wszystko zależało od wyników doświadczeń; chodziło zresztą, do diabła, o robotę, która się nigdy nie kończy.

— Natomiast wiedza tego Polaka jest ograniczona —oświadczył Brunner sucho. — Musi pan z niego wycisnąć wszystko, co trzeba, i koniec. Daję panu, powiedzmy, trzy miesiące.

Reil pomyślał, że ten gestapowiec jest bezczelny. Chciał powołać się na swoje szczególne pełnomocnictwa, ale zrezygnował. Zapytał tylko, co mają zamiar zrobić z Pułkowskim. Brunner uśmiechnął się chłodno i oświadczył bez ogródek: zlikwidować. Zbyt dużo wie.

— A jego żona? — zapytał jeszcze Reil. Czuł suchość w gardle, napełnił swój kieliszek.

— Mnie pan też może nalać — odpowiedział Brunner. —Jego żona nie żyje od paru tygodni.

Reil spojrzał na Brunnera, nie ukrywając obrzydzenia. Wolałby o tym nie wiedzieć. Uświadomił sobie nagle, że jest sporo rzeczy, o których wolałby nie wiedzieć. Zresztą, to jego nie dotyczy. Ma swoją robotę, którą wykonuje znakomicie. Na świecie istnieje podział zadań, nie należy pchać nosa w cudze sprawy. Taki jest porządek rzeczy.

Myślał, że rozmowa jest skończona, ale okazało się, że najgorsze Brunner zachował sobie na deser.

— Gdzie pan poznał swoją sekretarkę? — zapytał.

— Proszę ją zostawić w spokoju! — wrzasnął Reil. Teraz wyprowadzono go z równowagi; nie zamierzał bronić Pułkowskiego, ale Dankę uważał już za swoją własność.

— Spokojnie, dyrektorze — Brunner ciągle się uśmiechał. — Proszę odpowiedzieć na pytanie.

— Skierowana przez Arbeitsamt — odpowiedział. On, który nawet w gabinecie fuehrera nie stracił pewności siebie, nie wyrzucił za drzwi tego gestapowca. Poczuł, że się boi i gdy to zrozumiał, strach opanował go naprawdę.

Próbował się jeszcze bronić.

— Nie wykryliście nawet sprawców dywersji! —krzyknął ni w pięć, ni w dziewięć.

— Już ich mamy — odpowiedział Brunner. — A pańska sekretarka kontaktowała się z jednym z nich, z Kazimierzem Okoniem.

Przypomniał sobie to nazwisko; Danka wymieniła je poprzedniego wieczora przy kolacji. Powiedziała, że chciała odwiedzić dawnego kolegę, ale nie zastała go w domu. Brunner wysłuchał tej relacji i nie ukrywał zaskoczenia.

— Istotnie — mruknął.

Teraz Reil mógł zaatakować.

— Czepiacie się niewinnej dziewczyny! — krzyknął. — Gdyby rzeczywiście była wspólniczką tego człowieka, nie podałaby mi jego nazwiska! — Chciał mówić dalej, ale chłodne oczy Brunnera nakazały mu milczenie.

— Pan jest zbyt nerwowy — powiedział sturmfuehrer — a my nie lubimy zbyt nerwowych, takim nie można ufać — przeciągał sylaby. — Reichminister powtarzał to niejednokrotnie.

Wstał i ruszył ku drzwiom.

— Pana łączą z tą Polką dość bliskie stosunki, prawda? Proszę do mnie zatelefonować, gdyby zdarzyło się coś ciekawego. Zrozumiał pan?

Reil nie odpowiedział. Nie mógł sobie później wybaczyć milczenia. Powinien zatelefonować do Berlina, powinien pójść do gauleitera i dać szkołę temu bezczelnemu głupcowi. Rozlał znowu koniak do kieliszków i zawołał Dankę.

— Napijemy się — powiedział.

Patrzyła na niego chłodno, nie rozumiejąc, ale podniosła kieliszek do ust. Chciał jej wytłumaczyć, jak bardzo jest mu potrzebna, jak bardzo mu na niej zależy, ale milczał. Wypił jeden kieliszek, potem drugi.

— Wszystko to świństwo — stwierdził — a to, co nie jest świństwem...

9

Rioletto przyszedł punktualnie. Stanął na progu z ogromnym bukietem kwiatów, spodziewał się zapewne, że w mieszkaniu zastanie już gości, o których mówiła Danka, ale była tylko ona, a na stole zobaczył dwa kieliszki i dwie filiżanki do kawy.

— Będziemy sami — powiedziała. — Zmartwił się pan?

— Nie, oczywiście nie — ale z trudem ukrywał zdziwienie. — Pani nawet nie podejrzewa, jaką sprawia mi radość.

— Najpierw czeka pana praca — uśmiechnęła się Danka. Otworzyła szufladę i rzuciła na stół talię kart. — Chciałabym coś usłyszeć o sobie.

Obserwowała go uważnie, gdy bawił się kartami. Nic nie podejrzewał, na twarzy malowało się skupienie. Kazał jej wyciągnąć kartę, był to król pik; Rioletto wydał się zaskoczony, a Dance król pik skojarzył się natychmiast z Reilem. Dzisiaj wieczorem, gdy opuszczała biuro, Reil już nic nie powiedział; nie zapytał nawet, dokąd idzie. Danka poczuła coś w rodzaju litości i natychmiast ogarnął ją wstyd. Nie powinna się nad nim litować.

— Król pik — powiedział Rioletto. Odkrył parę kart i obok króla położył damę trefl. — Pani jest interesującą dziewczyną, prowadzi pani trudną grę, chyba się nie mylę, prawda? — Potem spojrzał w okno. — Niedokładnie zaciągnięte zasłony — stwierdził. — Z ulicy widać światło. Nie boi się pani?

Na to właśnie czekała, sądziła, że zauważy wcześniej. Podbiegła do okna. Na ulicy panował już mrok, ale przez szczelinę w zasłonie dojrzała trzech chłopców stojących na przeciwległym rogu. Już są!

— Teraz dobrze — powiedział Rioletto i dalej rozkładał karty —Właściwie — mówił — zajmują się tym raczej stare baby. Mnie wystarczy dłoń, oczy, czasami jakiś przedmiot.

—Jaki przedmiot?

— Coś, co pani lubi naprawdę, co jest dla pani cenne.

W tej chwili rozległ się natarczywy dzwonek.

— Więc jednak — stwierdził Rioletto — nie będziemy sami.

Danka otworzyła drzwi. Do pokoju wdarło się trzech mężczyzn. Zanim Rioletto zdążył skoczyć pod ścianę i wydobyć broń, obalili go na podłogę. Jeden był w kraciastej cyklistówce, drugi miał czarną opaskę na oku, trzeci — szramę na policzku. Przypominali trochę aktorów, którym kazano ucharakteryzować się tak, by można ich łatwo rozpoznać. Ten w cyklistówce obezwładnił Dankę, rzucił ją na tapczan, a potem wiązał i kneblował sprawnymi ruchami.

—Ty niemiecka dziwko — powiedział. Dwóch pozostałych sterroryzowało Rioletta.

— Pójdziesz z nami — oświadczył ten ze szramą i schował do kieszeni małego Waltera, który Rioletto nosił zawsze przy sobie.

— Ależ, panowie — tłumaczył Rioletto — ja jestem Włochem i okultystą, nie mieszam się do waszych spraw.

— Ale broń nosisz, gestapowski szpiclu! — stwierdził ten z opaską.

Wypchnęli go z mieszkania. Prowadzili przez podwórze, a potem krętymi, pustymi uliczkami przedmieścia w kierunku szosy. Rioletto wiedział, że wystarczy przejść szosę, by znaleźć się w lesie. Mężczyzna w cyklistówce, który sprawiał wrażenie dowódcy, spoglądał co chwila na zegarek.

— Szybciej! — powtarzał.

— Co chcecie ze mną zrobić? — zapytał Rioletto.

— Będziesz zlikwidowany za współpracę z gestapo.

Przyspieszyli kroku. Rioletto ociągał się, pozostawał w tyle. Ten ze szramą uderzył go kolbą w plecy.

— Proszę mnie nie bić! — krzyknął Włoch. — Chcę rozmawiać z waszym dowódcą.

— A co byś chciał powiedzieć naszemu dowódcy?

— Nie twoja sprawa.

— Nie piłem z tobą, szpiclu, bruderszaftu — powiedział ten ze szramą.

Wyskoczyli na łąkę. W mroku błysnęła przed nimi biała wstążka szosy. Chłopak w cyklistówce stanął przy przydrożnym krzaku. Rioletto pomyślał, że jeśli chcieliby go zlikwidować, mogli byli uczynić to wcześniej albo wręcz w mieszkaniu Danki. Teraz dzieliło ich kilkanaście metrów od szosy, a oni na coś czekali, jakby wahali się przeskoczyć drogę, która przecież była pusta. Chłopak ze szramą znowu spojrzał na zegarek.

— Idziemy — rozkazał.

Byli już na poboczu szosy, gdy nagle Rioletto usłyszał warkot motoru, a potem błysnęły ostre reflektory. Nadjeżdżający samochód włączył długie światła; rozległy się strzały, chłopcy zostawili Włocha na szosie i zniknęli w ciemności. Wszystko to trwało parę sekund. Rioletto z trudem podniósł się, samochód hamował gwałtownie. Włoch zobaczył wyskakujących żołnierzy niemieckich. Potem usłyszał głos oberleutnanta Klossa:

— Miał pan szczęście, panie Rioletto, zdążyliśmy na czas.

— Co za cudowny przypadek — powiedział. — Co za cudowny przypadek — powtórzył. — Dziękuję panu.

— Porozmawiamy u mnie — rzekł Kloss.

Wsiedli do samochodu, Kloss i Rioletto obok siebie na tylnych siedzeniach. Obaj milczeli i obaj rozumieli, że czeka ich trudna rozmowa. Czy Rioletto się domyśla? Czy można mu zaufać? Czy istnieje szansa, że zagrają wspólnie? Samochód stanął przed biurem Abwehry; w korytarzu było pusto, w pokoju Klossa paliła się lampa na biurku, na małym stoliczku stała butelka koniaku i dwa kieliszki.

— Było tak — powiedział Kloss. — Fräulein Danka zatelefonowała do mnie i zameldowała o napadzie. Doszedłem do wniosku, że bandyci będą się starali uprowadzić pana do lasu. Postanowiłem przeciąć im drogę. To była jedyna szansa.

— Znakomity koniak — stwierdził Włoch, zanurzając się głęboko w fotelu. Nic sobie jeszcze nie powiedzieli, obaj mieli podstawy do obaw i obaj nie byli pewni...

—Jak wyglądali? — spytał Kloss i sięgnął po notatnik.

— Kto?

— Ci bandyci.

— Kilku mężczyzn — odpowiedział Rioletto.

— Ilu?

— Trudno to określić, byłem półprzytomny.

— Twarze? Charakterystyczne szczegóły?

— Było ciemno — stwierdził Włoch — i obawiam się, że nic panu nie powiem. Czy musimy o tym mówić?

— Musimy od czegoś zacząć.

— Pannie Dance nic się, oczywiście, nie stało?

— Nie — uśmiechnął się Kloss.

— Tak przypuszczałem. — Sięgnął po cygaro. — Odkryjemy karty?

— Może za wcześnie — powiedział Kloss. Wstał, podszedł do drzwi; otworzył je gwałtownie i zamknął z powrotem. —Te cygara — rzekł wracając na miejsce — należą do pana Puschkego. Otrzymałem je od niego w prezencie.

— Ach tak — powiedział Rioletto.

— Pan Puschke — ciągnął Kloss — jest niesłychanie interesującą postacią. To człowiek o bogatym życiorysie. Miewa także znakomite pomysły. — Sięgnął do kieszeni i podał Włochowi starannie złożone arkusiki papieru. —Niech pan to przeczyta.

Rioletto przeczytał uważnie zeznanie pana Puschkego, potem odłożył kartki na stół i zaciągnął się dymem.

— Co pan zamierza? — zapytał.

— Zeznanie jest ścisłe?

— Nie potwierdzę ani nie zaprzeczę — oświadczył Rioletto. — Co pan zamierza?

— Wyobraźmy sobie — mówił Kloss — że było inaczej. Stary agent wywiadu angielskiego, pan Puschke, usiłował zwerbować uczciwego Włocha Rioletta do pracy przeciwko Rzeszy. Ale Rioletto się nie zgodził, wówczas Puschke nasłał na niego bandytów i tylko dzięki czujności oberleutnanta Klossa Rioletto wykaraskał się z tarapatów.

— Bardzo mi odpowiada ta opowieść — uśmiechnął się Rioletto. — Kim pan jest?

—To pytanie chyba nie ma sensu — odpowiedział Kloss. — Wystarczy, że jestem gotów ryzykować.

—Ja też.

— Co pan myśli o Pułkowskim? — Kloss napełnił znowu kieliszki koniakiem.

— To as atutowy — powiedział Rioletto. — A Puschke — dodał — to karta bita. Zagramy razem?

— Nie mamy innego wyboru — rzekł Kloss. — Warto wypić za współpracę aliantów.

— Warto — uśmiechnął się Rioletto.

10

Gra zbliżała, się do punktu kulminacyjnego, karty W zostały już rozdane. Kloss wiedział, że jeśli nawet udało mu się wygrać dwa robry, trzeci będzie najtrudniejszy. Czy Brunner da się wywieść w pole? Czy uwierzy, że jego przeciwnikiem w tej grze był gruby Niemiec, pan Puschke? Brunner posiadał atuty, których nie należało lekceważyć. Miał w swoich łapach Edwarda i Kazika. Kloss wiedział, że kocioł nadal istnieje. W mieszkaniu na Wałowej nikt się oczywiście nie zjawił. Edward i Kazik milczeli, ale przecież gestapo nie zaczęło jeszcze na dobre przesłuchiwań. Kloss rozważał rozmaite możliwości, musiał jednak myśleć przede wszystkim o odbiciu Pułkowskiego. Dziesiątego maja rano Pułkowski i Reil wyruszają na poligon; należało przygotować akcję i jednocześnie tego samego dnia zlikwidować sprawę pana Puschkego. Kloss bał się także o Dankę; miała zniknąć dziewiątego maja wieczorem, to znaczy w ostatniej chwili. Rioletto był zdania, że powinna zniknąć wcześniej. Ciągle nie byli pewni, co naprawdę wie Brunner.

Dziewiątego maja Kloss zadzwonił do Brunnera. Usłyszał jego ochrypły głos w słuchawce i oświadczył bez wstępów, że muszą się zobaczyć. Ma coś nader ważnego.

— Naprawdę, Hans? — powiedział Brunner. — Naprawdę chcesz zacząć mówić? — Nie brzmiało to zbyt zachęcająco.

Gdy wszedł do gabinetu sturmbannfuehrera w gestapo, Brunner nie był sam. Obok niego siedział Glaubel. Obaj patrzyli na Klossa z napiętą uwagą.

— Wykładaj, co masz — powiedział Brunner.

— Powoli, powoli. Jak tam twój kocioł?

— Mówiłem — wtrącił Glaubel — że należało jeszcze poczekać. Ten Okoń sam by mi powiedział.

— Bzdura! — parsknął Brunner. — Tam siedzą zawodowcy, człowieku. Schowaliśmy tego Okonia i kropka. Poczekamy jeszcze z dzień i zdejmiemy dziewczynę. —Brunner patrzył uważnie na Klossa, ale nic nie wyczytał z jego twarzy.

— Możecie ją zdjąć — oświadczył spokojnie Kloss. — To płotka.

— Płotka! — skoczył Brunner. — A gdzie są grube ryby? Ty chodziłeś z tą dziewczyną, Hans, nie wypieraj się. Co wiesz?

Kloss sięgnął po cygaro.

— Widzisz, Brunner — powiedział — chciałbym mieć gwarancję, że to będzie nie tylko twój sukces. :

— Chcesz zarobić awans?

— Może — odparł Kloss.

— Chciałbym cię ostrzec — głos Brunnera brzmiał twardo. — Nasz przyjaciel Glaubel ma pewną koncepcję, która mogłaby cię szczególnie zainteresować.

— Żarty — powiedział Kloss i poczuł jednak lekki niepokój. Nie wolno nigdy sobie pozwalać na niedocenianie przeciwników. — Co byś powiedział — ciągnął spokojnie — o niejakim panu Puschkem?

— Puschke? — zdziwił się Brunner i spojrzał na Glaubla. —Co ty na to?

Glaubel wzruszył ramionami. Nigdy się nim nie interesował.

— Mam ciekawe materiały — mówił Kloss. — Nie ulega wątpliwości, że to Puschke dostarczał obcemu wywiadowi informacji o zakładach Reila. Wczoraj usiłował zwerbować pewnego Włocha nazwiskiem Rioletto.

Mówił i patrzył na ich twarze. Obaj byli zaskoczeni i obaj czuli się oszukani. Jak zareagują? Czy będą chcieli aresztować pana Puschkego natychmiast? Spojrzał na zegarek. Rioletto powinien zdążyć, wszystko obmyślili precyzyjnie, ale ryzyko było ogromne.

— Aresztujesz Puschkego? — zapytał.

— Pomyślę — warknął Brunner. — Nie lubię się spieszyć.

Kloss wepchnął ręce do kieszeni, dłonie miał wilgotne. Znowu spojrzał na zegar wiszący na ścianie. Rioletto powinien być teraz w mieszkaniu Puschkego. Zostawi tam parę kompromitujących dokumentów: meldunek o wyjeździe Reila na poligon, plan sytuacyjny zakładów. ..

— Radziłbym ci zdjąć tego człowieka natychmiast —powiedział.

— Twoje rady są zawsze bardzo cenne, Hans — uśmiechnął się Brunner. — Nie zapomnę, że mi pomogłeś.

— Dziękuję — oświadczył Kloss. — Pozwolisz, że złożę także meldunek swojemu szefowi?

Opuścił gmach gestapo wieczorem; czekało go jeszcze spotkanie z Danką, a potem noc przed akcją. Nie lubił tych nocy. Przeklinał wówczas swoją robotę; gdyby mu wolno było wziąć osobiście udział w akcji, gdyby mu wolno było po prostu walczyć z bronią w ręku.

Na ulicy Basztowej zobaczył Rioletta. Włoch czekał na niego przed wystawą kwiaciarni.

— W porządku? — zapytał Kloss.

— Obrzydliwa robota — odpowiedział tamten. — Puschke wrócił do domu o parę minut wcześniej... Wolałbym, żeby się bronił, a on tylko krzyczał, przeraźliwie krzyczał. To jednak trwało parę sekund...

— Obrzydliwa robota — potwierdził Kloss. — Niech pan się przygotuje na rozmowę z Brunnerem. To nie będzie łatwa rozmowa. — Rioletto skinął głową.

— Wiem. Jestem przyzwyczajony. Kiedy skończy się nareszcie ta wojna?

— Kiedyś się skończy — odpowiedział Kloss.

—Jestem w rzeczywistości chemikiem — rzekł Rioletto — i chciałbym znowu być tylko chemikiem.

Mrok zapadał szybko. Na przedmieściu było pusto, nawet patrole zjawiały się tu rzadko. Kloss przyszedł do opuszczonego warsztatu parę minut za wcześnie. Siadł na stercie żelastwa i odpoczywał. Jak to dobrze, że nadszedł ten ostatni wieczór. Danka wróci do oddziału... Jeszcze tylko jutrzejsza akcja, ale to musi się udać.

Przybiegła zdyszana.

— Myślałam, że się spóźnię — mówiła — i że cię już nie zastanę. Reil nie chciał mnie puścić, jakby domyślał się, że nigdy mnie więcej nie zobaczy.

— Nikt cię nie śledził? — zapytał Kloss.

— Nie — odparła Danka, ale nie brzmiało to zbyt pewnie. Przypomniała sobie teraz, gdy skręcała z Polnej w Ogrodową, zobaczyła za sobą sylwetkę mężczyzny, która wydała jej się znajoma. Potem nikogo już nie dostrzegła, ale powinna pokluczyć trochę po mieście, jeśli nie miała zupełnej pewności.

— Pójdziesz do Marcina — powiedział Kloss. — Prosto stąd pójdziesz do Marcina i sprawdzisz jeszcze przygotowania do akcji. Masz podziękowanie z centrali.

— Dziękuję — szepnęła Danka. — Co zrobicie z Reilem?

Kloss nie zdążył odpowiedzieć. Usłyszał szelest, a potem nieostrożnie trącone przez kogoś żelastwo zwaliło się na ziemię. Odwrócił się gwałtownie. Zobaczył Glau—bla, który stał z pistoletem gotowym do strzału.

— Ręce do góry, Kloss! I ty też! — podchodził do nich ostrożnie. — Wyżej rączki — mówił — wyżej! Tak przypuszczałem, ja się nigdy nie mylę... Zdemaskowałem cię, Kloss.

Kloss rzucił się błyskawicznie na ziemię, padając chwycił jakąś deskę i cisnął nią w Glaubla. Gestapowiec strzelił. Nie trafił. Kloss wytrącił mu pistolet z dłoni, upadli na ziemię. To trwało sekundy, ale Klossowi wydawało się, że trwa wieczność. Glaubel był silny i zręczny. Wyrwał się i skoczył ku bramie. Kloss błyskawicznie podniósł pistolet, strzelili jednocześnie — on i Danka. Glaubel powoli opadał na ziemię...

— Idź już — rzekł Kloss — idź szybko do Marcina. Pamiętaj, jutro dziewiąta rano.

11

Wyjechali punktualnie. W otwartym wojskowym  samochodzie pod osłoną chłopców z SS. Dzień był piękny, szosa biegła przez las, potem wyskakiwała na wzgórza, które okalały łąki już zielone, pokryte lekką mgiełką. Pułkowski siedział sztywno obok Reila; oddychał głęboko. Dawno już nie widział lasu i łąk, przez wiele miesięcy pozbawiono go przestrzeni i powietrza.

— W ciągu trzech dni — powiedział Reil — wszystko skończymy.

— Czy wypuszczono moją żonę? — zapytał Pułkowski.

Reil milczał. Powinien powiedzieć „Tak, oczywiście, wypuszczą ją natychmiast po zakończeniu doświadczeń”, ale patrzył na twarz polskiego uczonego i słowa nie przechodziły mu przez gardło. Przypomniał sobie, że Danka nie przyszła dzisiaj do biura, nawet się z nim nie pożegnała, i ogarnął po niepokój, że coś się musiało stać. Może ją aresztowali?

Samochód przyspieszył, zbliżali się znowu do lasu, i nagle gwałtownie zahamował. Zobaczyli przed sobą szlaban. Dwóch niemieckich żandarmów podchodziło do wozu.

— Dokumenty — powiedział jeden z nich.

— Mówiłem, żeby nas nie zatrzymywano! — krzyknął Reil.

Ci z ochrony SS już się podnosili, jeden z nich wrzasnął do żandarma:

— Otwórz szlaban, człowieku!

W tej chwili padły strzały. Żandarmi rzucili się na ziemię i otworzyli ogień. Ze wzgórza przy szosie zaterkotał erkaem. SS-mani osuwali się na ziemię, żaden z nich nie zdążył wystrzelić. Szofer oparł głowę o kierownicę, na skroni pojawiła się strużka krwi. Reil wyszarpnął pistolet z kieszeni, ale gdy odciągnął bezpiecznik, zobaczył nagle Dankę. Schodziła ze wzgórza z pistoletem maszynowym w ręku. Poczuł uderzenie, które go wcale nie zabolało, a potem usłyszał jeszcze głos Danki: „Nie strzelać!”

— Jest pan wolny, doktorze Pułkowski — powiedziała Danka, podchodząc do samochodu. Patrzyła na Reila, któremu zastygł na twarzy wyraz bezgranicznego zdumienia.

12

Dokładnie o tej samej porze, o godzinie dziewiątej  trzydzieści, w mieszkaniu na drugim piętrze przy ulicy Wałowej 15 rozległ się dzwonek u drzwi. Dwaj gestapowcy, którzy grali w karty przy stole, zerwali się na równe nogi. Obaj wyszarpnęli pistolety z kieszeni.

— Tylko spokojnie — rzekł jeden z nich, zwracając się do Edwarda i Kazika. — Zastrzelę, jeśli spróbujecie jakichś sztuczek.

Edward z ogromnym niepokojem spoglądał na drzwi. Ktoś z jego ludzi? Niemożliwe, wszyscy byli widać ostrzeżeni, wszyscy wiedzieli, nikt się nie zjawił. Więc kto? Gestapowiec uderzył go kolbą w plecy i kazał otwierać. Edward powoli przekręcał klucz w zamku, potem, czując ciągle ucisk metalu na plecach, uchylił drzwi. Na progu stał listonosz.

— Czy tu mieszka pan Edward Kania? — zapytał.

W tej chwili gestapowcy zatrzasnęli drzwi. Listonosz zobaczył dwóch uzbrojonych mężczyzn.

— Panowie, co się stało?! — krzyknął. — Ja mam paczkę dla pana Kani.

— Dawaj ją tutaj — oświadczył jeden z gestapowców.

Listonosz podał mu sporych rozmiarów tekturowe pudełko ze starannie wypisanym adresem.

— To ja już pójdę — powiedział. — Proszę mi tylko pokwitować.

— Zostaniesz tutaj — stwierdził gestapowiec.

— Panowie, ja mam listy.

— Poczekają — odpowiedział tamten. Wziął paczkę, położył ją na stole, zaczął zrywać sznurek, potem papier.

— Padnij! — szept listonosza zabrzmiał jak krzyk.

W tej chwili straszliwy huk wstrząsnął mieszkaniem. Zrobiło się czarno. Usłyszeli gruchot łamanych mebli i brzęk tłuczonego szkła: Kazik, Edward i listonosz, czarni i pokrwawieni, wybiegli na klatkę schodową. Z mieszkania wydobywały się kłęby dymu.

W gabinecie oberleutnanta Klossa z Abwehry zadzwonił telefon. Kloss podniósł słuchawkę.

— Ma pan długą linię życia — usłyszał głos Rioletta. — Gratuluję! Mam nadzieję zobaczyć niedługo pana porucznika. Spotka pan swych przyjaciół...

Kloss uśmiechnął się i odłożył słuchawkę. Podszedł do okna. Wygrał kolejną rundę.

PRZEDOSTATNI SEANS

1

Ingrid podniosła kieliszek i spojrzała na Hansa Klossa. Uśmiechała się; był to przekorny uśmiech rozpieszczonej dziewczyny, świadomej, że drażniąc partnera, niczym nie ryzykuje. On nie odejdzie.

— Gniewa się pan? — zapytała.

Pomyślał, że jest diabelnie ładna i że mu to przeszkadza. Gdyby przynajmniej nie miała takich czystych oczu!

— Na panią nie można się gniewać — powiedział. — Zatańczymy?

— Nie. Przecież marzył pan podobno o samotności we dwoje.

Tak, obiecała, że spędzą ten wieczór razem, ale ona przyprowadziła do „Złotego Smoka” Schultza i tę Bertę, nieustannie szczebioczącą i jakby zazdrosną o Ingrid, bo nawet wówczas, gdy tańczyli razem, nie przestawała ich obserwować. Kloss czuł na sobie przez cały czas uważny wzrok Berty. Czyżby ona też? Wszystko należało brać pod uwagę: od wczoraj, to znaczy od chwili, gdy otrzymał to zadanie, najgorsze ze wszystkich, a może raczej najobrzydliwsze ze wszystkich, wiedział, że rozpoczął trudną grę.

— O czym pan myśli? — zapytała Ingrid. — Dlaczego pan nic nie mówi?

— Myślę o pani — odpowiedział.

Dziewczyna na podium śpiewała sentymentalne tango. Światła przyćmiono; wydawało się, że tłum na parkiecie chwilami nieruchomieje, a potem kołysze się w takt muzyki, by zastygnąć na nowo.

— Lubię tego „Złotego Smoka” — oświadczyła Ingrid. — To najsympatyczniejszy lokal w Berlinie.

Pomyślał, że w tym najsympatyczniejszym lokalu można spotkać całą śmietankę gestapo i SS. Wyżsi oficerowie, przyjeżdżający na parę dni urlopu, znajdują tutaj, w wąskich uliczkach Charlottenburgu, alkohol i dziewczęta. Lubią sentymentalne tanga i grę kolorowych świateł. Pomyślał, że ich nienawidzi i z trudem przywołał na twarz uśmiech. Spojrzał na Ingrid, a właściwie na jej kieliszek: był ciągle prawie pełny. Jeszcze się wahał, ale już wiedział, że nie ma innego wyboru.

— O czym pan myśli, Hans? — powtórzyła. I potem, nie czekając na odpowiedź, powiedziała cicho, patrząc na niego swymi ogromnymi oczyma: — Byłam tu ostatni raz wczesną wiosną, z Heinim. Wówczas nie tańczono, obowiązywała żałoba po Stalingradzie. Siedzieliśmy chyba przy tym samym stoliku i Heini, zupełnie jak teraz pan — spojrzała na Klossa łagodniej – był obrażony, że wzięłam ze sobą Bertę.

— Kto to był Heini?

Wzrok Ingrid stwardniał.

— Następnego dnia wróciłam do Sztokholmu —powiedziała. — I nigdy już nie zobaczyłam Heiniego. Zginął w lipcu, przed trzema miesiącami.

Muzyka umilkła. Berta i kapitan Otto Schultz, którego nazywano najelegantszym oficerem Abwehry, wrócili do stolika. Berta przytuliła się do ramienia Ingrid.

— Żebyś wiedziała, jak ten Otto tańczy — szczebiotała. —Jest wspaniały... Nie wypiłaś jeszcze swojego kieliszka? Co wyście robili?

Kloss nie słuchał jej szczebiotu. Myślał o kieliszku Ingrid i o tym, że wahał się niepotrzebnie. Okazja minęła.

— Zapomnij już o nim — dotarł do niego znowu głos Berty. — Jesteś młoda i piękna, cały świat u twoich stóp. Nie zauważyłaś, jak na ciebie patrzą mężczyźni... Słyszałam rozmowę przy stolikach: „Ta świetna dziewczyna — mówił przystojny pułkownik — to śpiewaczka szwedzka, Ingrid Kield”. O tam, przy trzecim stoliku…

— Nie bawi mnie to — powiedziała Ingrid.

Schultz powtarzał po raz drugi jakiś kawał, potem Ingrid wstała i sama zaprosiła Klossa do tańca.

— Należy pan do gatunku sentymentalnych nieśmiałych — oświadczyła, a gdy przytulił ją mocniej, dodała: — I jednak bezczelnych. Znamy się dopiero od wczoraj.

— Mam po prostu bardzo mało czasu — szepnął i tym razem nie skłamał.

— I naprawdę sądzi pan, że zdoła ten czas wykorzystać? — wybuchnęła śmiechem, a on znowu pomyślał, że Ingrid Kield, której dokładny, a przecież zbyt oschły i rzeczowy rysopis otrzymał poprzedniego dnia z centrali, podoba mu się coraz bardziej. Jej twarz była blisko, mógł zajrzeć w jej oczy, ale odwrócił wzrok. Tę dziewczynę, którą trzymał w ramionach, musiał zabić. Ma niewiele czasu, najwyżej dwadzieścia godzin.

—Wyjeżdżam istotnie jutro rano — powiedziała — a właściwie pojutrze nad ranem. Może spotkamy się w Sztokholmie?

— Chyba po zwycięstwie.

— Wierzy pan w zwycięstwo?

— Jestem oficerem niemieckim.

— A ja — roześmiała się — obywatelką szwedzką i mam prawo nie wierzyć. Ale pan się znowu gniewa?

Gdyby nie znał dowodów jej winy, pomyślałby, że centrala popełniła błąd. Błędy się przecież zdarzają. Tym razem nie było jednak wątpliwości. Ta dziewczyna w pełni zasłużyła na śmierć i musi umrzeć, a w całym Berlinie nie było nikogo oprócz Klossa, kto mógłby wykonać wyrok. Rozkaz otrzymał poprzedniego dnia rano, gdy już wszystko było wiadomo. Polecenie przekazał stary Arnold, jedyny berliński kontakt Klossa i jego jedyny współpracownik. Człowiek absolutnie pewny, rozważny i z ogromnym doświadczeniem, ale przecież już niemłody i schorowany. Powinien odpocząć, nikt nie znał jednak Berlina tak dobrze jak on i nikt nie mógł go zastąpić.

Informacje centrali były skąpe, ale wystarczające; Arnold uzupełnił je relacją pewnego kolejarza, niegdyś członka KPD. Otóż Ingrid Kield, szwedzka śpiewaczka, od półtora roku pracowała dla polskiego wywiadu. Zwerbował ją pewien emisariusz centrali, który kursował między Berlinem i Sztokholmem, a poznał piękną Szwedkę w Paryżu. Oddała znaczne usługi. Przewoziła ważne informacje z Berlina do Sztokholmu. Łącznicy z Warszawy kontaktowali się z nią zawsze, gdy występowała w Niemczech, a występowała dość często i miała przyjaciół nawet wśród wysokich funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Sprawdzano ją też wielokrotnie, ufano jej bez zastrzeżeń. Okazało się przecież, że sprawdzano nie dość często. Gdy Ingrid Kield zdradziła...

Trzymał ją w ramionach. Uśmiechała się, ale nie patrzyła na Klossa, jej wzrok błądził gdzieś po sali. Pomyślał, że gdyby wiedziała o nim cokolwiek... Jakie to szczęście, że nie otrzymał wcześniej polecenia nawiązania kontaktu z Ingrid Kield. Ani on, ani Arnold...

— Tylu tu młodych mężczyzn — powiedziała. — Ilu z nich...

— Wojna — oświadczył. Musiał się mocno trzymać w garści, żeby nie ulec czarowi tej dziewczyny. Przypomniał sobie raz jeszcze suchą relację przekazaną przez centralę i potwierdzoną przez tego kolejarza.

Było tak: przed trzema dniami łącznik z Warszawy przyjechał wieczorem na Ostbanhoff. Na peronie oczekiwać go miała Ingrid Kield. Ustalono, jak zwykle, znaki rozpoznawcze: łącznik trzymać miał w prawej ręce „Berliner Zeitung” i natychmiast po wyjściu z wagonu zapalić papierosa małą zapalniczką. Ingrid powinna również mieć „Berliner Zeitung” i trzy czerwone goździki.

Kloss znakomicie wyobrażał sobie tę scenę. Widział ją teraz, gdy patrzył na twarz Ingrid.

Łącznik opuścił wagon jako jeden z ostatnich. Rozejrzał się uważnie, był przecież doświadczonym kurierem, ale nie dostrzegł nic podejrzanego. To znaczy: dostrzegł zbyt późno... Zobaczył Ingrid Kield trzymającą w ręku czerwone goździki. Uśmiechnęła się do niego, może właśnie tak jak teraz do Klossa. Łącznik ruszył w jej kierunku. I wtedy zauważył jej drobny, niedostrzegalny niemal gest, może ruch dłonią, może pochylenie głowy. Parę kroków z tyłu, za dziewczyną, stał człowiek w skórzanym płaszczu. Dopiero po paru sekundach zobaczył drugiego mężczyznę, również w skórzanym płaszczu, stojącego już bliżej schodów prowadzących do hali dworcowej. Na schodach — jeszcze trzech. Rozpoznawał ich bezbłędnie; wiedział już: zasadzka.

Ingrid uśmiechała się jeszcze, gdy mężczyzna skoczył na tory. W tej chwili zaryczał megafon: Schnellzug Berlin-Praga... Łącznik przebiegł przed nadjeżdżającym parowozem, miał szansę, w każdym razie mógł sądzić, że ma szansę, jeśli sąsiedni peron nie byłby obstawiony.

Niemcy precyzyjnie przygotowali jednak akcję. Dwóch, w czarnych płaszczach i szarych kapeluszach, czekało już na niego. Zobaczył pustą, betonową płaszczyznę i gestapowców z bronią w ręku. Wtedy sięgnął po pistolet. Kloss wiedział dokładnie, co myślał łącznik naciskając po raz pierwszy cyngiel: myślał, ile ma naboi w magazynku i że jeden musi zachować dla siebie, jeśli tamci nie będą strzelać zbyt celnie. Nie miał żadnej szansy. Dwóch gestapowców wpadło na peron, trzeci nadbiegł z automatem. Łącznik wystrzelił pięć razy, zgryzł i przełknął bibułkę, którą trzymał w pasku od zegarka. Potem przyłożył lufę do skroni, ale w tej chwili trafiła go seria. Była celna.

Kolejarz opowiadał jeszcze, że Ingrid i kierujący zapewne akcją gestapowiec podeszli do trupa. Gestapowiec krzyczał na swoich ludzi; przeszukali kieszenie zmarłego, a piękna dziewczyna rzuciła trzy goździki na ciało. Ten gest wydał się Klossowi szczególnie wstrętny.

Więc nie mogło być żadnej wątpliwości: Ingrid Kield zdradziła. Zmuszona? Szantażowana? Kloss nie bardzo w to wierzył. Mogła przecież nie przyjeżdżać do Niemiec, była obywatelką szwedzką, nic jej nie groziło w jej kraju. Współpracowała z gestapo najzupełniej dobrowolnie. I to już przynajmniej od paru miesięcy. Stwierdzono bowiem, że łączniczka, z którą kontaktowała się Ingrid podczas swego poprzedniego pobytu w Berlinie, została aresztowana natychmiast po powrocie pięknej Szwedki do Sztokholmu. Nie ustalono wówczas okoliczności tej wpadki, sądzono, że to przypadek... Teraz wszystko stało się jasne...

Dwadzieścia godzin... Jeśli Kloss nie zdoła w tym czasie wykonać wyroku, zginie przynajmniej jeszcze jedna osoba. W radiogramie centrali, który odebrał Arnold, informowano, że łączniczka, jadąca z Paryża do Warszawy, spotka się jutro, a raczej pojutrze, bo o godzinie drugiej nad ranem, z Ingrid Kield na dworu berlińskim. O czwartej trzydzieści śpiewaczka ma pociąg do Sztokholmu; na dwie godziny przed opuszczeniem Berlina zamierzała więc wydać w ręce gestapo jeszcze jedną osobę. Łączniczki centrala nie mogła już uprzedzić: nie było kontaktu. Jej życie zależało więc wyłącznie od Klossa. Jeśli nie zabije Ingrid... Nie rozpatrywał nawet takiej możliwości...

— Milczał pan przez cały czas, Hans — powiedziała Ingrid, gdy wracali do stolika.

— Tańczyłem z panią — odpowiedział.

Kieliszek panny Kield stał ciągle pełny na swoim miejscu. Kloss wsunął rękę do kieszeni i wymacał mikroskopijne pudełeczko otrzymane od Arnolda. Zawierało truciznę działającą po trzech-czterech godzinach. Czy gestapo rozpocznie drobiazgowe śledztwo? Zapewne tak. Z tym należało się liczyć, ale podobno obecność tej substancji dość trudno stwierdzić w organizmie, nawet podczas sekcji, a panna Kield ma mnóstwo znajomych, głównie w teatrze, więc może tam szukać będą mordercy, jeśli dojdą do wniosku, że to morderstwo.

Okazja skorzystania z zawartości pudełka trafiła się nadspodziewanie szybko. Wysoki podporucznik stuknął obcasami i poprosił Ingrid, a Schultz natychmiast, jakby się bał, że Kloss go uprzedzi, porwał Bertę na parkiet. Kloss został nareszcie sam przy stoliku. Nikt go nie obserwował, tego przynajmniej był pewien; wsypał do kieliszka szczyptę białego proszku, koniak nie zmienił barwy. Zapalił papierosa i przymknął oczy; zadanie było właściwie wykonane. Czy ta trucizna działa bezboleśnie? Czy dostatecznie szybko? Wolałby wiedzieć, że Ingrid Kield nie będzie umierała zbyt długo... Grano znowu sentymentalne tango. Dziewczyna na podium miała chrapliwy, niski głos.

— Śpisz, czy marzysz o Ingrid? — usłyszał głos Schultza. Kapitan wrócił sam do stolika.

Wyjaśnił, że panie opuściły ich na parę minut i że to dobra okazja, by wypić naprawdę coś solidnego. Wezwał kelnera; jego małe, ruchliwe oczy świdrowały Klossa.

— Zdążysz? – zapytał.

Klossowi przez chwilę, przez parę sekund, wydawało się, że tamten wie. Patrzył na niego nie rozumiejąc.

Schultz roześmiał się:

— Masz niewiele czasu — wyjaśniał. — Zacząłeś wczoraj, a zdobycie Ingrid wymaga dłuższego przygotowania artyleryjskiego. Od śmierci Heiniego nikomu się to nie udało.

— Kto to był Heini? — powtórzył pytanie, na które nie otrzymał odpowiedzi od Ingrid.

— Ty naprawdę nic nie wiesz? — Schultz wiedział wszystko. — Heini — ciągnął — Heini Koetl, wielka miłość naszej śpiewaczki. Przystojny chłopaczyna, przed wojną słuchacz konserwatorium. Zginęło mu się przed paroma miesiącami w Polsce. Zawsze mówiłem, Warszawa to diabelnie niebezpieczne miasto.

— Ach, tak...

— Był oficerem generała von Boldta. Stary go podobno nawet lubił. Widziałeś tego smarkacza, który zaprosił Ingrid do tańca? To niejaki Stolp, adiutant i kolega Heiniego. Byli razem w Polsce.

Muzyka umilkła i natychmiast wybuchł gwar głosów. Przy sąsiednim stoliku dwaj oficerowie w czarnych mundurach śpiewali ochrypłymi głosami.

— Ona jest mu ciągle wierna, temu Heiniemu — szeptał Schultz. — Będziesz sławny w Berlinie, jeśli ci się uda. Mieszka w jego dawnym mieszkaniu na Albertstrasse. I kolekcjonuje pamiątki po nim — wybuchnął śmiechem. — Niewielkie szansę, Hans... Ale postaraj się; mogę ci w tajemnicy powiedzieć — szeptał — że twój pobyt w Berlinie też zbliża się ku końcowi... Skąd wiem? Powiedzmy, że widziałem projekt rozkazu na biurku starego. Stary sądzi, że na froncie więcej z ciebie pożytku niż w centrali. Ty zresztą sam mówiłeś, że nie lubisz Berlina. Oryginał z ciebie.

Kloss milczał. W Berlinie był już dwa miesiące, przydzielono go do oddziału „Wschód”, Wydziału III, który zajmował się przede wszystkim sprawami personalnymi oficerów Abwehry, działających w Polsce i na froncie wschodnim. Mógł to traktować jako dowód zaufania, ale możliwości zdobywania wartościowych informacji były znacznie mniejsze, niż przypuszczał. Przez Arnolda przekazał centrali dość kompletny spis oficerów Abwehry i ich charakterystyki — materiał na pewno cenny; udało mu się też zdobyć dane, co prawda niekompletne, dotyczące siatki niemieckiej w północnej Polsce — ale to było właściwie wszystko.

W centrali Abwehry istniał, niesłychanie skrupulatnie przestrzegany, rozdział kompetencji. Admirał budował swój aparat na zasadzie tajemniczości i wielostopniowej kontroli. Każda nieostrożność, każde zbyteczne słowo budziły natychmiast podejrzenia. A jednocześnie skomplikowane intrygi, rozgrywki, konflikty z ludźmi Schellenberga i Kaltenbrunnera interesowały najmocniej podwładnych Canarisa.

Kłos s wielokrotnie meldował centrali o wewnętrznych zapasach i bojach niemieckiego wywiadu, o krwawych zemstach i nienawiściach, którymi żyła ta sfora lepszych i gorszych agentów Canarisa i Kaltenbrunnera, walczących o większy kęs władzy, o dostęp do fuehrera, o podział łupu. Znał wagę tych informacji, sądził jednak, że bardziej przydatny jest na froncie, w sztabach bojowych, tam, gdzie decydują się sprawy dotyczące operacji wojennych. Nie ukrywał zresztą przed sobą, że brak mu kontaktu z towarzyszami, z ludźmi walczącymi, że coraz mu ciężej widzieć wokół siebie tych, których nienawidzi i nie mieć już żadnej szansy, oprócz krótkich i rzadkich spotkań z Arnoldem, by choć na chwilę zrzucić maskę...

— Ty mnie nie słuchasz — powiedział Schultz. Pracował w centrali od początku wojny i grał jakąś rolę w intrygach Canarisa. Zaprzyjaźnili się, jeśli oczywiście to słowo mogło mieć w tym wypadku jakikolwiek sens, ale elegancki kapitan nigdy, nawet po pijanemu, nie zdradzał swych tajemnic.

— Ależ słucham, słucham. — oświadczył Kloss i w tej chwili wróciły panie.

Ingrid, bardzo podniecona, sięgnęła natychmiast po kieliszek, Berta znowu szczebiotała, Schultz wybuchnął śmiechem, Kloss nie usiłował nawet zrozumieć, o co im chodzi. Nie spuszczał wzroku z kieliszka Ingrid. Trzymała go ostrożnie, potem niosła powoli do ust. Kloss podniósł swój kieliszek.

— Za zwycięstwo — powiedział głosem nieco ochrypłym.

— Za zwycięstwo — powtórzył Schultz — i zdrowie naszych pań.

Ingrid odstawiła kieliszek.

— Wypij —prosiła Berta. — To świetnie ci zrobi, natychmiast o wszystkim zapomnisz. Pamiętasz, jak ululaliśmy się wtedy.

— Przestań! — zawołała Ingrid.

Za chwilę jednak wypije i będzie wreszcie po wszystkim. Kloss chciałby, żeby to już się stało. Czuł, że opuszcza go odwaga — nigdy nie operował dotąd trucizną. Wolałby, jeśli już nie istniało inne wyjście, zastrzelić tę dziewczynę.

Muzyka wybuchła znowu i Ingrid zdecydowanym gestem sięgnęła po kieliszek. W tej chwili dźwięki fokstrota zagłuszył ryk syreny alarmowej. Muzyka umilkła, na środku Sali pojawił się starszy jegomość, w smokingu.

— Proszę wszystkich do schronu! — zawołał.

Pary z parkietu cisnęły się już w drzwiach; usłyszeli głuchy łomot, potem huk wystrzałów. Artyleria przeciwlotnicza odpowiadała szybkimi seriami. Zerwali się z miejsc. Na stoliku pozostał pełny kieliszek Ingrid. Kloss, wstając, pchnął stół, koniak spływał cienką strugą na podłogę.

2

Ulice były puste i ciemne. Kloss skręcił w Albertstrasse, zapalił papierosa i spojrzał na zegarek. Dochodziła jedenasta. Przed półgodziną pożegnał się z Ingrid; po nalocie odprowadził ją do domu, ale razem z Bertą i Schultzem, bo ta para ani na chwilę nie zostawiła ich samych. Kloss miał nadzieję, że Ingrid zaprosi go jednak do siebie. Wszedł z nią do bramy, ale na usilne nalegania zgodziła się tylko wyznaczyć mu randkę następnego dnia.

— Jutro już nie występuję — powiedziała — może mnie pan zaprosić do kina.

— Do kina! — nie ukrywał rozczarowania.

Roześmiała się.

— Mogę panu poświęcić dwie godziny, dokładnie dwie godziny, a ponieważ pan i tak milczy, więc...

Umówili się o wpół do siódmej przed kinem „Roma”.

Czy mógł czekać do jutra? Zbyt wielkie ryzyko... Postanowił wykonać wyrok jeszcze tej nocy. Plan był prosty. Już nie trucizna, do diabła z pomysłami Arnolda! Takie sprawy załatwia najprędzej kula rewolwerowa. Pozwolił, żeby Berta i Schultz zniknęli za rogiem Kürfürstendammu, zyskiwał w ten sposób jakieś alibi, kiepskie co prawda, ale zawsze alibi, i wrócił tu, na Albertstrasse, pod dom Ingrid. Nie przypuszczał, by mógł znaleźć się w kręgu podejrzanych. Gestapo dojdzie na pewno do wniosku (i będzie miało rację!), że to sprawka polskiego wywiadu, a nikt przecież nie posądza Klossa... Czy naprawdę nikt? Należy doceniać przeciwnika. Stary Arnold, który zna Berlin jak własną kieszeń, a doświadczenie ma ogromne, powiedział:

— Od paru dni wydaje mi się, że ktoś za mną chodzi... Będziemy musieli zmienić system kontaktowy.

Spotykali się w mieszkaniu Arnolda, w maleńkim pokoiku na poddaszu, niedaleko stacji ZOO. Arnold pracował w piwiarni przy Bismarckstrasse, ale tam zabronił Klossowi przychodzić, był to bowiem lokal czwartorzędny, odwiedzany przez robotników, a nawet robotników zagranicznych. Kloss raz tylko widział Arnolda przy pracy; starszy człowiek, kuśtykając, stawiał kufle piwa na drewnianych stołach. Przy barze stało trzech chłopców z literą „P” naszytą na marynarkach. Mówili po polsku! Kloss chciał podejść. Z trudem minął ich obojętnie, ale poczuł na sobie ich spojrzenie, patrzyli z nienawiścią i pogardą, gdy właściciel kłaniał się porucznikowi, a Polakom krzyknął: Raus!

— Jesteś zbyt sentymentalny — stwierdził wówczas Arnold.

A dzisiaj, jakby nawiązując do tamtej rozmowy, oświadczył:

— Ja nie jestem sentymentalny, jestem chory. Jeśli znajdą moją melinę, nie będę miał się już gdzie podziać.

— Trzeba zmieniać miejsca nadawania — oświadczył Kloss.

— Kto ma nosić to pudło? — wybuchnął Arnold. Wbił tępo wzrok w podłogę. — Obrzydliwe zadanie — powiedział nagle: — Rozumiem. Ale pamiętaj, że musisz to zrobić. Nie szukaj dla siebie usprawiedliwień. Panna Ingrid Kield nie cacka się z nami... Gdyby cokolwiek o tobie albo o mnie wiedziała...

Czy naprawdę nic nie wie? Centrala uważa, że są zupełnie bezpieczni, należy wierzyć centrali, a on przecież nie zdradził się niczym...

Jeśli kogokolwiek spotka w bramie domu Albertstrasse 21, nie będzie mógł wykonać zadania. Wszystko zależy od szczęścia i przypadku. Kloss nie lubił takich akcji. Lubił precyzyjną, dobrze przygotowaną robotę, ale tym razem nie miał wyboru. Musiał działać sam, bez obstawy, w obcym, wrogim mieście.

W bramie było pusto, Kloss spojrzał na spis lokatorów i przeczytał: Heinz Koetl, numer 40, czwarte piętro. Schody były szerokie, wyłożone miękkim chodnikiem, jak to w przyzwoitych kamienicach mieszczańskich. Nałożył tłumik na pistolet i wsunął broń do kieszeni płaszcza. Strzeli i zbiegnie po tych schodach. Szaleńczy pomysł! Może jednak należało odłożyć akcję do jutra? I przecież nie zastrzeli jej ani w kinie, ani na ulicy! Sprokurować czekoladę z trucizną? Nawet nie wie, czy Ingrid jada czekoladę... Wojna skurczyła się nagle dla niego do wymiarów kamienicy przy Albertstrasse. Pomyślał o tych, których spotkała dzięki Ingrid śmierć i mocniej ścisnął kolbę broni. Musiał to zrobić.

Nie przeprowadził nawet wstępnego rozpoznania. Nie wiedział, czy panna Kield mieszka sama; zakładał, że tak... Schultz by powiedział, gdyby miała kogokolwiek. Na drzwiach wisiała jeszcze wizytówka: Heinz Koetl. „Zginął w Polsce” — oświadczył Schultz. Przed paroma miesiącami. Przed paroma miesiącami Ingrid zdradziła. Czy istnieje związek między tymi dwoma faktami? Nawet jeśli istnieje, nie ma to już żadnego znaczenia. Kloss nie zamierzał zajmować się psychologią; zamierzał zabić.

Nacisnął dzwonek. Długo trwała cisza, wreszcie usłyszał kroki, szczęknął zamek. Kloss odbezpieczył broń, za chwilę wyszarpnie ją z kieszeni. Zdecydował: strzeli nie wchodząc do mieszkania. Na progu stała starsza kobieta w szlafroku i czepku nocnym. Głos miała ostry, niemal męski.

— Pan do kogo? — zapytała.

Tego się nie spodziewał. Z trudem odzyskiwał panowanie nad sobą, milczał.

— To pewno do mnie, Frau Schuster — usłyszał głos Ingrid. Była jeszcze w tej samej ciemnej sukience, w której widział ją w lokalu. Frau Schuster mruknęła coś niezrozumiałego i odstąpiła od drzwi. Pozostała jednak w korytarzyku i Kloss czuł na sobie jej spojrzenie uważne i niechętne.

— To pan — powiedziała Ingrid — pan jest jednak zbyt śmiały. — W jej głosie nie było gniewu, raczej rozbawienie zaprawione satysfakcją.

Kloss zaczął mówić, szybko i niezręcznie. Że musiał ją jeszcze zobaczyć, że bardzo tego pragnął.

— Pan się pomylił — przerwała zdecydowanie. — Umówiliśmy się jutro pod kinem, choć właściwie powinnam się gniewać i łatwo nie wybaczyć... — Skinęła mu głową, nie podając ręki.

W bramie stał dozorca i obejrzał Klossa uważnie. Porucznik pomyślał, że gdyby zastrzelił Ingrid, gdyby się udało, ten człowiek podałby w gestapo jego dokładny rysopis. Źle przygotowana akcja musi prowadzić do katastrofy — ta elementarna zasada konspiracji sprawdza się niemal zawsze.

Zadanie stawało się jednak coraz trudniejsze; ta jakaś Frau Schuster, zapewne gospodyni albo krewna Heinza Koetla, będzie na pewno wiedziała o jutrzejszej randce Klossa z Ingrid. Co powinien zrobić? Musi obmyśleć plan, który by go stawiał poza podejrzeniami. Nic nie przychodziło mu do głowy... Szedł powoli Albertstrasse, potem znalazł się na szerokiej ulicy wysadzanej drzewami.

Z wyciem syreny przeleciał samochód policyjny. Kloss zobaczył gmach odgrodzony od chodnika żelazną kratą. Przed bramą stał wartownik w mundurze SS. Znał ten budynek. Tu mieściła się berlińska Geheimstadtpolizei. Kloss pamiętał nazwiska i twarze wielu ludzi pracujących w tym gmachu, widywał ich czasem na odprawach u komandora.

Hauptsturmfuehrer Müller... Zapewne właśnie on organizuje akcje, w których bierze udział Ingrid Kield. Zaufany Kaltenbrunnera, chłodny i okrutny, stary pracownik kontrwywiadu o dużym doświadczeniu. Błędem byłoby niedocenienie takiego przeciwnika. Kloss wiele dałby za to, żeby ustalić, co wie i zamierza hauptsturmfuehrer Müller. W berlińskim gestapo nie mieli jednak nikogo; była kiedyś Elzie, pamiętał ją, młoda blondynka o piegowatej twarzy. Współpracowała z Arnoldem. Połknęła cyjanek, gdy Müller znalazł w jej torebce odpisy tajnych dokumentów.

Tak. Kloss miał z tym gestapowcem własne rozrachunki. Minął wartownika i spojrzał w ciemne, zakratowane okna. W gestapo urzęduje się nocą; hauptsturmfuehrer zapewne jeszcze pracuje.

3

Ingrid Kield nie przyszła. Czekał przed kinem „Roma” pół godziny. Od wpół do siódmej do siódmej wieczorem. Stanął w kolejce do kasy, potem zrezygnował. Spacerował przed wejściem, paląc jednego papierosa po drugim. Przez cały dzień trwała odprawa u komandora, nie udało mu się nawet zadzwonić do Ingrid, sprawdzić, czy jest w domu i czy nie zmieniła planów. Teraz pozostało mu parę godzin, a jeśli ona jest już pod opieką gestapo, nic nie zdoła zrobić... „Pamiętaj, że łączniczka z Paryża przyjeżdża o drugiej nad ranem” — powtarzał Arnold. Tylko Kloss mógł uratować tę kobietę. A Ingrid nie przyszła. Ulica przed kinem opustoszała, zamknięto drzwi, rozpoczął się seans. Kloss cisnął niedopałek na chodnik i ruszył w kierunku Albertstrasse. Pięć minut drogi, mieszkanie Ingrid znajdowało się niedaleko kina.

Wbiegł na schody, zadzwonił do drzwi; otworzyła mu znowu Frau Schuster.

— To pan! — powiedziała z ogromnym zdziwieniem. — A gdzie Ingrid?

— Właśnie o to chciałem zapytać! — zawołał.

— Wyszła przed wpół do siódmej. Powiedziała, ze idzie do „Romy”, bo umówiła się tam z panem.

— Nie przyszła.

— Może zmieniła zdanie — powiedziała Frau Schuster z odrobiną satysfakcji, ale natychmiast na jej twarzy pojawił się wyraz niepokoju. — Ingrid nigdy się nie spóźnia — szepnęła.

— Chciałbym wiedzieć, dokąd właściwie poszła.

— I ja chciałabym wiedzieć! — wybuchnęła. — A tłumaczyłam jak komu dobremu! Nie przyszła, to nie przyszła — mówiła dalej. — Niech pan jej nie zawraca głowy, niech pan ją zostawi w spokoju.

Tyle tylko uzyskał. Może poszła do teatru, może włóczy się z Bertą po mieście, może hauptsturmfuehrer Müller zdecydował, że przed akcją najbezpieczniejsza będzie jednak w gestapo. „Łączniczka z Paryża, przyjedzie o drugiej nad ranem”... Co pozostało jeszcze do zrobienia? Nie pójdzie przecież do gmachu Geheimstadtpolizei i nie zastrzeli panny Kield w gabinecie Müllera.

Wyszedł na ulicę. W bramie stał znowu dozorca i starannie czyścił fajkę: tym razem nie spojrzał nawet na Klossa.

— Nie zauważył pan przypadkiem — zapytał porucznik — w którym kierunku poszła panna Kield, ta szwedzka śpiewaczka spod czterdziestki-szóstki?

Dozorca milczał sporą chwilę; wziął papierosa, którym go Kloss poczęstował, i schował fajkę do kieszeni.

— A widziałem, widziałem — powiedział. — W kierunku Bismarckstrasse. Ale niedaleko uszła, bo podjechał czarny mercedes, wyskoczyli dwaj panowie i zaprosili panienkę do środka.

— Byli w mundurach?

Dozorca spojrzał podejrzliwie.

— Nie, panie poruczniku, po cywilnemu.

— Panna Kield czekała na samochód? — Pytanie było zbyteczne; dozorca wzruszył tylko ramionami i oświadczył, że on przecież nic nie wie.

Kloss nie miał już wątpliwości: gestapo! Müller chce mieć pewność, nie należy do ludzi lubiących ryzyko. Ingrid Kield stała się nieosiągalna, rozkaz nie został wykonany. Kloss nie zamierzał jednak zrezygnować: łączniczka musi być uratowana, trzeba znaleźć jakiś sposób.

To samo powtórzył Arnoldowi, gdy po kilkunastu minutach wszedł do jego mieszkania. Stary był niespokojny: kuśtykał po pokoju, otwierał szuflady i oglądał jakieś papierki.

— Patrzę, czy nie ma nic podejrzanego — oświadczył. — Co wieczór przeglądam teraz swoje rzeczy. Radiostacji i tak nie znajdą, a jeśli znajdą... — machnął ręką.

Kloss usiadł na łóżku.

— Twoje zdanie? — zapytał.

Arnold wzruszył ramionami.

— Centrala powtórzyła dzisiaj rozkaz.

— Masz rysopis łączniczki?

— Nie zażądałem — oświadczył Arnold.

— Zażądaj natychmiast.

— Mogę nadawać najwcześniej o czwartej nad ranem.

— Za późno. Co zrobimy?

— Napijesz się herbaty? Oczywiście ersatz — zapytał Arnold. — Mogę cię jeszcze poczęstować plackami kartoflanymi. Nic więcej nie mam.

— Co zrobimy? — powtórzył Kloss. Arnold milczał.

— Kield przybędzie na dworzec w towarzystwie gestapowców — rozważał porucznik. — Mogę strzelać do niej albo w hali dworcowej, albo na schodach prowadzących na peron.

— Szaleństwo.

— Istnieją pewne niewielkie szansę ucieczki. Zjawię się po cywilnemu, strzelać będę z bliska, na pewniaka.

— Centrala nie zaakceptowałaby tego planu.

— Kield musi był zlikwidowana — powiedział Kloss twardo.

— Chodzi nie tylko o życie łączniczki i o dokumenty, które wiezie. Sam rozumiesz...

Arnold rzucał placki na patelnię. Czynił to zręcznie i bardzo szybko. Postawił na stole puszkę z marmoladą.

— Lubię placki kartoflane na słodko — oświadczył. — W ogóle bardzo lubię słodycze, tylko nie mogę na nie marnować kuponów.

Kloss wstał.

— Co zamierzasz? — zaniepokoił się stary.

— To, co ci powiedziałem. Nie widzę innego wyjścia. Gdybym miał pewność, że Ingrid przed drugą wróci jeszcze do domu...

— Wtedy? — Arnold już jadł. Bardzo żarłocznie. Pakował placki do ust palcami.

— Mam kilka dobrze przygotowanych zabawek z plastyku — stwierdził porucznik spokojnie. — Zostawiłbym w mieszkaniu Ingrid, nastawiając bombę na określoną godzinę. Traktowałem to jako ostateczność, od początku, bo żal mi było tej Frau Schuster, ale teraz...

— Zawsze byłeś sentymentalny — stwierdził Arnold.

Zbliżała się już dziesiąta, gdy Kloss zjawił się znowu w dzielnicy Charlottenburg. Wchodząc do lokalu „Pod Złotym Smokiem” zostawił w szatni płaszcz i niewielką, ale dość ciężką teczkę. Przyszedł tutaj, bo istniała jednak szansa, że zastanie Ingrid (Müller mógł ją przecież zaprosić na kolację; nie ryzykował nawet dekonspiracji, bo panna Kield przestawała i poprzednio z wysokimi funkcjonariuszami SD) albo Bertę i Schultza, którzy mogli coś wiedzieć. Ingrid na pewno zechce się pożegnać z Bertą, jeśli tego jeszcze nie uczyniła. Na Sali było tłoczno; ta sama śpiewaczka, to samo tango i oficerowie Wehrmachtu w swoich urlopowych, galowych mundurach. Od razu zobaczył Schultza; siedział samotnie przy tym samym stoliku, co wczoraj.

— Jesteś sam? — zapytał, gdy Kloss podszedł do niego.

— Sam.

— A Ingrid? — W jego głosie dźwięczała nieukrywana ironia.

— Szukam jej — powiedział Kloss. — Nie wiesz, co mogło się z nią stać?

— Siadaj i pij. Ten koniak jest całkiem niezły i dają go tylko po znajomości. Było tu gestapo, mój drogi. Bardzo im jesteś potrzebny. Fritz Schabe, prawa ręka naszego znakomitego hauptsturmruehrera Müllera, usilnie cię poszukiwał.

Kloss sięgnął po kieliszek. Posiadał już w stopniu doskonałym sztukę panowania nad twarzą. Schultz, który obserwował go bacznie, nie dojrzał ani cienia niepokoju.

— Mnie? — powiedział porucznik obojętnie. — Czego chcą, u diabła?

— Chcieliby wiedzieć, co się stało z panną Ingrid Kield — oświadczył kapitan tym samym tonem. — I zapewne sądzą, że masz coś do powiedzenia na ten temat.

— Tylko tyle, że nie przyszła na randkę. — Koniak był rzeczywiście dobry. Kloss długo wąchał aromatyczny napój. — Armagnac?

— Armagnac — potwierdził Schultz. — I nic więcej nie wiesz?

— Nie jestem Duchem Świętym — powiedział Kloss ostro. — A czego oni chcą od Ingrid?

— Nie domyślasz się?

— Mówisz samymi zagadkami. Jestem człowiekiem prostym i lubię jasne sytuacje. Gadaj, co wiesz?

Schultz uśmiechnął się.

— Bardzo niewiele — rzekł powoli. —Tylko tyle, że Fritz Schabe przesłuchiwał już dozorcę i niejaką Frau Schuster. Ogromnie im widać panna Kield potrzebna.

— Panowie z gestapo często poszukują ludzi, których mają u siebie.

— Odważnie — szepnął Schultz. — Nie radzę ci tego mówić Schabemu. Sądzę, że istnieją naprawdę ważne powody.

— Schabe ci powiedział...

— Zachowywał się co najmniej tak, jakby Ingrid została zamordowana, a on prowadził śledztwo.

— Przecież minęło zaledwie parę godzin od chwili, gdy opuściła mieszkanie.

— Właśnie. I twierdzisz, że nie przyszła na randkę z tobą. A może umówiła się także z kimś innym, na przykład z Muellerem... I to wcale nie w sprawach męsko—damskich.

— Sądzisz...

— Nic nie sądzę — przerwał szorstko Schultz. — A oto i Fritz Schabe...

Wysoki mężczyzna, w mundurze sturmbannfuehrera podchodził do ich stolika. Prawy policzek przecinała mu szeroka szrama; binokle i sposób czesania przywodziły na myśl Reichsfuehrera SS. Kloss spotkał go kiedyś na naradzie u komandora. Schabe podszedł wówczas do niego, przedstawił się i powiedział: „Pan też był na froncie wschodnim. To dobrze. Tacy nam potrzebni w Berlinie”. Teraz jego głos brzmiał znacznie ostrzej.

— Szukam pana od godziny, poruczniku Kloss. Gdzie jest Ingrid Kield?

— Również chciałbym to wiedzieć. — Podniósł swój kieliszek i patrzył na gestapowca. — Napije się pan z nami? To Armagnac.

— My nie żartujemy. — Twarz Schabego była nieruchoma. —To sprawa wagi państwowej. Nasza rozmowa nosi charakter oficjalny. — Usiadł. Schultz skinął na kelnera, który natychmiast podał na tacy kieliszek. Gestapowiec nie tknął alkoholu.

— Nie rozumiem — Kloss doszedł do wniosku, że najlepszą metodą obrony będzie próba bagatelizowania pytań Schabego. — Panna Kield wyszła z domu około wpół do siódmej, teraz jest parę minut po dziesiątej. Mogła pójść choćby do koleżanki albo...

— Nie — przerwał ostro Schabe. — Pan też podejrzewał, że coś się stało... Wypytywał Pan dozorcę…

— Nie przyszła na randkę — roześmiał się Kloss. — Byłem trochę zazdrosny... Chciałem wiedzieć, kogo wolała ode mnie...

— I dlatego pytał pan, czy ci ludzie w czarnym mercedesie byli po cywilnemu czy w mundurach?

— Dlatego.

— Co robił pan potem?

— Nic. Spacerowałem po ulicach, zajrzałem do paru kawiarń, wreszcie przyszedłem tutaj... Ciągle jednak nie rozumiem...

— Nie grajmy w ciuciubabkę, panowie z Abwehry —powiedział ostro Schabe. — Ingrid Kield miała być u siebie w domu najpóźniej o dziewiątej wieczorem...

— Czyżby umówiła się również z panem?

— Poruczniku Kloss, pan sobie za dużo pozwala. Ingrid Kield potrzebna jest nie mnie, ale Rzeszy. Wystarczy?

— Wystarczy — powiedział Kloss. —Trzeba było od tego zacząć, że jest waszym człowiekiem.

Schabe uderzył pięścią w stół. Maska spokoju opadła z jego himmlerowskiej gęby.

— Pogardzacie nami, co? A jeśli sprzątnęliście nam sprzed nosa tę dziewczynę...

— Pan pozwoli, panie sturmbannfuehrer — szepnął Schultz — że zamelduję o tym podejrzeniu admirałowi...

— Może pan meldować, komu pan chce!

— Daj spokój, Schultz — wtrącił się Kloss. — Jeśli chodzi o mnie, gotów jestem panu pomóc...

— Wystarczy, że pan nie będzie przeszkadzał — odpowiedział niegrzecznie Schabe. – A może ona jednak przyszła pod kino?

Patrzyli na siebie. Kloss spokojnie zapalił papierosa, sięgnął po kieliszek.

— Przy okazji wyjaśnię panu — rzekł — jak traktuję ludzi, którzy mnie obrażają. Czy sądzi pan, że wysyłam po Ingrid dwóch cwaniaków w mercedesie, żeby mi ją przywieźli na randkę?

Schabe wstał.

— Proponuję panom nikomu nie powtarzać naszej rozmowy. Znajdziemy tę dziewczynę,  nawet jeśli... — nie dokończył. — Panowie z Abwehry — stwierdził poprawiając okulary gestem swego wodza — lubią nocne lokale. I spotykają się tu, oczywiście, zupełnie przypadkowo...

Schultz wezwał kelnera i zamówił jeszcze butelkę koniaku. Wydawało się, że rozmowa ze Schabem nie uczyniła na nim żadnego wrażenia. Zanim sturmbannfuehrer zniknął w drzwiach, kapitan mówił już o dwóch dziewczętach siedzących samotnie przy stoliku pod oknem. Obie były niebrzydkie i podobne do siebie: pucołowate blondynki o niezbyt zgrabnych nogach. Proponował wspólną zabawę; godzina jest jeszcze wczesna, nie wrócą przecież do swych kawalerskich pokoików. Póki są w Berlinie, trzeba korzystać, a sprawę Ingrid można spokojnie zostawić Schabemu. Niech się martwi...

— Wezmę twój motocykl — powiedział Kloss.

— Po co? — Głos Schultza natychmiast stwardniał, jego oczy spoglądały czujnie. Kloss przewidywał taką reakcję; rozważając rozmowę ze sturmbannfuehrerem, doszedł do wniosku, że gestapo istotnie nie wie, gdzie jest Ingrid. A Schultz coś wie. Czyżby rozgrywki między Canarisem a gestapo? Nie zdarzyło się dotąd, przynajmniej on nie słyszał o takim wypadku, by ludzie Abwehry porywali agentów Kaltenbrunnera. Jemu było zresztą wszystko jedno, czy Ingrid Kield będzie pracowała dla aparatu admirała, czy Himmlera. Nie miał w Berlinie sprzymierzeńców, miał tylko wrogów.

— Po co? — powtórzył Schultz. — Chcesz na własną rękę szukać panny Kield?

— Powiedzmy.

— Posłuchaj dobrze... Radzę ci tu zostać i bawić się ze mną przez całą noc... Żadna kobieta nie jest warta, by ryzykować dla niej karierę.

— Aż karierę? Ty jednak coś wiesz.

Śmiech Schultza brzmiał sztucznie.

— Nie, przyjacielu, naprawdę nie wiem, gdzie się podziewa w tej chwili panna Kield... ale gdziekolwiek by była, nie warto jej szukać.

— Dasz mi ten motocykl?

— Jesteś niebezpiecznie uparty, Kloss. Dam ci motocykl, bo mam nadzieję, że pojeździsz trochę po ulicach i pójdziesz spać. Świeże powietrze dobrze ci zresztą zrobi. Zapomnij o Ingrid Kield. Raz na zawsze zapomnij...

4

Zatrzymał motocykl na rogu Bismarckstrasse. Noc była jasna, księżyc wisiał nad Berlinem, oświetlając czarne bloki domów i ruiny, szkielety kamienic o fantastycznych konturach. Znalazł sobie znakomity punkt obserwacyjny pod wystawą sklepu z kapeluszami, sklepu o zabitych na głucho drzwiach i, sam niewidoczny, widział stąd wysoki korytarz Albertstrasse, kamienicę, w której mieszkała Ingrid, samochód przed bramą, z którego niedawno wysiadł Schabe w towarzystwie SS-manów.

Pomyślał, że miał szczęście, bo gdyby przyjechał parę minut wcześniej i poszedł, jak to był planował, do mieszkania Ingrid, zaskoczyliby go tam niechybnie. Rozmowa z Bertą przeciągnęła się jednak dość długo i dała Klossowi sporo do myślenia.

Berta okazała się zresztą znaczniej mądrzejsza i ciekawsza, niż mógł przypuszczać na podstawie ich pierwszego spotkania. Zastał ją jeszcze w teatrze i zaprosił do maleńkiej kawiarni, w której o tej porze przesiadywali tylko emeryci i zakochani. Nie musiał długo wyjaśniać, o co mu chodziło, bo przesłuchiwał ją już Schabe i Berta uśmiechnęła się leciutko mówiąc „ten pan Schabe z gestapo, który chciałby wyglądać jak Himmler”.

Kloss powiedział, że boi się o Ingrid, że oczywiście nie występuje oficjalnie, ale jeśli ona coś wie, co mogłoby ułatwić odnalezienie panny Kield... Nic nie wiedziała, w każdym razie nie znała żadnych faktów mogących naprowadzić na jakiś ślad i to właśnie oświadczyła panu Schabemu. Klossowi nie chodziło jednak o fakty; prosił, aby mówiła o Ingrid, chciał wiedzieć o niej jak najwięcej. Starał się zdobyć zaufanie panny Berty Waschke i chyba nie bez powodzenia, bo zaczęła opowiadać.

Ingrid, twierdziła, zmieniła się ogromnie w ciągu ostatnich miesięcy. Właśnie po śmierci Heiniego. Była to zresztą wielka miłość, mieli się pobrać w tym roku, jesienią, ustalono już datę podczas ostatniego urlopu Koetla. Ingrid postanowiła zamieszkać w Berlinie, choć marzyła o tym, żeby zabrać swego chłopca do Szwecji, wyrwać go, jak mówiła, z pazurów wojny. Heini był muzykiem.

— Znałam go od dawna — mówiła Berta — dawniej niż Ingrid. Uczęszczał do konserwatorium i utrzymywał się z lekcji, bo zerwał ze swym ojcem — spojrzała na Klossa z odrobiną niepokoju — wysokim oficerem SD, a potem gauleiterem na zachodzie. Nie chciał od niego brać pieniędzy; był to zresztą wspaniały chłopak, naprawdę wspaniały. To nie znaczy, żebym się z nim we wszystkim zgadzała — dodała szybko i Kloss pomyślał, jak trudno będzie kiedykolwiek wyzwolić tych ludzi z więzów nieustannego lęku i podejrzliwości.

— Gdy przyjeżdżał z Polski na urlop — ciągnęła dalej — opowiadał bardzo złe rzeczy o Niemcach. Bardzo złe. Teraz już wszystko jedno, mogę mówić: kiedyś przemyśliwał nawet o

ucieczce do Szwecji. Potem stwardniał, jakby się zmienił, milczał i tylko w obecności Ingrid był dawnym Heinim. Wyjechali na parę dni w góry i wrócili bardzo szczęśliwi; pamiętam powrót Heiniego do Polski. Byłam także na dworcu, Ingrid płakała, choć ona nigdy nie płacze, a potem, gdy pociąg już zniknął, wybuchnęła nagle nieprzytomną nienawiścią. Mówiła tak głośno, ze bałam się, chciałam uciekać. „Nienawidzę waszych Niemców! — krzyczała — Nienawidzę waszej wojny! Chcecie panować nad światem, a umiecie tylko zadawać cierpienia. Innym, ale także sobie. Niemcy będą zniszczone i im prędzej, tym lepiej!”

Po paru dniach otrzymałyśmy wiadomość, że Heini poległ na ulicach Warszawy. Zabili go Polacy. Nie poznawałam Ingrid. Śpiewała, ani na jeden dzień nie przerwała występów, ale istniała właściwie tylko w teatrze. Zamykała się w pokoju Heiniego i nikogo nie dopuszczała do siebie. Potem wróciła do Szwecji; gdy przyjechała znowu latem, nawet nie zatelefonowała do mnie. Spotkałam ją w takim lokalu, niedaleko ZOO, była w towarzystwie oficera SD, chyba także pana Schabe. Pijana. Podbiegła do mnie. „Śmierć Heiniego musi być pomszczona — powiedziała, zanim zdążyłyśmy się pocałować. — I ja ją pomszczę. Świat jest podły i okrutny. Lepiej nie mieć złudzeń”.

Kloss zapytał jeszcze, czy często widywano Ingrid w towarzystwie panów z SD. Potwierdziła. Parę razy zaprosił ją także do siebie generał von Boldt, dawny zwierzchnik Heiniego. A porucznik Stolp... był poprzedniego dnia w teatrze.

— Pan musiał go zresztą widzieć — powiedziała — bo zapraszał Ingrid do tańca w „Złotym Smoku”.

Generał von Boldt! Klossa od dawna interesował ten stary Prusak, który, jak twierdzono, nigdy nie darzył Hitlera zbytnią sympatią, co mu zresztą nie przeszkadzało w wykonywaniu wszystkich rozkazów wodza. Boldt burzył Warszawę, Boldt dowodził armią na froncie południowym w Związku Radzieckim. Teraz, przeniesiony do Oberkommando der Wehrmacht, pełnił ważne funkcje sztabowe. Był posłuszny i był jednocześnie, jak mówiły plotki, jednym z wodzów wojskowej opozycji wobec Hitlera, opozycji karmionej przeczuciem klęski. Czy mogła go interesować Ingrid? Więc Abwehra albo OKW... A może istniała jeszcze jakaś możliwość? Może Ingrid Kield po prostu uciekła? Wreszcie — gestapo... Müller lubił posługiwać się prowokacją. Trzeba bardzo uważać, by nie wpaść w zastawione sidła.

Nie przestawał obserwować kamienicy i wreszcie zobaczył ich wychodzących. Przodem szedł Schabe, za nim — dwóch SS-manów prowadziło Frau Schuster. Starsza pani szła wyprostowana, niosąc przed sobą dużą torebkę niby groźną broń. Po co Müllerowi to aresztowanie? Może biedna Frau powiedziała po prostu coś niepotrzebnego? Nie miał czasu o tym myśleć. Gdy wóz ruszył, Kloss odczekał parę chwil i wśliznął się do bramy. Przypuszczał, że gestapowcy nie wrócą, a w każdym razie nie wrócą natychmiast. Powinien mieć trochę czasu. Na klatce schodowej było pusto. Swoim wiesbadeńskim wytrychem bez trudu otworzył mieszkanie Heiniego Koetla.

W korytarzyku, w pokoju, w kuchni było jasno — gestapowcy nie zgasili świateł. Wszędzie panował potworny nieład: w kuchni — rozbebeszone łóżko, na którym spała zapewne Frau Schuster, otwarty kredens, naczynia, serwetki, puszki, skąpe zapasy żywności — na podłodze. Podobnie w pokoju.

Pokój urządzony był zresztą ładnie, jakoś inaczej niż przeciętne mieszczańskie wnętrza, które widywał w Berlinie. Kolorowa gruba tkanina osłaniała drzwi balkonowe; niski stół, tapczan, parę prostych krzeseł i oczywiście na ścianie ogromny portret młodego chłopca w narciarskim golfie. Zapewne — Heini Koetl. Pomyślał, że w większości niemieckich mieszkań widuje się fotografie chłopców w mundurach..

Rzeczy panny Kield leżały na podłodze, wyrzucone z szuflad i walizek. Gestapowcy rozpruli zresztą walizki, zerwali podszewkę płaszcza, potłukli słoiki i buteleczki z perfumami. Czego szukali u swojej agentki? Co spodziewali się znaleźć? Nie ufali jej? Dostarczyła im przecież dość dużo dowodów swej lojalności. Może przypuszczali po prostu, że znajdą coś, co ujawni jakieś nie znane im dotąd kontakty Ingrid? Jakie były rezultaty rewizji? Oczywiście — nie wiedział.

Ukląkł na podłodze i przeglądał raz jeszcze rzeczy panny Kield. Znał instrukcje dawane łączniczkom polskiego wywiadu i wiedział, jakie schowki używane bywają najczęściej. Nie spojrzał nawet na suknie i drobiazgi toaletowe, zresztą gestapowcy interesowali się nimi najdokładniej. Z walizki i szufladek powyciągał paski do sukienek, sweterków, potem ściągał klamerki i badał je skrupulatnie, operując scyzorykiem. Wreszcie znalazł to, czego szukał: posrebrzana klamerka była płaska i wąziutka, ale wewnątrz miała zręcznie skryty schowek. Uśmiechnął się; gestapowcy nie wpadliby na ten pomysł. Odgiął cieniutką blaszkę i wydobył starannie zwiniętą kartkę. Tekst był zaszyfrowany, ale na odwrocie kartki zobaczył jednak, dopisane zapewne ręką Ingrid, nazwisko: Edmund Kirshoven. Znał to nazwisko. Kirshoven był rezydentem amerykańskiego wywiadu w Szwecji. Od kogo Ingrid otrzymała tę kartkę? Kto chciał nawiązać za jej pośrednictwem łączność z amerykańskim wywiadem?

Przez chwilę studiował szyfr, wydał mu się dość prosty, ale oczywiście wymagał czasu. Schował kartkę do zapalniczki, potem zgasił światło i wyszedł z pokoju. Nie zdążył jednak opuścić mieszkania.

Gdy stanął na korytarzu, usłyszał szczęk klucza w zamku. Ingrid? Gestapo? Kto mógł mieć klucze od tego mieszkania? Uskoczył do kuchni. Zobaczył tego człowieka w otwartych drzwiach, w świetle padającym z klatki schodowej. Poznał go natychmiast. To był porucznik Stolp, adiutant generała von Boldta.

Zachowywał się podobnie, jak niedawno Kloss. Zamknął za sobą drzwi, oświetlił korytarz latarką elektryczną, za chwilę zapali światło i spenetruje mieszkanie.

Kloss błyskawicznie podjął decyzję. Wyjął z kabury broń, odbezpieczył; poruszał się cicho, tak cicho, że tamten dowiedział się o jego obecności dopiero wówczas, gdy poczuł zimne dotknięcie metalu i usłyszał głos.

— Nie odwracać się! Ręce do góry!

Stolp wykonał polecenie.

— Gadaj — szepnął Kloss, trzymając palec na cynglu i dotykając lufą pistoletu jego karku. — Gdzie jest Ingrid Kield?

— Nie wiem.

— Masz jej klucze, nic cię nie uratuje. Liczę do trzech i strzelam.

Stolp milczał.

— Zastanów się dobrze. Zranię cię, potem przyślę tu gestapo — zabluffował. Był zresztą pewien, że tamten także boi się Müllera.

— Raz... dwa... — zaczął i mocniej przycisnął metal do jego skóry.

— Nie wiem — zacharczał Stolp — wykonuję rozkaz.

— Czyj? Nie czekam ani sekundy.

— Generała — powiedział z trudem tamten.

Nie należał jednak do zbyt odważnych.

Na miejscu Boldta kazałbym go rozstrzelać — pomyślał Kloss. Wiedział już teraz, kto chciał wykorzystać Ingrid dla uzyskania kontaktu z amerykańskim wywiadem. Ale dlaczego panna Kield nie zameldowała Müllerowi? A może zameldowała?

— Czego kazano ci tu szukać?

Milczał dobrą chwilę.

— Gadaj!

— Listu — wyszeptał Stolp.

Kloss wiedział już to, co chciał.

— Nie ruszaj się — rozkazał i zaczął wycofywać się powoli w kierunku drzwi. Stolp jednak skoczył; zręcznie, z refleksem, gdy tylko przestał odczuwać dotknięcie metalu.

Kloss był szybszy; potężne uderzenie, jedno z tych uderzeń, które trenował całymi godzinami przez kilkanaście tygodni, rzuciło Stolpa na podłogę. Kloss oświetlił na chwilę jego twarz latarką i zamknął za sobą drzwi. Zbiegł ze schodów. Teraz wiedział już wszystko, miał nawet plan działania, tylko bardzo niewiele czasu...

5

Willa generała Boldta znajdowała się daleko od śródmieścia, w dzielnicy, która powstała już w latach trzydziestych; trzeba było przeciąć Tiergarten i wyskoczyć na szeroką aleję, pnącą się nieco pod górę. Domki stały w ogrodach, odgrodzone od ulicy metalowymi siatkami, porządne i schludne, wszystkie doskonale jednakowe. Numer 58 powinien znajdować się niedaleko. Kloss zwolnił, potem zeskoczył z motoru; szedł pustym chodnikiem. Panowała cisza, rozlegało się tylko szczekanie psów.

Pomysł był niezwykle ryzykowny, sądził jednak, że nie może postępować inaczej. Musiał mieć pewność, że Ingrid Kield znajduje się w rękach von Boldta i że nie odzyska wolności, jeśli w ogóle odzyska wolność, wcześniej niż następnego dnia. Wiedział, że rozmowa z generałem nie będzie łatwa, miał jednak w ręku niebagatelne atuty. Nie starczyło co prawda czasu na odtworzenie treści zaszyfrowanej notatki, ale Kloss był pewien, że to właśnie von Boldt kontaktował się z Kirshovenem za pośrednictwem Ingrid. Stolp, powiedzmy, poprzedniego dnia, doręczył pannie Kield kartkę do rezydenta amerykańskiego wywiadu, a niedługo potem generał dowiedział się (może od Schultza, bo Schultz odgrywał w tym jednak jakąś rolę), że Ingrid pracuje dla gestapo. Przestraszył się dekonspiracji i postanowił działać natychmiast. Czy kazał zlikwidować Ingrid?... Gdyby Kloss mógł być tego pewien! Znał tych generałów, którzy po Stalingradzie zaczęli spiskować przeciwko fuehrerowi. Zerkali na zachód, ale byli gotowi do ostatka walczyć ze wschodem. Nie mógł nie brać więc pod uwagę i takiej możliwości, że Boldt dogada się jednak z Ingrid, a może nawet z Müllerem...

Tymczasem postanowił wykorzystać do końca swoje atuty. Ze są ważkie, sprawdził to podczas telefonicznej rozmowy z von Boldtem. Pojechał najpierw do sztabu Oberkommando der Wehrmacht, gdzie urzędował generał. Oficer dyżurny przyjął go ze zdziwieniem i oświadczył, że von Boldta już nie ma, a do domu wolno telefonować tylko w wyjątkowo ważnych sprawach. Kloss przedstawił się i zażądał połączenia.

— Nie przyjmę dzisiaj nikogo — usłyszał głos von Boldta, gdy zameldował się służbiście.

— Chodzi o zadanie, które pan generał zlecił porucznikowi Stolpowi — powiedział cicho i z naciskiem.

Po drugiej stronie przewodu trwało milczenie; stary Prusak zapewne zastanawiał się.

— Proszę przyjechać — rzucił wreszcie szorstko do słuchawki.

Przy furtce stał żołnierz Wehrmachtu. Gdy usłyszał nazwisko Klossa, nacisnął przycisk, drzwi odskoczyły; na schodach prowadzących do willi czekał już porucznik Stolp. Był bez czapki, głowę miał obandażowaną.

Nie powinien mnie poznać — pomyślał Kloss — starałem się zmieniać głos... a jeśli mnie pozna...

— Pan generał czeka — powiedział sucho Stolp.

W przedpokoju zostawił płaszcz; wahał się chwilę, ale czarną teczkę wziął ze sobą. Myślał o tej zabawce wypełnionej plastykiem, która spoczywała sobie spokojnie między papierami na dnie teczki. Jeśli nie byłoby innego wyjścia... Ogromny pokój, ciężkie meble, biurko pod wielkim portretem Bismarcka. Na ścianach jeszcze Hindenburg i Clausewitz. W swoim prywatnym sanktuarium generał von Boldt nie umieścił fotografii fuehrera. Siedział w głębokim fotelu za biurkiem, czerstwy, ogorzały, monokl wykrzywiał lekko twarz. Spoglądał na Klossa tak, jak spogląda się na niezbyt zdyscyplinowanych podwładnych, którym starcza tupetu, by zakłócać spokój zwierzchnikom swymi błahymi kłopotami. Dewizą generała było od dawna: „W zakresie mojej władzy nie może się zdarzyć nic nadzwyczajnego”.

Nie podał Klossowi ręki, wskazał mu tylko krzesło. Porucznik nie zamierzał wykładać swoich kart, a przynajmniej nie zamierzał robić tego od razu.

— Jestem przyjacielem panny Ingrid Kield — zaczął i spojrzał na generała, ale twarz starego Prusaka pozostała nieruchoma. — Mam powody przypuszczać — ciągnął dalej Kloss — że pan generał rozporządza informacjami (sądził, że zręcznie to sformułował) dotyczącymi losów tej młodej osoby.

— Pan chyba oszalał! — powiedział generał, a Kloss pomyślał, że każdy pruski oficer straciłby resztę odwagi na widok generalskiego gniewu. On jednak nie był pruskim oficerem i nieruchoma twarz Boldta oprócz nienawiści budziła w nim tylko namiętność gracza.

— Oczywiście pan generał może zaprzeczyć — mówił spokojnie — dojdę wówczas do wniosku, że to porucznik Stolp na własna rękę i bez rozkazu zamierzał przeszukać mieszkanie panny Kieid, posługując się jej własnymi kluczami...

— Moi oficerowie działają tylko na rozkaz — oświadczył generał zapalając cygaro.

Jest jednak w pewnym sensie lojalny — pomyślał Kloss.

— Pozwoli pan zapalić, panie generale? — zapytał.

— Tak — warknął von Boldt nie podając mu cygara.

— Jeśli więc — Kloss już niemal szeptał — Stolp nie działał z własnej inicjatywy, to to, czego szukał, potrzebne było właśnie panu generałowi. A klucze mógł mieć wyłącznie od Ingrid Kield, która zniknęła w tajemniczych okolicznościach około szóstej trzydzieści wieczorem.

— Czego niby szukał Stolp? — generał wyjął monokl i przyglądał się teraz Klossowi z pewnym zainteresowaniem.

— Na to pan generał znajdzie bez trudu odpowiedź —odrzekł grzecznie porucznik.

— Bzdura! Nie cierpię insynuacji, młody człowieku!

— Sądzę — gniew generała nie czynił na Klossie żadnego wrażenia — że Stolp źle wykonał swoje zadanie.

Mierzyli się wzrokiem; w życiu generała von Boldta nie zdarzyło się jeszcze ani razu, by jakiegoś oberleutnanta musiał traktować jak równorzędnego partnera.

— Czego pan właściwie chce? — warknął.

Kloss uśmiechnął się leciutko; twarz generała nie była już doskonale nieruchoma.

— Niewiele, panie generale. Potwierdzenia — nie umiał przez chwilę znaleźć właściwego słowa — że Ingrid Kield znajduje się w pańskiej dyspozycji. I informacji, co pan zamierza z nią zrobić.

Generał milczał. Po chwili wahania podał Klossowi cygaro. I srebrny nożyk.

— Skąd pan wie o Stolpie? — zapytał.

— Widziałem go w mieszkaniu panny Kield.

— To pan go tak urządził?

— Tak.

— Co pan jeszcze wie?

— Wystarczająco dużo — powiedział Kloss. Ciągle nie zamierzał wykładać swoich kart.

— Nic pan nie wie — stwierdził dość nieoczekiwanie generał. — Czy marzyły się panu laury w gestapo?

— Nie powiedziałem, że zamierzam iść do Muellera. On poszukuje panny Kield na własną rękę.

Spojrzał na generała i pomyślał, że popełnił chyba jakiś błąd. Von Boldt się uśmiechał. Po chwili twarz starego Prusaka stwardniała.

— Stolp naopowiadał panu bzdur. (Nie wierzy — pomyślał Kloss — że znalazłem tę kartkę, ale nie będę wyprowadzał go z błędu). Jeśli pan jest uczciwym niemieckim oficerem, a ciągle jeszcze tak pana traktuję —brzmiało to niemal patetycznie — powinien pan mieć do mnie zaufanie i rozumieć, że wszystko co robię, robię dla wielkości Niemiec. — Spojrzał na portret Bismarcka. — Honor oficerski nakazuje panu milczenie i posłuszeństwo.

Stary cymbał — pomyślał Kloss ze złością. — Gdybym mu powiedział, że mam ten liścik do Kirsthovena... — Spojrzał na swoją teczkę, leżącą obok na podłodze. — Mógłby mnie kazać zlikwidować, chociaż oficer dyżurny wie, że do mego pojechałem... Oficer dyżurny będzie milczeć.

Rozważał to wszystko, gdy mówił:

— Więc pan generał nie zechce mi powiedzieć czegokolwiek o Ingrid Kield?

— Nic pan nie uzyskał. —I po chwili: — Mogę panu poradzić, młody człowieku, żeby pan o niej zapomniał.

To już bardzo dużo — pomyślał Kloss.

— I żeby pan zapomniał o naszej rozmowie.

— Jak najchętniej, panie generale — zabrzmiało to jednak dość poufale. —Jak najchętniej — powtórzył. — Gdybym mógł mieć tylko pewność...

— Jaką pewność?

— Ze Ingrid Kield nie odjedzie rannym pociągiem do Sztokholmu.

Pomyślał, że powiedział jednak za dużo. Twarz generała wyrażała teraz zdziwienie. Wcisnął monokl w oko i przyglądał się Klossowi z niekłamanym zainteresowaniem.

— Nie rozumiem.

— Czy mógłbym mieć taką pewność?

— Powiedzmy — rzekł generał von Boldt.

— Wobec tego pan generał pozwoli, że się odmelduję.

Obaj popełniliśmy błędy — myślał, zapinając płaszcz w korytarzu. — Stary Prusak nie próbował nawet wyciągnąć ze mnie, co wiem naprawdę, a ja powiedziałem odrobinę za dużo. Jeśli Ingrid wyzna Boldtowi, jakie zadanie wyznaczył jej dzisiejszej nocy Müller, generał może domyślić się, o co chodzi i będzie miał mnie w ręku. Ale ja też trzymam go w ręku, więc złapał Kozak Tatarzyna... Byle tylko nie wypuścił Ingrid! Ciekaw jestem, jaki będzie jego następny ruch? Co zrobi?

Generał von Boldt nakręcił pewien zastrzeżony numer i długo czekał, zanim usłyszał znajomy głos. Potem wezwał Stolpa i kazał przyprowadzić do swego gabinetu Ingrid Kield.

6

Ingrid Kield, dziewczyna, którą Hans Kloss od dwudziestu przeszło godzin usiłował bezskutecznie zabić, siedziała naprzeciwko generalskiego biurka.

— Pali pani? — zapytał von Boldt.

— Mogę nie palić i nie pić — odpowiedziała, każdym gestem starając się dać wyraz swej obojętności i pogardzie. Spoglądała na portret Bismarcka; twarz żelaznego kanclerza wydawała się sympatyczniejsza i bardziej ludzka niż twarz właściciela gabinetu.

— Nie lubię toczyć wojen z kobietami — oświadczył von Boldt.

— Natomiast lubi pan więzić kobiety w prywatnej piwnicy — odparowała natychmiast.

— Nie grajmy w ciuciubabkę, droga pani. — Stary Prusak wcisnął monokl w oko i sięgnął po cygaro. — Stawka jest bardzo wysoka. Nie myślę oczywiście o mnie i moich podwładnych, myślę o Niemczech. Dobrowolnie zadeklarowała pani swoją pomoc i zgodziła się przekazać otrzymany ode mnie list... — chrząknął — właściwej osobie w Sztokholmie.

— Wykonałabym swoje zobowiązanie.

— Pani raczy żartować — powiedział grzecznie generał. — Dziś rano poinformowano mnie, że jest pani... — chrząknął znowu — współpracownicą Müllera z gestapo. Czy to prawda? — rzucił ostro.

Wahała się niedostrzegalnie krótko.

— Tak, to prawda.

Von Boldt westchnął.

— Nie chciałem wierzyć — rzekł — gdy otrzymałem ten meldunek. Nie pytam, dlaczego pani tak postąpiła, ale żądam teraz jasnych i szczerych odpowiedzi. Nie wiem, czy będę mógł zwrócić pani wolność, ale, ale nie wykluczam, że dam szansę przeżycia. Proszę mówić. Co wie Müller?

— Nic — odpowiedziała Ingrid.

— Kłamstwo. — Generał nie podnosił głosu. — Gdzie jest mój list?

— W moim mieszkaniu.

— Dokładnie gdzie?

— Panie generale — Ingrid po raz pierwszy spojrzała na niego — zwrócę panu list, jeśli zwróci mi pan wolność. Przysięgam, że nie powiedziałam Müllerowi ani słowa. Ja... — chciała mu teraz wyjaśnić najtrudniejsze, ale była pewna, że nie zrozumie.

Co może wiedzieć pruski generał o miłości? Żyła wyłącznie dla Heiniego, myślała tylko o Heinim. „Mamy prawo nienawidzić” — powiedział kiedyś Heini. Gdy zginął, powtarzała te słowa, dodając: „Mamy prawo do zemsty”. Zemsta stała się treścią jej życia. Wystawiła rachunek mordercom swego chłopca... Nie czuła wyrzutów sumienia ani litości, gdy przekazywała Müllerowi kolejne ofiary. „Śmierć Heiniego Koetla – stwierdził hauptsturmfuehrer — będzie ich drogo kosztowała. —I dodał: — Rozumiem i cenię pani nienawiść. Ja też nienawidzę”.

Poczuła, że generał przygląda się jej uważnie.

— Ja... — powtórzyła. I dodała bezbarwnie: — Pracuję tylko przeciwko Polakom.

Generał milczał chwilę; jego nieruchoma twarz jakby złagodniała.

— Gdybym mógł w to uwierzyć... — wzruszył ramionami. — Drobne i niezbyt zręczne kłamstewka, droga pani. Szczerość udowadnia się inaczej.

— Myślałam — szepnęła cicho — że pan, dowódca Heiniego, będzie miał do mnie zaufanie. —

Właściwie było już jej niemal wszystko jedno, czy ten starszy pan raczy obdarzyć ją zaufaniem. Bała się powrotu do Sztokholmu, bała się samotności. Kiedyś prosiła Müllera, żeby dał jej zadanie naprawdę ryzykowne; gotowa była choćby pojechać do Warszawy, której nigdy nie widziała, i zobaczyć ulice, gdzie zginął Heini, ludzi, którzy patrzyli z okien na jego śmierć i jeśli nawet nie strzelali, cieszyli się tym strzałem.

A Heini był właściwie z nimi. Zabijając go, zdradzili. Dlatego ja — zdradziłam.

„Nic nie rozumiesz z tej wojny — mawiał Heini — jesteś głupiutką Szwedką. Ale bardzo kochaną” — dodawał natychmiast.

— Ja mam ufać współpracownikowi gestapo? — powiedział generał. I zaraz potem padły te słowa, których wolałaby nie usłyszeć nigdy. Zdawało się Ingrid, że obudzono ją nagle ze snu i wprowadzono w rzeczywistość tak okrutną, tak nagą i odartą z wszelkiego sensu, że wszystko, co może stać się potem, będzie już tylko bólem i rozpaczą.

— Ufać kobiecie — powtórzył generał — współpracującej z tym samym Müllerem, który zlikwidował najbliższego jej człowieka.

— Co pan powiedział! — krzyknęła. — Heiniego zabili Polacy.

Generał nie znał litości.

— To oficjalna wersja, droga pani — wyjaśnił. — Nie mam już powodu tego ukrywać. Okazało się, że porucznik Koetl zdradził, współpracował z polską organizacją podziemną. Müller zlikwidował go osobiście. Ja wolałbym naturalnie sąd polowy, ale metoda Müllera ma także swoje dobre strony; krewni Koetla, a głównie jego ojciec, nie mieli żadnych przykrości, a pani... Myślałem zresztą, że Müller wszystko pani wytłumaczył...

Milczała. Nie umiała już płakać.

Zdawało się jej, że słyszy głos Heiniego: „Jesteś tylko głupiutką Szwedką”... Potem pomyślała o ludziach, których wydała w ręce gestapo. Zobaczyła twarz zabitego na dworcu.

„Nie udało się” — powiedział Müller. Müller wolał mordować osobiście.

— Powtarzam jeszcze raz pytanie — ciągnął generał — gdzie jest mój list?

Co ją teraz obchodził generał von Boldt albo list do Kirshovena? Milczała patrząc na generała nienawistnymi oczyma.

— Nie chce pani mówić! — generał tracił już cierpliwość. — A może zechce pani powiedzieć, kto to jest porucznik Kloss? Dlaczego go tak pani interesuje?

Kloss? Wydawało się jej, że wieczór spędzony w „Złotym Smoku” należy do niezmiernie odległej przeszłości. Kiedy to było?

— Klossowi zależało na tym, żeby nie pojechała pani rannym pociągiem do Sztokholmu. Dlaczego? Słyszy mnie pani?

— Słyszę — powiedziała niechętnie... Klossowi zależało... Pomyślała, że Müller poszukuje jej niecierpliwie i że jeszcze jeden człowiek, człowiek, którego miała spotkać na dworcu, znajdzie się niedługo w śmiertelnym niebezpieczeństwie... — Niech pan mnie puści —szepnęła.

— Najpierw wszystko pani powie. Proszę się zastanowić. Daję czas do rana.

Piwnica, do której ją znów przyprowadzono, była duszna i wilgotna. Wysoko, nad twardą ławką, znajdowało się szczelnie zamknięte, zakratowane okienko. Na kamiennej podłodze żołnierz Wehrmachtu postawił szklankę herbaty i talerz z chlebem posmarowanym margaryną i powidłami. Nie zamierzali jej głodzić.

— Nie będę jadła — powiedziała Ingrid.

Żołnierz, młody chłopak w hełmie i z automatem, oglądał ją z niemal żarłoczną ciekawością... Może widział ją na scenie? Może nigdy nie miał do czynienia z kobietami takimi jak ona, z kobietami z innego świata.

— Niech pani je, Fräulein — szepnął łagodnie. Potem rzucił na ławkę swój płaszcz. – W nocy jest zimno.

Wyszedł, ostrożnie zamykając drzwi za sobą. Usłyszała szczęk klucza. W drzwiach znajdowało się coś w rodzaju judasza, wąskie okienko, a właściwie szczelina, przez którą zobaczyła, ciemny korytarzyk i żołnierza tkwiącego na stołku pod ścianą. Automat postawił obok siebie, zdjął but, skarpetkę i masował sobie stopę. W domu panowała już zupełna cisza. Ingrid krążyła na wąskiej przestrzeni między drzwiami a ławą, liczyła kroki, starając się nie myśleć, nie czuć, nie pragnąć. A jednak czuła i pragnęła. Wiedziała, że musi stąd wyjść, że znowu ogarnia ją żądza zemsty, a potem… Wiedziała już, co będzie potem i nie czuła lęku...

Po paru minutach miała już gotowy plan; żal jej było trochę tego żołnierzyka, który rzucił na ławkę swój płaszcz, ale nawet, gdyby musiała zabić, zabiłaby bez wahania.

Rozpięła bluzkę, zaczęła, walić do drzwi, potem krzyknęła... Szczęknął zamek, stał na progu, z automatem na ramieniu.

— Co się stało, Fräulein?

— Duszno mi — krzyknęła. — Nie mam czym oddychać. Proszę otworzyć okno. Dla mnie za wysoko.

Spojrzał w górę, na zakratowaną szczelinę, stanął na ławce, przeszkadzał mu jednak automat, oparł go więc o ścianę.

Wszystko przebiegało tak, jak sobie wyobrażała. Mocował się z tym oknem, bo było zawarte na głucho; wreszcie ustąpiło. Ostrożnie schodził z ławy i właśnie w tej chwili Ingrid chwyciła automat i z całej siły uderzyła go kolbą po głowie. Stoczył się z ławy, a właściwie usiadł na podłodze i na jego twarzy zastygł wyraz zdziwienia. Wybiegła na korytarz.

Schody prowadziły do jakiejś sieni, obszernej i ciemnej. Ingrid wymacała drzwi, otworzyła je ostrożnie, znalazła się w kuchni. Zobaczyła duże okno i księżyc wiszący nad ogrodem. W całym domu panowała cisza. Była wolna. Za chwilę wyskoczy przez okno i sforsuje płot okalający willę. Znajdzie się w odległej, nie znanej sobie dzielnicy Berlina. Ruszy piechotą ku śródmieściu.

7

W czasie, kiedy Ingrid Kield rozmawiała z generałem von Boldtem, Kloss szedł długim, znakomicie oświetlonym korytarzem gmachu Abwehry. Oficer dyżurny otworzył drzwi; znaleźli się w pierwszym sekretariacie. Kapitan siedzący przy biurku spojrzał na Klossa i podniósł słuchawkę telefonu. Zameldował, poczekał na odpowiedź i wreszcie warknął:

— Proszę iść dalej.

Ten ceremoniał został powtórzony jeszcze dwukrotnie. Przed każdymi drzwiami stał podoficer Wehrmachtu, wyprostowany i obojętny, przypominający raczej posąg niż wartownika. Kloss był kiedyś u admirała, znał ten ceremoniał, który wówczas wydawał mu się bardziej śmieszny niż groźny. „Metoda wpływania na wyobraźnię” — myślał czekając w ostatnim sekretariacie przed biurkiem już nie kapitana, ale podpułkownika.

Gdy wjechał na parking Abwehry, żeby odstawić motocykl, i zobaczył Schultza, od razu zrozumiał, że generał von Boldt zdążył szybciej, niż on był przypuszczał, wykonać następny ruch.

— Sam stary chce cię widzieć — powiedział Schultz. — Natychmiast!

Więc Boldt zatelefonował do admirała! Czyżby to Canaris za pośrednictwem starych Prusaków szukał kontaktów z amerykańskim wywiadem? Kloss rozumiał, w jak bardzo niebezpiecznej znalazł się sytuacji. Admirał to nie Boldt! Wszystkie atuty, które Kloss posiada, mogą się natychmiast obrócić przeciwko niemu. Zamierzenia szefa niemieckiego wywiadu pozostaną tajemnicą, ten stary gracz nigdy niczego nie robi wprost, intrygi, które mota, są zawsze wielopiętrowe; może rozgrywa Boldta przeciw Himmlerowi, a może zamierza sprzedać Boldta, zyskując zaufanie fuehrera, bo to właśnie on, a nie Kaltenbrunner wpadł na ślad spisku... Nie wiadomo zresztą, co mu Boldt powiedział. Jaką więc przyjąć taktykę?

Kloss zdecydował, że istnieje tylko jedna szansa...

— Teczkę i broń proszę zostawić w sekretariacie —oświadczył podpułkownik. Otworzył szerokie drzwi.

Od progu do biurka umieszczonego w głębi ogromnego pokoju — kilkanaście kroków. Kloss szedł jak na placu ćwiczeń, a potem zastygł patrząc na admirała, drobnego i niepozornego pod wielkim portretem fuehrera. Szef oglądał go z miernym zainteresowaniem znudzonego zwierzchnika. Jego twarz przypominała drapieżnego ptaka.

— Hans Kloss — powiedział — porucznik. Dla kogo pan pracuje?! — krzyknął.

Kloss wiedział, że odpowiedzi muszą być udzielane natychmiast i bez namysłu. Wszystko zależy od tego, czy ten specjalista od tajnej wojny uzna wiarygodność jego słów.

— Pracuję dla pana, panie admirale!

— Dlaczego interesuje pana Ingrid Kield?

— Zakochałem się w niej — odpowiedź Klossa udzielona została bez sekundy wahania.

Admirał milczał. Przyglądał się znowu Klossowi i rozważał zapewne tę odpowiedź. Mierzył jej prawdopodobieństwo.

— Pan jest chyba idiotą, Kloss! — warknął.

— Tak jest, panie admirale — oświadczył natychmiast porucznik. Miał ciągle nadzieję; byłoby to niezłe wyjście, gdyby Canaris uwierzył, że Kloss jest postacią raczej komediową. Niezręczny kochanek zaplątany w rozgrywkę, której sensu nie jest w stanie zrozumieć.

— Więc to już ustaliliśmy — uśmiechnął się nagle nieco łagodniej admirał. — A teraz szybko, co pan wie!

Trzeba naprawdę mówić szybko, bez wahań, bez dobierania słów. Admirał może rozpoznać natychmiast każdy fałszywy ton. Kloss opowiedział więc, że zniknęła Ingrid, on postanowił jej szukać na własną rękę i w tym celu udał się do jej mieszkania. Tam zaskoczył Stolpa, adiutanta generała von Boldta, który mu wyznał, że poszukuje z rozkazu swego zwierzchnika jakiegoś listu.

— Byłem pewien, panie admirale — mówił Kloss — że chodzi o listy miłosne generała pisane do panny Kield. Panna Kield nie chciała mu ich zapewne zwrócić, a generał obawiał się kompromitacji. Podejrzewałem, że generał usiłował pertraktować z panną Kield i że znajduje się ona u niego w mieszkaniu. Przyznaję, działałem pod wpływem zazdrości i lęku o moją dziewczynę...

Czy uwierzy? Czy istnieje jakakolwiek szansa, żeby przełknął tę bajeczkę?

— Szantażował pan generała?

— Sądzę, panie admirale, że to określenie nie jest właściwe.

Admirał znowu rozważał odpowiedź. Przymknął nawet oczy; był pewno bardzo zmęczony, jego twarz wydawała się niemal szara.

— Pan kłamie, Kloss — powiedział wreszcie cicho. — Dość umiejętnie, ale kłamie. Pan nie jest takim idiotą, jakiego chciałby zagrać w moim gabinecie.

— Jestem szczery, panie admirale! — zawołał porucznik. Czuł jednak, że od przeciągnięcia struny dzieli go tylko krok.

— Szczerość! — skrzywił się admirał — W naszej służbie! Słyszałem coś niecoś o panu. Dobrze... jestem gotów przełknąć tę wersję — jego głos zabrzmiał ironicznie. — Zakładam, że nie chce pan sprawiać zwierzchnikowi kłopotów... głupstwami. Bo to głupstwa, prawda? –Pojawiły się władcze tony. —Jeśli obaj coś wiemy, to znaczy, jeśli pan sądzi, że ja wiem również, jest to tylko przypuszczenie. Rozumiemy się?

— Tak jest — odpowiedział Kloss.

— Należy więc milczeć. Pan już o wszystkim zapomniał. I przypomni sobie tylko na wyraźny mój rozkaz. Jeśli taki rozkaz wydam, wówczas pańska pamięć ulegnie od świeżeniu. A gdyby chciał pan popracować dla kogo innego, znajdę pana choćby pod ziemią. Człowiek Muellera rozmawiał z panem i Schultzem przed paroma godzinami, tak?

— Tak jest.

— Ich interesuje ta sprawa. Sądzę, że wersja, jakoby generał von Boldt miał mieć cokolwiek wspólnego z Ingrid Kield, jest wyłącznie produktem pańskiej fantazji. Może się panu przyśniła.

—Tak jest!

Admirał uśmiechnął się cierpko.

— Pańskie stany emocjonalne nic mnie nie obchodzą, Kloss, ale o Ingrid Kield niech pan zapomni. Na zawsze.

Wziął z sekretariatu płaszcz i teczkę. Chyba nie zaglądali do teczki! Gdyby zaglądali, miałby niewielkie szansę opuszczenia tego gmachu. Wymacał przez cienką skórę kształty swej „zabawki” z plastyku. Jest!

Ruszył powoli szerokim korytarzem, mijając wartowników przy drzwiach. Te żywe posągi  wydawały się go nie dostrzegać. Odetchnął pełną piersią dopiero wówczas, gdy znalazł się na ulicy. Nie żywił jednak żadnych złudzeń; to nie był koniec, ta noc przyniesie mu zapewne jeszcze niejedną niespodziankę. Przecież Müller i jego ludzie szukają Ingrid Kield po całym Berlinie; czy hauptsturmfuehrer kazał go obserwować? Jeśli nawet tak, Kloss sądził, że udało mu się zgubić pieski gestapo na drodze ze sztabu do Boldta. Nie był jednak pewien. Postanowił iść do domu i oczekiwać wezwania Müllera; nie wątpił, że nastąpi.

Najgorsze jest to — myślał — że znalazłem się między Canarisem i Kaltenbrunnerem. Ma to jednak także dobre strony. Informacja o intrygach Abwehry i próbach nawiązania kontaktu z Amerykanami przyda, się centrali. Trzeba patrzeć na ręce sprzymierzeńców! A spisek oficerski?

Mimo woli wydął pogardliwie wargi; nie ufał im oczywiście, tym panom w mundurach, spełniającym wszystkie rozkazy fuehrera na wschodzie i na zachodzie. Był gotów ich ratować przed gestapo, jeśli to okaże się możliwe, ale nic więcej. Tak czy inaczej, pan hauptsturmfuehrer Müller wiele się od niego nie dowie.

Zaproszenie do gestapo nastąpiło jednak znacznie wcześniej, niż był przypuszczał. Zanim dotarł na Kürfürstendamm, przy krawężniku przyhamował czarny samochód. Wyskoczył zeń Fritz Schabe i w miarę grzecznie zaprosił Klossa do wnętrza. Siedząc między SS-manami o twarzach równie nieruchomych jak wartownicy u Canarisa, porucznik rozważał dwie sprawy, które wydawały mu się teraz najistotniejsze: czy Müller wie, o jego wizycie u Boldta i co robić z czarną teczką? Jeśli potraktują go jak aresztowanego, odbiorą teczkę. A wówczas... Poczuł gorycz w ustach. Koniec, a on nie ma przy sobie cyjanku. Czy wytrzyma? Należy starać się doprowadzić gestapowców do pasji; istnieje wówczas szansa, że zastrzelą dostatecznie wcześnie.

W gabinecie Müllera paliło się jaskrawe światło. Kloss siedział na krześle pośrodku pokoju. Teczkę trzymał na kolanach. Powinien zdążyć sięgnąć ręką do wnętrza; ta świadomość działała uspokajająco. Powracała doń powoli pasja gracza, namiętność pokerzysty, której się czasem wstydził, a która przecież pomagała w najtrudniejszych chwilach.

— Gadaj, gdzie jest Ingrid Kield?! — ryczał Müller.

Kloss milczał.

— Gadaj! — wrzasnął gestapowiec. Metody tego specjalisty były jednak dość prymitywne.

— Chciałbym ci przypomnieć — powiedział Kloss — że rozmawiasz z niemieckim oficerem.

Przez chwilę myślał, że Müller go uderzy; widział jego twarz bardzo blisko: wytrzeszczone oczy i latającą grdykę. Gestapowiec opanował się jednak.

— Nie chce pan mówić — wycedził. Akcentował słowo „pan”. — Myśmy mieli do czynienia z rozmaitymi niemieckimi oficerami.

— Nie wiem — oświadczył spokojnie Kloss. — Niestety, nie udało mi się ustalić.

Jego chłód i poprawność wyprowadziły Niemców z równowagi.

— Czego dotyczyła konferencja z admirałem? — rzucił pytanie Müller.

Więc to wiedzą — pomyślał Kloss.

— Proszę zatelefonować do admirała — odpowiedział natychmiast.

— Pan z nas kpi! — wrzasnął Müller — Pan chyba nie miał nigdy do czynienia z gestapo. Skąd pan wie, czy pan w ogóle stąd wyjdzie... Ja... — zachłysnął się własnymi groźbami.

Teraz — pomyślał Kloss. Zerwał się z krzesła. Jego wrzask nie ustępował w niczym wrzaskowi Müllera.

— Wstyd mi za was! — ryczał Kloss. — Zachowujecie się jak prości SS-mani! Jak traktujecie oficera, który chce z wami współpracować! Jak wroga!

— Pan chce z nami współpracować? — powtórzył Müller. Na jego twarzy odmalowało się zdziwienie. — Może papierosa, oberleutnant?

Krzyk działa na nich jednak bez pudła — pomyślał Kloss.

— Chętnie zapalę — powiedział.

— Więc porozmawiajmy rozsądnie. Niechże pan siada. Czy rozmowa z admirałem dotyczyła Ingrid Kield?

Kloss zaciągnął się papierosem. Czuł się właśnie jak pokerzysta, który ma dwie pary i nie może dopuścić do sprawdzenia. Przeciwnik posiadał przynajmniej fula.

— I tak, i nie — oświadczył.

Na twarz Müllera powróciła nieufność.

— Co to znaczy? — warknął.

— Admirał — mówił powoli Kloss — chciałby bardzo wiedzieć, dlaczego interesuje was Ingrid Kield. Zrugał nas, to znaczy mnie i Schultza, za to, że wypuściliśmy ją z rąk. Uważa, że była do wykorzystania.

— Ach, tak! — trudno było poznać, czy Müller wierzy. — Więc sądzi pan, że admirał nie wie, gdzie jest ta Kield?

— Nie wie — rzekł Kloss. Myślał jednocześnie, że nie jest wcale wykluczone, że Canaris zechce go któregoś dnia sprzedać; nie dałby grosza za lojalność szefa niemieckiego wywiadu, teraz nie mógł jednak grać inaczej.

— Przypuszczaliśmy — mówił Müller — że jednak abwehrowcy maczali w tym palce. Sprzątnęli nam znakomitą agentkę — wrzasnął, nie panując znowu nad sobą — bo zazdroszczą mi sukcesów. Canaris chciałby dowieść fuehrerowi, że tylko jego aparat się liczy. Ale to mu się nie uda…

— Panie standartenfuehrer — powiedział Kloss i znowu poczuł powiew wielkiej gry — wczoraj wieczorem byłem z Ingrid w „Złotym Smoku”. Widziałem, jak w barku rozmawiała z jakimś młodym człowiekiem po cywilnemu... — Obaj gestapowcy słuchali z ogromną uwagą, a Kloss snuł dalej swój fantastyczny wątek. — Nie przywiązywałem do tego oczywiście wagi, zapomniałem nawet o tym, dopiero dzisiaj późnym wieczorem skojarzyłem jakoś ten fakt ze zniknięciem... (Jeśli jednak Boldt wypuści Ingrid, będę pięknie wyglądał — myślał. Nie wierzył już, po rozmowie z admirałem, by to było możliwe). Otóż...

— Jak wyglądał ten mężczyzna?! —wrzasnął Müller.

— Wysoki. Twarz szczupła, pociągła. Charakterystyczna szrama na policzku, podobnie jak u pana Schabego...

Urwał. Muller spojrzał podejrzliwie na swego pomocnika.

— Nie słyszałem, niestety, rozmowy, ale gdy ich mijałem, parę słów utkwiło mi w pamięci: jutro w Poczdamie.

— Dlaczego pan nic nie mówił?

— Byłem zazdrosny o Ingrid. Sądziłem, że chodzi o jakąś randkę. W nocy objeździłem Poczdam...

— Ach, więc był pan motocyklem w Poczdamie?

— Tak — powiedział Kloss.

— Schabe! — zawołał Müller. — Rezerwa i do Poczdamu! Chce pan jechać z nami?

— Nie. Wolę już wrócić do domu — oświadczył. — Myślę, że mam dosyć na dzisiaj.

8

Tego się jednak nie spodziewał. Gdy weszli do garażu w głębi jakiegoś podwórka i gdy spojrzał na ich twarze, chłodne, zdecydowane, zrozumiał, że najtrudniejsze ma jeszcze przed sobą. Czekali na niego niedaleko gmachu gestapo. Wychynęli z cienia i ujęli go pod ramiona... Schultz i Stolp: elegancki Schultz i toporny adiutant Boldta z głową przewiązaną bandażem.

— Oszaleliście! — powiedział.

Wprowadzili go, ciągle milczący, do tego garażu i tam obaj wyciągnęli broń. Pistolet Klossa Schultz schował do kieszeni płaszcza.

— Hans — rzekł — Hans, frajerze... myślałeś, że nas nabierzesz. Mówiłem ci: nie opuszczaj „Złotego Smoka”. Wdepnąłeś w paskudną historię, chłopcze.

— Pracujecie razem — stwierdził Kloss. — Domyślałem się tego.

— Nie cackaj się z nim! — warknął Stolp: — To on mnie tak załatwił. — Przejechał ręką po czole. — Gadaj! — zwrócił się do Klossa — co powiedziałeś Müllerowi?

Kloss parsknął nagle śmiechem. Wyjątkowo idiotyczna sytuacja! Co za kłębowisko!

Patrzyli na niego jak na wariata...

— Gadaj! — ryknął Stolp.

— Głupku — rzekł Kloss — gdybym cokolwiek im powiedział, nie udawalibyście tutaj bohaterów. Zresztą: sprawdźcie to za godzinę: Müller nie przyjdzie do Boldta i nie znajdzie panny Kield.

— To już nie ma przecież znaczenia. — powiedział Schultz. — Ta dziewczyna uciekła!

Tym razem udało mu się wyprowadzić Klossa z równowagi. Więc wszystko na próżno. Cała misterna konstrukcja rozsypała się jak domek z kart. Ingrid Kield jest znowu na wolności! Śmiertelna groźba zawisła nie tylko nad łączniczką! Nad nim także.

— Idioci! — wybuchnął. — Jak mogliście pozwolić jej uciec! Niech was... — wolałby kląć po polsku. Niemieckie wiązanki nie miały tej soczystości.

Obaj oficerowie patrzyli na mego z ogromnym zdumieniem. Ten wybuch był na pewno szczery; nie mogli w to wątpić.

— Więc ty nie pomogłeś jej uciec? Oni myśleli, że to on! No, oczywiście, mieli podstawy, by tak myśleć. Teraz nic nie rozumieją.

— Nie będę ukrywał — powiedział Schultz — że jesteśmy w kiepskiej sytuacji. Ingrid Kield wie zbyt dużo. Ty też wiesz dużo...

— Ale ciebie tu mamy — dokończył Stolp i odbezpieczył broń.

— Przykro mi, Hans. — Schultz również odbezpieczył pistolet.

— Schowajcie te pukawki. — W głosie Klossa nie było lęku. Tylko wściekłość. – Jesteście durnie, przeklęte durnie! Cała wasza oficerska konspiracja to dziecinna zabawka, cukierek dla gestapo... Zachowujecie się jak pajace... Co ty myślisz, Schultz, że nie umiałem się zabezpieczyć? W razie mojej śmierci list do Kirsthovena trafi we właściwe ręce – teraz wykładał swoje atuty. Musiał je wyłożyć! A że nieco bluffował...

— Ty wiesz! — krzyknął Schultz.

— Wiem... I jeszcze więcej. Chcę was uratować, idioci, jeszcze tym razem chcę was uratować... Schowajcie nareszcie te pukawki!... Chociaż pożytek z was, na dobrą sprawę, żaden... Nic nie jesteście warci, panowie oficerowie... Schultz wepchnął pistolet do kabury. Stolp po chwili wahania uczynił to samo.

— Chciałbym cię, Hans, traktować jak sprzymierzeńca — rzekł.

— Traktuj, jak chcesz — Kloss wzruszył ramionami.

Potem będzie rozplątywał tę sprawę i rozegra ją do końca. Teraz interesowało go co innego: o której uciekła Ingrid, w jaki sposób, ile jeszcze mają czasu. Właśnie to: ile zostało jeszcze czasu.

9

Wchodził na schody domu przy Albertstrasse. Rozumował tak: Ingrid może postąpić dwojako: albo wróci do domu i od siebie zadzwoni do Müllera, albo z willi Boldta pójdzie do gestapo i przyjedzie tu z Müllerem po swoje rzeczy. Dotarcie do śródmieścia o tej porze musiało jej zająć przeszło godzinę. Na dworcu powinna być o drugiej rano, by wydać jadącą z Paryża łączniczkę w ręce gestapo. Pociąg do Sztokholmu miała dwie godziny później. Należy więc przypuszczać, że te dwie godziny spędzi na dworcu. Spojrzał na zegarek: była pierwsza minut pięć. Jeśli Ingrid chce zdążyć po rzeczy, powinna być najpóźniej za dwadzieścia minut.

Nagle przyszedł mu do głowy nowy pomysł: a gdyby zaryzykować?

Drzwi mieszkania były zamknięte na klucz. Kloss wsłuchiwał się długo w panującą wewnątrz ciszę, potem wydobył z kieszeni swój cudowny scyzoryk. Zamek ustąpił łatwiej niż poprzednio. W mieszkaniu nic się nie zmieniło; panował tu ten sam nieład, sukienki Ingrid leżały na podłodze. Kloss podszedł do telefonu: nakręcił numer Müllera. Był pewien, że zastanie hauptsturmfuehrera w gestapo. Czeka na meldunki; jego grupy operacyjne przeszukują Poczdam. Usłyszał wrzask. Müller wrzeszczał nawet przez telefon. Przyłożył chusteczkę do ust i zmieniając głos powiedział:

— Panna Kield jest u siebie w mieszkaniu!

— Kto mówi? — spytał Müller.

Kloss przerwał połączenie. Szef gestapo powinien tu być w ciągu najdalej dwunastu minut. Otworzył swoją czarną teczkę i nastawił „zabawkę” z plastyku na pierwszą minut trzydzieści pięć.

Sądzę, że nie popełniłem błędu — pomyślał.

Na niskim stoliku zobaczył duży wazon. Wymarzone miejsce na ładunek wybuchowy. Z tego pokoju nikt nie wyjdzie z życiem!

Gdy wszystko już było gotowe, ruszył ku drzwiom, ale właśnie w tej chwili usłyszał szczęk zamka. Miał zaledwie tyle czasu, by skoczyć za kolorową zasłonę na drzwiach balkonowych.

Weszła Ingrid Kield. Kloss widział ją przez szparę. Spojrzał na zegarek: piętnaście minut życia. Tyle jej zostało! A on?

Teraz pomyślał o sobie. Przecież on także nie opuści tego pokoju... Sądził, że Ingrid podejdzie do telefonu, ale ona opadła na krzesło, widział jej plecy. Panna Kield płakała.

Kloss poczuł nagle litość; niepotrzebną, nieuzasadnioną litość.

Spojrzał znowu na zegarek: czternaście minut do wybuchu ładunku. Zastrzeli tę dziewczynę i wyjdzie, zanim Müller się pojawi. Odbezpieczył broń. Działał jednak zbyt powoli, jak na zwolnionym filmie; trzeba krzyknąć, zmusić ją, żeby wstała. Nie strzeli przecież w plecy szlochającej kobiecie. Za późno! Usłyszał głosy na klatce schodowej, potem kroki. Ingrid nie zamknęła drzwi na klucz! W pokoju stał hauptsturmfuehrer Müller.

— Nareszcie! — wrzasnął. — Co się tu stało? Gdzie pani była? Kto do mnie przed chwilą dzwonił? — Siadł ciężko na krześle, tyłem do zasłony balkonowej. — Mamy jeszcze trochę czasu. Niech pani opowiada.

— Nic nie mam do powiedzenia — rzekła spokojnie Ingrid.

— Jak to? Nie rozumiem. Nie poznaję pani.

— Proszę mi dać spokój!

— Co to, do diabła, znaczy? Niedługo pojedziemy na dworzec. Musi się pani przebrać. Kazałem Fritzowi kupić trzy goździki. Dzisiaj będziemy ostrożniejsi.

— Proszę na mnie nie liczyć — oświadczyła tym samym tonem Ingrid. — Nigdzie nie pojadę i nikogo panu nie wydam. Skończyło się.

— Co pani powiedziała?! — ryknął Müller. Skoczył z krzesła i zawisł nad Ingrid.

— Powiedziałam, że już nie będę z panem współpracowała. To pan zabił Heiniego.

Jeszcze dziesięć minut! Na schodach są gestapowcy, w korytarzu stoi Schabe. Pozostaje tylko jedna szansa: balkon. Ale z balkonu można skorzystać w ostatniej chwili; trzydzieści sekund przed wybuchem. A ta dziewczyna?

Zdradzała z zemsty — pomyślał Kloss. — I stary Prusak jej powiedział...

— Zapłacicie mi za to! — usłyszał głos Ingrid.

Müller oparł rękę o wazon.

— Myśli pani, że tak łatwo z nami zerwać?

— Wszystko mi jedno!

— Pani nie ma wyobraźni. Pani nie wie, co ją czeka. — Musiało go sporo kosztować ściszenie głosu. Zmuszał się do łagodności. — Niech się pani uspokoi. Daję trzy minuty. Proszę się przebrać i jedziemy na dworzec...

Wyszedł z pokoju, otworzył drzwi frontowe. Kloss usłyszał podniesione głosy; Müller rozmawiał ze Schabem. Jeszcze pięć minut! Rozsunął zasłony i trzymając odbezpieczony pistolet w ręku stanął przed Ingrid. Nie krzyknęła. Ta dziewczyna panowała jednak nad sobą!

— Cicho — szepnął i otworzył drzwi balkonowe. — Uciekajmy!

— Pan...

— Tak. Jeden z tych, których zdradzałaś. Szybko!

— Nie.

— Zginiesz za trzy minuty. Ładunek wybuchowy.

— Nie.

Kroki Müllera. Kloss skoczył na balkon. Gdy hauptsturmfuehrer wszedł do pokoju, zobaczył Ingrid zamykającą drzwi balkonowe.

— Trochę powietrza — powiedziała.

— Pani nie zdążyła się jeszcze przebrać! — ryknął Müller. Obok niego stał Schabe.

Siadła przy stole.

— Nie zdążyłam się jeszcze przebrać — oświadczyła — i nie sądzę, bym mogła zdążyć. —

Spojrzała jeszcze na zegarek i to było ostatnie, co uczyniła świadomie. Mijały trzy minuty.

Kloss przeskoczył na balkon sąsiedniego mieszkania. Drzwi do wnętrza były otwarte. Zachowując się bardzo cicho, stąpając na palcach, wszedł do czyjejś sypialni; jakiś mężczyzna chrapał na łóżku. Kloss wyszedł na korytarz, otworzył drzwi wejściowe...

Wskazówki stanęły dokładnie na pierwszej trzydzieści pięć, gdy znalazł się na Albertstrasse. Potężny wybuch targnął powietrzem, a po chwili rozległo się wycie syren samochodów gestapo.

Kloss zwolnił kroku... Szedł powoli spokojną, pustą ulicą. Nigdzie się już nie spieszył.

KURIERKA Z LONDYNU

1

— Polacy też mają arystokrację, panie oberleutnant. Czy pan o tym wie?

Kloss stał wyprężony przed wielkim rzeźbionym biurkiem, ręce miał wyciągnięte regulaminowo wzdłuż szwów bryczesów i zastanawiał się właśnie nad tym, do jakiej kategorii szefów zakwalifikować swojego nowego zwierzchnika, obersta Hofberga. Choć dopiero od tygodnia podlegał szefowi tutejszej Abwehrstele, nie zdziwiło go to pytanie, wygłoszone z absolutną i niezachwianą wyższością, którą Hofbergowi dyktowało przeświadczenie, że on to właśnie jest odkrywcą zadziwiającego faktu, iż Polacy też mają arystokrację.

— Tak jest, panie oberst – powiedział bez uśmiechu.

Zapadła cisza. Hofberg zaczął przewracać papiery na biurku, jakby zapomniał o obecności swego podwładnego.

Tylko czy się nie myli? – myślał dalej. Jeśli Hofberg jest naprawdę bałwanem, to skąd te sukcesy? Tutejszy oddział Abwehry należy do działających najsprawniej. Wojskowe więzienie w piwnicach szkoły rolniczej nie ustępuje wcale, jeśli idzie o liczbę zatrzymanych, „konkurencyjnej firmie” – aresztowi gestapo. I nie są to więźniowie chwyceni na oślep, przypadkowi przechodnie, ofiary jakiejś naprędce zorganizowanej łapanki. Kloss dostatecznie długo pracował w Abwehrze, żeby wiedzieć, że tutejsza Abwehrstelle dysponuje sprawami.

Jakoś to Klossowi nie pasowało do zwalistej sylwetki szefa o nalanej twarzy i dużych, naiwnych oczach dziecka. I do tych jego pytań – z których każde jest, pożal się Boże! – odkryciem.

Przy tym wszystkim Hofberg ma zwyczaj traktowania swych podwładnych, jakby byli opóźnionymi w rozwoju malcami. To prawdopodobnie tak rozsierdziło kapitana Luebke, który na własną prośbę rok temu odszedł na front wschodni, a potem, gdy został ranny w rękę, pracował w szkole Abwehry. Kloss spotkał go parę dni przed przyjazdem do tego miasta, kiedy miał już w kieszeni rozkaz służbowego przeniesienia do dyspozycji obersta Hofberga.

— Niech cię Pan Bóg ma w swojej opiece! – powiedział Luebke, który odkąd mu bolszewicka mina oderwała dłoń, skłaniał się ku religijności. – Niech cię Pan Bóg ma w swojej opiece – powtórzył.

Więcej Klossowi od niego nie udało się wyciągnąć, dopiero na odchodnem Luebke, ściskając mu niezgrabnie dłoń swoją lewą ręką, powiedział:

— Strzeż się, Hans, to bydlę.

— Zna pan sprawę G-298?

Kloss potrzebował dobrej chwili, żeby przywołać się do porządku. Oberst Hofberg skończył przewracanie papierów, w jego niebieskich oczach było oczekiwanie na odpowiedź. Dopiero teraz Kloss zauważył, że Hofberg ma piękne, długie rzęsy.

— Nie przypominam sobie – odparł.

— Przejął pan referat gospodarczy. To jest sprawa pańskiego działu. O ile sobie przypominam, kazałem panu zapoznać się z aktami wszystkich, nie załatwionych spraw tego referatu.

— Jestem tu zaledwie od tygodnia, panie oberst. Być może przeglądałem te akta. Gdyby zechciał przypomnieć mi pan szczegóły…

— Wymagam, by moi oficerowie znali swój dział roboty na wyrywki. Ile jest siedem razy dziewięć? – zapytał niespodziewanie.

Kloss milczał. Tego się jednak po Hofbergu nie spodziewał.

— Zadałem panu pytanie, oberleutnant – powiedział Hofberg i położył obie ręce na papierach. Położył – to złe określenie. Należało powiedzieć, że wpił się dłońmi w blat biurka. Kontrast tych dużych, szponiastych dłoni i jasnoniebieskich oczu, okolonych falbanką rzęs, był uderzający.

— Melduję, że sześćdziesiąt trzy, panie oberst – powiedział głośno Kloss.

Chcesz mieć idiotę – pomyślał – będziesz miał.

— W ten sam sposób ma pan odpowiadać, jeśli idzie o sprawy pańskiego referatu. Sprawa Latoszka. Mówi to coś panu?

— Nie – skłamał Kloss. Wolał, żeby Hofberg dał popis swojej elokwencji.

— Na wiosnę trzydziestego dziewiątego roku pewien polski inżynier, nazwiskiem Latoszek, opracował technologię stopu lekkiego, trwałego i odpornego na wysokie temperatury. Nawet pan może sobie wyobrazić, jakie to ma znaczenie dla produkcji samolotów, ściślej dla produkcji silników lotniczych. Już w październiku trzydziestego dziewiątego rozpoczęliśmy poszukiwania dokumentacji. Niestety, bez skutku. Akta urzędu patentowego, jak należało się spodziewać, zostały zniszczone bądź ukryte. Laboratorium inżyniera Latoszka przy jednej z fabryk zbrojeniowych na terenie tak zwanego COP-u zniszczone zostało w przeddzień wkroczenia naszych wojsk. Czy wie pan przynajmniej, co to jest COP?

— Nie – odparł Kloss.

— Polacy usiłowali stworzyć przemysł zbrojeniowy tuż przed wojną. Coś tam nawet zrobili. Ale jakiż przemysł mogą stworzyć Polacy? Zgadza się pan ze mną?

— Oczywiście, panie oberst.

— Więc jak już powiedziałem, laboratorium zostało zniszczone, a ten inżynier zniknął bez śladu. Ustaliliśmy, że nie był zmobilizowany, ale na wszelki wypadek sprawdziliśmy wszystkie oflagi. Od dwóch lat placówki gestapo w całej Generalnej Guberni i na terenach, które powróciły do Rzeszy, dysponują dokładnym rysopisem, fotografiami i wszystkim, co trzeba, żeby schwytać inżyniera Latoszka. Aresztowano 364 osoby, które były do niego podobne, ale to nie był on. Przed samą wojną mieszkał w Rzeszowie. W jego domu zerwaliśmy tynki, przekopaliśmy piwnice, badaliśmy każdą deskę podłogi. Nic.

— Rozumiem – przerwał mu Kloss.

— Nic pan nie rozumie. Otrzymaliśmy nowe informacje. Niedaleko stąd jest wieś Przetoka i folwark o tej samej nazwie. Własność niejakiego Przetockiego. Dlatego pana zapytałem, czy pan wie, że oni też mają arystokrację. Muszę jednak panu powiedzieć, że ich arystokracja jest najczęściej niemieckiego pochodzenia.

— Tak jest – odparł Kloss, tłumiąc wewnętrzny chichot.

— No, niezupełnie tak, niech pan nie przesadza, Kloss. Nie zawsze niemieckiego pochodzenia. Otóż córka tego Przetockiego wyszła za Latoszka. Mezalians. Hrabia nie utrzymywał stosunków z zięciem, tak przynajmniej twierdzi. W aktach jest protokół z przesłuchania jeszcze z jesieni trzydziestego dziewiątego. Tymczasem nasza agentura ustaliła niedawno, że inżynier z żoną byli w Przetoce w przeddzień wkroczenia naszych wojsk. Ten bałwan, który przesłuchiwał w październiku trzydziestego dziewiątego starego Przetockiego, nie zauważył, że Latoszkowie zostawili staremu córkę. Należy przypuszczać, że jeśli zdecydowali się pozostawić swoje dziecko, zostawili także coś jeszcze. Dokumentacja, oberleutnant, powinna znajdować się w Przetoce.

— Czy przeprowadzono rewizję? – zapytał Kloss. – Czy powtórnie przesłuchano Przetockiego? – postanowił grać rolę durnia.

Hofberg chwycił przynętę. Ucieszyło to Klossa.

— Nadzwyczajna pomysłowość, Kloss! – aż zamrugał powiekami z uciechy. – I panu Reiner napisał opinię „doskonały, inteligentny oficer”! Niech pan posłucha. Jeśli trzeba będzie rozebrać dworek i przekopać cały majątek – to przekopiemy. Pan wie, co to jest dokumentacja? Kartonowa teczka, w niej kilkanaście rysunków, wzorów i obliczeń. To może spłonąć w pięć minut. A mnie potrzebna jest dokumentacja, a nie kupka popiołu. Przetockiego mogę zawsze mieć. I co z tego? Jestem dość długo w tym kraju, żeby wiedzieć, że milczenie to polska specjalność.

— A jeśli – zapytał Kloss – papiery zostały zniszczone?

— Wykluczyć tego nie można – odparł. – Ale to mało prawdopodobne. Przetocki musi zdawać sobie sprawę, że po wojnie będzie mógł ją spieniężyć. Poza tym, jeśli zięć, nawet nielubiany zięć, zostawił mu ją na przechowanie, to stary będzie ją przechowywał. Oni też mają coś w rodzaju honoru.

— Rozumiem.

— Dobrze, że zaczyna pan coś rozumieć. Pojedzie pan do Przetoki. Dam panu siedmiu ludzi, zakwateruje się pan w pałacu. Ludzi umieści się gdzieś w pobliżu.

— Mam rozpocząć poszukiwania?

— Jeszcze nie skończyłem. Weźmie pan ze sobą akta tej sprawy, będzie je pan sobie tam czytał od deski do deski i nic nie robił. Urlop. Po prostu urlop. Nic na własną rękę. Będzie tam pan mieszkał aż do odwołania. Przypuszczam, że około tygodnia. Będzie pan czekał. Zrozumiał mnie pan?

— Mam tam czekać, tak?

— Brawo, oberleutnant! Zainstaluje pan u siebie telefon polowy i będzie w stałym kontakcie ze mną. Ponadto jest pan przydzielony do dyspozycji specjalnego agenta, który się tam zjawi.

— Jak go poznam?

— On pana pozna. Powoła się na mnie. Może mu pan będzie potrzebny, a może nie. Pan ma tam być, stwarzać atmosferę zagrożenia, niepewności, niech się pan pęta po całym domu, zagląda we wszystkie kąty, ale samemu niczego nie szukać, bo jeśli spostrzegliby coś i zniszczyli dokumentację, poleci pańska głowa. Zresztą cóż mi po pańskiej głowie?! Właściwie – zamyślił się – powinienem chyba posłać kogoś innego. Ale nie mam nikogo innego pod ręką, Kloss. Najlepiej by było, gdybym mógł tam posłać kobietę. Niestety to niemożliwe – rzekł jakby do siebie. I nagle, jakby wrócił myślą do rzeczywistości, zapytał zwykłym tonem: — Czy pan wie, oberleutnant, że do takich delikatnych robót najlepsze są kobiety?

— Tak jest! – wyprężył się. – Jeszcze jedno, panie oberst. Kiedy mam wyjechać?

— Proszę sobie zapamiętać – Hofberg aż się podniósł – że moje rozkazy należy wykonywać natychmiast. Od pół godziny czeka na dole samochód z pańskimi ludźmi. Czemu pan tu jeszcze sterczy?

— Heil Hitler! – stuknął obcasami Kloss. Odwrócił się na pięcie i wyszedł.

Schodził wolno po schodach, dzierżąc pod pachą kartonową teczkę z napisem „G-298”. Decyzja natychmiastowego wyjazdu do Przetoki paraliżowała mu plany. Powinien za wszelką cenę zawiadomić Leona.

Hofberg nie lubi, by zwlekać z wykonaniem jego rozkazów. Czy stanął teraz przy oknie i nadsłuchuje odgłosów odjeżdżającego samochodu?

Trudno. Poczeka jeszcze dwie minuty – pomyślał Kloss, naciskając klamkę drzwi toalety. Z nawyku raczej niż z potrzeby obrzucił wzrokiem ciasne pomieszczenie, upewnił się, że nie może być obserwowany. Na maleńkim skrawku, wyrwanym z książeczki bibułek do skręcania papierosów, napisał pospiesznie kilka słów. Potem otworzył kopertę zegarka, wsunął zwitek do środka. Zegarek, jak było do przewidzenia, przestał cykać.

Żołnierze z feldfeblem skracali sobie czas oczekiwania grą w skata. Tak byli zajęci rozrywką, że ledwo zauważyli pojawienie się Klossa. Feldfebel z kartami schowanymi w dłoni zameldował oberlejtnantowi Klossowi gotowość wyjazdu grupy telefonistów. Nie zapytał Klossa, dokąd jechać. Rozkazy wydał mu widać ktoś inny.

Kierowca z trudem wykręcił na wąskiej uliczce przed gmachem byłej szkoły rolniczej, w której ulokowało się królestwo Hofberga. Zatrzymał się chwilę przy skrzyżowaniu z szeroką ulicą Warszawską, aby przepuścić nie kończący się sznur wojskowych furmanek Kloss niby to odruchowo spojrzał na zegarek, ze zdumieniem, którego szczerość nie mogła wzbudzić wątpliwości, spostrzegł, że zegarek stoi, zaklął pod adresem polskiego rzemieślnika, który tak fatalnie wywiązał się z zadania i gestem rozkazał feldfeblowi, by zszedł z samochodu.

— Tu niedaleko – powiedział podając mu zegarek – jest warsztat zegarmistrzowski. Zanieście mu to, powiedzcie, że przysłał was porucznik Kloss, któremu ten człowiek reperował zegarek, i jeśli za pięć zegarek nie będzie w porządku, to oberleutnant Kloss rozprawi się z  nim osobiście.

Podoficer odwrócił się na pięcie. Z miny widać było, że niezbyt jest zachwycony zadaniem, jakie powierzył mu porucznik Kloss. Oberleutnant patrzyła za nim, póki nie zniknął w drzwiach sklepiku zegarmistrza. Niby mimo woli bawił się odpinaniem i zapinaniem kabury. Wybrał niezbyt bezpieczny sposób, ale nie miał innego wyjścia. Jeśli feldfebel nie wróci za trzy minuty…

W drzwiach sklepiku ukazał się podoficer. Biegł pospiesznie w stronę samochodu.

— Ten zegarmistrz przeprasza, coś się zacięło. Powiedział, że gdyby znowu nawalił, zreperuje panu porucznikowi bezpłatnie.

Kloss przyjrzał się nieładnej, ospowatej twarzy feldfebla z zainteresowaniem. Ten chłopak mógł, upoważniony jego rozkazem, wpaść do sklepiku Leona, narobić wrzasku, wymachiwać rewolwerem, grozić. Większość z nich tak postępuje bez żadnego usprawiedliwienia i potrzeby, z samej chęci pokazania, że przynależy do narodu panów. On poszedł wyraźnie bez entuzjazmu, prawdopodobnie wychodząc, zapytał, ile kosztuje naprawa.

Niby to banalne stwierdzenie, że Niemcy bywają rozmaici, że wśród nich są zwykli, przyzwoici ludzie, gwałtem wciśnięci w mundur, nienawidzący wojny i wstydzący się swojej roli panów świata. Ilekroć Kloss zetknął się z kimś takim, odczuwał nie tylko satysfakcje, ale i coś w rodzaju zażenowania: walcząc przeciw tamtym, walczy z nimi wszystkimi. Nie może odróżniać dobrych od złych, nie może zastanawiać się, przypatrywać każdemu z osobna.

— Jedziemy! – rzucił ostro kierowca.

2

Przetocki rozpływał się z radości, nie wiedział, gdzie posadzić Jolantę. Uznał wreszcie, że biedermayerowski fotel w kącie salonu, tuż pod ścianą, na której zawieszono portrety antenatów gospodarza, będzie miejscem najodpowiedniejszym. Podniósł ciężką mosiężną lampę naftową, objaśnił ją nieco.

— Niech ci się przyjrzę, moje dziecko. Przecież kiedy ostatni raz cię widziałem… Zosiu – przypomniał sobie nagle. – Powiedziałaś w kuchni, żeby zrobili coś pannie Krzemińskiej? Zdrożone biedactwo. Co tam w Krakowie? Człowiek świata nie widzi przez tę wojnę, bo też i strach nos wychylić poza cztery ściany, a nawet i w swoim domu nie jest bezpiecznie…

— Tak, dziadku – powiedziała Zosia – Janowa robi jajecznicę dla pani, zaraz przyniosę.

— Dziękuję, moje dziecko. Nie wiem, pani Jolanto, czy przedstawiłem pani moją wnuczkę. W tym zamieszaniu… odwykliśmy od gości. To jest Zosia – skrzywił się ostentacyjnie. – Zosia Latoszek. I pomyśleć, panie dzieju, że ktoś noszący nazwisko Latoszek jest wnuczką Przetockich.

— Dziadku! – powiedziała z wyrzutem Zosia. Była to młoda, osiemnastoletnia najwyżej dziewczyna, jasnowłosa i niebieskooka, niezbyt ładna, ale wysoka i kształtna. Jasna cera i skłonność do nagłych rumieńców dodawały jej wdzięku.

— Bardzo mi miło – powiedziała Jolanta. – Ojciec mi często wspominał o pańskiej córce, pani Helenie, jeśli się nie mylę.

— Nie mylisz się, moje dziecko. Niestety, nic nie wiem o Helence. Od chwili wybuchu wojny straciłem ją z oczu i tego, jak mu tam… Latoszka także. No, ale dość smutnych tematów, Zosiu – przepraszająco cmoknął ją w policzek – wybacz staremu sklerotykowi… Wspominałem ci nieraz o moim przyjacielu, Henryku Krzemińskim, z którymśmy we Wiedniu, panie dzieju, lumpowali w młodości i popatrz, góra z górą się nie zejdzie… Henryk się późno ożenił, lubił kawalerskie życie, oj, lubił, aż grzech przy pannach wspominać. I dlatego córkę ma taką młodziutką, niewiele starszą od mojej wnuczki. Inna sprawa, że moja Helenka pospieszyła się – machnął ręką. Zadra w postaci mezaliansu jego córki musiała tkwić głęboko.

Na szczęście Jan wniósł dymiący talerz.

— Naprawdę nie jestem głodna – powiedziała Jolanta.

— Jedz, jedz – pomrukiwał stary. – Jeszcze nikt w Przetoce nie poszedł spać bez kolacji, a tyś, dziecko, zrobiła taki szmat drogi. W tych czasach to prawie bohaterstwo. Cieszę się, że Henryk o mnie nie zapomniał. Namów go, żeby on przyjechał. Cóż wy tam za życie macie w mieście. Głód. Ale cieszę się, że chociaż ty odwiedziłaś starego.

— Niestety – powiedziała Jolanta – nie będę mogła być tu długo. Nie tak długo, jakbym chciała.

— Nie myśl sobie, że cię tak łatwo wypuszczę. Posiedzisz, odpoczniesz, podjesz sobie trochę wiejskiego chleba. Janie, Janie! – zawołał. Potem zwrócił się do Zosi: — Późno już strasznie, zabaw naszego gościa, ja każę Janowi przygotować pokój dla panienki…

Zostały same.

— Możemy sobie mówić po imieniu – powiedziała Jolanta – jesteśmy niemal rówieśniczkami. Jak myślisz, czy twój dziadek będzie miał mi bardzo za złe, jeśli zapalę teraz papierosa?

— Pal śmiało – powiedziała Zosia, ale przecząco potrząsnęła głową, kiedy Jolanta podsunęła jej maleńką złotą papierośnicę. – Dziadek osobiście sprawdzi, czy Marta posłała ci łóżko, czy Jan napalił w kominku. Bardzo boleje, że teraz prawie nikt nas nie odwiedza. Bardzo lubi gości.

— Tak go sobie właśnie wyobrażałam – powiedziała Jolanta. – Pamiętam go jak przez mgłę. Ale ja tu nie do niego przyjechałam, żeby odnowić wspomnienia, nie do niego przyjechałam, Zosiu, ale do ciebie.

— Do mnie? – zdziwiła się.

— Rozmaryn zakwitł pod oknem – powiedziała Jolanta; z napięciem wpatrywała się w twarz Zosi. – Nie rozumiesz?

— Jestem zaskoczona. Nie  spodziewałam się, że pani, że ty…

A potem dodała tak jak tamta, akcentując powoli każdy wyraz: — To nie rozmaryn, to berberys.

— W porządku – powiedziała z ulgą Jolanta. – Bałam się, że popełniłam błąd. Potrzebuję kontaktu.

— Z kim? – zapytała Zosia.

— Wiesz, z kim. Po co pytasz? Mogę rozmawiać tylko z upełnomocnionym przedstawicielem Bohuna.

— Dziś już za późno. Postaram się jutro zawiadomić pana rotmistrza.

— Zosiu – skarciła ją. – Po co mi ta informacja o stopniu wojskowym twego znajomego? Pamiętaj, nie możemy wiedzieć nic ponadto, co niezbędne. Gdybym teraz wpadła w łapy gestapo, miałabym jedną informację za dużo.

— Ty byś nic nie powiedziała.

— Nie wiem – odparła Jolanta. – Musimy być ostrożni. Jedno słowo może zgubić człowieka, zagrozić organizacji.

— Przepraszam – wyszeptała Zosia. Poczuła, że rumieniec pokrywa całą jej twarz i to onieśmieliło ją jeszcze bardziej.

— Głuptasie. – Jolanta objęła Zosię. – Nie masz mnie za co przepraszać. Wiem, że chciałaś jak najlepiej. Obie jesteśmy żołnierzami, ale ja mam trochę więcej doświadczenia. Jestem jednak – uśmiechnęła się melancholijnie – o te dobre parę lat od ciebie starsza. – Pocałowała ją w policzek.

Tak zastał je Przetocki.

— Widzę, moje panie, żeście się zaprzyjaźniły. Nareszcie Zosia będzie miała towarzystwo właściwie dla jej wieku. Cóż, żyjemy na odludziu, mało kto do nas przyjeżdża, czasami co najwyżej któryś z sąsiadów zaglądnie, ale nawet w preferansa nie ma z kim zagrać. Co prawda jeden z sąsiadów smali cholewki do naszej Zosi, ale…

— Dziadku!

— No dobrze, dobrze, tylko uważaj, żeby ci Jolanta tego twojego Edwarda nie odbiła. Piękna jesteś, panno Krzemińska. Przyznaj się, ilu kawalerów głowę dla ciebie straciło?... – Chciał jeszcze coś powiedzieć, ale jakiś dźwięk z zewnątrz kazał mu przerwać. Podszedł do okna, odsłonił zasłonę. Teraz i dziewczyny usłyszały pisk opon gwałtownie zatrzymanego samochodu. Potem ciężkie kroki na ganku.

Jan bezszelestnie stanął w progu.

— Niemcy, panie dziedzicu.

— Otwórz – rzekł. A gdy Jan zniknął, odwrócił się do Jolanty. – Moje dziecko, jeśli masz coś, co trzeba by dobrze schować… — A gdy Jolanta potrząsnęła przecząco głową, rzekł: — Bogu dzięki.

3

Kloss musiał zmrużyć oczy. W saloniku oświetlonym kilkoma naftowymi lampami było bardzo jasno.

— Słucham pana – dobiegł go głos.

Zdumiał się, dostrzegłszy, że właścicielem tubalnego głosu jest maleńki staruszek, dokładnie wygolony i niemal zupełnie łysy. Słuchając Hofberga, wyobraził sobie dumnego, wysokiego starca o senatorskiej postawie, ostrzyżonego na jeża, z sumiastym wąsem. Ten zaś, ubrany w nieco już zużytą bonżurkę, wyglądał na nauczyciela gimnazjum lub urzędnika pocztowego.

— Chciałbym rozmawiać z panem Przetockim – powiedział po niemiecku. Uznał, że rozsądniej będzie nie ujawniać znajomości polszczyzny.

— Słucham pana – powtórzył gospodarz cedząc słowa.

— Otrzymałem rozkaz zakwaterowania się w pańskim pałacu.

— W moim pałacu? – powiedział Przetocki czystą niemczyzną, z wiedeńskim akcentem. – Mój pałac został spalony. Spaliliście go – poprawił się – w trzydziestym dziewiątym. Jeśli pan myśli o tym domu, to jest oficyna. Dawniej tu mieszkali masztalerze. A jeśli idzie o gościnę… No cóż, wy tu teraz rządzicie. Nie pojmuję, dlaczego panowie wybrali właśnie mój dom. Ale jestem bezbronny…

Słuchając starego Kloss zastanawiał się: odwaga to czy brawura. Czyżby chciał się popisać przed tymi dwiema młodymi kobietami? Czy gdyby na miejscu Klossa był kto inny w tym samym mundurze, gierki starszego pana byłyby równie bezpieczne? Niemieccy oficerowie nie lubią pogardy w głosie.

— Czy pan zamierza sam wybrać sobie pokój? Mam nadzieję, że nie moją sypialnię – dobiegły go słowa Przetockiego.

— Ulokuje mnie pan, gdzie zechce. Zatrzymam się kilka dni. Będę musiał przeciągnąć linię telefoniczną do swojego pokoju, proszę to wziąć pod uwagę.

— Zosiu, wskaż pannie Jolancie jej pokój, powiedz Marcie, żeby posłała panu oficerowi na mansardzie, wiesz, tam, gdzie nie ma pieca.

Kloss odwrócił się do ściany udając, że ogląda portrety brzuchatych i wąsatych przodków gospodarza, żeby ukryć uśmiech. Przetocki wybrał dla niemieckiego oficera nieogrzewany pokój, mając nadzieję, że go tym rychlej wypłoszy.

— Kto prócz pana mieszka w tym domu? – zapytał siadając w wygodnym fotelu pod ścianą. Zauważył, że Przetocki nie był tym zachwycony.

— Prócz mnie moja wnuczka, jej przyjaciółka, córka mojego starego druha, panna Jolanta Krzemińska, i troje służby: kamerdyner Jan, jego żona, która zajmuje się kuchnią, i ich córka Marta, która spełnia funkcję pokojówki. Nie potrzeba nam więcej służby w tym prymitywie…

Kloss przyglądał się zawieszonemu na ścianie sztyletowi; piękna stara robota, pochwa i rękojeść rzeźbiona w misterne wzory. Dopiero teraz zrozumiał, że postawa Przetockiego nie była podyktowana ani nadmierną odwagą, ani buńczucznością. Była po prostu mądrą kalkulacją, opartą na znajomości psychiki Niemców. Stary wyczuwał, że z ludźmi ubranymi w mundury feldgrau trzeba mówić z wysoka, że tkwi im we krwi respekt przed człowiekiem, który ośmiela się traktować ich po pańsku. Nazywając ten piękny kilkunastopokojowy budynek „prymitywem”, mówiąc, że nie potrzebuje w tych warunkach więcej służby, Przetocki chciał jakby zapytać niemieckiego oficera: „A ilu ty miałeś służących?”. Innymi oczami spojrzał teraz Kloss na małego starca, obdarzonego potężnym basem.

Jan szepnął coś staremu do ucha.

— Jan pana zaprowadzi do jego pokoju – rzekł Przetocki. – Pańscy ludzie otrzymają kwatery w drugiej oficynie.

Kloss skłonił się lekko i poszedł za Janem. Na schodach stanął, by przepuścić idące z góry kobiety, które przedtem już widział w salonie. Nie obdarzyły go nawet spojrzeniem. Ta starsza, ładniejsza, w sposób niemal teatralny demonstrowała pogardę.

Prawdopodobnie wnuczka – pomyślał pnąc się schodami za Janem, który niosąc lampę, nie raczył nawet spojrzeć, czy niemiecki oficer postępuje za nim. – Pogarda stanowi o ich rodzinnym podobieństwie.

Dziewczęta zastały Przetockiego, gdy przemierzał raz po raz salon. Gniótł w zębach zgasłą dawno fajkę.

— Po co go tu przysłali? – zapytała Zosia.

— Sam się nad tym zastanawiam.

— Gdyby chcieli państwa wyrzucić z Przetoki – zaczęła Jolanta – oni zwykle wręczają jakiś papier w takich sytuacjach. Zresztą ten oficer jest z Wehrmachtu. A oni chyba…

— Z gęby to nawet mu sympatycznie patrzy, ale w każdym razie, moje panny, to szwab, więc zachowujcie się rozważnie. Zdaje się, że po polsku ani w ząb nie rozumie, ale ostrożność nigdy nie zawadzi.

— A dziadek sam… — powiedziała Zosia z wyrzutem.

— Ja, panie święty, to zupełnie co innego. Ja jestem stary, a co można zrobić staremu? Zabić? To przecież łaska! Nie trzeba czekać na kostuchę. Cóż tam ja! Twój ojciec, Jolanto, to umiał z nimi gadać! – rozchmurzył się do jakiegoś wspomnienia. – Pamiętam, jeszcze w czasie pierwszej wojny, jedziemy we dwójkę, Henryk i ja, z Przetoki do Karczmisk. Tuż przed samymi Karczmiskami, tam przy krzyżu, wacha niemiecka nas, panie dzieju, zatrzymuje, wysiadać każą, że niby im bryka potrzebna. A Henryk, to znaczy twój ojciec, wiesz, że w Wiedniu praktykował jako adwokat, jak jadaczkę, panie święty, rozpuści… piętnaście minut rugał lejtnanta jak ekonom fornala.

— No i co? Nie daliście bryki? – zapytała Jolanta.

— Musieliśmy dać – zasępił się. – Wysiedliśmy i poszliśmy dalej na piechotę, ale co im Henryk nagadał, to nagadał!

— To byli inni Niemcy – powiedziała Zosia.

— Spać, moje panny! – uciął stary.

4

Przez następne dwa dni nie zaszło nic ciekawego. Kloss nudził się prawdę mówiąc solidnie, kilkakroć przeczytał od deski do deski akta „G-298”; nie było tego wiele, może tylko jedna informacja zatrzymała na chwilę uwagę oberleutnanta. Kolejarz z Karczmisk, nazwiskiem Wacław Trembecki zeznał, że ostatni raz widział Latoszka i Helenę Latoszkową na dworcu w Karczmiskach. Pan inżynier odjeżdżał pociągiem do Krakowa, był to zresztą ostatni pociąg, bo nazajutrz wkroczyli już Niemcy, i przed odjazdem bardzo się denerwował, czy zdąży w Krakowie złapać pociąg lwowski. Jeśli zdążył… Jeśli znalazł się we Lwowie piętnastego albo szesnastego…

Tak, zbyt wiele niewiadomych. W każdym razie ta informacja, która prawdopodobnie nie zainteresowała Hofberga, wydała się Klossowi godna zapamiętania i pomyślał, że trzeba będzie ją przekazać, gdzie należy.

Życie w domu Przetockiego toczyło się ospałym, wiejskim rytmem. Dobiegł końca listopad, a wraz z nim roboty w polu, dni były krótkie, a brak elektryczności sprawiał, że między dziewiątą a wpół do dziesiątej wieczorem wszyscy udawali się do swych pokojów na spoczynek.

Następnego dnia po przybyciu do Przetoki, zgodnie z otrzymaną instrukcją, Kloss kazał przeciągnąć linię telefoniczną do swego pokoju i skontaktował się z Hofbergiem. Zdał mu sprawę ze swoich czynności i sytuacji, jaką zastał w Przetoce, pomijając oczywiście szczegóły dla Hofberga nie istotne, jak na przykład sposób bycia właściciela Przetoki i jego stosunek do niemieckich oficerów.

— Kto jest w Przetoce? – chciał wiedzieć Hofberg.

— Przetocki jest wdowcem – odparł Kloss – mieszka z wnuczką, o której pan wie. Jest tu także młoda kobieta, prawdopodobnie przyjaciółka wnuczki, niejaka Jolanta Krzemińska z Krakowa. Poza tym służba: kucharka, kamerdyner, pokojówka, zresztą wszyscy spokrewnieni. Kucharka – Matylda jest żoną, a pokojówka – Marta córką kamerdynera Jana Krzywola. Jakie ma pan dla mnie instrukcje?

— Czekać – powiedział Hofberg.

— Kiedy mam się spodziewać przybycia człowieka, któremu mam pomagać?

— Kloss – zachrypiał tamten w słuchawkę – czy panu nigdy nikt nie powiedział, jak kończą zbyt ciekawi oficerowie wywiadu?

— Męczy mnie bezczynność, panie oberst.

— Niech pan chodzi na długie spacery, albo śpi, byle mi pan nie zawracał głowy, chyba że tęskni pan za aktywną działalnością gdzieś na bliskim zapleczu frontu wschodniego.

— Proszę mnie dobrze zrozumieć, panie oberst – powiedział Kloss tonem jak najbardziej skruszonym. – Dostałem polecenie stworzenia stanu zagrożenia, wywołania napięcia, które pomogłoby pańskiemu człowiekowi. Nie wiem, czy mam coś robić w tym kierunku, jeśli agenta dotychczas nie ma.

— Sama pańska obecność jest zagrożeniem – powiedział Hofberg. – Ci ludzie, których panu dałem do pomocy, powinni wpadać po parę razy w ciągu dnia, a nawet i nocą, meldować panu, co zjedli na obiad i co chcieliby zjeść na kolację. Przecież, u diabła, stan zagrożenia powinien dotyczyć mieszkańców tego domu, a nie naszego człowieka. A może życzy pan sobie, Kloss, żebym panu przysłał guwernantkę, która będzie pana prowadzić za rączkę? Według opinii z poprzedniej placówki, jest pan samodzielnym i inteligentnym oficerem. Niech pan pamięta, że następną opinię będę panu pisał ja. Heil Hitler! – wrzasnął na zakończenie i odłożył słuchawkę.

Kloss roześmiał się, skręcił papierosa, zapalił i pożałował swojego śmiechu. A może Hofberg coś wywęszył? Może wpadł ktoś z siatki? Może udało mu się nakryć skrzynkę u zegarmistrza, a cała ta gra służyć ma jedynie zdemaskowaniu jego, Klossa, jako agenta polskiego komunistycznego wywiadu? Ma czekać, nie ruszać się z miejsca, właściwie jest tu uwiązany, a ci ludzie, którzy z nim przyjechali, tych sześciu z feldfeblem na czele, którzy obżerają się teraz jabłkami z hrabiowskiego sadu, może nie są tu po to, by go strzec i służyć mu w razie potrzeby pomocą, lecz by go pilnować, mieć stale na oku. Kiedy rano – przypomniał sobie – włóczył się bez celu po folwarku, kilkakrotnie dostrzegł któregoś z żołnierzy. Oczywiście niewykluczone, że żołnierze się także nudzą i podobnie jak on zaglądają we wszystkie kąty po prostu z ciekawości. Lecz jeśli nie?

Ale jakiż cel miałby Hofberg w zastawianiu na niego pułapki? Jeśliby któreś z ważnych ogniw siatki rzeczywiście pękło, jeśli ktoś wydałby Klossa, to wystarczyłaby konfrontacja, może parokrotna obserwacja albo wreszcie zaaranżowanie okoliczności, w których Kloss musiałby pójść do zegarmistrza z meldunkiem. Nie, to nieprawdopodobne. Coś go jednakże niepokoi, rola, którą kazano mu odegrać, jest zbyt niejasna, by Kloss mógł nie podejrzewać pułapki.

Spróbował chłodno zastanowić się nad sytuacją. W końcu zbyt mało ma danych, by serio myśleć o pułapce. To tylko wyostrzony instynkt samozachowawczy, nawyk owcy przebranej w wilczą skórę, żyjącej od lat w stadzie wilków, każe mu brać pod uwagę najcichszy nawet sygnał alarmu ostrzegawczego.

Powiedzmy, że istotnie Hofberg postanowił zdobyć dokumentację Latoszka, co nie udało się paru jego poprzednikom na stanowiskach szefów tutejszej Abwehrstelle. Lekki, trwały i odporny na wysokie temperatury stop, uzyskany przez polskiego inżyniera, jest zapewne gratką dla przemysłu lotniczego Rzeszy.

W całej tej sprawie tkwi zresztą ziarno osobliwej ironii, której z pewnością nie dostrzega Hofberg, której nie widzieli inni przedstawiciele kontrwywiadu wielkiej Rzeszy, węszący za dokumentacją Latoszka, a którą łatwo zobaczyć mógł jedynie Kloss. Otóż przedstawiciele narodu uważającego się za rasę „übermenschów” chcą zdobyć owoc myśli słowiańskiego „podczłowieka”, zrodzony w kraju, którego gospodarkę określa się pogardliwym „polnische Wirtschaft”!

Więc powiedzmy, nie pułapka zastawiona na niego, a rodzaj egzaminu, któremu Hofberg chce poddać swego nowego oficera. Rzeczywiście zależy mu na zdobyciu dokumentacji cennego stopu, jego rozumowanie, dotyczące prawdopodobieństwa znalezienia jej tutaj nie może podlegać dyskusji. Latoszkowie uciekając przed Niemcami zostawiają w Przetoce to, co mają najcenniejsze: dziecko i dokumentację wynalazku.

Sposób zdobycia tej kartonowej teczki (nie wiadomo dlaczego Kloss wyobraził sobie, że będzie to kartonowa teczka, choć z równym powodzeniem może to być metalowe pudło) świadczy, że Hofberg nie jest idiotą, za jakiego chciałby uchodzić. Nagłe aresztowanie, rewizja mogłyby nie przynieść żadnych rezultatów, a raczej na pewno by nie przyniosły, ponieważ Przetocki mógł ukryć niewielki przedmiot (wszystko jedno, czy teczkę, czy pudełko) poza domem, może u któregoś z zaufanych fornali, choć na pierwszy rzut oka nie wyglądał na człowieka mającego przyjaciół w czworakach. Mógł wywieźć do któregoś z sąsiednich majątków albo zakopać w ziemi, w sobie tylko znanym miejscu.

Oczywiście wtedy istnieje teoretyczna możliwość „przekopania całego folwarku” – jak to powiedział Hofberg, ale przecież teoretyczna, bo sprawdzenie choćby tylko przy pomocy wykrywacza min blisko czterystu hektarów majątku, w tym ponad siedemdziesięciu hektarów lasu i mokradeł, mogłoby dostarczyć zajęcia kilkudziesięciu ludziom na dobrych parę lat.

Więc Hofberg wybrał możliwość najlepszą: stworzyć stan zagrożenia, sprawić, by schowek cennych materiałów przestał się wydawać Przetockiemu bezpieczny. Ruszyć tę rzecz z miejsca.

Do tego punktu cel Hofberga jest celem Klossa. On także chętnie zdobyłby dokumentację Latoszka i przekazał ją, gdzie należy. Ale w Przetoce ma zjawić się jeszcze ktoś, ktoś, kto być może, nie ujawni się przed Klossem, który zadecyduje, czy pomoc Klossa jest mu niezbędna, kto będzie usiłował zdyskontować zagrożenie wywołane przez Klossa, by zdobyć materiały bądź je od Przetockiego wyłudzić.

Zaraz, zaraz… Jeśli wyłudzić, musiałby to być ktoś dobrze Przetockiemu znany, ktoś, kto ma prawo domyślać się, że stary jest w posiadaniu dokumentów i wystąpić z bezinteresowną ofertą pomocy. Do tego Kloss nie może dopuścić.

Ale na razie nie przyjechał do Przetoki nikt, kto mógłby z taką propozycją do hrabiego wystąpić. Jolanta Krzemińska nie wchodzi zapewne w grę (już drugiego dnia pobytu Kloss ustalił, że młodsza dziewczyna to Zosia, wnuczka Przetockiego, a starsza i ładniejsza, w której wzroku zobaczył wtedy na schodach pierwszego wieczoru tyle pogardy, jest gościem, córką jakiegoś starego przyjaciela gospodarza), trudno bowiem przypuszczać, by stary chytrus miał tyle zaufania do młodej kobiety, którą pamiętał jako dziewczynkę z warkoczykami.

Zosia? Egzaltowane dziewczę, demonstrujące swój patriotyzm w grottgerowskim stylu? Nonsens. Mogłaby to zrobić jedynie na życzenie rodziców, ale gdyby Niemcy mieli w garści Latoszka, nie szukaliby dokumentacji, tylko raczej usiłowaliby go zmusić do jej odtworzenia.

Pozostaje służba. Jan – jak Kloss się zdołał zorientować – kamerdyner Przetockich od blisko czterdziestu lat, jego żona, tęgie babsko o czerwonej twarzy, mrukliwe i niema nie wyłaniające się z pomieszczeń kuchennych? A może Marta – ich córka? Z kamienną twarzą ścieląca mu łóżko i sprzątająca pokój? Wszystko to nie ma sensu. Agent dopiero się zjawi, a on tymczasem skazany jest na czekanie, zgodnie z rozkazem Hofberga.

5

Ukrycie faktu, że rozumie po polsku, było zręcznym posunięciem. Już następnego dnia po przybyciu, kiedy podano Klossowi śniadanie w saloniku, Przetocki w trakcie swobodnej rozmowy z oberleutnantem (był tego dnia trochę bardziej rozluźniony i mniej manifestował swą pogardę dla parweniusza, z którym musi dzielić stół) powiedział ni stąd, ni zowąd po polsku: „Pan porucznik ubrudził sobie rękaw marmoladą”. Was? – zapytał Kloss, spoglądając z kamienną twarzą na Przetockiego.

Stary szybko przeprosił, mówiąc, że zwracał się do wnuczki. Dziewczęta wymieniły spojrzenia, a w kąciku ust Jolanty Kloss dostrzegł coś na kształt uśmiechu.

Hrabia nie poprzestał zresztą na tej jednej sztuczce, próbował złapać Klossa jeszcze kilkakrotnie. Kiedyś Zosia, która nie odzywała się niemal, powiedziała Klossowi, patrząc mu prosto w oczy: „Żebyś wiedział, jak cię nienawidzę, żołdaku”, a Jolanta z tym swoim ledwie dostrzegalnym uśmieszkiem szybko „przetłumaczyła”, że Zosia pyta, jak dawno pan oberleutnant nie widział swojej rodziny.

Teraz w Przetoce mówiono przy nim całkiem swobodnie. Nie były to żadne sekrety, w każdym razie Klossa, zajętego oglądaniem albumów, na pozór zupełnie nie interesowały, ale z jednej z rozmów dowiedział się, że jutro mają przyjechać do Przetoki jacyś ludzie. O jednym Zosia mówiła „Edward”, o drugim „pan Majewski”.

Latoszkówna miała zresztą obiekcje, czy wizyta tych panów w sytuacji, gdy mieszka tu ten szwab, jest bezpieczna, czy nie należałoby zorganizować spotkania gdzie indziej, ale Jolanta uspokoiła ją, że przeciwnie, obecność nie rozumiejącego słowa po polsku niemieckiego oficera będzie najlepszą ochroną, jaką sobie można wymarzyć. Przypomniała Zosi chińskie przysłowie, że najciemniej zawsze pod latarnią i to miało małą przekonać ostatecznie, bo wieczorem przy kolacji odezwał się Przetocki:

— Prosił pan porucznik, żeby go informować, jeśli ktoś miałby do nas przyjechać. Zawiadomiono mnie właśnie, że wybiera się tu z wizytą mój sąsiad, pan Majewski z synowcem. Oczywiście mogę odwołać zaproszenie, jeśli to nie dogadza panu oberleutnantowi.

Kloss odparł wówczas, że bynajmniej mu nie przeszkadza sąsiedzka wizyta, że nie chciałby swą obecnością naruszać porządku tego domu, prosił zaś jedynie z obowiązku służbowego, co jest zapewne dla pana hrabiego zrozumiałe. Ponieważ zaś kolacja dobiegła końca, wstał, skłonił się sztywno (z dużym trudem przyszło mu w swoim czasie opanowanie tego jakże charakterystycznego ukłonu rasowego Prusaka: nieruchoma szyja i lekkie drgnięcie podbródka), życzył paniom dobrej nocy i poszedł do swego pokoju.

Więc jutro, zapewne jutro – myślał teraz. Cóż to za ludzie, ten pan Majewski i jego rzekomy czy prawdziwy synowiec? Z półsłówek, rumieńców, chichotów Zosi zorientował się, że pannę Latoszek coś łączy z owym Edwardem. Czyżby to ten? – błysnęło mu nagle – narzeczony albo starający się o rękę Latoszkówny miałby moralne prawo przejęcia dokumentacji, będącej swoistą formą jej posagu. Czy na tym polega prowokacja Hofberga? Właśnie prowokacja. Co do tego Kloss miał w tej chwili niezachwianą pewność.

— Głupiec! – burknął głośno pod swoim adresem. Zbudował misterną konstrukcję prawie bez danych. Trzeba poczekać do jutra. A dzisiejszej nocy – postanowił pobuszować troszkę po domu. Hofberg ma rację: powinni poczuć jego obecność. Zaczął się wreszcie bać.

Usłyszał jakiś szelest za drzwiami. Cichutko, tylko w skarpetkach, podszedł do nich i otworzył jednym szarpnięciem. Przed drzwiami stał Jan ze ściereczką w ręku.

— Wycierałem kurz z drzwi, panie poruczniku.

— Zrozumiałe – odparł Kloss. – Należy wycierać kurze.

Zamknął drzwi, zrobił kulkę ze skrawka papieru i zatkał tym dziurkę od klucza. Nie lubił uczucia, że jest podglądany.

6

Przyjechali, gdy kończono śniadanie. Jan ceremonialnie wprowadził ich do saloniku.

— Pan Majewski z panem Edwardem – zapowiedział od drzwi.

Kloss zauważył, że Edward, dwudziestosześcio-siedmioletni, przystojny brunet z wąsikiem, w pięknych butach z cholewami, przywitał się najpierw z Zosią, pocałowali się nawet, a więc jest to zapewne oficjalny narzeczony, trudno bowiem przypuścić, by pan Przetocki tolerował w innym wypadku taką poufałość wobec wnuczki. Starszy mężczyzna, suchy, wysoki, pochylony, o bujnych, mocno posiwiałych włosach i bardzo zniszczonej cerze, ubrany w strój myśliwski, nie ukrywał swego zaskoczenia obecnością Klossa.

— Nieproszony gość – rozłożył ręce Przetocki. – Zakwaterował się parę dni temu i ani myśli się ruszyć. Ale niegroźny. Ani w ząb nie rozumie po polsku.

Rotmistrz spojrzał z wyrzutem na Zosię, mała chciała coś powiedzieć na swoje usprawiedliwienie, ale przerwał jej wpół słowa, uniósłszy dłoń. Gdyby do tej pory Kloss nie spostrzegł niczego, to ten gest nie mógłby ujść uwadze nawet ślepca. Strój myśliwski był prawie mundurem. Oficer i to wysokiego stopnia – ocenił Kloss – a Zosia musi pozostawać doń w stosunku służbowej podległości.

— Potem – rzucił Majewski.

Marta wniosła dodatkowe nakrycia; nowi goście zasiedli do stołu, a Edward, który skończył już swoje szepty z Zosią, obdarzył Klossa długim, badawczym spojrzeniem. Rozmowa wyraźnie się nie kleiła. Obecność niemieckiego oficera działała jak strumień lodowatej wody. Kloss powoli smarował grzankę masłem, starał się jak najwięcej słyszeć i zaobserwować, ponieważ wszystko wskazywało na to, że pan Majewski (o tym, że jego pierwsze wrażenie było słuszne, Kloss mógł się przekonać po paru chwilach, kiedy Przetocki, przysuwając cukier Majewskiemu, zapytał: „Pan rotmistrz już słodził?” Tak więc znał już nawet stopień wojskowy pochylonego mężczyzny) nie da się tak łatwo przekonać, że obecność niemieckiego oficera jest w tym domu całkiem przypadkowa i że ten oficer nie rozumie ani słowa po polsku.

Przetocki snuł jakąś długą opowieść o mecenasie Krzemińskim, ojcu Jolanty, raz po raz kazał jej przytakiwać na świadectwo, że mówi prawdę, co też ona bez entuzjazmu czyniła. Była wyraźnie zdenerwowana – gadanina starego nudziła ją pewnie.

Wyglądała jakby na coś czekała. Była skupiona, czujna, chłodniejsza niż zwykle i ten chłód nadawał jej urodzie piętno sztuczności. Bardziej niż zwykle przypominała piękny manekin.

— Czy wie pan, panie Tadeuszu – zapytał Majewski, gdy udało mu się wreszcie dojść do słowa – że Węgorzewski się żeni?

— Węgorzewski, panie święty? – Stary aż sapnął z niedomiary. – Pięć lat starszy ode mnie, panie dzieju! Chyba nie z panną?

— Z wdową. Stuknął jej czwarty krzyżyk, ale jeszcze całkiem, całkiem.

— Pozwoli pan dobrodziej, że zgadnę? Konopacka?

— Pan hrabia, jak zwykle, w dziesiątkę.

— Konopackiego, świeć Panie nad jego duszą, dobrze znałem. Jego grunty przylegały do moich.

— Senatorska głowa.

— Gdzież tam, panie – zaperzył się stary. – Poczciwy to on był, ale głupi. Racja, przypominam sobie, przyjechaliście tu kiedyś razem, rok przed wojną. Kazałem potem Janowi wszystkie okna w pałacu otworzyć, żeby Ozon, panie święty wywietrzał…

Kloss omal się nie zakrztusił. Dowcip Przetockiego, tak niespodziewany i celny, o mało nie doprowadził do ujawnienia, że rozumie treść rozmowy. Na szczęście dowcip uderzył w Majewskiego widać skutecznie, bo ten aż poderwał się na krześle.

— Panie Tadeuszu!

Przetocki mimo woli pomógł Klossowi. Rotmistrz Majewski, niepewny widać Klossa, usiłował zwekslować rozmowę na temat sąsiedzkich plotek. Stary tą aluzją przedwojennych, żywych tu widać jeszcze, politycznych sporów i waśni, odwrócił bieg konwersacji, a to Klossa mogło tylko ucieszyć.

— Dobrze już, dobrze, nie chcieliście mi wtedy wierzyć, a przecież ja mówiłem.

— Po co teraz? – zapytał pojednawczo Majewski. – Po co wracać?

— Mądry Polak po szkodzie – nie ustępował Przetocki. – A trzeba było…

— Niepotrzebne nam teraz stare kłótnie – Majewski łagodził, jak mógł.

— Stare, niestare… A kto mi jeszcze przed czterema laty urągał od endeków? Jaka ta Rosja jest, to jest, bolszewicka nie bolszewicka, ale zawsze Rosja, panie święty. Gdyby, kto trzeba, mnie wtedy chciał słuchać, nie mielibyśmy tego tu – wymownie spojrzał na Klossa, który udawał, że zajęty jest wyłącznie nalewaniem kawy w ten sposób, by nie uronić kropli na śnieżnobiały obrus.

— Dziadku – wtrąciła się prosząco Zosia – on może się zorientować, że to o nim.

— Ty się, moje dziecko, nie mieszaj, nic się na tym nie znasz – sapnął w jej stronę resztką złości. Powoli się uspokajał, zrozumiał widać niestosowność swego zaperzenia. Skwapliwie potakiwał Majewskiemu, gdy ten zaczął coś o hodowli koni.

W drugim końcu stołu młody mężczyzna, nazywany Edwardem, pochylił się do Jolanty.

— Czy pani nie grywała przed wojną na kortach przy Frascatti?

— Myśli pan: stale? Na pewno nie, może raz czy dwa. Zresztą nie mogłabym przysiąc. Warszawy prawie nie znam. Ma pani twarz, której się nie zapomina.

— Komplement? – zapytała i zwróciła się do Zosi: — Ten twój pan Edward straszny komplemenciarz.

Kloss uważnie przyglądał się tej parze. Jolanta uśmiechała się, ale był to uśmiech tylko ust, oczy nie brały w tym udziału. Zimne, skupione, poważne. Edward także wyglądał na człowieka, który gra komedię. Jego sposób zadawania pytań, mimowolnych, wyrażanych tonem od niechcenia, z czymś się Klossowi kojarzył. Nie potrafił tylko w tej chwili powiedzieć, z czym.

Miał właśnie wstać (uznał, że dalsze przedłużanie obecności nic mu nie da, a przeciwnie, może wzbudzić podejrzenia, w końcu jak długo można siedzieć przy stole i być całkowicie ignorowanym przez współbiesiadników?), gdy Edward zwrócił się wprost do niego:

— Pan oberleutnant od dawna w Polsce?

Mówił świetnie po niemiecku, inaczej niż Polacy, którzy nauczyli się tego języka w szkole lub na studiach, jego niemczyzna różniła się też akcentem i intonacją od mowy Przetockiego o wyraźnym piętnie austriackim. Jednego mógł Kloss być w tej chwili pewny. Albo Edward miał świetnego nauczyciela i fenomenalną pamięć słuchową, albo przez kilka lat przebywał w Niemczech i to w określonej części Niemiec. A może niemiecki jest jego ojczystym językiem?

— Od kilku tygodni – odparł uradowany, że nadarza mu się sposobność pozostania jeszcze przy stole. W pierwszej chwili miał ochotę powiedzieć tamtemu o swoim spostrzeżeniu dotyczącym jego niemczyzny, ale po sekundzie wahania zrezygnował.

— A przedtem? – zapytał tamten swobodnie. – Oczywiście, jeśli to nie tajemnica wojskowa.

— We Francji, w Rosji, a ostatnio w Jugosławii – skłamał. – Zresztą w Jugosławii też tylko parę tygodni – dodał szybko, by rozwiać mogące się zrodzić przypuszczenie, że osłuchany ze słowiańskim językiem Serbów i Chorwatów, mógłby coś rozumieć po polsku.

Kloss obserwował twarz Edwarda, śledził jego badawcze spojrzenie i wydawało mu się, że już wie, co mu przypomina sposób zadawania przez Edwarda pytań, zdawkowy, ironiczny, obwarowany zastrzeżeniami, że „jeśli tajemnica, to jego absolutnie nie interesuje”. W ten sposób zdobywa się odpowiedź na pytania, o tym Kloss dobrze wie, bo to przecież właśnie jego metoda, wielokrotnie sprawdzona i prawie zawsze niezawodna. W dodatku ten „plattdeutsch”. Więc albo to jest człowiek, któremu ma w razie potrzeby pomóc, albo „dwójkarz”. W każdym razie ktoś z mojej branży – pomyślał. Chciał pociągnąć tę rozmowę jeszcze przez chwilę.

— Sam pan wie, jak jest w wojsku – powiedział. Niech tamten nie myśli, że jego fach uszedł uwadze Klossa. – Przerzucają człowieka z miejsca na miejsce, nigdy nie wie, gdzie będzie jutro. Czasami – dodał z intymną nutką w głosie – człowiek nawet nie domyśla się, po co kazano mu być w jakimś miejscu. Zazdroszczę państwu, bardzo spokojnie wam się tu żyje.

— Spokojnie? – zdziwił się Edward. – Nie powiedziałbym…

— Pan myśli o… — zawiesił głos, jak powinien zrobić kulturalny oficer niemiecki, który nie chce urazić uczuć gospodarzy użyciem nieodpowiedniego słowa… — o partyzantach? Ostrzegali mnie koledzy, że na tym terenie działają partyzanci, ale widzę, że się mylili. Na razie panuje tu spokój.

— W tym domu może pan być zupełnie spokojny – odparł Edward. – Dom pana Przetockiego słynie z gościnności. – Spojrzał na zegarek, jakby nagle zaczął się spieszyć.

Kloss zrozumiał ten gest. Wstał.

— Dziękuję za rozmowę. Muszę teraz zobaczyć, co robią moi chłopcy.

Wyszedł na dziedziniec, przeszedł na skos podwórze, kierując się ku drugiej oficynie, gdzie kwaterowali jego żołnierze.

Wcale nie był ciekaw, co robią. Wiedział, że rżną w karty. Gdy był na środku podwórza, zobaczył postać szybko oddalającą się od bocznych drzwi domu Przetockich w stronę widniejącej w oddali wsi.

Kloss miał dobry wzrok – nawet z tej odległości poznał Jana, kamerdynera, który, jak się wyraził stary hrabia, „służy Przetockim od początku świata”.

7

Przetocki siedział jeszcze chwilę po wyjściu Klossa, potem zorientował się, że wszyscy czekają, żeby sobie wreszcie poszedł.

— Panie rotmistrzu – powiedział wstając – nie chcę się do tych waszych spraw mieszać, ale dobrze, żeby pan znał moje zdanie: osobiście jestem przeciw wplątywaniu niewiast w tę waszą, pożal się Boże, konspirację. To nie jest robota dla białogłów.

— Żeby pan wiedział, jakimi świetnymi są żołnierzami – rzekł Majewski.

— Tak, tak – gderał stary wychodząc. – One będą walczyły, a wy będziecie politykować.

— Pani wymieniła hasło – spojrzał na Jolantę, gdy drzwi za starym się zamknęły. – Chciała się pani ze mną widzieć.

— Muszę wiedzieć, czy mówię z właściwym człowiekiem.

— Bohun – powiedział – Rotmistrz Bohun. A to – wskazał ręką na Edwarda – porucznik Żuraw. Zosiu – zwrócił się do Latoszkówny, która całą swoją osobą zdawała się chłonąć tą ceremonię – Zosiu, bądź tak uprzejma, wyjdź na ganek, uprzedzisz nas, gdyby Niemiec wracał.

— Tak jest – powiedziała jak zdyscyplinowany żołnierz, który musi wykonać niemiły rozkaz.

Dopiero gdy wyszła, Jolanta wyciągnęła dłoń do rotmistrza.

— Jagoda – powiedziała – kurierka z Londynu.

— Teraz my byśmy chcieli wiedzieć – odezwał się milczący dotychczas Edward, zajęty, jakby się wydawało, wyłącznie kontemplowaniem urody jej smukłych nóg – czy mówimy z właściwą osobą.

— To zrozumiałe — otworzyła małą złotą papierośnicę, wyjęła papierosy, nacisnęła szpilką sztyfcik. Z płaskiej skrytki wyciągnęła połówkę dolarowego banknotu. — Zgadza się? — zapytała.

Rotmistrz spojrzał pytająco na Edwarda, który przysunąwszy się do okna, skrupulatnie przymierzał do siebie dwie połówki jednodolarówki.

— W porządku powiedział wreszcie. — Niepokoi mnie ten oficer. Może była pani śledzona?

— Mnie także niepokoi — odpowiedziała Jolanta. — Ale wykluczam tę możliwość. Domyśla się pan, że przyjechałam nie tylko do was. Wy jesteście moją ostatnią sprawą, być może najważniejszą, ale miałam już kilka innych w Krakowie, w Warszawie i Radomiu, w każdym razie gdyby było coś podejrzanego... Chroniono mnie tam przecież.

— To zrozumiałe — powiedział rotmistrz. — A więc instrukcje ma pani na piśmie, czy...

— Za chwilę – odparła. — Zechcą się panowie na sekundę odwrócić.

Gdy stanęli przy oknie, tyłem do wnętrza pokoju, odpięła spódnicę, szybko zdjęła z siebie gruby, wypchany czymś pas. Wyładowała zawartość mieszczącą się w kilku parcianych woreczkach.

— Już — rzekła.

— Właśnie wydawała mi się pani cokolwiek zbyt tęga w pasie — powiedział Edward. — Teraz odzyskała pani właściwe proporcje.

Skwitowała to uśmiechem.

— Proszę to policzyć i pokwitować — rzekła do rotmistrza, który wyjmował z woreczków banknoty dolarowe i złote dwudziestodolarówki

— W porządku. Dobrze, że pani zaczęła od pieniędzy. Mamy rozkaz, żeby nie rozmawiać z nikim, kto nie wylegitymuje się tym – wskazał na woreczki. — Jak zwykle za mało — dodał kładąc zamaszysty podpis na pokwitowaniu.

— Znam instrukcję — odparła chłodno.

— Wy w Londynie — ciągnął rotmistrz — myślicie, że my wyrzucamy pieniądze: a to wszystko — kropla w morzu. Musimy kupować broń. Trzeba czasem wyciągnąć kogoś cennego dla Polski z łap gestapo. Żebyście wiedzieli, ile to kosztuje.

— Napisze pan to w swoim raporcie — przywołała go do porządku. — Teraz do rzeczy. — Zamilkła spojrzawszy na drzwi.

W drzwiach stała Marta. Z pewnością zauważyła stos banknotów i parę stożków złotych monet.

— Przepraszam, że państwu przeszkadzam, nakrycia sprzątnę potem — rzekła i zniknęła za drzwiami tak samo cicho, jak się tu zjawiła.

— Może pani być spokojna, pan Przetocki ma niegadatliwą służbę.

— Wasza sprawa: ja wyjadę — wy tu zostajecie. Ale przed wyjazdem musicie mi pomóc w załatwieniu pewnej sprawy. Czy znał pan zięcia Przetockiego, inżyniera Latoszka?

— Ojca Zosi? — zapytał Majewski. — Bodaj że raz go widziałem. Wie pani, pan Tadeusz był przeciwny temu małżeństwu…

— To mnie nie interesuje — przerwała mu prawie niegrzecznie. — Otóż Latoszek zostawił Przetockiemu tuż przed wkroczeniem Niemców do Przetoki ważną dokumentację techniczną. Ta dokumentacja jest potrzebna aliantom, może pomóc w zwycięstwie.

— Nic o tym nie wiem.

— A ja słyszałem coś od Przetockiego. Niemcy przesłuchiwali go w trzydziestym dziewiątym roku — rzekł Edward.

— Wywiad niemiecki, jak dowiedzieliśmy się, poszukuje tej dokumentacji. To nie może wpaść w ich ręce. Mam rozkaz dostarczenia jej do Londynu.

— Czy rozmawiała pani z Przetockim? — zapytał Majewski.

— Ja z Przetockim? — podniosła brwi z wyrazem zdumienia. – Pan chyba wie, że nie wolno mi się dekonspirować. Ja z nim nie będę rozmawiała.

— Czy inżynier Latoszek — zapytał Edward — ojciec Zosi — dodał, jakby tym wkrętem chciał dać do zrozumienia, że pyta prywatnie, a nie służbowo — jest w Londynie?

— Nic panu nie mogę na ten temat powiedzieć.

— Więc skąd pewność — zapytał — że dokumentacja jest w posiadaniu Przetockiego?

— Niechże pan nie będzie dzieckiem, poruczniku. Wiem tyle samo co pan. Dostałam polecenie przywiezienia dokumentacji. Gdyby groziła mi wsypa, mam ją zniszczyć, za wszelką cenę, nie dopuścić, by wpadła w ręce Niemców.

— Przetocki musi przekazać dokumentację władzom Polski podziemnej — powiedział cicho Majewski.

— Starzec jest dosyć uparty. Trzeba to załatwić mądrze — Jolanta zabębniła palcami po stole. —  Może się wyprzeć.

— Zawołamy Zosię, sprawa dotyczy jej bezpośrednio. — Rotmistrz ruszył ku drzwiom, ale nim doszedł, otworzyły się. Stanął w nich krępy mężczyzna.

— Moje uszanowanie panu rotmistrzowi, rączki całuję pięknej pani. Przepraszam, że tak bez pukania.

— Skąd się pan tu wziął? — zapytał szorstko Majewski.

— Pan rotmistrz tak zawsze na mnie z góry, że przypominają mi się czasy, kiedy sam byłem plutonowym w pierwszym szwoleżerskim. Interesik mam mały do pana dziedzica. Łaskawa pani pozwoli, że się przedstawię. Pisarski jestem, Wincenty, tutejszy człowiek z Karczmisk. — Z przesadną galanterią podniósł jej dłoń do ust.

— Znany działacz na polu ojczystego szmuglu —  zawołał cierpko Edward.

— Bez takich działaczy, panie dziedzicu – obruszył się Pisarski — ludzie by w mieście z głodu wymarli. Po wojnie, panie, staną pomniki nieznanego szmuglera, masz pan na to moje słowo. A propos, panie rotmistrzu, coś bym miał dla pana. Co by pan powiedział na transporty konserw? Świeżutkie, gwarantowane, jechały na front wschodni, ale na jednej z bocznic wagonik się odczepił. Przypadek, najzupełniejszy przypadek — zatarł ręce.

— Pogadamy, panie Pisarski, czemu nie?

— Pewnie będę tu dziś nocował — powiedział Pisarski. — Masz pan czas do jutra rana. Tylko ostrzegam, mam kupców. Pan dziedzic na górze? — Nie czekając odpowiedzi ruszył ku schodom.

— Konserwy z niemieckiego transportu? — zapytała Jolanta. — Nie pilnują ich czy co?

— Pisarski przekupuje żandarmów i bahnschutzów. Prawdę mówiąc, wszyscy w Karczmiskach siedzą u niego w kieszeni.

Rotmistrz tymczasem wyszedł na ganek, wrócił po chwili z Zosią.

— Przepraszam, panie rotmistrzu — tłumaczyła się — ale myślałam, że rozkaz dotyczy wyłącznie Niemca.

— Głupstwo, Pisarski nic nie usłyszał, a gdyby nawet... to go nie interesuje. Czy wiesz coś o papierach, jakie twój ojciec zostawił na przechowanie dziadkowi?

Zosia nie wiedziała. Pamiętała, że przyjechali wtedy nocą, one z matką poszły od razu spać, a ojciec zamknął się z dziadkiem w jego gabinecie. To było jeszcze w pałacu, bo dopiero nazajutrz pałac spłonął, trafiony zapalającą bombą. Wyjaśnił jej w skrócie sytuację. Wysłuchała nie przerywając, dopiero gdy Majewski skończył, zapytała:

— Jolanto, powiedz mi tylko jedno: czy mój ojciec żyje?

— Ktoś musiał poinformować dowództwo, tak mi się przynajmniej zdaje. Czy ci to wystarcza?

— Nie. Czy on, czy oni… —  głos jej drgnął. — Przecież, gdyby byli tam w Londynie, przekazaliby dla mnie jedno słowo, cokolwiek…

— Masz osiemnaście lat i jesteś już zaprzysiężonym żołnierzem Polski podziemnej, a rozumujesz jak dziecko. Nic nie wiem o twoim ojcu. Otrzymałam rozkaz — to wszystko.

— Nie zapytałaś nawet... — mała spojrzała na nią z wyrzutem.

— Nie mam zwyczaju zadawania pytań niekoniecznych.

— Jak to niekoniecznych?

— Wybacz, Zosiu — ton jej nie był bynajmniej przepraszający — przecież ciebie nie znałam, twojego dziadka pamiętałam jak przez mgłę. Powiem ci coś. Jestem po raz pierwszy od września w kraju. Byłam Krakowie, a nie odwiedziłam nawet mego ojca. Jedyne, co mogłam zrobić, to zadzwonić z automatu i usłyszawszy jego głos, przekonać się, że żyje. Ale nie mogłam się nawet odezwać. Jego telefon mógł być na podsłuchu. Rozumiesz teraz?

— Zosiu, jest wojna i nie czas na sprawy prywatne — uciął rotmistrz. Wziął ją pod rękę, ojcowskim gestem pogładził po włosach.

—  Więc pani pierwszy raz w kraju, Jolanto? — zapytał Eduard.

Skinęła głową.

Zosia odwróciła się, otarła oczy.

— Przepraszam — powiedziała. — Co mam robić?

— Wykonać polecenie — powiedział rotmistrz. Przedstawić dziadkowi zadanie władz podziemnych. Żadnych szczegółów ani nazwisk.

— Przecież dziadek...

— Chcesz, powiedzieć, że się domyśla? Tym lepiej. Te dokumenty to zresztą także twoja sprawa. Jesteś już prawie dorosła, a one należą do twego ojca.

— Tak. Czy pan przypuszcza, że dziadek je wyda?

— Jestem przekonany — powiedział, ale to nie była prawda, Majewski zbyt dobrze znał starego Przetockiego, by wiedzieć, że wydobycie dokumentacji z jego rąk nie będzie prostą sprawą.

8

Żołnierze rzeczywiście grali w skata. Zatrzymał ich dłonią, gdy chcieli zerwać się na jego widok. Pogadał chwilę z feldfeblem, który chwalił sobie życie w Przetoce i nie miałby nic przeciwko temu, żeby spędzić tu czas do końca wojny.

Kloss słuchał nieuważnie, bo patrząc ponad głową podoficera, dostrzegł zajeżdżającą dwukółkę, z której wysiadł krępy mężczyzna. Gość musiał być, widać, dobrze znany służbie, bo po chwili podbiegł któryś z chłopaków stajennych, wyprzągł z bryczki pięknego gniadosza i poprowadził go do stajni.

Mężczyzna chwilę zatrzymał się na ganku. Zamienił parę słów z Zosią i bez wahania nacisnął klamkę. Nawet z tej odległości można było zauważyć ze sposobu, w jaki wszedł, że to człowiek w tym domu bywały, swojak nieomal.

— Słucham? — zapytał Kloss. Nie dosłyszał ostatniego zdania feldfebla.

— Pytałem pana oberleutnanta, jak długo jeszcze tu będziemy.

— Rozczaruję was — powiedział Kloss. Zapewne już jutro wracamy. — I pomyślał: Dziś, a najpóźniej nocą musi się wszystko wyjaśnić.

Przyjazd trzeciego gościa utwierdził go w tym przekonaniu. Wiedział już, że skończył się czas czekania, że nadeszła pora rozstrzygnięć.

Feldfebel nie starał się nawet ukryć braku aprobaty dla decyzji swego przełożonego.

— Ma pan dla nas jakieś rozkazy, panie poruczniku?

—Tak — rzekł Kloss, bo w tej chwili przyszedł mu do głowy pewien pomysł. – Tak —  powtórzył. — Począwszy od tej chwili aż do odwołania nikt z obecnych w pałacu nie może opuścić Przetoki. Wpuszczać każdego. Czynię was odpowiedzialnym za to.

— Czy w razie gdyby ktoś próbował... — zaczął feldfebel.

— Nie! — Zrozumiał w lot, jaka to perspektywa nie zachwyciła ospowatego podoficera. — Nie strzelać. Użyć wszystkich środków, z wyjątkiem strzelania.

Ten chłopak — pomyślał rozstawszy się z feldfeblem i słysząc jego cichą komendę wydaną karciarzom — zbyt ostentacyjnie manifestuje swoją niechęć do wypełniania obowiązków. Może wyznawca jakiejś pacyfistycznej sekty, a może po prostu porządny człowiek? W każdym razie może mu się przydarzyć nieszczęście, jeśli trafi na oficera o wymaganiach większych niż wymagania oberleutnanta Klossa.

Przeciął dziedziniec i skierował się ku stajniom. Chciał zniknąć z oczu siedzącej na ganku Zosi, która prawdopodobnie otrzymała zadanie śledzenia go. Obejrzał się, dla upewnienia, czy dziewczyna tam jeszcze jest, ale już zniknęła. Nie zmienił jednak kierunku, mógł być przecież obserwowany z okna saloniku.

Dopiero gdy zniknął ze węgłem stajni, jednym susem przypadł do muru oficyny, spełniającej teraz funkcje hrabiowskiego pałacu. Intrygowały go te drzwi, z których przed paroma minutami wyszedł kamerdyner Jan.

Na szczęście były otwarte, ustąpiły bez skrzypnięcia, gdy nacisnął klamkę. Znalazł się w niewielkim hallu, z którego strome schody wiodły, na górę. Na wprost były jedne tylko drzwi; sądząc po szczęku rondli i specyficznej woni, musiała się tam znajdować kuchnia — królestwo Janowej.

Starając się stąpać jak najciszej, zaczął się wspinać po schodach. Schody zaskrzypiały niebezpiecznie. Zdecydował się w jednej chwili. Uznał, że w ten sposób narobi zbyt wiele hałasu. Wparł się dłońmi w poręcz i wygiąwszy ciało w kabłąk, spąsowiały z wysiłku, odbił się stopami od pechowego stopnia. Znalazł się na podeście, ale sposób nie był chyba tak dobry, jak przypuszczał, bo rumor wywabił Janową.

— Kto tam? —  zapytała wychylając rozczochraną głowę z kuchni.

Na szczęście Kloss zdążył już skryć się za potężną szafą.

— Przeklęte koty! — burknęła stara i z hukiem zatrzasnęła drzwi.

Dopiero teraz mógł się rozejrzeć. Panował mrok. Schody stawały się jeszcze węższe, wiodły prawdopodobnie na strych. Klossa zainteresowały drzwi. Dokąd prowadzą? Długą chwilę nadsłuchiwał, nim zdecydował się powoli nacisnąć klamkę. Niestety, nie ustąpiły, ale klucza w zamku nie było. To ułatwiło sprawę.

Wyjął swój uniwersalny scyzoryk, który zrobiono mu na zamówienie, kiedy w zeszłym roku był parę dni na urlopie w Wiesbaden. Przechadzał się wąskimi uliczkami nad Renem i przy jednej z nich, tuż przy starym porcie, dostrzegł mieszczący się w suterenie warsztat rzemieślniczy, nad którego wejściem widniał duży nóż. Bezmyślnie przystanął koło wystawy, przyglądał się scyzorykom o wielu ostrzach, przeznaczonym jak głosiły stosowne napisy, dla rybaków albo myśliwych, i zdecydował się w jednej chwili.

Gdyby nie mundur oberleutnanta, stary rzemieślnik w stale spadających z nosa drucianych okularach mógłby pomyśleć, że ma do czynienia z włamywaczem. Kloss bowiem wyrysował mu dość kompletny zestaw kluczy i wytrychów, rozmaitych kształtów i rozmiarów. Żeby zaś uspokoić obywatelskie sumienie majstra i odwieść go od pomysłu zameldowania gestapo po dziwnym życzeniu klienta, zapytał, czy może otrzymać rachunek dla jednostki wojskowej. Stary natychmiast utracił swoją rezerwę, mrugnął porozumiewawczo okiem i powiedział, że gdyby dostarczono mu odpowiednie gatunki stali, gotów jest produkować takie scyzoryki masowo.

Wynik przeszedł najśmielsze oczekiwania Klossa. Drobne części kluczy, wcięcia i zgrubienia były ruchome i wymienne. Dzięki temu niemal nie było zamków dla oberleutnanta Klossa. Teraz także pobłogosławił w myślach starego majstra z Wiesbaden, gdy za trzecią próbą zamek bez skrzypnięcia ustąpił.

Kloss znalazł się w pomieszczeniu, którego przeznaczenie było dlań od razu jasne. Biurko, a właściwie rodzaj sekretarzyka, dość zniszczony fotel i wysoki zydel, prosta półka, a na niej jakieś skoroszyty. Na sekretarzyku szpikulec z nabitymi nań papierkami. Prawdopodobnie jakieś rachunki. Było to więc biuro Przetockiego, rodzaj kantorku, gdzie przyjmował służbę i interesantów, załatwiał sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa. Tutaj szedł prawdopodobnie, kiedy mówił, że idzie popracować, choć wówczas, kiedy Kloss to słyszał, był przekonany, że stary po prostu szedł się zdrzemnąć.

Prócz drzwi, którymi wszedł, były jeszcze jedne. Zastanowiwszy się chwilę, Kloss uświadomił sobie, że sądząc z rozkładu domu, jaki miał w pamięci, muszą prowadzić do sypialni starego.

Znów wyjął z kieszeni arcydzieło nadreńskiego mistrza. Z pokoju nie dochodziły żadne odgłosy.

Nagle zamarł. Skrzypnął fotel albo kanapa, ustawiona widać niedaleko, bo skrzyp ten był bardzo wyraźny. Zaraz potem Kloss usłyszał odgłos otwieranych i zamykanych drzwi.

— Można do pana dziedzica? — usłyszał jakiś głos. Głos zupełnie obcy Klossowi.

— Cóż to, Pisarski, panie święty? — Ten głos niewątpliwie należał do starego Przetockiego. — Wchodzisz pan do mnie jak do własnej żony, nawet pan nie zapukasz.

— Najmocniej przepraszam, panie dziedzicu. A czy to ja pierwszy raz u pana dziedzica? Zapowiadać mnie trzeba? Czy pan hrabia nie wie, kto to Pisarski? Kupi, sprzeda, nie oszuka...

— Nie zawsze, nie zawsze — burknął stary. — Siadajże pan. Jak to było z tym masłem?

— Masło, panie hrabio, szwaby zarekwirowały, jak Boga kocham. Ale pan nie powinien mi tego do grobu wypominać, bo połowę umówionej ceny zapłaciłem. Koszty handlowe, można powiedzieć.

— Koszty handlowe to ja ciągle ponoszę. Z czym pan jeszcze?

— Jutro środa — powiedział Pisarski – takeśmy się umówili. Chrust  — zachichotał mam zabrać. Ale nie po to teraz przyszedłem. Mam twarde — mimo woli zniżył głos — panie hrabio. Radzę kupić, pójdą w górę.

— Zawsze mi to Pisarski mówi.

— I zawsze ma rację.

— Jeszcze się zastanowię. Po ile?

Pisarski wymienił jakąś sumę szeptem, tak cichym, że Kloss nie dosłyszał.

— Drogo — odezwał się Przetocki — jak zwykle. Jutro skoro świt Pilarski zabiera ten swój chrust — prychnął porozumiewawczo. — Zastanowię się do tego czasu. Aha, jeszcze jedno. Niechże mi Pisarski przywiezie to, co wypisałem na kartce. Janowa da spis Pisarskiemu.

— Przywiozę, czemu nie? Pisarski nigdy nie zawiedzie i małym groszem nie pogardzi. A co do twardych, niech się pan dziedzic dobrze namyśli. A może pan dziedzic ma coś do sprzedania? Nie myślę o tym, co zwykle, ja wszystko kupię Gdyby jakieś papiery, to także, czemu nie? Nawet można coś z nich mieć. Trzeba się zabezpieczyć.

Kloss z emocji zwinął dłoń w pięść tak mocno, że aż zbielała. Czyżby ten?

— Co Pisarski powiedział? — wysapał z krzykiem stary. — Że co kupi?

— Wszystko, panie hrabio, co do sprzedania.

— Skąd Pisarski wie o papierach? Co mu do głowy przyszło?

— Tak mi się powiedziało. Różne są papiery, akcje jakieś na przykład. Jak bolszewicy przyjdą, można wszystko stracić. Jak Anglicy będą pierwsi — zarobić. Stać mnie na to, żeby zaryzykować. Tylko dolary są zawsze pewne i to najlepiej twarde, panie hrabio.

— Precz! — krzyknął stary.

— Pan hrabia nie krzyczy — powiedział Pisarski z nutką groźby w głosie. — Pisarski do strachliwych nie należy. Mnie krzykiem nie przestraszy. Pisarski wie tyle, że…

— Paszoł won!

— Jak pan hrabia sobie życzy. Ja się nie obraziłem. Kupcowi obrażać się nie wolno. Ja wrócę. Pisarski zawsze wraca i odkupuje po tańszej cenie.

Kloss usłyszał odgłos cichego zamknięcia drzwi. Potem miarowe kroki starego, którym towarzyszyło posapywanie.

To miałby być agent Hofberga? Nie, niemożliwe. Ale skąd te papiery? Postanowił, że będzie musiał pogadać z tym Pisarskim. Rzucił jeszcze okiem na pokoik, gdzie się znajdował. Żadnych schowków, szaf pancernych. Oczywiście Przetocki mógł włożyć cenną dokuemtację do któregoś ze skoroszytów z rachunkami, to by nawet było do niego podobne, łączyłoby bowiem spryt z pogardą dla pracy jakiegoś tam Latoszka. Trzeba będzie to przejrzeć, ale na pewno nie teraz, bo Przetocki może w każdej chwili wejść do swego kantorku.

Odstąpił już krok od drzwi, gdy zatrzymał go dobiegający zza ściany odgłos pukania, a potem słowa Zosi:

— Można, dziadku?

— Wejdź, wejdź, moje dziecko — głośno jęknęły sprężyny. Widocznie znów usiadł w fotelu.

— Dziadku – zaczęła bez wstępów, a Kloss przeczuł, co powie. Nie omylił się. Niemal to samo, co parę dni temu usłyszał, gdy stał wyprężony, z rękami wyciągniętymi wzdłuż szwów bryczesów przed rzeźbionym biurkiem obersta Hofberga: Ojciec zostawił papiery. Ona jest dorosła i prosi, by dziadek oddał je teraz.

— Czy to wszystko, co masz do powiedzenia?

— Tak, dziadku.

— Niewdzięczna smarkata. Bez mojego zezwolenia... Ale przecież ty nic nie wiedziałaś, nie mogłaś wiedzieć. Kto cię przysłał?

— Nie mogę powiedzieć.

— Nie możesz powiedzieć? A ja niby nie wiem. Stary, myślisz sobie, panie święty, więc ślepy całkiem. Już ja sobie z nimi pogadam, panie dzieju. Ostrzegałem, prosiłem...

— Dziadku, to mój obowiązek.

— Tylko ja wiem, co jest twoim obowiązkiem — powiedział Przetocki. — Uczyłaś się, maturę na kompletach zdałaś, po wojnie pójdziesz na uniwersytet. Teraz masz się kształcić u Janowej w gotowaniu i pieczeniu, to ci się bardziej w życiu przyda niż te konspiracyjne fanaberie. Twoja nieboszczka babka miała trzy kucharki, ale jak chciała mi sprawić przyjemność, to sama robiła pasztet. Żebyś wiedziała, jaki to był pasztet! Krnąbrna jesteś, wiem. To po Helence. Ona też mnie nie słuchała. A i Latoszek uparty.

— Nie mów źle o moich rodzicach.

— Nie chcę o niczym słyszeć. Dziecko mi przysyłają — parsknął — z dzieckiem mam pertraktować. Starego Przetockiego nie nabiorą, tak im powiedz. I powiedz jeszcze, że Przetocki przez siedemdziesiąt dwa lata życia nie złamał danego słowa, nawet jeśli dał słowo nie-szlachcicowi.

— Ależ, dziadku, to przecież chodzi o to, żeby wynalazek mojego ojca przydał się w walce z Niemcami. Zawiozą go do Londynu. Alianci będą...

— Ja lepiej wiem, co trzeba. Alianci! — pogarda była w tych słowach. — Znam tych handlarzy. Jaki jest twój ojciec, taki jest, ale mu przyrzekłem i nikomu tego nie oddam, dopiero po wojnie.

—  A jeśli to polecenie mego ojca?

— Masz to na piśmie? Ż podpisem potwierdzonym przez notariusza? Widzisz! Po mojej śmierci, proszę bardzo. Jeśli umrę, zanim się ta przeklęta wojna skończy, dostaniesz te papiery. Tak to już urządziłem, że dostaniesz... Zosiu — powiedział łagodniej — to cały twój majątek, wszystko, co masz po ojcu. Popatrz, co się dzieje na świecie. Przypomnisz sobie potem. Przed śmiercią człowiek widzi daleko. Ci twoi są ślepi. Ja wiem, że po wojnie żaden z Przetockich nie zostanie w Przetoce. No, nie becz. No, dobrze, dobrze, nie płacz. Powiedz im, żeby sami do mnie przyszli i powtórz im, co mówiłem.

Kloss uznał, że dalsze przebywanie w tym pokoju jest bezcelowe i niebezpieczne. Szybko dobrał właściwy klucz i zamknął drzwi za sobą. Wszystko powinno pozostać tak jak było, musi tu bowiem jeszcze wrócić.

Znów zobaczył te schody wiodące do góry. Spojrzał na zegarek i zdecydował się. Wąskie i niewygodne, nie wydały na szczęście żadnego skrzypu. Znalazł się teraz na poziomie, na którym był jego pokój, ten właśnie nie ogrzewany na mansardzie. Kloss przypomniał sobie małe drzwiczki wiodące, jak sprawdził to zaraz pierwszego dnia, na przygórek. Pomyślał, że mógłby tą drogą dostać się do swego pokoju, ale rychło spostrzegł, że przygórki nie mają połączenia ze strychem.

Już miał schodzić w dół, gdy uświadomił sobie, że oparta o ścianę drabina stanowi jak gdyby przedłużenie schodów, a zatem istnieje jeszcze jeden poziom strychu. Wspiął się; szybko. Pochylając się i przeciskając między jakimiś kuframi, walizami, stosami starych gazet, dotarł do miejsca, pod którym powinien znajdować się jego pokój.

Z góry wykluczył, że dokumentacja może być przechowywana tutaj. Byle pożar, mógłby ją unicestwić. Poza tym skłonny był przypuszczać, że jeśli w ogóle schowana jest w domu, to raczej gdzieś w pobliżu Przetockiego.

Wymijając jakiś kufer, omal nie wpadł w otwór w podłodze. Spojrzał w dół. Po wielkiej, niebieskiej emaliowanej miednicy poznał wybielony wapnem przygórek, przylegający do jego pokoju. Po trzech sekundach otwierał wiesbadeńskim kluczem swój własny pokój. Wyciągnął się na wąskiej kanapce, ułożył nogi na poręczy podstawionego obok krzesła i leżał tak rozmyślając blisko godzinę.

Gdy zabrzmiał gong wzywający na obiad, miał już gotowy plan działania, choć nie wszystko jeszcze było dlań jasne.

9

Obiad upłynął w absolutnej ciszy. Zosia miała zaczerwienione oczy. Jolanta raz po raz zagryzała usta. Dopiero teraz Kloss zauważył, że ma wąskie wargi, właściwie nieładne.

Pod koniec obiadu rotmistrz zapytał, czy będzie mógł wpaść do pana hrabiego na słówko, na co stary burknął, że owszem, ale nie zaraz, bo musi się zdrzemnąć, co najmniej godzinkę.

Wstał zresztą natychmiast po obiedzie, niemal z ostatnim kęsem deseru w ustach. Kloss zdążył go jeszcze przedtem zapytać, czy pan hrabia nie będzie miał nic przeciwko temu, jeśli on, Kloss, popracuje przez jakiś czas w salonie, musi przeczytać parę papierów, a w jego pokoju jest bardzo zimno. Stary kiwnął głową przyzwalająco i nieodezwawszy się do nikogo słowem, poczłapał na górę.

Kloss wybrał mały stolik, służący zapewne niegdyś do gry w karty, ustawiony przy oknie, wyjął teczkę z napisem „G-298”, którą wziął ze sobą do salonu, pełniącego zarazem funkcję jadalni, i udając, że pilnie studiuje papiery, nadsłuchiwał prowadzonej półgłosem rozmowy przy stole; czekał na sposobną okazję do działania. Dobiegały go pojedyncze słowa, ale z tym, co już wiedział, dawało to pewien obraz sytuacji.

— Najpierw będę go usiłował przekonać — powiedział rotmistrz.

— Zmusimy — dobiegło go słowo z ust Edwarda.

— Muszę... — to powiedziała Jolanta — mieć to...

Kątem oka Kloss dostrzegł, że Edward spogląda w jego stronę. Uznał, że nadszedł stosowny moment. Udając, że szuka jakiegoś dokumentu w teczce, strącił kilka z nich na podłogę, jeden, tak jak Kloss to przewidywał, pofrunął ku stołowi, niemal pod nogi Edwarda. Zerwał się, by zebrać papiery, ale robił to w ten sposób, by Edward zdążył podnieść papier leżący u jego stóp.

Kloss podszedł doń natychmiast i wziął z jego ręki podany mu dokument. Ale spojrzawszy w twarz Edwardowi, wiedział, że tamten musiał zauważyć to, co Kloss chciał, żeby zauważył. Słowo „L A T O S C H E K” było wybite dużymi literami i powtarzało się w tekście kilkakroć. Ukłonem podziękował Edwardowi.

— Drobiazg, panie poruczniku — powiedział Edward. I natychmiast zwrócił się do Majewskiego: — Czy nie przeszedłby się stryj ze mną? Chętnie bym łyknął świeżego powietrza.

Majewski podniósł się, nie bardzo rozumiejąc, o co Edwardowi chodzi. Gdy byli już przy drzwiach, oberleutnant Kloss oderwał wzrok od papierów.

— Przepraszam — powiedział — zapomniałem państwa uprzedzić, że zdecydowałem się uczynić wam niewielki kłopot. Otrzymałem ważny meldunek, że w okolicy pojawili się partyzanci. W związku z tym zarządziłem pewne środki ostrożności. Moi ludzie otrzymali rozkaz, by nikogo stąd nie wypuszczać. —. Zauważył, że dłoń Edwarda niebezpiecznie zbliża się do kieszeni spodni. — Jeśliby w tym domu rozległy się strzały, pałac zostanie spalony, a osoby znajdujące się tutaj będą traktowane jak zakładnicy. Oczywiście jeśli panowie mają ochotę przejść się po dziedzińcu, nie mam nic przeciwko temu, ale jakakolwiek próba…. — zawiesił głos zostanie uniemożliwiona przy użyciu wszystkich —  zaakcentował ”słowo wszystkich” — środków. Zresztą dlaczego państwo mieliby podejmować jakieś nierozsądne kroki? Zapewne jutro alarm zostanie odwołany i wszyscy będą mogli wyjechać, dokąd zechcą.

— Jesteśmy aresztowani? — zapytał Edward tą swoją znakomitą północną niemczyzną.

— Powiedziałem wszystko, co miałem do powiedzenia — rzekł Kloss i znowu zatopił wzrok w papierach. Nie podnosząc głowy, usłyszał chlipnięcie Zosi i trzask pocieranej o draskę zapałki. Prawdopodobnie Jolanta zapaliła papierosa.

— Nie denerwujcie się, moje panie — powiedział spokojnie Majewski — pan porucznik przecież obiecał, ze jutro wszystko będzie jak dawniej. Zresztą i tak nikt z nas nie zamierzał opuszczać tego domu. Przewietrzymy się troszkę i wrócimy za chwilę.

Zaraz po ich wyjściu Kloss wstał, zgarnął papiery do kartonowej teczki, skłonił się sztywno dziewczętom i zaczął się wspinać po schodach. W korytarzu minął się z Janem, który dźwigał oburącz wielką drewnianą donicę z palmą. Potknął się tak nieszczęśliwie, że byłby, gdyby nie pomoc Klossa, upuścił piękną roślinę. Podziękował Klossowi z uśmiechem i ten uśmiech na nieruchomej zwykle twarzy Jana, kamerdynera, który wyglądał jak stu kamerdynerów razem wziętych, zdumiał Klossa jeszcze bardziej niż słowa, które tamten wypowiedział:

— Idzie zima, trzeba do oranżerii. — Powiedział to oczywiście po polsku, ale takim tonem, jakby było dlań najzupełniej oczywiste, że oberleutnant Kloss go zrozumie.

Kloss wszedł do swego pokoju i pierwszą rzeczą, jaką uczynił, było otwarcie niezawodnym scyzorykiem zamka drzwi przygórka. Jeśli wszystko potoczy się, jak zaplanował, ci, którzy zechcą tu przyjść, nie powinni mieć dodatkowych trudności. Jeszcze raz przebiegł w myślach wszystko, czego dosiedział się dotychczas i doszedł do wniosku, że od tej pory on będzie dyktował przebieg wydarzeń. Drzemka starego dawała mu dobrą okazję do dokładniejszego poszperania w biurku Przetockiego.

Zastanawiał się właśnie, czy lepiej pójść naokoło znaną już sobie drogą, czy skorzystać z przejścia przez przygórek, gdy rozległo się pukanie do drzwi.

— Czego pan sobie życzy? — zapytał na widok mężczyzny, którego widział wysiadającego z dwukółki, a potem słyszał rozmawiającego z hrabią.

— Panie poruczniku —  powiedział Pisarski — chciałem się przedstawić — wymienił swoje imię i nazwisko, nie zapominając dodać, że mieszka w pobliskich Karczmiskach.

Dopiero teraz Kloss uświadomił sobie, że Pisarskiego nie było podczas obiadu, widocznie nie dopuszczano do nadmiernej poufałości z handlarzem.

— Przychodzi pan do mnie po to, żeby powiedzieć, jak się nazywa?

— Wybaczy pan porucznik, ale dowiedziałem się właśnie, że znajdujemy się jakby w areszcie domowym i chciałem pana prosić...

— Mój rozkaz jest wyraźny. Aż do odwołania nie wolno opuszczać Przetoki.

— Ja muszę jutro o świcie, panie oberleutnant, wyjechać. Kupiłem dwie fury chrustu i…

— Być może do jutra rozkaz zostanie odwołany — powiedział, myśląc równocześnie, co może się kryć za tym przeklętym chrustem.

— Ja nie mam nie wspólnego z polityką, panie poruczniku. Ja znam bardzo wielu oficerów niemieckich, niech pan zapyta któregoś ze swych kolegów, takich, co są tu dłużej. Pisarski może się przydać. Czasami trzeba posłać paczkę do domu... — mówił niechlujną, niegramatyczną niemczyzną.

— Pan mi proponuje handel? Spekulant, tak?

— Pan porucznik tak zaraz prosto z mostu. Nic nie proponuję, przysługa za przysługę. Pan porucznik niepotrzebnie się gniewa. Nie spekulant, a raczej pośrednik. Pisarski załatwia, co mu każą. Proszę zapytać choćby pułkownika Hofberga. Zna go pan?

— Co pan powiedział? — zerwał się Kloss. To zupełnie niespodziewane powołanie się na obersta zbiło go z pantałyku. Czyżby się mylił w swoich obliczeniach? Czyżby nie wziął czegoś pod uwagę? Postanowił uderzyć frontalnie.

— Rozumiem. Jakie ma pan dla mnie instrukcje?

— Instrukcje? — Pisarski zamrugał powiekami. —  Nie rozumiem. — Tyłem zaczął się cofać ku drzwiom. To jakieś nieporozumienie. Do widzenia, panie poruczniku. Proszę...

Ale Kloss nie dowiedział się już, o co Pisarski zamierzał prosić. Gdy tylko dotarł do drzwi, tak szybko je otworzył i zamknął za sobą, że Kloss nie wytrzymał i musiał się roześmiać. Podszedł do okna, zobaczył Pisarskiego przebiegającego dziedziniec i znikającego w którymś z budynków gospodarskich.

Postanowił, że do kantorku pójdzie jednak drogą okrężną, a przy okazji zobaczy, dokąd to z takim pośpiechem wybiegł człowiek, który chętnie kupi wszystko i wszystko może sprzedać. Czy także każdego? — zastanowił się dochodząc do drzwi wielkiej obory, za którymi przed chwilą zniknął Pisarski.

Jedno, co uderzyło Klossa, to ogromna sterta chrustu ułożonego pod drzwiami. Kloss ominął te drzwi, wspiął się na palce i zajrzał przez okienko. Nie dostrzegł nikogo. Dopiero dłuższą chwilę wpatrując się w mrok, dojrzał małe schodki wiodące do piwnicy. Obszedł oborę, w tylnej ścianie zobaczył małe piwniczne okienko. Pochylił się i w pierwszej chwili ujrzał tylko Pisarskiego tłumaczącego coś z ożywieniem jakiemuś mężczyźnie w bardzo poplamionym fartuchu. Dopiero w następnej chwili — sprawcę tych plam: pod sufitem wisiał przywiązany do haka ogromny wieprz, którego mężczyzna w fartuchu zapewne oprawiał. Kloss roześmiał się i pomyślał z humorem, że pytanie, które sobie zadawał „Co się kryje za tym chrustem?” zostało błędnie sformułowane. Powinno brzmieć: „Co się będzie kryło pod tym chrustem?” Będzie się kryła rąbanka!

10

Edward oczywiście nie omieszkał powiadomić rotmistrza, jakie to słowo powtarzało się trzykrotnie w kartce maszynopisu, upuszczonej przez oberleutnanta Klossa.

— Nie omyliłeś się? — zasępił się rotmistrz.

— Na pewno nie, panie rotmistrzu. — Gdy byli sami, nie musiał już używać formy „stryju”. — Najbardziej jednak — powiedział — niepokoi mnie co innego, coś, czego nie mogę zrozumieć.

— Dlaczego zapytałeś Jolantę — wtrącił rotmistrz — czy pierwszy raz przyjechała z Londynu do kraju?

— To także mnie niepokoi. I jeszcze coś. Widzi pan, wszedł wtedy ten Pisarski. Powiedziałem o nim coś w rodzaju „król szmuglerów”, a potem on sam mówił o pomniku nieznanego szmuglera. Pamięta pan? Jolanta nie zareagowała.

— Nie rozumiem. Na co miała zareagować?

— To okupacyjne słowo, panie rotmistrzu. Skąd ona je zna? Powinna zapytać, co to znaczy.

— Czy nie zanadto węszysz? Oni tam w Londynie wiedzą wszystko o nas, są dobrze poinformowani.

— Jestem oficerem kontrwywiadu i muszę węszyć. Poza tym, czy pan zwrócił uwagę na ich rozmowę podczas śniadania?

— Czyją rozmowę? O czym mówisz?

— Przepraszam, ja nie raportuję, głośno myślę. Otóż stary przy śniadaniu rozmawiał z Jolantą, snuł jakieś wspomnienie ze znajomości z jej ojcem. W pewnej chwili zaczął opowiadać, jak to w Juracie tak się zagadał ze swoim Henrykiem, że gdzieś im się zapodziała ośmioletnia Jolanta. Szukali jej aż za pośrednictwem policji. Jolanta długo sobie tego nie mogła przypomnieć, wreszcie przypomniała sobie, dorzuciła nawet jakieś szczegóły, a wtedy Przetocki rąbnął się pięścią w czoło, przeklął swoją sklerozę, która mu miesza wspomnienia, i dorzucił, że to po pierwsze nie było w Juracie, a po drugie nie chodziło o Jolantę, tylko o jakąś Basię Koziełłównę.

— Nie chciała się sprzeciwiać staremu.

— Być może — odparł bez przekonania Edward. — Gdyby nie to, że dałbym głowę, iż widziałem ją na kortach warszawskich przy Frascatti...

— Przyznała, że być może tam była.

— Tak, rzeczywiście — odparł Edward. — Ale ja przed wojną nigdy nie byłem w Warszawie. To znaczy, że musiałem ją widzieć teraz, rok temu, może półtora, a korty przy Frascatti, podobnie jak większość warszawskich placów tenisowych, są „nur für Deutsche”.

— Może ktoś podobny? — powiedział rotmistrz z wahaniem. Nieufność Edwarda zaczynała mu się udzielać.

— Nie uważa pan, panie rotmistrzu, że za dużo tu tych „być może”?

— Jesteśmy w porządku. Wymieniła prawidłowe hasło dla łącznika, wylegitymowała się banknotem dolarowym, sam sprawdziłeś. Przywiozła pieniądze.

— Żebym to rozumiał — westchnął Edward.

— Miałeś jeszcze jakąś wątpliwość, którą się ze mną nie podzieliłeś?

— Tego nie rozumiem już zupełnie. To mi do niczego nie pasuje. Panie rotmistrzu, to tylko intuicja, instynkt czy jak pan chce to nazwać. Może pan zlekceważyć to, co powiem, bo nie mam na to żadnego dowodu. Jestem starym „dwójkarzem”, pan wie, że jeszcze przed wojną w Hamburgu...

— Wiem, streszczaj się.

— Pies na kilometr zwietrzy psa. Gdy tylko go zobaczyłem, tego Niemca, wiedziałem, że to ktoś z naszych.

— Z naszych? —  nie zrozumiał rotmistrz. — Polak?

— Nie, nie to oczywiście miałem na myśli. On jest z kontrwywiadu z Abwehry. Ale to w końcu nic nadzwyczajnego. Tylko, widzi pan rotmistrz, odniosłem nieprzeparte wrażenie, że on specjalnie upuścił tę kartkę z nazwiskiem Latoszka, że on chciał, żebym ja to przeczytał.

— Jaki mógłby mieć w tym cel?

— Nie wiem — odpowiedział Edward. — Stworzyłem parę hipotez, jedna bardziej nieprawdopodobna od drugiej. Odpowiadam za pańskie bezpieczeństwo i...

— Mniejsza o mnie — powiedział rotmistrz. — Jeśli te papiery są tak ważne, to nie mogą trafić do rąk Niemców.

— Właśnie, panie rotmistrzu. Nie wolno nam wydać ich, dopóki nie sprawdzimy, że Jolanta jest zupełnie pewna.

— Na razie — zasępił się znowu rotmistrz — ma je Przetocki, jeśli je w ogóle ma. Chociaż nie zaprzeczył, kiedy zwróciła się doń Zosia. Spróbuję je od niego wyciągnąć.

— I jeszcze jedno, panie rotmistrzu. Ten stan oblężenia. Dlaczego ten Niemiec stworzył warunki utrudniające nam ruchy? Czy chce opóźnić nasze działanie, czy wprost przeciwnie? Zresztą, jeśli idzie o nasze bezpieczeństwo, może pan być spokojny. W razie czego dziś o północy dam umówiony sygnał latarką z zachodniego okienka strychu. Za godzinę będzie w Przetoce dwustu naszych ludzi.

— A więc do północy musi się wszystko zdecydować — powiedział rotmistrz, nie domyślając się nawet, że niedawno tę samą kwestię wygłosił w myśli oberleutnant Hans Kloss.

— Panie rotmistrzu, chciałem panu zaproponować pewien plan, dość ryzykowny, przyznaję, ale biorę to ryzyko na siebie. Proszę pana o akceptację.

— Mów — rzucił rotmistrz. — Tylko pospiesz się, bo dziewczyny czekają.

11

W biurze Kloss nic interesującego nie znalazł,  choć cal po calu obejrzał podłogę, choć przewertował sterty papierzysk w segregatorach. W papierach zresztą panował niezwykły porządek. Przetocki prowadził swe gospodarstwo pedantycznie.

Trochę kłopotów miał z otwarciem sekretarzyka, ale w końcu dobrał odpowiedni zestaw ząbków przy kluczu i mógł zajrzeć do środka. Ale tu nie było nic poza wysłużoną maszyną marki „Underwood”, arytmometrem, paroma ryzami papieru do maszyny i kilkunastoma kartonowymi teczkami. Przejrzał je po kolei — wszystkie były puste, nigdy jeszcze nie używane. Po chwili namysłu postanowił dokonać drobnej kradzieży, chowając jedną z teczek i parę arkuszy czystego papieru za pazuchę. Bezskutecznie poszukiwał jakiegoś tajnego schowka czy skrytki w sekretarzyku.

Zamknął sekretarzyk, stanął w pobliżu drzwi na schody, gotów w każdej chwili uskoczyć za nie, gdyby drgnęła klamka tamtych drugich drzwi. Jeszcze raz uporządkował fakty, wszystko się zgadzało jak w arytmetycznym działaniu. Teraz cała sprawa polegała na tym, żeby zdobyć dokumenty dla siebie, a właściwie dla swojej centrali, zdemaskować niemieckiego agenta, który jest pod tym dachem, a jednocześnie nie pozwolić się zdemaskować samemu.

Usłyszał za ścianą jęk sprężyn fotela: widocznie hrabia nie poszedł spać. A zaraz potem pukanie do drzwi.

— Proszę — powiedział prawie natychmiast Przetocki.

— Co tu tak jakoś pusto u pana? — usłyszał stłumiony głos Majewskiego. — Ach, już wiem, wyniósł pan te egzotyczne rośliny.

— Zima, do oranżerii trzeba. Ale nie przyszedł pan chyba gadać ze mną o moich palmach i agawach. Siadajże pan. Zły jestem na pana jak diabli. Po raz pierwszy, od nie wiem jak wielu lat, drzemki po obiedzie nie uciąłem, taki jestem zły.

— Prześpi się pan po rozmowie ze mną. Dużo czasu do kolacji. Znamy się wiele lat, panie Tadeuszu, zawsze mieliśmy do siebie zaufanie, choć różniły nas poglądy polityczne.

— Pan to nazywa poglądami? Nigdy nie mieliście żadnych poglądów. Grób Polsce kopaliście, ot co, panie święty.

— Nie będę teraz podejmował dyskusji — rzekł Majewski.

— A kto panu pozwolił wciągać Zosię? Czy tak postępuje szlachcic? Dziecko jeszcze przecież, a pan zamiast przyjść do mnie i uczciwie powiedzieć, panie święty...

— Jest już dorosła, od pół roku w organizacji. Nie może pan odmówić jej prawa służenia ojczyźnie.

— Przetockich nie będzie pan uczył, jak się służy ojczyźnie.

— Toteż odwołuję się do pana patriotyzmu, do poczucia obywatelskiego obowiązku. Może się pan przyczynić do zwycięstwa.

— A co wy niby chcecie z tymi dokumentami zrobić? — zaparskał po swojemu. — W kuźni w Karczmiskach samoloty produkować? A może sprzedać komu?

— Rozmawia pan z dowódcą obwodu Armii Krajowej, proszę się nie zapominać.

— Wiem, z kim rozmawiam, taka i wasza konspiracja, że każde dziecko wie. Nie odpowiedział mi pan na pytanie.

— Dokumenty zostaną przekazane do dyspozycji naszego rządu w Londynie.

— Pocztą? – ironizował stary.

— Zawiezie je kurierka.

— Aha… —  przeciągnął stary —  to stąd ten nawrót przyjaźni. Że też nie mogłem domyślić się tego od razu, bo chcę panu powiedzieć, że z Henrykiem Krzemińskim przyjaźniliśmy się bardzo aż do roku trzydziestego siódmego, kiedy ten stary łamaga przegrał mi proces wart sto tysięcy. Od tej pory nie widzieliśmy się i pewnie nigdy się nie zobaczymy.

— To mnie nie interesuje – przerwał rotmistrz. – Co będzie z dokumentacją?

— To, co miało być. Po wojnie przekażę je Latoszkowi. Może mnie za to wynagrodzi. Jeśli tu przyjdą bolszewicy, to on będzie wielką figurą, bo zawsze był czerwony. A gdybym umarł, albo gdyby Latoszek zginął, dostanie je moja wnuczka.

— Jeśli przedtem nie odbiorą ich panu Niemcy. Pytam po raz ostatni — czy wyda pan te dokumenty przedstawicielom prawowitych władz Rzeczypospolitej?

— Proszę na mnie nie krzyczeć w moim domu, panie Majewski. Ostatnie słowo już powiedziałem. A Niemcy nie dostali tego dotychczas, to i nie dostaną. Moja głowa w tym. Żegnam pana. Mam nadzieję, że gdy tylko ten Niemiec odwoła zakaz opuszczenia Przetoki, skorzysta pan z tego co rychlej!

Kloss wymknął się cicho z kantorku, powoli szedł schodami. Był tak zamyślony, że omal nie zderzył się z biegnącą do kuchni Martą. Na szczęście ona także się bardzo spieszyła i go nie dostrzegła.

Wyszedł na podwórze, sprawdził, czy żołnierze są na swoich miejscach. Pogadał chwilę z feldfeblem. Nie spieszył się. Chciał, żeby Majewski podzielił się swoim niepowodzeniem. Na tym opierał się jego plan. Dawał im czas do działań, które sam wcześniej zaplanował. Potem postanowił zwiedzić oranżerię. Gdy po pół godzinie, ukrywając zadowolenie, wszedł do salonu, nikogo już tam nie zastał. Musieli pójść do swoich pokojów. Wspinając się po schodach do przydzielonej mu mansardy, usiłował sobie uświadomić, co go tak uderzyło w salonie. Był to jakiś szczegół, drobiazg, a właściwie jakby brak czegoś, ale czego?

Nacisnął klamkę drzwi swego pokoju i zostawił je otwarte. To także należało do jego planu. Zaraz w progu zorientował się, że na razie wszystko postępuje zgodnie z przewidywaniami. Wychodząc umieścił skrawek bibułki w drzwiczkach wiodących na przygórek. Teraz jej nie było. Ktoś tam wszedł. Tego się właśnie Kloss spodziewał. Po to podrzucił Edwardowi kartkę z nazwiskiem Latoszka.

Stanął przy biurku, tak aby zasłonić sobą drzwi na przygórek, wyciągnął spod kurtki kartonową teczkę z paroma arkuszami czystego papieru, którą zabrał z biura, potem usiadł przy biurku, kątem oka obserwując tamte drzwiczki, gotów w każdej chwili do akcji na wypadek niebezpieczeństwa. Bo, chociaż wszystko wskazywałoby na to, że ten, kto za tymi drzwiami jest, będzie go obserwował albo czekał na osobę, z którą Kloss się skontaktuje, to jednak nigdy nie można przewidzieć, czy owemu komuś nie przyjdzie czasem do głowy, że warto by oberleutnanta Klossa zadźgać sztyletem.

Rozmyślając tak zapisywał pospiesznie jedną po drugiej kartkę papieru wszystkimi, jakie mu przyszły do głowy, symbolami chemicznymi, fizycznymi i matematycznymi, rysował skomplikowani wykresy nie mające sensu, a także budował równania, pierwiastkował, logarytmował i całkował. Przy dziewiątym arkuszu uznał, że starczy, wysuszył zapisane kartki bibułą, włożył teczkę do szuflady, którą starannie zamknął na klucz.

Gdy chwilę jeszcze siedział tak nieruchomo — doznał olśnienia. Jeszcze raz spróbował wrócić do myśli, które mu towarzyszyły, gdy rozpoczynał wypisywanie tych bezsensownych formuł. Pomyślał wtedy, że ktoś zza tych drzwi mógłby go zabić, nie, to nie to — zadźgać sztyletem i teraz już wiedział, co go uderzyło w salonie na ścianie brak było sztyletu z misternie rzeźbioną rękojeścią — wisiała pusta pochwa. Wiedział, że komuś grozi śmiertelne niebezpieczeństwo, ale czy nie domyślił się tego za późno?

Zerwał się tak gwałtownie, że człowiek ukryty na przygórku musiał się chyba przestraszyć. Choć się spieszył, nie zapomniał przekręcić klucza w drzwiach. Ten człowiek powinien tam jeszcze posiedzieć.

Żebym tylko zdążył — pomyślał zbiegając po schodach.

Na pierwszym piętrze zwolnił, zastanowił się, które drzwi prowadzą do pokoju Przetockiego. Stary miał się przecież zdrzemnąć. To muszą być te, zdecydował. Leciutko zapukał. Odpowiedziała mu cisza.

Czyżby za późno? — pomyślał naciskając klamkę. Ale nie. Przetocki spał, przykryty kraciastym kocem. Miarowo posapywał przez nos.

Kloss zastanawiał się właśnie, gdzie tu się ukryć, gdy usłyszał, raczej wyczuł, szelest za drzwiami. Przywarł do ściany.

Dziewczyna wsunęła się cicho i nie rozglądając się szła ku śpiącemu. Dopiero gdy wzniosła sztylet, Kloss skoczył, wykręcił jej dłoń, zatykając drugą ręką usta. Broń upadła z brzękiem na podłogę. Trzymając ją nadal za usta, by nie mogła powiedzieć słowa, wprowadził ją do swego pokoju. Dopiero tam ją puścił i wyciągnął pistolet.

— Dureń! — krzyknęła po niemiecku Jolanta;

— Milcz. Teraz ja z tobą pogadam. Wiem wszystko, jesteś kurierką z Londynu.

— Ach, idioto! Po co cię Hofberg tu przysłał. Miałeś czekać! Czekać – krzyknęła histerycznie. — Nic na własną rękę! Wszystko mi popsułeś! Wiesz, co za to?

— Jak to? — udał zdumienie Kloss. — To znaczy, że ty...

— Jeszcze nie rozumiesz? Oberleutnant Hilda Kilar z kontrwywiadu.

— Trzeba było mi powiedzieć... — oświadczył Kloss z wyrzutem.

— Najprostszego polecenia nie umiałeś wykonać. No, czego się na mnie gapisz? Rusz się wreszcie, trzeba natychmiast pójść i zabić starego. Wtedy Zosia dostanie dokumenty. Jeśli  uda nam się wykonać zadanie, jakoś ugłaskamy Hofberga.

— Zadanie zostało wykonane — odrzekł spokojnie. Otworzył szufladę biurka, podał jej teczkę, którą chwilę przedtem tam włożył. — Oto dokumentacja Latoszka. Jutro rano doręczę ją oberstowi Hofbergowi. Mam nadzieję, że nie wyśle mnie za to na front wschodni.

Gdy przerzucała zapisane wzorami kartki, Kloss myślał o perfidii Hofberga, który zrobił wszystko, aby zasugerować Klossowi, że agent, na którego czeka, nie jest kobietą. Wprowadził Klossa w błąd, ale w jakim celu?

— Gdzie to znalazłeś? — zapytała.

— Skrytka na strychu. Jak widzisz i ja mam swoje sposoby.

— Właściwie moglibyśmy oboje wręczyć tę teczkę Hofbergowi — powiedziała.

— Myślę, że powinnaś to zrobić sama, tobie powierzono to zadanie.

— Ale ty jesteś rycerski! Nie doceniałam cię, Kloss.

— To błąd wielu moich przyjaciół.

— Myślę, że Hofberg także cię nie docenia, pomówię z nim. Miałeś świetny pomysł z tym zakazem opuszczania Przetoki. To przyspieszyło sprawę. Zawiadom Hofberga, że najpóźniej jutro wieczorem stąd wyruszę. Mam polecenie, nie dekonspirować się od razu, chciałabym przy okazji rozpracować grupę Bohuna nieco dokładniej.

— Czy to bezpieczne, Hildo?

— Taka nasza robota, Hans. — Zapaliła papierosa i zaciągnęła się głęboko. – Myślę, że po tej robocie powinniśmy się spotkać. Polubiłam cię.

— Powiedz mi, jak to właściwie było? Zdjęliście tę łączniczkę z Londynu, tę Jolantę Krzemińską?

— Hofberg osobiście czekał na nią na dworcu, mieliśmy dobre informacje. Potem sam ją przesłuchiwał. Wydusił z niej wszystko, zanim... On to potrafi!

— Rozumiem — powiedział Kloss. Czuł ucisk w krtani, bał się, że ona to zauważy.

— Była mojego wzrostu, nawet jej ubranie leżało na mnie jak ulał.

— Świetnie znasz polski.

— A ty znakomicie udawałeś, że nie znasz. Skończyłam polskie gimnazjum w Poznaniu, ale nigdy nie przestałam być Niemką. Od trzydziestego ósmego roku pracuję dla admirała.

— Chodźmy — rzekł Kloss. — Musisz poinformować swego rotmistrza, że masz papiery.

Wychodząc nie przekręcił klucza w zamku. Nie chciał człowiekowi na przygórku, dla którego przygotowane było wyznanie Hildy Kilar, utrudniać wyjścia.

Ale musieli wrócić, bo zadzwonił telefon.

— Założę się, że Hofberg — powiedziała. — Pozwolisz, Hans?

Gdy skinął głową, podeszła do telefonu.

— Oberleutnant Hilda Kilar. Prosiłam go, panie pułkowniku. Chciałam osobiście zameldować, że wykonaliśmy zadanie. Jutro wieczorem w umówionym miejscu przekażę dokumentację. Chciałam panu pułkownikowi podziękować za Klossa. To znakomity oficer. Kosztował mnie co prawda trochę nerwów, ale nie wiem, co bym zrobiła bez niego. Bardzo zręczny, naprawdę bardzo. Tak jest, Heil Hitler! panie pułkowniku!

— Zadowolony, Hans? — zapytała mrużąc oczy.

Pomyślał, że jest w tej chwili naprawdę ładna i jeszcze to, że ta ładna dziewczyna nie dożyje prawdopodobnie jutrzejszego dnia. A on, Kloss nie zrobi nic, aby temu przeszkodzić, bo ta piękna dziewczyna jest śmiertelnie niebezpiecznym wrogiem.

Zostawił ją na pierwszym piętrze, sam zszedł do saloniku. Jan stał przy oknie, skłonił się na widok Klossa.

— Dobrze, że was widzę, Janie — powiedział. — Powiadomcie wszystkich, że mogą już opuścić Przetokę. Podziękujcie też hrabiemu za gościnę. — Zaniepokoił się, czy kamerdyner rozumie, bo dostrzegł uśmieszek igrający na jego twarzy. — Rozumiecie? — upewnił się.

— Tak — powiedział Jan po polsku i rozejrzawszy się uważnie dodał: — Piękną mamy dziś pogodę.

— W zeszłym roku o tej porze — zaczął machinalnie Kloss i urwał — zdumiony. Potem rozejrzał się i skończył po polsku: — padał deszcz.

— Deszcz że śniegiem — zareplikował Jan.

— W porządku —  powiedział Kloss. — Jesteś od Bartka.

— Odpowiadając na twój ostatni list do Leona, centrala donosi, że sprawa jej nie interesuje. Człowiek, o którym piszesz, pracuje za Uralem, a jego stop produkowany jest tam od czterdziestego pierwszego roku.

— To ojciec Zosi. Znajdź sposób, żeby ją o tym zawiadomić — powiedział Kloss. — Ponadto — wyciągnął z kieszeni płaskie pudełko ubrudzone ziemią — weź to i jak najszybciej spal zawartość. Lepiej, żeby tego nie było, kiedy już niepotrzebne. Aha — przypomniał sobie jeszcze — pojedz ogrodnikowi, żeby zajrzał do tej palmy w oranżerii, chociaż mam nadzieję, że nie uszkodziłem korzenia. Szkoda, żeby uschła.

Na schodach ukazał się Edward. Kloss ukrył uśmiech, bo zauważył, że rękaw tamtego był pobielony wapnem. Takim wapnem pomalowano przygórek przyległy do jego pokoju.

— Janie — zapytał Edward — gdzie jest pan Majewski?

— U siebie —  rzekł Jan.

Kloss skłonił się sztywno Edwardowi i ruszył ku drzwiom. Wiedział, że za chwilę zapadnie wyrok.

— Wyciągnijcie ze stodoły samochód, wracamy! – krzyknął do feldfebla.

Dopiero gdy w oddali zniknęły zabudowania Przetoki, pierwszy raz mógł pomyśleć o dziewczynie, której nigdy nie widział i nigdy nie zobaczy — o prawdziwej Jolancie Krzemińskiej, zakatowanej przez Hofberga i jego oprawców.

HASŁO

1

Otworzył oczy i niemal natychmiast przykrył je powiekami, bo poraziła go smuga światła. Co to za bunkier? — przemknęło mu przez myśl. Skąd się tu znalazł?

Wyobraził sobie wilgotne, chropowate ściany betonowego schronu, zapragnął ich dotknąć. Poczuł przeraźliwy ból w lewej ręce, potem fala gorąca uderzyła mu do głowy. Znów stracił przytomność.

Kiedy ocknął się po kilku godzinach czy może minutach i powoli, z wysiłkiem odemknął powieki, nie musiał już mrużyć oczu.

Widocznie zaszło słońce — pomyślał. Przez wąską szczelinę widział zamglony kontur, ale w żaden sposób nie mógł sobie z niczym skojarzyć tego, co widzi. —Jakiś dziwny krajobraz — pomyślał. Przypomniał sobie, że przecież jest w bunkrze, tylko nadal nie wiedział, skąd się tu znalazł.

— Poruczniku Kloss — usłyszał. Nie mylił się, to był kobiecy głos. Skąd kobieta w bunkrze? Nie, przecież to nie kobieta, to jego ordynans, Kurt.

— Kurt — powiedział, ale nie usłyszał swego głosu.

— Poruczniku Kloss — znów ten kobiecy głos. Na pewno stanęła gdzieś za nim, wystarczy tylko obrócić się, by ją zobaczyć. Ale dlaczego tak trudno zmienić pozycję?

I nagle ujrzał twarz kobiety tuż przed sobą. Nie mógł tego pojąć. Widział ją przez wąską szczelinę tuż przed oczyma, to znaczy musi być na zewnątrz tego bunkra, a słyszy ją tak, jak gdyby była tuż obok. Coś wtargnęło między jego oczy a niewyraźny zarys kobiecej sylwetki. I zaraz potem poczuł przyjemny, chłodny dotyk. Już wiedział — to była ręka kobiety. Zobaczył siebie, ileż to lat temu — piętnaście, a może więcej? Chorował na szkarlatynę, leżał w pokoju o zasłoniętych oknach i czekał, czekał na coś. Aż wreszcie przyszła matka, położyła mu chłodną dłoń na czole i wiedział już, że właśnie tego dotknięcia oczekiwał.

— Mamo — chciał powiedzieć, wbrew zgrubiałym wargom — jestem bardzo chory, mamo. — Ale wiedział, że to zbyt trudne...

Znów dostrzegł kobietę w polu widzenia. I nagle zachciało mu się śmiać. Zrozumiał, skąd to wyobrażenie, że znalazł się w bunkrze i patrzy na świat przez wąską szczelinę. Miał obandażowaną głowę, tylko oczy pozostały nie zasłonięte. A kobieta, która się nad nim pochyla, nie jest matką. To młoda, ładna dziewczyna. Spod białego czepka z czerwonym otokiem wyglądają kosmyki ciemnych włosów.

— Jak się pan czuje, poruczniku Kloss? Czy może pan odpowiedzieć? — usłyszał jej głos.

Zrozumiał, co mówiła, choć zdał sobie równocześnie sprawę, że słowa te wypowiedziane zostały w innym, jakimś obcym języku. Innym językiem mówiła do niego matka, w innym formułował przed chwilą swoje myśli. Ale przecież doskonale rozumie, co ta kobieta doń powiedziała. Do niego? To zabawne, zwracała się do jakiegoś porucznika Klossa, a on przecież nie jest porucznikiem Klossem, nazywa się Staszek Moczulski, ma dziesięć lat i bardzo ciężko choruje na szkarlatynę.

Usłyszał, a raczej poczuł, że kobieta odchodzi. Zobaczył przed sobą wąską krawędź parapetu okiennego, a pod nią kilka żeberek kaloryfera. Zaczął liczyć te żeberka — raz, dwa, trzy...

Znów po kilku godzinach, a może dniach, usłyszał jakieś głosy. Nie otwierając oczu, dotknął dłonią twarzy i nie wyczuł bandaża. Powoli uchylił powieki, dostrzegł mężczyznę w białym kitlu narzuconym na mundur, a obok niego tę samą kobietę z niesfornymi włosami wymykającymi się spod czepka. Złote binokle na nosie mężczyzny podrygiwały zabawnie przy każdym ruchu jego głowy

— O, widzę, że nasz porucznik wraca do siebie — odezwał się mężczyzna.

— Gdzie jestem? — zapytał.

— W szpitalu w Wiesbaden, poruczniku Kloss.

— Skąd się tu znalazłem?

— Zbombardowano pociąg — powiedział doktor. — Miał pan dużo szczęścia, tylko dwudziestu czterech ocalało z tego pociągu, a pan prawie nie odniósł ran.

— Wszystko mnie boli.

— Potłuczenie, ogólna kontuzja, prawdopodobnie wstrząs mózgu. Czy nie ma pan mdłości?

— Nie, tylko nie mogę sobie przypomnieć, skąd się wziąłem w tym pociągu.

— Ze znalezionych przy panu papierów wynika, że jechał pan do Francji.

— Bez przerwy pan mówił o Paryżu — wtrąciła pielęgniarka. — O kasztanach na placu Pigalle.

— O kasztanach? — zainteresował się lekarz.

— Co jeszcze mówiłem? — chciał się podnieść, poczuł dojmujący ból pod obojczykiem i opadł na poduszki.

— Spokojnie — przestrzegł lekarz. — Ma pan wszystkie kości całe, ale jest pan solidnie potłuczony. Znaleźli pana dwadzieścia metrów od nasypu. Podmuch musiał pana wyrzucić z pociągu.

— Co mówiłem? — chciał wiedzieć.

— Jakieś głupstwa— zbagatelizowała pielęgniarka. — Połowy nie mogłam zrozumieć. Zresztą mówił pan w obcych językach.

— Proszę się nie denerwować — uspokoił go lekarz. —To normalne przy wstrząsie mózgu. Ale mogę pana zapewnić, że żadnych tajemnic wojskowych pan nie zdradził, oberleutnant Kloss, a nawet gdyby pan cokolwiek powiedział, to i tak nikt by pana nie zrozumiał, bo obrażenia, jakie pan odniósł, łączą się z zaburzeniami mowy.

— Jak długo tu jestem? — chciał wiedzieć Kloss.

— Trzy dni. A za dwa tygodnie skierujemy pana na komisję. Ale nie radzę spodziewać się po niej zbyt wiele. Pójdzie pan na front.

— Chcę pójść — powiedział Kloss — mam skierowanie do jednostki, powinienem już tam być.

Lekarz wzruszył ramionami, złote binokle drgnęły mu na nosie, poprawił je lewą ręką, dopiero teraz Kloss dostrzegł, że tam, gdzie powinna być prawa ręka doktora, zwisa pusty rękaw.

— Stanie się po pańskiej myśli — rzekł. — Siostro, od jutra dla pacjenta dieta wzmacniająca, musi nabrać sił, zanim znajdzie się tam, gdzie mu tak spieszno. — Obrócił się na pięcie i ruszył ku drzwiom. Za nim podreptała siostra.

Kloss rozejrzał się po sali. Cztery jednakowe białe łóżka, wszystkie, z wyjątkiem jednego, zajęte. Ranni obwiązani bandażami jak mumie, jeden z nogą uwieszoną na wyciągu. Słychać było jego miarowe sapanie i pochrapywanie. Poza tym panowała cisza.

Kloss przymknął oczy, usiłując przywołać to, co zdarzyło się trzy dni temu. Pociąg. Tak, pamięta, miękkie pulmanowskie przedziały, niebieskawy półmrok lamp, jakiś oficer rozpostarty wygodnie na kanapie. Pułkownik. Kloss wymienił swoje nazwisko, tamten także się przedstawił. Co on powiedział? Jakie nazwisko wymienił? Ani rusz nie może sobie przypomnieć. Jakaś banalna rozmowa. Pułkownik łaskawie podsunął mu cygaro. Nie mógł spać i towarzystwo młodego oberleutnanta widać go ucieszyło. Zdaniem obersta Tiede, właśnie Tiede, tak się nazywał, zbyt wielu młodych oficerów wysyła się do oddziałów okupacyjnych, zamiast na front. Pułkownik Tiede uważał, że to błąd, że krzywdzi się tych młodych, którzy tylko w boju mogą zyskać niezbędne doświadczenie i szansę szybkiego awansu. Kloss łatwo się z nim zgodził...

Tak, to pamięta, ale co było przedtem? Wsiadł do tego wagonu w Monachium, wsiadł w ostatniej chwili, kiedy pociąg już ruszał. Dlaczego czekał tak długo? W tym musi tkwić jakaś zagadka, ale jaka? Pamięta przecież, że przyszedł wcześnie, że spacerował z pół godziny tam i z powrotem między kioskiem z gazetami a podziemnym przejściem na inne perony. Czekał na kogoś? Pamięta, że kupił paczkę papierosów w kiosku i wypalił kilka, nim wsiadł do tego pociągu. Ale na co czekał? Może na kogo? Bezmyślnie wpatrywał się w żeberka kaloryfera, policzył je — było ich czternaście — potem podniósł wzrok wyżej. Na parapecie stała doniczka z paprocią, niedawno widział podobną paproć, gdzie to było? Ale tamta nie stała na parapecie.

I Kloss zobaczył nagle małą wystawę sklepu przy jednej z przecznic ulicy Puławskiej w Warszawie; między stosem chińskiej porcelany a starą szablą stała doniczka z paprocią, znak, że do sklepu można wejść bezpiecznie. Wpadł tam tuż przed piątą, kiedy właściciel zabierał się do zaciągania żaluzji. Pół godziny przedtem szef Klossa, oberst Rhode, wręczył mu kopertę z rozkazem wyjazdu. Centrala Abwehrstelle przypomniała sobie, że oberleutnant Kloss pracował przy przerzucie agentów w Kolbergu i postanowiła wykorzystać jego doświadczenie we Francji. I tak oberleutnant Kloss otrzymał służbowe przeniesienie do Saint Gille w Normandii. Przyszedł oto do nie odwiedzanego prawie antykwariatu, ukrytego w bocznej uliczce, by zameldować o tej nagłej decyzji swojej niemieckiej zwierzchności. Kłopot polegał na tym, że Kloss musiał pojechać natychmiast, bo pułkownik Rhode postanowił wykorzystać po raz ostatni swego oficera, zlecając mu przekazanie jakiejś osobistej przesyłki dla rodziny w Monachium.

— Jak długo będziesz w Monachium? — spytał antykwariusz.

— Najwyżej jeden dzień. W piątek muszę się zameldować w Saint Gille.

— Gdzie to jest?

— Jakaś dziura w Normandii — wzruszył ramionami Kloss — poszukaj na mapie.

— Przekażę — powiedział antykwariusz. — Na instrukcję czekaj w Monachium. Wyjedziesz Monachium pojutrze, ostatnim paryskim pociągiem. Na peronie podejdzie do ciebie nasz człowiek i powie, co dalej.

— Jak go poznam?

— On cię pozna, zapyta, czy jedziesz do Saint Gille?

Tak. Wtedy na wystawie antykwariatu widział po raz ostatni paproć podobną do tej, która stoi na parapecie szpitalnego okna. Więc był w Monachium, przypomina sobie zagracone mieszkanie obersta Rhode i jego żonę, tłuste, mizdrzące się babsko. Nie skorzystał z jej gościnności, przespał się w garnizonowym hotelu, a potem poszedł na dworzec.

Ostatni tego dnia pociąg odchodził o szesnastej pięćdziesiąt. Kloss wstawił walizkę do przedziału, jeszcze pustego, gadatliwy oberst Tiede musiał zjawić się później, i zaczął przechadzać się po peronie. Od żelaznej bariery do kiosku i z powrotem. Mijali go jacyś ludzie, ale żaden nie podszedł, by go zapytać, czy nie jedzie do Saint Gille.

Zapaliła się już zielona lampa oddalonego semafora, gdy zobaczył wbiegającego na peron mężczyznę w mundurze kolejarza i nieomylny instynkt podpowiedział mu, że to ten, na którego czeka. Pociąg gwizdnął ostro, przeraźliwie trzaskały zamykane pospiesznie drzwi wagonów. Mężczyzna także rozpoznał Klossa.

— Twoje przeniesienie — powiedział bez wstępu — zaskoczyło nas. Kontakt na miejscu w Normandii. Znajdą cię. Zapamiętaj hasło: „W Paryżu najlepsze kasztany są na placu Pigalle”. Odpowiesz, że „Zuzanna lubi je tylko jesienią” i dowiesz się, że: „Przysyła ci świeżą partię”. Powtórz.

Ale Kloss nie zdążył powtórzyć. Pociąg drgnął, powoli nabierał szybkości. Wskoczył na stopień najbliższego wagonu, spostrzegł, że kolejarz już zniknął, rozpłynął się w tłumie.

Wszedł do wagonu, w przejściu natknął się na konduktora — służbistę, który zrobił mu wykład o niebezpieczeństwie związanym ze wskakiwaniem do pociągu w biegu.

Kloss w milczeniu wysłuchał pouczeń zrzędliwego staruszka, powtarzając w myśli te trzy zdania: „Najlepsze kasztany są na placu Pigalle”. „Zuzanna lubi je tylko jesienią”. „Przysyła ci świeżą partię”.

Nagle zaczął się bać. Zrozumiał. Zaraz, zaraz... Co powiedział ten lekarz z pustym rękawem? Nie, to nie on, to ta pielęgniarka... Trzeba z niej wyciągnąć, co jeszcze mówił w malignie. Wspomniała o kasztanach. A jeśli doniosła, gdzie należy, o dziwnych słowach kontuzjowanego oficera? Jeśli uspokajający ton bezrękiego doktora był tylko grą, prowadzoną w celu uśpienia jego czujności?

Przewidziano wszystko, wysyłając go na tę robotę. Nauczył się rozpoznawać ludzi nigdy nie widzianych, rozprawiać o rodzinie, która nie była jego rodziną, nie przewidziano jednak tego, że może nastąpić chwila, kiedy straci kontrolę nad swoim mózgiem, zostanie uzależniony od przypadkowych słów wypowiedzianych w gorączce bądź malignie, wywołanej wstrząsem mózgu... Ona, ta pielęgniarka, wspomniała coś o obcym języku. Czyżby mówił po polsku? Jak przez mgłę widzi obraz swego dziecinnego pokoju z oknem zasłoniętym kraciastym kocem. Wydawało mu się, że jest chłopcem, że leży chory na szkarlatynę, że podchodzi do niego matka. Jeśli wołał ją po polsku...

Z drugiej strony trudno przypuścić, by ktokolwiek w tym szpitalu, przeładowanym zapewne jak wszystkie niemieckie szpitale wczesną wiosną czterdziestego czwartego roku, przysłuchiwał się bełkotowi kontuzjowanego oficera. Ale hasło? Jeśli wypowiedział hasło? To zdanie o kasztanach na placu Pigalle jest dostatecznie niezwykłe, by wzbudzić podejrzenie.

— Kolego — dobiegł go szept. — Kolego, masz papierosa? Odwrócił się. To ten z nogą na wyciągu spoglądał nań proszącym wzrokiem.

— Nie wiem — odparł. Z trudem przekręcił się na bok, wysunął szufladę nocnej szafki. Zobaczył swój portfel, paczkę papierosów i zapałki. Te same, które kupił w kiosku na peronie dworca w Monachium.

— Zapal — zachrypiał tamten — nie mogę się ruszyć.

— Spróbuję — odparł. Powoli zsuwał z siebie koc, który wydał mu się sztywny jak arkusz blachy. Ostrożnie spuścił z łóżka najpierw jedną, potem drugą nogę, zakręciło mu się w głowie, ale udało się usiąść. Sztywnymi, jakby nie swoimi rękami zapalił papierosa, potem, trzymając się łóżka, wstał i zrobił krok w kierunku tamtego. Ranny zachłysnął się dymem. Kaszlał długo.

Siedząc na łóżku, dotykając bosymi stopami chłodnej podłogi, Kloss usiłował zrekonstruować dalsze wydarzenia tamtej podróży pociągiem. Pamięta, że potakując od czasu do czasu słuchał jakichś rozwlekłych opowieści obersta Tiedego, pamięta jeszcze, jak pociąg wjechał na zrujnowany dworzec w Wiesbaden, zobaczył wtedy grupkę wyskakujących żołnierzy i oficerów pędzących w stronę baraku, gdzie umieszczono stację, a zapewne i bufet; myślał właśnie, czy nie należałoby wyskoczyć do bufetu, żeby napić się piwa i w ten sposób uwolnić od monotonnej jak ciurkanie wody z kranu gadaniny pułkownika, który uważał się za znawcę kobiet i przekonywał teraz Klossa o przewadze rudowłosych nad blondynkami i brunetkami, ale pułkownik, jakby odgadłszy jego zamiar powiedział, że nie warto wysiadać, bo pociąg zatrzymuje się tu zaledwie na dwie minuty. I rzeczywiście, ledwie pułkownik skończył, pociąg drgnął.

Z tego, co stało się potem, w pięć minut albo i mniej po ruszeniu ze stacji, Kloss nic nie może sobie przypomnieć. Pamięta, że zgasło światło, natomiast za oknami wybuchła jasność. Nie słyszał żadnego huku — i to go zdziwiło. Usiłował podejść do okna, poczuł, że wali się nań jakieś ciało, zrozumiał, że to Tiede, który coś krzyczy. A potem dopiero ten fragment parapetu z doniczką paproci, który wydał mu się jakimś pejzażem, oglądanym przez wąski otwór strzelnicy bunkra.

— Poruczniku Kloss, jakże tak można. — W głosie pielęgniarki usłyszał prawdziwe przerażenie. — Nie wolno panu wstawać. Proszę się natychmiast położyć. I kto to słyszał, żeby palić. Proszę mi oddać papierosy.

— Jestem już zdrowy — powiedział. Zobaczył, że siostra nie jest ani taka młoda, ani taka ładna, jak mu się wydawało. Miała szarą, niezdrową cerę i zmęczone oczy. — Położę się — dodał — jeśli dotknie mi pani dłonią czoło, jak przed godziną.

— To nie było przed godziną — roześmiała się. —Przedwczoraj. Myślał pan, że jestem matką, wołał pan matkę.

—Jak to? — zdziwił się naprawdę. — Po niemiecku?

— Oczywiście — teraz w jej głosie było zdumienie. — A w jakim języku miał pan ją wołać?

Przymknął oczy pod dotknięciem jej dłoni i prawie natychmiast zasnął.

2

Padał deszcz. Leutnant Erik von Vormann patrzył na rozmazany pejzaż za oknem i rozmyślał o swoim aniele stróżu, który kazał mu przed trzema dniami wysiąść na zrujnowanym dworcu w Wiesbaden, by napić się piwa.

Było to tym dziwniejsze, że von Vormann nie cierpiał piwa i właśnie wtedy doznał nieprzepartego pragnienia, by poczuć jego gorzkawy smak. Może zresztą anioł-stróż Erika von Vormanna nie wtrąciłby się do sprawy, gdyby nie suta kolacja w gronie monachijskich znajomych, która przeciągnęła się aż do obiadu w dniu wyjazdu. A po dużym pijaństwie zawsze dręczyło Erika pragnienie.

Gdy wlał już w siebie litrowy kufel ersatzowego piwa i wybiegł na peron, by dostrzec akurat oddalające się czerwone światełko ostatniego wagonu, nie wiedział jeszcze, że nad nim, Erikiem von Vormann, synem i wnukiem generałów, czuwa Opatrzność. Wtedy gotów był kląć i to swoje nieprzeparte pragnienie piwa, i wczorajszą bibkę, i rozkaz, który kazał mu jechać ze spokojnego Monachium, gdzie dzięki protekcji papy generała rozgrzebywał papierki miejscowej Abwehrstelle, do zabitej deskami dziury na Wale Atlantyckim, gdzie prawdopodobnie robota będzie nieco inna i nikt nie będzie mu czynił uprzejmości z tej racji, że jest synem von Vormanna, a raczej wprost przeciwnie, ponieważ tata ośmielił się mieć w jakiejś sprawie inne zdanie niż genialny gefreiter i ze sztabu generalnego powędrował na mroźną Ukrainę, by mieć czas do rozpamiętywania swego błędu.

Młody von Vormann uważał się za wroga nazizmu, choć nikomu się z tego nie zwierzał. Po krótkim, szczeniackim zachłyśnięciu się ideologią narodowo-socjalistyczną, doszedł do wniosku, że z hitlerowską hołotą należy wziąć rozbrat. Nie znaczy to bynajmniej, że miał za złe Trzeciej Rzeszy ideę podboju świata, przeciwnie — uważał, że majątek w Prusach Wschodnich podupadający i chylący się ku ruinie, należałoby wzmocnić darmową pracą niewolników, nie miałby także nic przeciwko temu by Vormannowie otrzymali misję ucywilizowania sporej połaci Ukrainy. Ale euforia pierwszych zwycięstw szybko minęła i Trzecia Rzesza upominała się o von Vormanna. Tata, który dawno zwątpił, że zrobi z Erika prawdziwego oficera, zostawił mu dobrą, cichą, niemal że cywilną posadkę w Monachium. Teraz to się skończyło.

Pejzaż za oknem był szary, monotonny, nie przypominał kolorowych widokówek, jakie kolekcjonował mały Erik. Prawdę mówiąc, nie był ciekaw Francji, w gruncie rzeczy pogardzał wszystkim, co nie było pruskie, nawet w stosunku do Bawarczyków odczuwał coś na kształt pogardy pomieszanej z nieufnością.

Von Vormann spojrzał na zegarek. Jeśliby wierzyć rozkładowi jazdy, od czterdziestu minut powinni być w Saint Gille. Coś się psuje” w machinie niemieckiego porządku.

Otworzył okno. Zimny, mokry wiatr uderzył go w twarz. Niedaleko musiało być morze. Zza zakrętu wyłaniać się zaczęły spiczaste dachy Saint Gille, a bliżej, na pierwszym planie, brunatne, wtopione w grunt równoległościany betonowych umocnień —Wał Atlantycki, który ma zatrzymać inwazję Anglików i Amerykanów. Czy zatrzyma? Erik von Vormann podniósł kołnierz płaszcza, sięgnął na półkę po elegancki neseser.

Kiedy wieczorem przyszedł do kasyna, ulokowanego w restauracji dawnego hotelu o pretensjonalnej nazwie „Majestic” — szyldu nikomu nie chciało się zdjąć i wisiał nadal nad wejściem — wróciło doń pytanie, jakie sobie zadał, gdy oglądał z wagonu pierwszej klasy betonowe umocnienia na wybrzeżu: Czy zdołają powstrzymać aliantów, czy uniemożliwią lądowanie?

Nalał do szklanki wina. Było dosyć podłe. Pomyślał o swoim ojcu, który gdzieś tam na zachodniej Ukrainie „skraca linię frontu”, żeby użyć oficjalnej nomenklatury. Nie trzeba być wielkim strategiem, żeby wiedzieć, co to oznacza. A von Vormann pamięta z dzieciństwa chorągiewki na wielkich sztabowych mapach swojego ojca w czasach, gdy stary Prusak miał jeszcze nadzieję, że zrobi z syna prawdziwego oficera.

Kątem oka dostrzegł wchodzącego do kasyna pułkownika Elerta, swego od dzisiaj bezpośredniego przełożonego. Czym prędzej sięgnął po gazetę i z udanym zainteresowaniem zaczął studiować przedwczorajszy komunikat Oberkommando der Wehrmacht, myśląc równocześnie, że do tej dziury, gdzie go zesłano, nawet gazety przychodzą z opóźnieniem. Nie miał ochoty na rozmowę z Elertem. Nie podobały mu się: rubaszna wesołość i prostackie maniery grubego pułkownika. Prymitywny, przemądrzały, ordynarny — jak go ocenił po pierwszym zetknięciu, gdy Elert, przeglądając jego papiery, powiedział: „Poruczniku Vormann”. „Nazywam się von Vormann” — stwierdził wtedy Erik, świadomie akcentując von. Ale Elert jakby tego nie dosłyszał, w rozmowie jeszcze dwukrotnie nazwał go Vormannem.

Na nic się nie zdało zasłanianie gazetą. Elert stał przy jego stoliku.

— Proszę sobie nie przeszkadzać, poruczniku — rzekł, gdy von Vormann, udając zaskoczenie, stanął na baczność. Nogą przysunął sobie krzesło, siadł albo raczej klapnął, jak to w myślach notował porucznik. Nie pytając nalał sobie wina.

— Jeszcze ciągle samotnie, poruczniku? Jeszcze bez towarzystwa? Jeśli pan chce, poznam pana z kolegami.

— Dziękuję, panie pułkowniku, przedstawiłem się już swoim przełożonym – odparł chłodno. — Tutaj jestem prywatnie.

— Trzeba sobie koniecznie znaleźć towarzystwo, bo tu cholernie nudno.

— Nigdy się nie nudzę, panie pułkowniku.

— Rozumiem — roześmiał się. — Siedząc samotnie, znajduje się pan w najlepszym towarzystwie. A może opowiada pan sobie anegdoty? — spoważniał. — Proszę pamiętać, że my, oficerowie Abwehry, powinniśmy mieć jak najbliższe kontakty z ludźmi. I w naszej służbie, drogi Vormann, nie ma podziału na czas urzędowy i prywatny. Zapamięta pan to?

— Tak jest — odparł. Jakże go nienawidził w tej chwili, jakże chętnie trzasnąłby teraz z rozmachem w tę tłustą, zadowoloną z siebie gębę. Jakim prawem taki Elert ośmiela się pouczać jego, von Vormanna? Karcić go jak uczniaka?

Elert przyglądał się chwilę twarzy von Vormanna.

— No dobrze, poruczniku, proszę się rozejrzeć w Saint Gille, choć Bogiem a prawdą dużo tu do oglądania nie ma. A za dzień, dwa zabierzemy się do roboty. — Nie kiwnąwszy nawet głową von Vormannowi wstał i skierował się ku drzwiom, jakby jedynym powodem przyjścia do kasyna była właśnie rozmowa z nim.

Erik odsunął gazetę, rozejrzał się po sali. Przy sąsiednim stoliku jakiś kapitan saperów opowiadał dwóm porucznikom swoje wrażenia z burdelu w Hawrze, przy bufecie białowłosy, bezrzęsy podoficer SS przekomarzał się z pulchną dziewczyną ze służby pomocniczej. Von Vormann poczuł, że ktoś go obserwuje, spojrzał w tamtą stronę. Przy stoliku pod oknem siedział samotny, jak on, mężczyzna w mundurze organizacji Todt. Gdy dostrzegł, że von Vormann go zauważył, wstał i ruszył ku niemu.

— Przepraszam, panie poruczniku.

— Słucham? — spojrzał chłodno. Mężczyzna w mundurze organizacji Todt uśmiechnął się dość niepewnie.

— Czy można się przysiąść do pana porucznika? Ja także niedawno przyjechałem i też jestem zupełnie sam. Nikogo tu nie znam. Byłem w Generalnej Guberni...

Czy Erikowi się zdaje, czy też ten mężczyzna jest przestraszony?

— Proszę —wzruszył ramionami. — Jeśli pan uważa, że we dwójkę będzie zabawniej, niech pan siada. — Przypomniał sobie niedawną lekcję Elerta o konieczności nawiązania znajomości z ludźmi. Niech i tak będzie.

— Nazywam się Ormel — powiedział mężczyzna z tym samym uśmieszkiem na ustach. — Będę rad, jeśli pan porucznik wypije ze mną kieliszek koniaku. Jestem tu od trzech dni i już wiem, że wino jest tu świńskie, ale koniak... — strzelił palcami, chcąc zwrócić na siebie uwagę przechodzącej kelnerki. — Dwa koniaki, panienko —krzyknął. — Przedwojenne — dodał i roześmiał się, jakby to był dobry dowcip.

Dopiero teraz von Vormann zauważył, że to, co brał za uśmieszek tamtego, było grymasem, wywołanym przez niezbyt sprawnego chirurga. Przyjrzawszy się bliżej Ormelowi, spostrzegł bliznę w lewym kąciku ust, zbyt mocno naciągnięty fałd skóry, który dawał wrażenie nie schodzącego z ust uśmiechu.

— Nazywam się von Vormann — rzekł Erik — i prawdę mówiąc, lubię samotność. A koniaku z panem nie wypiję, pospieszył się pan z zamówieniem.

— Będę musiał wypić sam — powiedział Ormel. Podsunął von Vormannowi pudłeko z papierosami, a gdy Erik nie zareagował, wyjął papierosa i zapalił.

— Pan przyjechał dzisiaj rano, prawda?

— Widzę, że trudno pana zrazić — poprawił monokl. — Cóż z tego?

— Jechał pan przez Paryż?

— Obawiam się, że innej drogi nie ma.

— Mam nadzieję, że miał pan trochę czasu, żeby zobaczyć Paryż.

— Uważa pan to miasto za tak interesujące?

— W Paryżu — powiedział tamten, patrząc mu prosto w oczy — najlepsze kasztany są na placu Pigalle.

— Najlepsze kasztany są na placu Pigalle? — powtórzył von Vormann. — Być może, ale dlaczego uznał pan za konieczne poinformować mnie o tym?

Ormel wybuchnął śmiechem. Ten śmiech wydał się Erikowi nieszczery, jakby wymuszony.

— Gdyby pan był dłużej we Francji, wiedziałby pan, że na placu Pigalle najlepsze są nie kasztany, lecz... — uczynił gest, jakby chciał szepnąć coś von Vormannowi do ucha.

Erik powstrzymał go.

— Domyślam się, co pan mi chce powiedzieć i nie interesują mnie specjalności placu Pigalle.

Kelnerka postawiła przed nimi dwie lampki koniaku. Ormel jednym haustem wychylił szklaneczkę, potem sięgnął po następną. Wstał spiesznie.

— Bardzo mi było miło poznać pana porucznika. — Zawiesił głos, jakby na coś czekał. Von Vormann pomyślał, że na podanie ręki, nie zamierzał świadczyć mu tej przyjemności. Chłodno skinął głową.

Patrząc w lustro, zawieszone naprzeciw jego stolika, dostrzegł Ormela, jak płacił przy bufecie kelnerce, potem spiesznie szedł ku drzwiom. Von Vormann pomyślał, że nieźle byłoby pójść i zobaczyć, dokąd tak spieszy się mężczyzna, który jeszcze pięć minut temu gotów był prowadzić z nim bezsensowną rozmowę o jakichś kasztanach na placu Pigalle.

Gdy wyszedł z kasyna, musiał przez chwilę przyzwyczaić wzrok do mroku. Miasteczko było kompletnie zaciemnione. Dopiero po paru sekundach dostrzegł sylwetkę spiesznie oddalającego się mężczyzny. Ruszył za nim.

Ormel szedł szybko, nie oglądając się. Nagle zniknął. Von Vormann zaczekał chwilę. Usiłował zapalić papierosa, co na szalejącym wietrze nie było rzeczą łatwą. Wreszcie mu się udało. Zapamiętał miejsce, w którym zniknął mężczyzna o sztucznym uśmiechu i przestraszonych oczach. Zobaczył szary masyw sporej willi za płotem z żelaznych sztachet, ciemnej, jak wszystkie domy w mieście. Zza szczelnie zamkniętych okiennic dobiegały muzyka i gwar głosów. Zawrócił i wtedy dostrzegł półokrągły napis nad furtką: Pensjonat „Le Trou”.

3

Jeanne Mole, właścicielka cieszącego się niedobrą sławą wśród mieszkańców Saint Gille pensjonatu „Le Trou”, żegnała ostatnich gości. Szczególnie niechętnie wychodził młody, dwudziestoparoletni lotnik o dziecinnej, pokrytej meszkiem twarzy, zaróżowionej jaku dziewczyny. Ale w końcu i z nim się udało. Wyrwała się z jego objęć i delikatnie wypchnęła na dwór.

Podeszła do lustra, przyjrzała się zszarzałej ze zmęczenia twarzy. Przydałaby się jej wizyta u kosmetyczki.

Jeśli uda się ta akcja na więzienie — pomyślała sobie po kobiecemu — pojadę do Hawru i zrujnuję się na najlepszą kosmetyczkę.

Z prawdziwą ulgą myślała, że za chwilę pójdzie do łazienki i gorącą, jak najgorętszą wodą zmyje z siebie wraz z makijażem brud obcowania z ludźmi w nienawistnych mundurach, lepkość obmacujących ją rąk, obmierzłość pożądliwych spojrzeń i w tym momencie przypomniała sobie, że za drzwiami pokoju, skąd dochodziły dźwięki patefonu, został jeszcze jeden. Patrząc w lustro, ułożyła usta w kształt uśmiechu i nacisnęła klamkę. Kapitan saperów zerwał się na jej widok.

— Nareszcie, Jeanne, czekanie na panią trwało całą wieczność!

Nie był, oj nie był wzorcowym egzemplarzem nordyckiej rasy ten kapitan, którego nazwisko uleciało młodej kobiecie z pamięci, a o którym wiedziała tylko, że buduje drugą linię umocnień gdzieś w rejonie Caen. Dlatego właśnie, a nie dla jego łysej jak kolano głowy, obwisłych jak u buldoga, kiepsko ogolonych policzków i krzywych, krótkich nóg pozwoliła mu zostać dłużej. Ta znajomość może się okazać pożyteczna. Centralę zainteresuje zapewne druga linia umocnień, a z tego małego świntucha o wiecznie spoconych dłoniach uda się coś wycisnąć.

Wymknęła się zręcznie z jego rąk, zadała sobie gwałt i pogłaskała go pieszczotliwie po chropawym policzku.

— Mamy przecież interesy do załatwienia, kapitanie. Dlatego pozwoliłam panu zostać.

— A ja myślałem... — westchnął i powiódł językiem po wargach.

— Na pana miejscu nie traciłabym nadziei — roześmiała się — ale przede wszystkim interesy. — Otworzyła ogromną szafę z lustrem, zdjęła z półki zawinięty w gazetę kupon kwiecistego materiału. — Przywiozłam to specjalnie dla pana z Paryża. Podoba się?

— Pani mi się podoba — pochylił się łapczywie nad jej dłonią.

— Ile lat ma pańska żona? — przywołała go do porządku.

— Po czterdziestce.

— A tusza?

— Znacznie tęższa od pani.

— No, to materiał będzie znakomity. Miały być jeszcze perfumy. Jaki zapach pan lubi?

— Ten, którego pani używa.

— O, to będzie kosztowało drożej, ale oczywiście ma pan u mnie kredyt. Pan chyba stąd nie wyjeżdża?

— Skądże! Mam roboty jeszcze na pół roku. A gdyby pani pozwoliła, zostałbym tu na zawsze. — Usiłował ją znowu objąć.

— Ależ, kapitanie — zaprotestowała. — Jest pan, jak każdy prawdziwy mężczyzna, strasznym kłamczuchem.

—Jeanne — zachrypiał, zbliżając twarz do jej twarzy.

Kobieta niezauważalnie dla niego dotknęła butem przycisk ukryty pod dywanem. Tłumiąc odruch obrzydzenia, pozwalała się całować. Kiedyż ta Marlena się wreszcie zjawi?

Nareszcie rozległo się pukanie i prawie natychmiast otwarły się drzwi. Stanęła w nich gruba służąca.

— Ryby przywieźli, proszę pani.

— Wyprowadź pana kapitana — rzekła Jeanne, poprawiając włosy.

— Ze też zawsze muszą nam przeszkodzić. Do jutra, Jeanne.

Zmęczona padła na fotel i nasłuchiwała trzaśnięcia drzwi. Potem podeszła do okna i upewniwszy się, że kapitan saperów nareszcie wyszedł, ruszyła po schodach na górę.

Henri otworzył drzwi, zanim zdążyła, zapukać. Trzymał w zębach czarną, pogryzioną fajeczkę.

— No i co? — zapytał.

— Niewiele — odparła — roboty mają co najmniej na pół roku. — Podeszła do umywalki, przemyła twarz. — Daj mi papierosa — zwróciła się do mężczyzny w mundurze organizacji Todt, który zasępiony siedział przy oknie. —Widziałeś się z nim? — rzuciła, gdy podawał jej ogień.

— Jean Pierre pokpił sprawę — powiedział Henri. — Teraz się gryzie.

— Co to znaczy pokpił? — wzruszył ramionami mężczyzna od Todta. — Znalazłem faceta: młody, co prawda tamten miał być oberleutnantem, a ten miał tylko dystynkcje leutnanta, ale nikt więcej do Saint Gille nie przyjechał. Sprawdziłem to.

— Nie odpowiedział na hasło? — zgadła Joanna.

— Powiedziałem hasło nie temu, co trzeba. Jeśli się połapał...

— Myślisz, że coś spostrzegł?

— Diabli go wiedzą, taki laluś z monoklem. Końska gęba bez uśmiechu, chciałem mu powiedzieć, co robią dziewczynki na Pigalle, ale dał mi do zrozumienia, że go to nie bawi. W ogóle nie chciał ze mną gadać.

— Myślę, że Jean Pierre powinien wyjechać z Saint Gille, przynajmniej na jakiś czas — zaniepokoiła się Jeanne.

— Nie — powiedział Henri — wykluczone. Jutro robimy akcję na więzienie. Lada dzień mogą wywieźć stąd Marka. Jeśli nie zrobimy tego jutro — postukał fajeczką w brzeg stołu — może być za późno. A Jean Pierre jest do tego potrzebny, jego mundur, jego papiery, jego znajomość niemieckiego. Jasne?

— Tak — powiedział Jean Pierre — muszę zostać. Zresztą, może niepotrzebnie się denerwujemy. Ten von Vormann nie wyglądał na specjalnie rozgarniętego.

— W porządku — podsumował Henri. — Pogadajmy o jutrzejszym dniu. — Postawił na stole pudełko zapałek, opróżnione przedtem z zawartości. — To jest merostwo — powiedział — piwnice więzienia są od strony rue de la Republique. Podjedziesz ciężarówką — zwrócił się do Jean Pierre — tu — położył zapałkę koło pudełka...

4

Leutnant von Vormann z lekkim rozbawieniem  myślał o zadaniu, jakie sobie postawił po rozmowie z Elertem. Początkowo rola przynęty, jaką mu wyznaczył pułkownik, niezbyt mu przypadała do gustu, ale po kilku nieudanych próbach, wciągnęła go ta gra.

A zaczęło się wszystko zupełnie niespodziewanie dla Erika wczoraj wieczorem. Korzystając z tego, że przestało padać, poszedł na długi spacer, aż do końca bulwaru, tam, gdzie ulica przekształca się w zwykłą, wysadzaną platanami drogę, a miejsce wytwornych willi i pensjonatów zajęły pobielone domki z rozwieszonymi na podwórzach sieciami. W drodze powrotnej doszedł do wniosku, że nieźle by mu zrobił kieliszek koniaku, więc skręcił z bulwaru w stronę rue de la Republique, gdzie powinna być jeszcze czynna jakaś kafejka.

I właśnie wtedy się wszystko zaczęło. Nadjechał jakiś ciężarowy samochód, sprzed bramy merostwa ktoś strzelił, z zabudowań sąsiedniej szkoły wybiegli żołnierze.

Kiedy rozległa się strzelanina, Erik ku swemu zdumieniu nie poczuł strachu, lecz coś w rodzaju ciekawości. Domyślił się, że miejscowi bandyci próbowali sforsować bramę merostwa, gdzie — jak już wiedział — mieściło się więzienie, wyjął z kabury rewolwer, nie używany jeszcze od początku wojny, odbezpieczył go i pobiegł w kierunku strzelaniny.

Gdy wychylił się zza węgła, w świetle wystrzelonej rakiety dostrzegł ruszającą ciężarówkę i mężczyznę, który usiłował skoczyć na platformę. Dzieliło go od niego najwyżej dziesięć metrów. Von Vormann strzelił kilkakrotnie i z satysfakcją zauważył, że mężczyzna uczepiony już tylnej klapy, puszcza ją nagle i uderza twarzą o bruk. Z ciężarówki strzelano także — żadna z kuł nie trafiła Vormanna, ale sam fakt, że ktoś do niego strzelał, wprawił Erika w podniecenie.

Podbiegł do grupki żołnierzy pochylonych nad leżącym człowiekiem. Kazał go odwrócić i w świetle elektrycznej latarki dostrzegł twarz mężczyzny, który wczoraj przysiadł się do niego nieproszony i plótł o jakichś kasztanach na placu Pigalle.

Mężczyzna żył jeszcze, więc von Vormann kazał go odnieść do mieszczącego się nie opodal więziennego szpitala. Pogadał chwilę z lekarzem w mundurze sturmfuehrera SS, a potem nie bez złośliwej satysfakcji, że obudzi szefa, postanowił zameldować o zajściu. Jednak rozczarował się. Elert jeszcze nie spał. Ze szklanką koniaku w garści studiował jakieś rozłożone na biurku papiery.

— Siadaj pan — rzekł nie wysłuchawszy przepisowej formuły oznajmiającej przybycie.

Przed chwilą zameldowano mu przez telefon o próbie napadu na więzienie, a ponieważ była to pierwsza tego rodzaju próba dokonana w tym mieście, doszedł do wniosku, że któryś z ostatnio aresztowanych Francuzów musi być grubą rybą podziemia, jeśli zdecydowano się na zaatakowanie więzienia, umieszczonego w samym sercu miasta. Właśnie usiłował coś wyczytać z rozłożonych przed sobą akt więźniów, ale do żadnych wniosków nie doszedł. Z uwagą wysłuchał sprawozdania von Vormanna, nie przerywając mu ani razu, co porucznika mile zaskoczyło. Dopiero gdy von Vormann skończył, Elert zapytał:

— Myśli pan, że da się coś z tego faceta wycisnąć?

— Ciężko ranny, panie pułkowniku. Ode mnie dostał w głowę i w płuca, ale któryś z żołnierzy trafił go serią w brzuch. Rozmawiałem z lekarzem więziennym nie robi wielkich nadziei.

— Nieprzytomny?

— Tak. — Von Vormann wzruszył ramionami. — Dwie, trzy godziny życia.

— Więc pan powiada, panie Vormann...

— Nazywam się von Vormann, panie pułkowniku.

— Proszę nie przerywać, poruczniku Vormann. Więc ten facet wydał się panu podejrzany już wczoraj i poszedł do pensjonatu „Le Trou”. To by się nawet zgadzało. A jak brzmiało to zdanko? Proszę je powtórzyć.

— W Paryżu najlepsze kasztany są na placu Pigalle.

Pułkownik podniósł słuchawkę telefonu.

—Jest wóz? — szczeknął. A potem do von Vormanna: — Pojedziemy pogadać z tym pańskim Ormelem.

— Przepraszam, panie pułkowniku. Kiedy wspomniałem o pensjonacie „Le Trou”, powiedział pan: „To by się nawet zgadzało”. Czy mam rozumieć, że...

— Nic pan nie ma rozumieć, mój drogi Vormann. Od rozumienia jestem tu ja. A pan od wykonywania moich poleceń.

Kto wie, czy to rzucone mimochodem zdanie nie zdecydowało, że Erik von Vormann postanowił wziąć udział w grze na własną rękę. Dużo by dał za to, gdyby udało się przytrzeć nosa temu butnemu ordynusowi.

Szpitalem więziennym była piwnica bez okna, pomalowana na biało. Trzy przykryte burymi kocami sienniki, kulawy stół ze strzykawkami i najniezbędniejszymi medykamentami stanowiły całe umeblowanie. Gdy Elert z von Vormannem weszli do sali, usłyszeli chrapliwy oddech człowieka patrzącego w sufit. Tylko ten jeden siennik był zajęty. Lekarz w esesmańskim mundurze i narzuconym nań białym kitlu odwrócił głowę na ich wejście.

— Agonia — rzekł.

— Proszę mu dać jakiś zastrzyk — powiedział Elert, a na wzruszenie ramion tamtego dodał: — Daj mu zastrzyk, człowieku, żeby jeszcze coś powiedział. Martwi mnie nie interesują.

Lekarz z rozmachem wbił igłę w zwiotczałe przedramię leżącego.

— Nie wygotowana igła — bąknął.

— Teraz to bez znaczenia — odpowiedział pułkownik i pochylił się nad leżącym. Na chwilę jakby ożyły oczy rannego. Spojrzał na Elerta; potem przymknął powieki.

— Gdzie jestem? — zapytał po francusku.

Von Vormann szybko przetłumaczył, ale Elert dał znak, żeby zamilkł. Ranny drgnął; jego dłonie zaczęły błądzić po kocu, jakby czegoś szukały, palce kurczyły się i rozkurczały.

— Nic z tego nie będzie, panie pułkowniku — powiedział lekarz.

Elert odwrócił się, poszukał czegoś na stole, odkorkował jedną z flaszek, powąchał.

— Spirytus? — upewnił się, a gdy lekarz skinął głową, dodał: — Spróbujemy tego. Lubię proste sposoby.

—To śmierć — powiedział lekarz. — Każda kropla płynu...

— Proszę mu to wlać do gardła. Co za różnica, dwie godziny wcześniej lub później.

Erik odwrócił się, jakby chciał wyjść. Pułkownik chwycił go za ramię.

— Chwileczkę, poruczniku Vormann, proszę się uczyć. To jest nasza prawdziwa robota, a nie to, co pan robił w Monachium. A może nie podobają się panu moje metody?

Vormann spojrzał mu prosto w oczy.

— Nie, panie pułkowniku.

— Nic nie szkodzi — rzekł. Podszedł do lekarza i pomógł mu rozewrzeć zaciśnięte zęby rannego. Zabulgotało. Ranny zakrztusił się; z trudem łapał powietrze. Nie otwierał oczu.

— W Paryżu najlepsze kasztany są na placu Pigalle —wyskandował mu Elert nad uchem.

— Zuzanna lubi je tylko jesienią — szepnął leżący. A po chwili dodał: — Przysyła ci świeżą partię.

Otworzył oczy i nagle jakby zrozumiał, że stało się coś niedobrego. Dostrzegł pochylone nad sobą głowy trzech mężczyzn w mundurach, jego twarz wykrzywił skurcz przerażenia i nienawiści. Pułkownik chwycił go za ramiona i potrząsnął gwałtownie.

— Gadaj, dla kogo to hasło?! — wrzasnął. — Będziesz żył, jeśli powiesz. Już i tak powiedziałeś dosyć. Do swoich nigdy nie wrócisz. Zakatrupią cię... — Musiał poczuć zwiotczenie mięśni rannego, bo puścił go nagle, jakby ze wstrętem.

— Idziemy — rzucił von Vormannowi.

— Przecież mówiłem — powiedział lekarz w esesmańskim mundurze i pociągnął koc, przykrywając nim twarz człowieka, któremu kiepski chirurg stworzył uśmieszek widoczny nawet teraz.

W samochodzie Elert zapalił cygaro, dmuchnął dymem w twarz porucznika.

— Proszę zapamiętać, że dla mnie będzie pan porucznikiem Vormannem. Na żadne von nie mam ochoty. Jasne? Byłbym też zadowolony, gdyby pozbył się pan tego świństwa — wskazał monokl, który Erik nerwowo poprawił. Zamilkł, jakby czekając na reakcję leutnanta. — A wracając do naszych spraw — powiedział po chwili —proszę zapomnieć o tym haśle. Zajmę się nim osobiście. Sam sprawdzę — uśmiechnął się — smak kasztanów z placu Pigalle. Zrozumiał pan, poruczniku Vormann?

— Zrozumiałem, panie pułkowniku.

Ale nie zamierzał bynajmniej zapomnieć tego hasła. Spostrzegł, że trafiła mu do rąk okazja, być może jedyna w życiu, by pokazać temu prostakowi, kto jest lepszym oficerem Abwehry. Znał z widzenia wałęsających się po mieście ludzi Elerta, tajniaków od siedmiu boleści, których nawet ślepy rozszyfrowałby bez trudu i domyślił się, że to im Elert zlecił zadanie zwracania się do oficerów pobliskich garnizonów z oznajmianiem, że najlepsze kasztany są na placu Pigalle. Działali głupio i ordynarnie. Doszło do tego, że nawet jego — von Vormanna, zaczepił jakiś ciemny typ, oznajmiając mu rewelacje o kasztanach.

— Precz, idioto — rzekł mu spokojnie porucznik — i żebyś mi się nie ważył pokazywać na oczy.

Ale sam nie zamierzał pozbawić się szansy, jaką dawała mu w ręce Opatrzność, tym bardziej że po ostatnim cudownym ocaleniu uwierzył, że on, Erik von Vormann, znalazł się pod tej Opatrzności specjalną pieczą.

Ktoś, kto nie znałby przedtem leutnanta von Vormanna, mógłby (obserwując go teraz) przysiąc, że to człowiek niezwykle towarzyski, kompan i brat-łata. Odwiedzał pobliskie garnizony, chętnie wdawał się w pogawędki, stawiał wino i koniak, nie omieszkając poinformować każdego ze swych przygodnych znajomych o szczególnej smakowitości kasztanów z wiadomego placu w Paryżu.

Nawet gdy pojechał w odwiedziny do swej siostry Benity von Vormann, dość kiepskiej śpiewaczki, która umilała życie oficerom Hawru, i zastał u niej aktualnego wielbiciela, jakiegoś obersta Tiede, skorzystał z pierwszej sposobności, gdy zostali sami, żeby wypowiedzieć hasło. Na razie bez skutku. Oberst Tiede, podobnie jak inni, nie zrozumiał i trzeba mu było tłumaczyć, że to nie kasztany są specjalnością placu Pigalle i okolicznych ulic.

Von Vormann nie stracił jednak nadziei, że spotka wreszcie kogoś, kto wypowie drugi człon hasła, a wtedy... Co wtedy — tego jeszcze nie wiedział. Na pewno nie pobiegnie natychmiast do Elerta, grubas sprzątnąłby mu kęsek sprzed nosa i wszystkie splendory spadłyby na niego.

O nie, taki naiwny von Vormann nie jest. Jeśli znajdzie człowieka, który odpowie na hasło, spróbuje wejść do wrogiej siatki i dopiero potem przyniesie Elertowi całą załatwioną sprawę na półmisku.

A może postąpi inaczej? Sytuacja wojenna nie jest aż tak dobra, by nadmiar patriotycznego zapału mógł przynieść profity. Jeśli gefreiter przegra wojnę...

Wszystko to jednak przypominało robienie masła z trawy, której krowa jeszcze nie zjadła. Na razie trzeba znaleźć kogoś, kto powie, że Zuzanna lubi kasztany tylko jesienią.

Zamówił następny kieliszek koniaku i nagle drgnął.

Do kasyna wchodził właśnie, rozglądając się w poszukiwaniu wolnego miejsca, jakiś nie znany dotychczas von Vormannowi kapitan Luftwaffe. Vormann gestem wskazał, że przy jego stoliku są wolne krzesła.

Lotnik był w znakomitym humorze. Nic dziwnego, przerzucono go niedawno ze wschodu, nie ukrywał radości z przeniesienia...

— Pańskie zdrowie, poruczniku von Vormann. Dopiero we Francji człowiek wie, że żyje. I wino, i dziewczęta. Czy pan uwierzy — pochylił się ku von Vormannowi — że w tej przeklętej Polsce człowiek bał się wyściubić nosa naulicę.

— Dawno pan przyjechał z Generalnej Guberni? — zapytał Erik.

— Dziesięć dni temu opuściłem mieścinę, w której żyłem rok; ale nie zdołałem się nauczyć jej nazwy. Skorzystałem z tygodnia urlopu, domyśla się pan, że w Paryżu tydzień, to za mało. Nasz fuehrer ma oczywiście rację, że to zgnilizna, ale — zamlaskał — warto spróbować

tej zgnilizny.

— W Paryżu najlepsze kasztany są na placu Pigalle — powiedział Erik, patrząc uważnie w oczy oficerowi.

— Kasztany? — zdziwił się lotnik. — Lubi pan pieczone kasztany? Raz spróbowałem, ale to straszne świństwo. Ale jeśli idzie o plac Pigalle...

— Wiem, wiem — przerwał mu Erik. — Na mnie już czas. — Poczuł zmęczenie i zniechęcenie.

5

Kloss był niespokojny. Chciał jak najszybciej znaleźć się w Saint Gille. Przecież centrala zawiadomiła o jego przyjeździe i ktoś tam na niego czeka. Jeśli znów straci kontakt... Lepiej o tym nie myśleć. Zdarzyło mu się to dwukrotnie i wiedział już, że to najgorsza rzecz, jaka może spotkać agenta.

Zawsze jest oczywiście samotny, ale świadomość, że istnieje ktoś, komu można przekazać informacje, kto daje mu polecenia i odbiera meldunki, czyni tę samotność mniej nieznośną. Dopiero gdy jest pozbawiony kontaktu, zdany wyłącznie na siebie, czuje samotność namacalnie, jego rola traci właściwy sens. Oczywiście nadal postępuje tak, jak nakazuje mu obowiązek, sprawny mechanizm pamięci działa bezbłędnie, notuje wszystko, co może być pożyteczne dla centrali, ale niemożność przekazania tego dalej, świadomość, że sensacyjna dziś wiadomość — jutro może się stać szmelcem, czyni robotę Klossa jeszcze trudniejszą.

Więc jak najszybciej chciałby się znaleźć w Saint Gille. Wczoraj wprawił w zdumienie komisję lekarską, której oznajmił, że rezygnuje z przysługującego mu urlopu i pragnie jak najspieszniej udać się do swojej jednostki. Nie przyzwyczajeni do takich objawów obowiązkowości lekarze wojskowej komisji pomyśleli zapewne, że mają do czynienia z kontynuacją szoku po kontuzji. Ale cóż, oberleutnant Hans Kloss był już zdrowy i jeśli chce, może jechać do swojej jednostki.

Jak na złość, pociąg przyszedł do Paryża z niemal dwugodzinnym opóźnieniem. Kloss nie musiał nikogo pytać o przyczyny, bo były widoczne gołym okiem. Wyglądając oknem pociągu widział zbombardowane dworce, naprędce naprawiane mosty. Alianckie lotnictwo nie próżnowało.

Najbliższe połączenie z Saint Gille miał za cztery godziny, postanowił więc wyjść na miasto. Przyszło mu do głowy, że dobrze byłoby jeszcze przed przyjazdem do normandzkiego miasteczka poinformować w jakiś sposób centralę o swoich perypetiach, uprzedzić, że przyjeżdża z dwudziestodniowym opóźnieniem. Z krótkiej bytności w Paryżu przed rokiem pamiętał, że gdzieś w osiemnastej dzielnicy był punkt kontaktowy. Jak przez mgłę przypomniał sobie mały, brudny hotelik; podłoga w hallu wyłożona była terakotą w gwiaździsty wzór. Pamiętał jeszcze grubą konsierżkę, którą należało minąć bez słowa i wejść w drzwi z napisem „Biuro”. To było wszystko.

Wszedł do metra i w spisie stacji szukał nazwy, która kojarzyłaby mu się z wyprawą do tego brudnego hoteliku. Znalazł ją prawie natychmiast: Anvers. To była ta stacja. Teraz pamiętał. Po wyjściu z metra należało przejść ulicę i iść prawym chodnikiem w stronę Clichy, minąć dwie lub trzy wąskie uliczki, przez które błyszczy bielą kopuła Sacré Coeur, następna będzie się nazywała... Nim doszedł, przypomniał sobie, że uliczka nosi nazwę rue de Trois Frères, a hotelik — oczywiście „Ideał”.

Z czułością niemal dotknął mosiężnej klamki, zobaczył gwiaździsty wzór terakoty, wąskie okienko konsjerżki. Wychyliła się ku niemu twarz jakiegoś mężczyzny.

— Pan do kogo?

— Do patrona — rzekł i ruszył ku drzwiom biura.

— Jak to? — powiedział mężczyzna. — Pan nie wie? Pół roku temu deportowany. — A potem, jakby dopiero teraz dostrzegł mundur, dodał: —Jestem nowym właścicielem i nie mam nic wspólnego...

Gdy skończył, Klossa już nie było. Tak oto rozpłynęła się ostatnia szansa skontaktowania z centralą. Czy poprzedniego właściciela hotelu naprawdę deportowano, czy po prostu centrala zmieniła punkt kontaktowy?

Gdyby mógł porozmawiać z tamtym, choć nie byłoby to najbardziej zgodne z zasadami konspiracji, miałby szansę przekazania centrali, co trzeba.

Wszedł do pierwszej z brzegu restauracji. Zjadł naprędce jakiś lichy obiad, potem wstąpił do małego kina. Podczas wyświetlania kroniki wojennej publiczność, nie krępując się, reagowała gwizdami i śmiechem. Kloss zauważył z satysfakcją, że jeszcze przed rokiem taka rzecz byłaby w Paryżu nie do pomyślenia. Wyszedł na ulicę, gdy już zmierzchało. W drodze do stacji metra kupił u ulicznego sprzedawcy torebkę pieczonych kasztanów.

Trzeba spróbować — pomyślał — czy rzeczywiście najlepsze są kasztany z placu Pigalle.

Miał, widać, ostatnio pecha do podróży pociągiem, bo znowu Anglicy zbombardowali jakąś węzłową stację po drodze i w rezultacie dopiero rano dotarł do Saint Gille.

W komendanturze dowiedział się, że pułkownik Elert wyjechał i wróci w południe. Zostawił na wartowni cudem ocaloną walizkę, wyciągniętą spod stosu żelastwa, w jaki zmienił się zbombardowany pociąg, i poszedł zobaczyć Saint Gille.

Siąpił drobny deszczyk, nadmorski wiatr przenikał przez cienkie sukno płaszcza. Chłodniej niż w Polsce — pomyślał Kloss. Dostrzegł szyld hotelu „Majestic”, pod którym na zwykłej desce wypisano koślawymi literami: „Kasyno oficerskie”, i postanowił się ogrzać.

W kącie sali jakiś chudy leutnant, nie wyjmując z oka monokla, usiłował grać ze sobą w bilard. Raz po raz uderzane bile z łoskotem wpadały do środka. Kloss wypił podłą kawę, a potem kieliszek koniaku, ale nadal czuł przenikające go zimno.

Widocznie jestem ciągle osłabiony — pomyślał.

Podszedł do stołu bilardowego.

— Zagramy — zaproponował.

Leutnant bez słowa podał mu kij i kredę.

W milczeniu rozegrali pierwszą partię, którą Kloss sromotnie przegrał. Porucznik z monoklem bez słowa i bez uśmiechu zapisał wynik na tablicy, ale Kloss zaproponował rewanż. Tym razem chudemu leutnantowi poszło nieco trudniej, ale w końcu Kloss znowu musiał ulec.

— Napijmy się — zaproponował zwycięzca. — Nazywam się von Vormann. Erik von Vormann.

— Bardzo mi miło, oberleutnant Hans Kloss. Pozwoli pan, poruczniku von Vormann, że jako przegrany ja pana zaproszę.

— Pierwszy raz pana widzę, panie oberleutnant — powiedział von Vormann, gdy siedli przy małym stoliku z marmurowym blatem osadzonym na żeliwnych nóżkach.

— Nic dziwnego — odparł Kloss — dwie godziny temu przyjechałem. Nie zdążyłem się nawet zameldować swemu przełożonemu.

— Więc niedawno pan przyjechał! — szczerze ucieszył się von Vormann. — A jeśli pragnie się pan zameldować pułkownikowi Elertowi, to jesteśmy kolegami. — I na potwierdzające skinienie głową, uczynione przez Klossa, dodał: — Przyjemnie, że będę miał wreszcie godnego siebie partnera do bilardu.

— Nie jestem, jak pan widzi, dobrym bilardzistą, przegrałem z panem.

— Nic dziwnego, ja gram znakomicie — wydął wargi. —Tu można umrzeć z nudów, gdyby nie ten mebel — wskazał bilard. — Oczywiście zawsze pozostaje jeszcze alkohol. Pan skąd? — chciał wiedzieć.

— Ze szpitala — wyznał Kloss. — Z Wiesbaden. — Opowiedział von Vormamnowi o zbombardowaniu pociągu, który miał tu go przywieźć przed trzema tygodniami. Von Vormann zrewanżował mu się opowieścią o swoim aniele stróżu, który kazał mu opuścić ten pociąg i pójść na piwo, choć on, von Vormann, za piwem bynajmniej nie przepada.

— Więc jest pan rekonwalescentem — powiedział von Vormann. — Zazdroszczę panu. Zapewne dostał pan urlop i solidnie się zabawił.

Gdy Kloss nie sprostował, Erik ciągnął:

— Założę się, że urlop spędził pan w Paryżu. Dla nas, Niemców, to coś w rodzaju nieba i piekła równocześnie.

— Nieźle pan to sformułował — uśmiechnął się Kloss.

— Paryż, Paryż, słodki Paryż... — westchnął von Vormann i pochyliwszy się ku Klossowi, mimo woli zniżył głos. — W Paryżu najlepsze kasztany są na placu Pigalle.

Kloss zdrętwiał. Było to tak nieoczekiwane, że na moment dosłownie zgłupiał. To przecież nieprawdopodobne — kłębiło mu się w głowie — żeby centrala dysponowała dwoma agentami w mundurach oficerów Abwehry w takiej zabitej deskami mieścinie, jak Saint Gille. Ale z drugiej strony hasło zostało powiedziane i on musi zareagować. Zrozumiał w jednej chwili, co czują nie uprzedzeni o jego uniformie ludzie, do których on, Hans Kloss, przychodzi z umówionym hasłem. Strach, zdumienie? A jednak nie zdarzyło się, by ktokolwiek nie odpowiedział mu, jak należy. Kloss nie może przecież myśleć, że jest jedynym członkiem podziemnej armii, ubranym w mundur oficera Wehrmachtu. Muszą być także inni. Von Vormann może być jednym z nich.

Leutnant wyjął z oka monokl i nerwowo obracał go w chudych palcach. Wpatrywał się w usta Klossa, jakby miał z nich paść wyrok na niego. Wahanie nie mogło trwać dłużej niż kilka sekund.

— Zuzanna lubi je tylko jesienią — powiedział spokojnie Kloss, nie patrząc na von Vormanna. Całą siłą woli stłumił w sobie narastający dygot. Czekał na trzeci człon hasła...

— Przysyła ci świeżą partię — powiedział von Vormann z ulgą i triumfem równocześnie. —Jesteśmy chyba w domu, poruczniku Kloss. Na imię ci Hans, prawda? —Wcisnął monokl do oka.

— Tak — odpowiedział machinalnie. — Co masz mi do przekazania?

— Spóźniłeś się — wycedził Erik — bardzo się spóźniłeś. To niekiedy bywa niebezpieczne.

Kloss pomyślał, że von Vormann przypomina teraz węża, który sparaliżowawszy już swą ofiarę, syci się triumfem. Odepchnął od siebie ten obraz jako niedorzeczny.

W tym momencie niemal równocześnie odwrócili głowy, bo w drzwiach stanął, stukając obcasami, podoficer.

— Proszą pana do telefonu, panie poruczniku — zwrócił się do von Vormanna.

— Pogadamy jeszcze, Hans, mamy ze sobą dużo do pogadania. A żaden z nas nie wyjeżdża z Saint Gille, prawda? —Nie czekając na odpowiedź, wyszedł za żołnierzem.

W drodze do sztabu Kloss rozmyślał o niedawnej rozmowie. Te kilka lat ciężkiej i niebezpiecznej roboty nauczyły go, że należy ufać każdemu, kto wypowie hasło. Z jakimiż to ludźmi musiał nieraz współpracować.

Lumpy, książęta, eleganckie dziwki nur fur Deutsche, wybitni intelektualiści i niepiśmienni fornale. Wygląd i maniery o niczym nie świadczą. Zresztą, jeśli von Vormann jest naszym człowiekiem i przybrał taką właśnie maskę, to trzeba przyznać, że leży na nim jak ulał. A to przecież najważniejsze w konspiracji. Zrosnąć się ze swą maską. Cóż innego robi on, Hans Kloss?

Pułkownik Elert pobieżnie przejrzał dokumenty przywiezione mu przez Klossa, potem uważnie zlustrował wyprężoną sylwetkę młodego oficera.

— Czekam na pana od miesiąca, poruczniku Kloss, prawie od miesiąca — poprawił się.

—Jadę prosto ze szpitala. Zrezygnowałem z urlopu.

— Napisali to w pana dokumentach. Godne pochwały. Proszę siadać. Cygara czy papierosy? — przyjął ogień od Klossa. — Zażądałem przysłania oficera, który miał już do czynienia ze sprawami przerzutu agentów. Ma pan podobno praktykę.

— Zajmowałem się tym przez jakiś czas w Kolbergu, w szkole Abwehry,

— To jest dla nas najważniejsza i najpilniejsza sprawa i niech pan nie oczekuje, poruczniku Kloss, że będzie pan tu na wakacjach. Alianci szykują inwazję, to pewne, choć jeszcze nie wiemy, gdzie nastąpi. Może na Bałkanach, może w Marsylii albo Tulonie, a może właśnie tu. Musimy to wiedzieć i po to mi jest tu pan potrzebny. Pewnie pan już wie, że nazywam się Elert. Chcę teraz panu powiedzieć, że przed moim nazwiskiem nie ma żadnego „von”. Pochodzę z dobrej, kupieckiej rodziny z Bremy i nie cierpię bubków, którzy śpią w monoklu i chodzą tak, jakby usztywniał im głowy pancerz...

Kloss aż się uśmiechnął. Portret von Vormanna był bezbłędny.

—Jeśli pan pułkownik pozwoli, to powiem, że ja także nie przepadam za arystokracją.

— No, to coś przynajmniej o sobie wiemy. Do naszej roboty, oberleutnant Kloss, nie pasują ani czyste ręce, ani delikatne maniery. Dziś proszę się urządzić, znaleźć sobie kwaterę, a od jutra do roboty. Do towarzystwa dodam panu niejakiego porucznika Vormanna, von Vormanna — poprawił się z przekąsem. — Pozna go pan wkrótce. Jego papa jest generałem, niezłym generałem — zasępił się chwilę, a potem, jakby odpędzając niedobre myśli, dodał: — ale synek tak wysoko nie zajdzie. Rozumie pan, co chcę przez to powiedzieć?

— Wydaje mi się, że rozumiem, panie pułkowniku.

Wyraźnie skacowany podoficer kwatermistrzostwa zaproponował Klossowi, że odprowadzi go do przydzielonej mu kwatery, ale oberleutnant podziękował. Kazał tylko przysłać sobie walizkę.

Przejaśniło się nieco, zza chmur wyłoniło się blade słońce. Bez trudu znalazł przecznicę i małą willę pod numerem piątym, gdzie miał zamieszkać. Stara kobieta, właścicielka i jedyna lokatorka willi, bez słowa wprowadziła go do wnętrza, pokazała mu jego pokój, z którego przez duże, weneckie okno można było podziwiać rozłożone tarasowate Saint Gille, a za nim siną smużkę morza. Zdjęła z ogromnego łóżka jaskrawo czerwoną kapę, ze ściany fotografię mężczyzny w mundurze francuskiego oficera z czasów pierwszej wojny, z dziarsko podkręconym wąsikiem, i cicho zamknęła za sobą drzwi. Prawie natychmiast usnął.

Obudziło go ciche pukanie. Wstał, przekręcił klucz w zamku. W progu stała młoda kobieta.

— Przyniesiono pańskie rzeczy. — Podała mu walizkę.

— Powiedziano mi — rzekł Kloss — że w tym domu mieszka jedynie stara dama. Myślałem, że to ta, która mi otworzyła.

— To prawda — rzekła dziewczyna. — Pozwoli pan, że wejdę. Skorzystałam z tego, że wyszła po zakupy, ponieważ postanowiłam pana odwiedzić.

— Proszę, proszę — Kloss podsunął jej krzesło. — Czyżbym się przesyłyszał? Mnie przyszła pani odwiedzić?

— Saint Gille jest malutkim miasteczkiem, panie poruczniku, i działa tu znakomicie poczta pantoflowa. Przyjazd kogoś nowego nie może ujść uwagi tubylców, a że wasz podoficer w kwatermistrzostwie lubi wino, więc można się dowiedzieć, że nowy oficer nazywa się Hans Kloss.

— Nie rozumiem — powiedział ostro. — Co pani tu robi? Czego pani szuka? Cóż z tego, jeśli naprawdę nazywam się Kloss? — Poczuł nawiedzające go w takich chwilach uczucie kompletnego spokoju, nieomylny znak, że napięty jest do ostatnich granic.

— Przyszłam w odwiedziny do oberleutnanta Klossa, ponieważ teraz już wiem — położyła nacisk na słowo „teraz” — że to właśnie panu mam coś do powiedzenia.

— Proszę mówić — rzekł i zanim otworzyła usta, wiedział, co ona powie.

— W Paryżu najlepsze kasztany są na placu Pigalle.

Sięgnął po papierosa, potem poczęstował dziewczynę. Musiał zyskać na czasie. Niemal fizycznie poczuł zaciskającą się wokół niego sieć.

—Więc przyszła pani po to, żeby mnie poinformować, jak smaczne są kasztany na placu Pigalle? Byłem niedawno w Paryżu, próbowałem kasztanów, kto wie, czy właśnie nie na Pigalle? Ale nie sądzę, by różniły się czymś od tych z placu Opery.

— Proszę nie udawać, poruczniku — powiedziała poważnie. — Dwa następne człony hasła zna pan równie dobrze, jak ja.

— Hasła? Pięknie, mademoiselle. Czy pani zdaje sobie sprawę, że jeśli nie uzyskam bliższych wyjaśnień, każę panią natychmiast aresztować?

— Rozumiem — zasępiła się dziewczyna. — Więc już się stało nieszczęście, już do pana przyszedł ktoś z tym hasłem...

Kloss milczał. Czy to prowokacja? Jeśli tak, to zbyt grubo szyta. Elert nie wygląda na tumana. Więc może instynkt go nie zawiódł i prowokatorem jest von Vormann? A wtedy... Dziewczyna nie wyglądała na przestraszoną, zachowywała się swobodnie, może nawet zbyt swobodnie.

— Zaczyna pani niebezpieczną grę, jestem oficerem Abwehry.

— Wiem o tym i proszę mnie wysłuchać uważnie. — Podeszła do drzwi, otworzyła je i zamknęła na powrót. —Trzy tygodnie temu nie znaliśmy pańskiego nazwiska, tylko niezbyt dokładny rysopis. Nasz człowiek był nieostrożny. Potem wpadł w ręce Niemców. Jeśli żył, mogli z niego wydusić hasło. Każdy, kto zwróci się z nim do pana, jest prowokatorem.

—Więc pani...

— Mnie znajdzie pan w pensjonacie „Le Trou”, nazywam się Jeanne Mole. Drogę panu wskaże każdy niemiecki oficer.

— Nie rozumiem, o czym pani mówi?

— Jak pan zrozumie, proszę przyjść.

— A jeśli każę panią aresztować?

— Nie zrobisz tego, J-23. Rozumiem, że sytuacja jest głupia i urąga wszystkim zasadom naszej roboty, ale nie miałam innego wyjścia, bałam się, że ktoś mnie uprzedzi. Proszę teraz wyjść przed dom i zobaczyć, czy nie kręci się nikt podejrzany. W przyszłości będę mogła odwiedzać pana najspokojniej w świecie. Należę do kobiet, które przyzwyczajono się widywać w towarzystwie niemieckich oficerów — powiedziała ze złością.

Ulica była pusta.

— Proszę tego nie odkładać, najlepiej dziś wieczorem —rzekła mu już w przedpokoju. —Jeśli stało się coś złego, zastanowimy się wspólnie. Przecież bez nas nie da pan sobie rady. Pan jest Niemcem?

— Nie — odparł machinalnie i natychmiast zrozumiał, że tym jednym słowem oddał się w ręce Jeanne Mole. —Jest źle — powiedział — jest bardzo źle. Przyjdę wieczorem, jeśli będę mógł.

Znaczyło to, że przyjdzie, jeśli do tego czasu Vormann nie odda go w ręce Elerta. Albo jeszcze krócej — jeśli będzie żył, bo przecież nie pozwoli się wziąć żywcem.

Jeanne skinęła tylko głową. Ona też tak to zrozumiała.

6

Siedział teraz w kasynie i czekał na von Vormanna. Jedno, co mu pozostało, to czekać. Po wyjściu Jeanne wstąpił do sztabu, dowiedział się, że pułkownik Elert wyjechał zaraz po rozmowie z nim, wróci prawdopodobnie rano. Niestety, nie udało mu się wyciągnąć od mrukliwego biuralisty z naszywkami feldfebla, czy przed wyjazdem rozmawiał z leutnantem von Vormannem. Ale to przecież o niczym nie świadczyło, bo Vormann mógł spotkać Elerta gdzieś w mieście albo pułkownik mógł zajść do biura, gdzie urzędował von Vormann. A może pojechali razem? Bo na chudego porucznika z monoklem nie udało się Klossowi natknąć, choć przez kilka godzin włóczył się po Saint Gille, wstępując do kafejek i restauracji. Jedynym miejscem, gdzie mógłby przyjść teraz wieczorem, jest właśnie kasyno. Kloss wypił już trzeci kieliszek koniaku, za każdym łykiem wyczuwając obce ciało w ustach: po wyjściu Jeanne specjalnym klejem przytwierdził do dziąsła małą szklaną kapsułkę, która w wypadku najgorszego, może być jeszcze ratunkiem.

W drzwiach ukazał się von Vormann. Nareszcie! Kloss poczuł coś w rodzaju ulgi. Erik stanąwszy w progu rozejrzał się, jakby kogoś szukał, a dostrzegłszy Klossa, ruszył ku niemu.

— Wino czy kieliszek koniaku? — zapytał Kloss.

— Oczywiście koniak — dostrzegł trzy puste kieliszki na marmurowym blacie. — Nie próżnujesz! Zauważyłeś już, że tutejsze wino jest podłe? Ja bym coś zjadł. Jesteś już po kolacji?

— Tak — skłamał Kloss. — Potwornie tu nudno. Nie wiesz, gdzie w Saint Gille można się dobrze zabawić?

— To zależy od poziomu zabawy — odparł Vormann. —Jest, jak wiesz, bilard, chętnie służę towarzystwem. Myślę jednak, że przedtem powinniśmy porozmawiać.

— O czym? — zdziwił się Kloss.

— Sądziłem, że powinniśmy skończyć naszą rozmowę.

— Wybacz, ale zupełnie nie pamiętam, o czym rozmawialiśmy, zdaje się, że o grze w bilard.

— Słuchaj, Hans — spochmurniał — nie należę do ludzi lubiących żarty. Prawdę mówiąc: nie znam się na żartach. Wydaje mi się, że dziś rano powiedzieliśmy sobie dostatecznie dużo.

— O czym ty mówisz?

— O placu Pigalle, gdzie sprzedają najlepsze kasztany.

— Racja. — Kloss jakby sobie coś przypomniał. — Rano też plotłeś o jakichś kasztanach — roześmiał się.

— Wybrałeś złą taktykę — Vormann powoli sączył koniak. — Dziś rano podałeś bezbłędnie odzew. Sądzę, że pułkownika Elerta niezwykle zainteresowałby fakt, że znalazł się nareszcie ktoś, kto zna to hasło.

—Ty także już dzisiaj piłeś —powiedział Kloss bezczelnie. Poczuł przypływ pewności siebie. Ze słów von Vormanna wynikało, że nie zawiadomił jeszcze Elerta, a więc nie wszystko stracone.

— Rozumiem. — Vormann znów wypił łyczek. — Nie uważaj mnie za durnia. Ktoś cię ostrzegł, tak? —Nie oczekiwał potwierdzenia ani zaprzeczenia. — Hasło znaliśmy tylko my dwaj: Elert i ja. Przesłuchaliśmy człowieka, który powtórzył je mnie zamiast tobie. Wyrażam się jasno?

— Powiedzmy.

— Od paru tygodni oczekuję kogoś, kto zna odzew. Zjawiłeś się, Kloss. Możesz pomyśleć, że Elert tak bez niczego, bez żadnych dowodów mi nie uwierzy — wysączył resztę kieliszka. — Powiedzmy, że masz rację, ale nawet gdyby nie uwierzył, twoja kariera jest skończona.

— A jednak nie zameldowałeś Elertowi.

—Jak sądzisz, dlaczego? Nie spieszy mi się. Mamy trochę czasu, Hans. Trochę, to nie znaczy tak wiele, byś ty nie musiał się pospieszyć.

— Z czym pospieszyć?

— Wyobraźmy sobie, że nie mam ochoty meldować Elertowi. Wyobraźmy sobie, że nie mam ochoty ci przeszkadzać. A może — Erik von Vormann ściszył głos —może nie wierzę w zwycięstwo Rzeszy hitlerów, elertów i podobnej hołoty, może byłbym gotów pracować z tobą przeciwko nim?

— Oczywiście nie darmo, co, Vormann?

— Von Vormann, jeśli łaska. Dla kogo pracujesz? Rozumiesz chyba, że jeśli skłonny byłbym współpracować z Anglosasami, to sprawa przedstawiałaby się całkiem inaczej, gdyby twoimi mocodawcami byli bolszewicy.

— Sojusznicy przecież — powiedział Kloss. Nie mógł ciągle zrozumieć, ku czemu zmierza von Vormann.

— Phi! — prychnął tamten — na razie sojusznicy. A więc po pierwsze: chcę wiedzieć, dla kogo, po drugie: z kim tu na miejscu, a po trzecie — zawiesił głos — o trzecim punkcie porozmawiamy za chwilę.

— Zachowujesz się, jakbyś wczoraj zaczął pracować w Abwehrze. Czy sądzisz, że powiem ci cokolwiek?

—Nie masz innego wyjścia.

— Mógłbym poszukać.

— Uciec, rzucić wszystko w diabły? Nie wyglądasz na człowieka, który rezygnuje w pół drogi. Poza tym twoi mocodawcy nie byliby zadowoleni, gdybyś zamilkł teraz, kiedy możesz być najpotrzebniejszy. Inwazja jest kwestią miesięcy, a może tygodni.

— Więc już sobie odpowiedziałeś na swoje pytanie. Jesteś przekonany, że pracuję dla Anglików.

—A dla kogóż innego mógłbyś pracować? —uśmiechnął się. Nalał koniaku do kieliszków. — Przejdźmy zatem do trzeciego punktu, mój drogi. Nasz rodzinny majątek pod Insterburgen wymaga sporych inwestycji. W interesach Niemiec leży, by w majątkach von Vormannów działo się dobrze. Potrzebuję dziesięciu tysięcy dolarów. Na razie. Nazwijmy to pierwszą ratą.

— A więc po prostu szantaż?

— Brzydkie słowo, Hans. Von Vormannowie nigdy nie brudzili sobie rąk szantażem. To honorarium. Ty przecież też nie pracujesz za darmo? Myślę, że mogę się przydać w tym samym stopniu, co ty.

— Drogo się cenisz.

— Także ciebie drogo cenię. Sądzisz, że nie jesteś wart tyle?

— Nie do mnie należy odpowiedź.

— Daję ci na to trochę czasu, tydzień, no, powiedzmy, dziesięć dni. Tyle musi ci starczyć na zdobycie pieniędzy. Wtedy prozmawiamy o reszcie.

— A jeśli nie dostaniesz pieniędzy?

— No cóż, wtedy nie pozostałoby mi nic innego, jak poinformować o wszystkim Elerta. Ale zapewniam cię, że to ostateczność. Zrobiłbym to z prawdziwym żalem i niesmakiem. Twoje zdrowie, Hans —podniósł kieliszek. — Aha, jeszcze jedno. Na wypadek, gdybyś chciał mnie zlikwidować, no, gdyby na przykład przejechał mnie jakiś samochód albo zastrzelili mnie francuscy partyzanci, postanowiłem się zabezpieczyć. Sporządziłem dokładną relację z naszej rozmowy i oddałem w pewne ręce. A teraz wypijmy za naszą przyszłą współpracę. Nie pijesz? Trudno, wypiję sam. Teraz mogę ci odpowiedzieć na pytanie, którym zacząłeś naszą rozmowę. Pytałeś, gdzie się można zabawić w Saint Gille. Radzę pójść do pensjonatu

„Le Trou”. Chodzą tam wszyscy nasi oficerowie, ja się tam także wybieram. Powiem ci jeszcze, że człowiek, który tak nieostrożnie przyszedł do mnie z hasłem, znał tamto miejsce. Ale bądź ostrożny. Pensjonat „Le Trou” znany jest także pułkownikowi Elertowi.

Kloss wolno popijał koniak. Przyglądał się chudym, kościstym palcom von Vormanna, bębniącym po marmurowym blacie stolika.

— Chyba skorzystam z twojej rady — powiedział. Potem postanowił zrobić przyjemność Vormannowi. —Jesteś niebezpiecznym przeciwnikiem, Erik. Chyba masz rację. Nie mam innego wyjścia, jak pójść z tobą na ugodę. A jeśli idzie o sumę...

Von Vormann przerwał mu w pół słowa:

—Nie próbuj się ze mną targować, mój drogi. —Wstał. —Musisz przemyśleć całą sprawę, więc zostawiam cię samego. — Sztywno, po prusku skłonił głowę. — Żegnam cię, Hans. Mam nadzieję, że jutro zagrasz ze mną w bilard.

Został nareszcie sam. W kasynie panował hałas. Ktoś nastawił patefon. Pijani czołgiści w kącie ryczeli na całe gardło bawarskie piosenki. Przywołał kelnerkę, żeby jej zapłacić, ale okazało się, że elegancki von Vormann uprzedził go.

Wyszedł na ciemną ulicę, owiał go zimny wiatr. Padały duże, mokre płaty śniegu, które topniały, nim dotknęły ziemi.

Otworzyła mu gruba służąca, wąsata jak huzar. Wzięła od niego płaszcz i czapkę i gestem wskazała oszklone drzwi, zza których chrypiał patefon. Gdy Kloss stanął w progu saloniku, nikt nie zwrócił na niego uwagi. Trzech kapitanów śmiało się z czegoś, co opowiadała im Jeanne Mole, jakiś sturmfuehrer SS usiłował rozpiąć suknię blondynce o wyzywającej urodzie, a leutnant Luftwaffe o dziecięcej twarzy, bez zarostu, tańczył samotnie fokstrota, obijając się co chwila o meble.

— O, jest ktoś nowy — zauważyła Jeanne i podeszła do Klossa z kieliszkiem. — Proszę, niech się pan przedstawi, nalewa sobie i siada. — Z trudem utrzymywała równowagę, była pijana.

Kloss podniósł jej rękę do ust.

— Mój przyjaciel — powiedział — radził mi, żebym złożył pani wizytę.

— To najweselsze miejsce w Saint Gille — ryknął młody lotnik wprost w ucho Klossa.

— Gdyby nie Jeanne — jeden z kapitanów z naszywkami sapera objął Klossa w przypływie pijackiej czułości —można by tu zdechnąć z nudów. Niech żyją słodkie francuskie kobiety, panowie!

Jeanne przysiadła się tymczasem do Klossa.

— Pan niedawno przyjechał, prawda? — szczebiotała. — Czy ma pan żonę? Żonę, której kupuje się francuskie perfumy i którą zdradza się we Francji? Perfumy dostanie pan u mnie, a jeśli chodzi o zdradę... — przytuliła się doń. — Zatańczymy?

Klossowi zakręciło się w głowie. Wypił już sporo tego wieczora, a tempo, w jakim opróżniano butelki w pensjonacie „Le Trou”, przeraziło nawet jego. Zauważył, że zniknął gdzieś esesman z blondynką, a ich miejsce na kanapie zajął młody lotnik, który pochrapywał przez nos; jeden z kapitanów, zbliżywszy się do Klossa, tłumaczył mu, że on, jako nowo przybyły, ma szansę pozostania w pensjonacie do rana.

— Jest to coś w rodzaju chrztu w Saint Gille — śmiał się. — Każdy z nas przez to przeszedł z wyjątkiem tej małpy — wskazał łysego kapitana saperów, który klęczał teraz przed Jeanne i wołał: „Pani mi obiecała!”

Było dobrze po północy, kiedy zaczęli się rozchodzić.

— Nie chce pan zostać, oberleutnant? — przytuliła się do Klossa Jeanne.

Kapitan saperów spoglądał na Klossa z nienawiścią.

— Dlaczego on? Przecież miałem obiecane...

— Cierpliwości, kapitanie. Do widzenia, panowie, myślę, że zobaczymy się jutro.

Dopiero gdy trzasnęły za nimi drzwi, puściła ramię Klossa. W jednej chwili zniknęła jej cała, tak zdawałoby się szczera, wesołość.

— Tak będzie dobrze — powiedziała. — Niech cię uważają za mojego kochanka. — Ku zdumieniu Klossa była całkiem trzeźwa. — Daj mi papierosa. No co, pozbyłeś się już swoich wątpliwości? — A gdy skinął głową, wskazała schody. — Chodźmy, ktoś chce cię poznać.

Czarna, przepalona fajeczka, gęste, ciemne włosy nad niskim czołem. Tak, nie było wątpliwości. Henri, który spacerując po pokoju, czekał na nich na górze, był tym samym człowiekiem, którego rok temu zobaczył Kloss w małym pokoiku hotelu „Ideał” w Paryżu.

— Powiedzieli mi, że zostałeś deportowany — mocno uścisnął dłoń Francuza.

— To prawda — rzekł tamten. — Zwiałem z transportu. Teraz jestem tutaj. Zresztą także tylko chwilowo.

Wyjaśnił Klossowi całą rzecz. Kilka tygodni temu aresztowano w Saint Gille szefa tutejszego obwodu Maquis — Marka. Wpadł w najgłupszy sposób. Miał lewe, ale doskonałe papiery. Pragnąc się szybko dostać do Hawru, skorzystał z uprzejmości kierowcy przygodnej ciężarówki. Okazało się, że facet wiózł transport konserw ukradzionych z niemieckiego magazynu. Kierowcę i wszystkich pasażerów oczywiście zamknięto, ale Niemcy, widać, nie domyślają się, z kim mają do czynienia, bo w oczekiwaniu na rozprawę sądową trzymają Marka w tutejszym więzieniu. Marek wie bardzo dużo nie tylko o okręgu, ale także o kontaktach z wyspą, zna ponadto ludzi, którzy utrzymują łączność z naszą centralą poprzez filię szwajcarską. Dlatego centrala poleca za wszelką cenę odbić Marka z więzienia. Kiedy dostali cynk o przyjeździe Klossa, chcieli się z nim jak najszybciej skontaktować, ponieważ jego pomoc mogłaby się okazać nieodzowna przy przygotowywaniu akcji. Pech sprawił, że Jean Pierre poszedł z hasłem do von Vormanna, a potem przy próbie zaatakowania więzienia pozwolił się zabić.

Kloss zrelacjonował im pokrótce swoją rozmowę z von Vormannem, a także poinformował o istniejącym — jego zdaniem — konflikcie między Elertem a leutnantem w monoklu. To wszystko — zreasumował — daje pewne szansę gry.

— Potwornie ryzykowna gra — powiedziała Jeanne —ale chyba nie mamy innego wyjścia.

— Musimy założyć — rzekł Henri — że Vormann nie zawiadomił jeszcze Elerta, że istotnie pragnie zagrać na własną rękę. Ale nie można także wykluczyć, że Vormann pracuje na przykład dla SD, a próba szantażu służy temu, by przeniknąć głębiej do naszej siatki. Tak czy owak, wie o nas zbyt wiele, żeby wróżyć mu długie życie.

—Jest jeszcze ta relacja z rozmowy z Klossem — powiedziała Jeanne. — Zaraz, zaraz — przypomniała sobie —ten kapitan saperów mówił, że był dziś w Hawrze razem z Vormannem. Jego siostra występuje tam na scenie.

— Tak — powiedział Kloss — u niej mogło być to bezpieczne miejsce, gdzie schował kopertę z raportem dla Elerta. — Znów poczuł w ustach małą szklaną ampułkę przylepioną do dziąsła. Przyszło mi coś do głowy — zaczął powoli — pewien pomysł. Zupełnie zwariowany, w dodatku piekielnie niebezpieczny dla Jeanne. Ale gdybyś się zgodziła — zwrócił się do dziewczyny — dałoby to nam pewną szansę.

—Jeżeli trzeba... —wzruszyła ramionami. —Nie wiem, czy mi uwierzycie, ale chwilami chciałabym umrzeć...

— Przestań się mazać — przerwał jej brutalnie Henri —nie ty jedna! — Nabił fajeczkę świeżą porcją tytoniu, wypuścił kłąb dymu. — Mów — rzekł tonem rozkazu.

— W zeszłym roku w Paryżu też miałeś pewien pomysł, całkiem, całkiem... Od tamtej pory polubiłem twoje pomysły. Tylko nie zapomnij, że chodzi nie tylko o ciebie. Twój pomysł musi wziąć pod uwagę sprawę wydostania Marka.

— Bierze pod uwagę — rzekł Kloss i opowiedział im swój plan.

7

Przez cztery dni nie zdarzyło się nic ciekawego. Kloss widywał się z von Vormannem kilkakrotnie w ciągu dnia. Przede wszystkim w biurze, gdzie nie dając niczego po sobie poznać, porucznik chłodno relacjonował Klossowi codzienny stan przygotowań do przerzutu grupy agentów do Anglii. Po południu grali najczęściej w bilard, ale Vormann ani razu nie wrócił do rozmowy, jeśli nie liczyć rzuconego mimochodem między jednym a drugim uderzeniem w bilę:

— Dziesięć dni to maksymalny termin, Hans.

Gdyby nie liczyć tego zdania, sprawy między leutnantem von Vormannem a oberleutnantem Klossem układałyby się najzupełniej normalnie. O groźbie wynikającej z tego zdania przypominała Klossowi nieustannie mała, szklana fiolka, z którą teraz nie rozstawał się ani na chwilę. Świadomość, że wystarczy jeden mocny ruch językiem, by oderwać ją od dziąseł, była dla Klossa niesłychanie ważna. Choć brzmi to paradoksalnie, właśnie jej obecność pozwalała mu nie tracić zimnej krwi, spokojnie obliczać ewentualne ruchy przeciwnika. Wieczorami bywał oczywiście w „Le Trou”. Nie wzbudzało to żadnych podejrzeń, ponieważ codziennie przewijało się przez salon Jeanne Mole kilkunastu oficerów, a fakt, że dwukrotnie jeszcze został zatrzymany na noc, nie mógł wzbudzić niczego więcej prócz zazdrości pozostałych uczestników pijatyk.

Piątego dnia — jak było umówione — wymknął się z biura i wszedł do pobliskiego bistro. Henri, którego od tamtej rozmowy Kloss nie widział, siedział w kącie nad aperitifem, udając, że zatopiony jest w lekturze paryskiej gadzinówki.

— To, o co prosiłeś, jest już u Jeanne — rzekł nie patrząc na Klossa.

— A co z Hawrem ? — zapytał.

— Zaraz stąd wyjdę — odparł Henri. — Na stoliku znajdziesz zawinięty w serwetę klucz do mieszkania Fräulein Benity von Vormann, a także jej adres. Codziennie od dziewiątej do jedenastej ma występ w niemieckim kasynie.

Nie powiedziawszy więcej ani słowa, nie zaszczyciwszy niemieckiego oficera nawet spojrzeniem, wstał od stolika i podszedł do lady, za którą królowała czterdzie—stoparoletnia piękność. Kloss wykorzystał moment, gdy tamten płacił, zasłaniając sobą właścicielkę, sięgnął po zawinięty w serwetkę klucz.

Skończyła się bezczynność, papierkowa robota w biurze Abwehry, której jedynym urozmaiceniem były codzienne raporty składane Elertowi. Można przystąpić do realizacji pierwszego punktu planu, który w rozmowie z Jeanne i Henrykiem Kloss nazwał zupełnie zwariowanym.

Rozklekotany autobus przywiózł go do Hawru przed samą dziewiątą. Najpierw zaszedł do kasyna, żeby zobaczyć przynajmniej osobę, w której mieszkaniu zamierzał pobuszować. Benita von Vormann była dużą, tęgą, rudowłosą dziewczyną o malutkim głosiku. Wysłuchał sentymentalnej piosenki o żołnierzu niemieckim, który przywiózł swej dziewczynie szminkę z Francji, futro z Rosji, jedwab z Grecji. Wzruszeni oficerowie długo oklaskiwali pieśniarkę i żądali bisów, jakby tymi oklaskami i okrzykami chcieli zagłuszyć tkwiące w każdym z nich, starannie ukrywane przeświadczenie, że piosence brakuje ostatniej zwrotki. W ostatniej zwrotce dziewczyna powinna dostać kartkę, że jej dzielny ukochany poległ za ojczyznę i fuehrera.

Benita von Vormann mieszkała w dużym, nowoczesnym domu, niedaleko parku. Dom prawdopodobnie w całości zajęty był przez Niemców, bo w portierni zamiast tradycyjnej konsjerżki, drzemał pucołowaty żołnierz. Kloss minął go i zrezygnowawszy z windy, wspiął się na trzecie piętro. Mieszkanie było małe, urządzone z pewnym smakiem, bardzo kobiece. Nie spiesząc się, z wprawą, której nabrał przez parę lat, przetrząsnął szafy i walizki, starając się, by gospodyni po powrocie nie zauważyła obecności intruza. Ale choć spenetrował wszystkie szuflady i szafy, zajrzał nawet do spiżarni i łazienki, choć dokładnie obmacał suknie i bieliznę rudowłosej siostry leutnanta Vormanna, nie znalazł niczego. Zdjął ze ściany reprodukcję Matisse’a, ale choć z faktu jej obecności w tym pokoju wynikało, że gusty ma panna von Vormann niezbyt ortodoksyjne, to jednak i tam nie znalazł tego, czego szukał. Jeszcze korespondencja w biurku, bezskuteczne poszukiwanie jakiejś skrytki. Nic, znowu nic.

Pierwszy punkt planu — pomyślał Kloss — spalił na panewce. Jeśli to ma być wróżbą dla całości przedsięwzięcia, kiepsko ze mną.

Zabierał się właśnie do wyjścia, gdy usłyszał kroki za drzwiami, potem chrobot klucza w zamku. Niemożliwe, żeby już wróciła, zegarek wskazywał dopiero dziesiątą piętnaście. Zdążył uskoczyć za kotarę, gdy otworzyły się drzwi pokoju.

Wszedł oficer w mundurze pułkownika, rozejrzał się, jakby zdziwiony światłem, którego Kloss nie zdążył już zgasić.

Kloss poznał go od razu — był to ten sam pułkownik Tiede, z którym dzielił przedział podczas pamiętnego nalotu na pociąg. Tiede czuł się jak u siebie w domu. Fakt posiadania klucza świadczył, że nie bez powodu. Wrócił do przedpokoju, po chwili wszedł znów już bez płaszcza i czapki. Kloss przypomniał sobie, że tamten zachwalał mu kobiety rudowłose.

Przynajmniej teraz rozumiem, dlaczego — pomyślał.

Pułkownik podszedł do barku, wyjął butelkę wermutu, nalał sobie, przyjrzał się płynowi pod światło, potem podniósł kieliszek do ust. Na ten moment czekał Kloss. Jedno uderzenie kantem dłoni, uderzenie, którego nauczył go japoński instruktor w obozie pod Erywaniem, i tym razem nie zawiodło. Tiede runął na dywan, twarzą w rozlany wermut. Teraz nie ma rady. Nie da się ukryć faktu, że ktoś wdarł się do tego mieszkania. Jednak policja musi być przekonana, że był to zwykły rabuś. Kloss dostrzegł na toaletce drewnianą kasetkę, którą przed paroma minutami odłożył, wypełnioną pierścionkami, bransoletkami, broszkami i inną biżuterią. Wysypał zawartość i wtedy zobaczył spoczywający na dnie list. Biała koperta, gotycki napis: „Po mojej śmierci dostarczyć do rąk własnych pułkownika Elerta”. Oczywiście łąkowa pieczęć z herbowym odciskiem.

W pierwszej ciemnej bramie wyrzucił biżuterię. Dopiero potem wszedł do jakiejś kafejki, żeby przeczytać list, którego treść i tak znał. Von Vormann powiedział prawdę. W liście zrelacjonował rozmowę z Klossem wiernie i pedantycznie. W ostatnich zdaniach tłumaczył, dlaczego nie zameldował natychmiast o swoim odkryciu. Z wyjaśnień wynikało, że van Vormann pragnie przeniknąć do wrogiej siatki wywiadowczej, rozpracować ją dokładnie i dopiero wtedy zameldować o wszystkim.

Akurat — pomyślał Kloss. Wyjaśnienie von Vormanna przekonało go ostatecznie, że wrażliwą duszę arystokratycznego leutnanta interesują wyłącznie ordynarne pieniądze.

Starannie spalił list i kopertę, bacząc, by nie został nawet skrawek możliwy do identyfikacji. Zatrzymał przejeżdżającego motocyklistę i upewniwszy się, że jedzie do Saint Gille, usiadł w koszu.

A więc pierwszy punkt zrealizowany. Jutro dalszy ciąg gry.

8

Von Vormann był zaskoczony wczesną i niespodziewaną wizytą Klossa.

— Ach, to ty — narzucił szlafrok na piżamę. — Proszę rozgościć się. —Wprowadził go do dużego, zagraconego pokoju, pełnego religijnych obrazów. Pokój był dość ciemny i nieprzytulny, meble bardzo zniszczone. Posadził Klossa na kanapie o podartym obiciu. Przez dziury wyłaziła gdzieniegdzie morska trawa. — Z czym przychodzisz? —Wcisnął monokl.

Poza czy naprawdę ma krótki wzrok? — pomyślał Kloss. Bez słowa podał Vormannowi szarą, pękatą kopertę.

—Już? — zdziwił się Vormann. Wysypał na stół zawartość. Jego długie palce poruszały się szybko w geście liczenia. Skończył liczyć i ostatnim banknotem cisnął ze złością o stół. — Co ty sobie myślisz, Kloss? Tu są tylko trzy tysiące. Powiedziałem dziesięć.

— Na razie więcej nie mogłem zdobyć.

— Masz jeszcze cztery dni. Chcę mieć wszystko albo...

— przysunął zwitek dolarowych banknotów w stronę Klossa: — Zabierz to.

Kloss z trudem ukrył zadowolenie. Tego właśnie oczekiwał. Nie przeliczył się. Duma przeważyła nad chciwością. Von Vormannowie nie targują się. Jeśliby Vormann wziął pieniądze, nie byłoby żadnego wyjścia, jak zabić go od razu. A tak — można się jeszcze pobawić. Tylko Vormann nie wie, że w tej grze on będzie myszą, a Kloss — kotem.

— Jak chcesz — powiedział obojętnie. Nie zdejmując rękawiczek, wkładał banknoty z powrotem do koperty.

— Pamiętaj — odezwał się von Vormann — że termin jest ostateczny i nie podlega prolongacie. — A potem dodał swoim zwykłym i uprzejmym tonem: — Napijesz się?

— Z przyjemnością — odparł Kloss. Wykorzystał moment, gdy tamten odwrócił się, by wyjąć z szafy butelkę, i kopertę pełną dolarów wepchnął pod obicie kanapy, najgłębiej, jak mógł.

Pułkownik Elert pochylał się nad rozpostartą na biurku wielką, sztabową mapą południowych wybrzeży Anglii i Walii.

Dobrze się składa — pomyślał Kloss. — To podziała mu na wyobraźnię.

— Proszę, proszę, Kloss. Właśnie miałem pana wezwać. Wyznaczyłem już termin przerzutu. Wspólnie z Vormannem opracuje pan rozkaz.

— Obawiam się, panie pułkowniku, że trzeba będzie zmienić termin. — A na pytające spojrzenie Elerta, dodał: — Przychodzę złożyć panu pułkownikowi ważny meldunek.

Elert zapalił cygaro, przyjrzał się twarzy swojego oficera.

— Słyszałem, że jest pan częstym gościem w pensjonacie „Le Trou”. Ponoć ma pan szczęście do dam.

— Właśnie w tej sprawie przychodzę.

— Czyżbym awansował na pańskiego powiernika w kwestiach sercowych? — W głosie Elerta zabrzmiała nie ukrywana ironia.

Kloss bez słowa sięgnął do portfela, wyjął skrawek mikrofilmu, owinięty w bibułkę. Podał Elertowi.

— Co to jest?

— Fragment mapy, która leży przed panem pułkownikiem z naniesionymi punktami przerzutu naszych grup do Anglii.

— Skąd pan to ma? — zapytał cicho. Twarz nabiegła mu krwią.

— Rezultat moich sukcesów sercowych — odparł Kloss spokojnie. — Znalazłem to w puderniczce niejakiej Jeanne Mole, właścicielki pensjonatu „Le Trou”.

— Więc jednak — pułkownik usiadł przy biurku.

— Oczywiście oderwałem tylko skrawek.

— Wiem — powiedział Elert — to znaczy domyśliłem się. Pan jest fachowcem, poruczniku. Gdybym miał pana wcześniej... Tę panią mamy na oku. — Ze złością zrzucił z biurka mapę. To teraz bezużyteczne. Czy pan wie, kto miał dostęp do tej mapy? Ja, pan i Vormann. To znaczy, że jeden z nas trzech... Co pan proponuje?

— Udawać, że się nie nie stało. Oczywiście zmienić miejsce przerzutu, poinformować Vormanna o terminie, oczywiście fałszywym; poczekać, aż zbierze się coś więcej!

— Zgoda, Kloss. Ale myślę, że warto pogadać z tą mademoiselle Mole. O ile wiem, Vormann tam nie bywa. Musi mieć z nią jakiś inny kontakt.

— Jest pan znakomicie poinformowany.

— Vormanna nie brałem pod uwagę, ale temu pensjonatowi przyglądałem się od dawna. Jedziemy zaraz.

Drzwi otworzyła im Jeanne. Kloss wszedł pierwszy, za nim Elert z ręką na kaburze. Dopiero za nim trzej ubrani po cywilnemu współpracownicy Elerta. Jeanne świetnie odegrała zdumienie.

—Nie rozumiem, co to znaczy.

— Proszę prowadzić, Kloss. A pani, panno Mole, wkrótce zrozumie. Czy ma pani broń?

Nie zdążyła odpowiedzieć, gdy podbiegł jeden z tajniaków i sprawnie obszukawszy ją, przecząco pokręcił głową.

— O co mnie panowie oskarżacie? Porucznik Kloss może zaświadczyć...

Weszli do pokoju. Kloss dostrzegł puderniczkę na toaletce i bez słowa podał ją Elertowi. Elert znalazł to, co powinien był znaleźć.

Jeanne padła na krzesło, ukryła twarz w dłoniach.

Naprawdę duży talent aktorski — pomyślał Kloss.

— Od kogo otrzymała pani mikrofilm? Komu pani go miała przekazać?

— A jeśli nie powiem? — zapytała cicho Jeanne.

— Nie masz wyboru, Jeanne — powiedział Kloss. — To ja znalazłem mikrofilm w twojej puderniczce. Jeśli powiesz, masz szansę ocalić życie.

Wszystko odbyło się według scenariusza. Jeanne nie opierając się zbytnio, wyznała, że mikrofilm — podobnie jak i inne materiały — znalazła w skrzynce kontaktowej, którą jest mały rozwalony domek w drodze do Carniche. Nie może powiedzieć, kto go tam dostarczył, wie jedynie, że jest to niemiecki oficer. Oficer ten pracuje dla Anglików od dawna, ale wkrótce zamierza przedostać się do Anglii. W tym celu zjawi się po niego łódź podwodna.

Jeanne nie skończyła jeszcze swoich zeznań, gdy przyszedł tajniak i z triumfem podał Elertowi kartkę maszynopisu. Kloss odetchnął z ulgą, ponieważ sam przedwczoraj przyniósł tę kartkę do mieszkania Jeanne. Została napisana na maszynie stojącej w biurze von Vormanna. Elertowi zabłysły oczy.

— Niech pan przeczyta.

— Nie rozumiem — powiedział Kloss spokojnie. — „Czekam”. Tylko to słowo. Cóż w tym nadzwyczajnego?

— Podpis. Ważny jest podpis. „J-23”. Czy pan nie rozumie?

—Nie.

— Człowieku! Tego J-23, tego przeklętego J-23 usiłujemy upolować od roku. Teraz będziemy go mieli — zwrócił się do Jeanne: — Komu dalej przekazywała pani otrzymane materiały?

— Przenosiłam je — rzekła Jeanne potulnie — na cmentarz za kościołem kapucynów. Nie wiem, kto je stamtąd zabierał.

— Dlaczego nie zaniosła pani tego?

— Właśnie wybierałam się do wyjścia.

—W porządku, panno Mole. Zaniesie to pani, jak zwykle. Potem proszę wrócić do domu i nie ruszać się. Jeśli spróbuje pani ucieczki...

— Dokąd mogę uciec? — zapytała Jeanne. — Wszędzie jesteście. — Wyglądała na całkowicie załamaną.

— O ile wiem — rzekł Kloss — pan pułkownik wysłał dziś von Vormanna na inspekcję w rejon Carniche. Moglibyśmy wykorzystać jego nieobecność i zobaczyć, co ma w mieszkaniu.

— Czyżby był tak głupi? — zapytał Elert. — Ale spróbować warto.

— Jednak głupi — stwierdził w dwie godziny później, wyciągając z rozprutej kanapy zwitek banknotów dolarowych. — Odciski palców na banknotach będą ostatecznym dowodem — rzekł.

Jednak pułkownikowi Elertowi nie udało się postawić porucznika von Vormanna przed sądem wojennym. Kiedy oczekując do późnej nocy na wynik akcji na cmentarzu kapucynów, ćmił cygaro za cygarem, przyniesiono mu wiadomość, że partyzanci ostrzelali motocykl, którym jechał von Vormann. Dziwnym trafem kierowca wyszedł bez szwanku, porucznik natomiast zginął na miejscu.

Tej samej nocy, kiedy miejscowa żandarmeria skoncentrowana była wokół cmentarza za kościołem kapucynów, grupa francuskich partyzantów napadła na miejscowe więzienie, położone w drugim końcu miasta, odbijając wszystkich uwięzionych. Co gorsza, mademoiselle Jeanne Mole wymknęła się pilnującym ją tajniakom i dosłownie rozpłynęła się w powietrzu.

To już rozwścieczyło Elerta do tego stopnia, że kazał przeszukać dom po domu — całe miasteczko. Oczywiście z wyjątkiem domów, w których kwaterowali niemieccy oficerowie. Niestety, bez skutku. Przez tydzień więc pilnowano cmentarza! Ale po pozostawione przez pannę Mole mikrofilmy nikt się nie zgłosił.

— Zanadto się pospieszyliśmy — powiedział Klossowi Elert, gdy zdał sobie sprawę, że tu także nic nie upoluje. — Na pocieszenie zostało nam tylko to, że ten przeklęty J-23 zniknął raz na zawsze.

Porucznik Kloss przytaknął mu ruchem głowy.

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ

1

Kloss miał tego ranka załatwić parę spraw w dowództwie garnizonu, skorzystał więc z okazji i wyszedł z biura wcześniej. Jego szef, gderliwy oberst von Ossetzky, suchy jak tyka, z wiecznie skwaszoną miną człowieka cierpiącego na woreczek żółciowy, wyjechał do Lwowa na odprawę szefów oddziałów Abwehry „Ost”, więc Kloss nie musiał się przed nikim opowiadać.

Machnięciem ręki odpędził kilka riksz, pragnących zaofiarować mu usługi, z nawyku raczej niż z potrzeby przyjrzał się każdemu z rikszarzy, aby się upewnić, czy nie ma wśród nich przypadkiem twarzy skądś mu znanych, oznaczałoby to bowiem, że jest śledzony. Zanotował w pamięci, że żadnego z tych ubranych we włóczkowe czapeczki chłopaków nigdy dotychczas nie widział, więc spokojnie już skręcił w Koszykową.

Zatrzymał się przed wystawą z obuwiem, żeby przyjrzeć się ludziom idącym za nim, ale także niczego podejrzanego nie zobaczył. W witrynie stała jedna para eleganckich butów z cholewami, zwanych „oficerkami”, ulubiony strój męskiej młodzieży z tych lat. Smukła linia butów zniewalała nawet niemieckich oficerów. Wielu z nich paradowało w „oficerkach” roboty warszawskich szewców. Kloss przypomniał sobie, że nawet nowo mianowany zastępca szefa Sonderdienstu w Warszawie, hauptsturmfuehrer Neumann, przyodział swoje krzywe nogi w polskie buty — i uśmiechnął się do tego obrazu. On sam jednak nigdy nie pomyślał o tym, żeby zmienić wysłużone regulaminowe obuwie oficera Wehrmachtu, zwijające się nad kostką w przepisową harmonijkę. Nie lubił munduru, który musiał nosić, mierziła go myśl przyozdabiania nienawistnego stroju.

Przeszedł na skos Mokotowską. W tej części Koszykowej ruch był niewielki, nieliczni cywile przesuwali się w pobliżu ścian domów, jakby w każdej chwili gotowi do skrycia się w bramie. Umundurowanych Niemców — choć było to przecież centrum zajętej przez Niemców dzielnicy Warszawy — też było niewielu, o tej porze siedzieli pracowicie przy biurkach w licznych w tej dzielnicy „Amtach”, wypełniając z niemiecką pedanterią niezliczone rubryki pism, sprawozdań i wykresów, których ciągle było mało nie nasyconemu Berlinowi.

Drzewa w Alejach Ujazdowskich już się zazieleniły, Kloss z przyjemnością nabrał w płuca świeżego powietrza. Coś go zdumiało w obrazie pustej zupełnie o tej porze ulicy. Przez chwilę nie mógł sobie uświadomić przyczyny swego zdumienia. Dopiero gdy z rykiem swoich sześciu cylindrów przemknął koło niego czarny mercedes z zatkniętym na błotniku hitlerowskim proporczykiem, Kloss zrozumiał, że czar prysł. Po prostu przez chwilę w polu jego widzenia nie było ani jednego munduru feldgrau ani jednej flagi, nie słychać było tupotu podkutych żandarmskich butów. Aleje były tak jak dawniej — ciche, piękne, spokojne. Dopiero ten mercedes, który zazgrzytał właśnie hamulcami u wlotu w aleję Szucha, przypomniał, w czyich rękach jest Warszawa. Kloss odwrócił się w tamtą stronę; powoli unosił się czarno-czerwono-biały szlaban, trzech SS-manów w opadających na oczy hełmach sprawdzało dowody pasażerów mercedesa.

Wzmocnione środki ostrożności po ostatnim udanym zamachu — stwierdził, i ta myśl sprawiła mu przyjemność, bo akurat on, Kloss, wie na pewno, że żadne środki ostrożności nie pomogą, że wyroki wydane przez polskie podziemie będą nadal wykonywane.

Przeszedł na drugą stronę ulicy, już z daleka zobaczył na ławce starego, kiepsko ubranego człowieka z niedopałkiem przylepionym do wargi. Podlasiński był zawsze punktualny. Nikomu z obserwujących Klossa w tej chwili nie mogłoby przyjść do głowy, że ten biedny stary Polak, usiłujący bez powodzenia utrzymać w jakim takim stanie wytarte ubranko — typowy urzędnik na emeryturze — i ten wymuskany, sprężysty oficer o twarzy, która mogłaby figurować w obłąkanych książkach teoretyków rasizmu jako najidealniejszy przykład czystej rasy nordyckiej, mogą mieć ze sobą coś wspólnego.

Cóż, stary człowiek zauważył zapewne, że niemiecki oficer zapalił papierosa, dlatego wstał z ławki i poszedł za nim w odległości, jaką nakazywał respekt i strach. Pewnie ma nadzieję, że młody oficer nie dopali do końca papierosa, że ciśnie gdzieś niedbale niedopałek zgnieciony butem. Czy najbardziej szczwany szpicel mógłby przypuścić, że niedopałek, który właśnie podniósł stary człowiek i włożył do blaszanego pudełeczka po tytoniu z wymalowanym na wieku portretem marynarza, zawiera kilka informacji, których ujawnienie naraża zarówno oficera, rzucającego nie dopalonego papierosa, jak i starego człowieka na zarzut zdrady głównej?

Ale na szczęście nikt nie obserwuje tej sceny, a nawet gdyby obserwował, trudno byłoby skojarzyć, że owych dwóch ludzi może coś ze sobą łączyć.

Kloss przyspieszył kroku, jakby teraz nagle zaczęło mu się spieszyć, a przecież właściwe zajęcia oficera Abwehry dopiero go czekały. Będzie musiał przesłuchać paru żołnierzy, których przyłapano na tym, że gdzieś po pijanemu przeklinali wojnę, narodowy socjalizm i ukochanego wodza. Cóż może pomóc tym biednym, oszukanym chłopcom, którym zaczynają się, niestety zbyt późno, otwierać oczy? Od czasu do czasu zniszczy jakieś bardziej obciążające zeznanie gorliwego szpicla, w protokole przesłuchania zasugeruje okoliczności łagodzące. Niewiele to zresztą pomoże tym żołnierzom, wiadomo, co ich czeka — sąd polowy i karna kompania na froncie wschodnim.

Pomyślał, że Podlasiński doszedł już pewnie do brzydkiej secesyjnej kamienicy przy ulicy Mokotowskiej, wysypał na kuchenny stół garść niedopałków, wśród których tylko jeden, porzucony przez Klossa, jest ważny, a pozostałe spełniają jedynie rolę kamuflażu, przecina właśnie delikatnie bibułkę, wyjmuje skrawek cieniutkiego papieru i pochyla się nad wypisanymi maczkiem informacjami. Pierwsza dotyczy łodzi podwodnej U-265, której udało się przedostać na Morze Północne.

A może Podlasiński minął obojętnie narożny dom przy ulicy Mokotowskiej, skręcił w Wilczą i tam dopiero wszedł na schody, żeby jednym z czterech kluczy otworzyć drzwi, na których przyśrubowano elegancką mosiężną tabliczkę z nazwiskiem Feliks Żytogniewski?

Podlasiński? Dlaczego właściwie Podlasiński? — zastanowił się. — Czy to jest prawdziwe nazwisko? Ilekroć o nim pomyślał, zawsze nazywał go Podlasińskim. Czasem Józefem. A ten człowiek, ten niepozorny staruszek z Alej Ujazdowskich, zbierający niedopałki rzucane przez niemieckich oficerów, używa aż czterech nazwisk i to w czasach, kiedy zdobycie lipnych papierów na inne nazwisko stało się dla wielu ludzi sprawą życia. Podlasiński to biedny emeryt, człowiek korzystający z zapomóg RGO, pobożny, mały eks-urzędniczek, który z regularnością nabytą w czasach, gdy był podreferentem w magistracie, przychodzi codziennie na wczesną mszę do kościoła Zbawiciela.

Natomiast całkiem kim innym jest Feliks Żytogniewski, wynajmujący mieszkanie przy Wilczej (a nikt nie mógł wiedzieć, że między mieszkaniami Podlasińskiego i Żytogniewskiego istnieje zamaskowane szafą przejście).

Lekkomyślny ziemianin, któremu powodzi się wcale nieźle, który nie gardzi handlem z niemieckimi intendentami i przy każdym pobycie w Warszawie korzysta z usług kasyna, zorganizowanego przez okupanta dla takich właśnie jak on.

Żytogniewski z kolei stanowi oczywiste przeciwieństwo Franciszka Buły, właściciela czterech platform dwukonnych, nazywanych przez niego szumnie przedsiębiorstwem spedycyjnym.

Codziennie od dziesiątej do czwartej Buła siedział w kantorku przy telefonie, przyjmował zgłoszenia na przewóz mebli albo kontyngentowych ziemniaków. I choć może się to wydać dziwne, te zlecenia jego przedsiębiorstwo, czyli czterech wiecznie podrajcowanych bimbrem wozaków, realizowało całkiem sprawnie. Czy ten solidny drobnomieszczanin, patriota zapewne, ale właśnie w drobnomieszczańskim stylu, nienawidzący Niemców, ale bogacący się na ich obecności, która unieruchomiła w Warszawie inny transport poza konnym, czy ten człowiek, dumnie pokazujący grubą dewizkę wyzierającą z kieszonki kamizelki, może mieć coś wspólnego ze zdrajcą i renegatem, Witalisem Kazimirusem?

Niegdyś Polak — teraz szybko stał się nacjonalistą litewskim i wysługuje się Niemcom jako konsultant Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy do spraw okupowanych terenów litewskich. Przynajmniej tyle można wyczytać z jego papierów. A papiery są autentyczniejsze chyba od rzeczywistych, bo wyprodukowane przez najlepszych specjalistów w branży, którzy uznali, że powołanie Kazimirusa na stanowisko, o jakim Głównemu Urzędowi Bezpieczeństwa Rzeszy nawet się nie śniło, będzie bezpieczniejsze niż zaopatrzenie go w papiery któregoś z istniejących niemieckich urzędów. W skomplikowanej machinie hitlerowskiej biurokracji gubią się sami Niemcy.

Kloss po każdym spotkaniu z Podlasińskim czuł przypływ podziwu dla tego człowieka. On sam przeistoczył się co prawda w Niemca, z powodzeniem grał rolę od dobrych paru lat, zespolił się z nią tak ściśle...

Ale Podlasiński gra cztery role naraz i w każdej jest autentyczny.

Wartownik zastąpił mu drogę.

— Bardzo przepraszam, przepustka, panie poruczniku.

Zatopiony w myślach nie zauważył, że doszedł do budynku komendy garnizonu warszawskiego. Żołnierz zasalutował, otworzył przed nim drzwi.

2

Było, jak Kloss przewidywał. Józef Podlasiński wszedł do brudnej bramy obskurnej kamienicy przy ulicy Mokotowskiej, minął pierwsze i drugie podwórze, dopiero w trzecim, pogawędziwszy najpierw z dozorcą, spojrzał na okna swego mieszkania. Firanka zaciągnięta, wszystko powinno być w porządku.

Na dzisiejsze spotkanie z Klossem nie zabrał Mundka, osiemnastoletniego cwaniaka z ulicy Ludnej, który zwykle towarzyszył mu w bezpiecznej odległości trzydziestu metrów, gotów w każdej chwili sięgnąć po ukrytą w kieszeni spodni parabelkę. Rzecz w tym, że przed południem miał przyjść Adam, nie byli umówieni dokładnie, Józef bał się, że nie zastanie go w domu, przyjdzie dopiero po południu, a to skomplikowałoby sprawę dalszego przekazania zawartości maleńkiej kartki papieru. Zostawił więc Mundka, żeby zatrzymał Adama w razie potrzeby, dlatego zanim wszedł do domu, odruchowo spojrzał na firankę w oknie, ponieważ wiedział, że Mundek, gdyby znalazł się w sytuacji niebezpiecznej, zrobi wszystko, aby go o niebezpieczeństwie uprzedzić.

Mundka nie było w maleńkiej kuchni, do której wchodziło się wprost ze schodów. Wsadził rozczochraną głowę w drzwi dopiero wtedy, gdy Podlasiński, znalazłszy w stosie niedopałków ten jeden potrzebny, wyciągnął z kuchennej szafki starego Unterwooda i rozpoczął zamianę informacji o ruchu jakiejś łodzi podwodnej na rządek cyfr, wśród których przeważały jedynki, trójki i siódemki.

— Nie było Adama? — zapytał.

— Był — powiedział Mundek. — Za pół godziny odwiedzi hrabiego Żytogniewskiego.

— Dobra. Możesz spać dalej.

Wysłał chłopaka do pokoju, bo choć znał go dobrze i codziennie powierzał jego refleksowi, oku i sprawności swoje życie, to jednak nie chciałby, aby chłopiec zauważył, że książka, którą Podlasiński rozłożył na stole obok zapisanej wyraźnym maczkiem Klossa kartki, znalezionej w niedopałku, nosi tytuł „Prokurator Alicja Horn”. Ta modna przed wojną powieść była w tym miesiącu kluczem szyfrowym całej siatki działającej w Warszawie. Im chłopak mniej będzie wiedział, tym lepiej. Już i tak wie dość dużo, choćby to, że Podlasiński i Żytogniewski to ta sama osoba. Tego nie dało się uniknąć.

Jeszcze więcej wie Adam. Zna wszystkie cztery jego wcielenia; ale Adamowi Józef ufa bezgranicznie. Dwa lata spędził z nim w jednej celi w Rawiczu. Dwa lata sam na sam z człowiekiem we dnie i w nocy — to wystarczy, żeby człowiekowi ufać.

O jego wcieleniach wie jeszcze Kloss, ale to już zupełnie inna historia. Nie Józef decydował, czy może ufać Klossowi, za niego zadecydowała centrala. Po prostu któregoś dnia, osiem miesięcy temu, otrzymał pilny szyfrogram centrali, z którego dowiedział się, że od dziś począwszy został wraz ze swymi ludźmi oddany do wyłącznej dyspozycji oficera wywiadu, kryptonim „J-23”.

A w parę dni później, gdy we wcieleniu Franciszka Buły odpoczywał w ulubiony sposób: karmił łabędzie w Parku Ujazdowskim, młody człowiek w mundurze hitlerowskiego oficera, usiadł obok niego i najniespodziewaniej w świecie najczystszą polszczyzną wypowiedział trójczłonowe hasło. Od tej pory są w nieustannym kontakcie. Każdy dzień przynosi mu jeśli nie bezpośrednie spotkanie, to przynajmniej telefony lub kartkę w którejś ze skrytek albo, tak jak dziś, w niedopałku papierosa.

Właśnie skończył szyfrowanie meldunku, gdy dobiegł go stłumiony odgłos dzwonka. Nie budząc Mundka otworzył drzwi przepaścistej szafy, wszedł do środka, odsunął jej tylną ścianę i znalazł się w podobnej, choć z pewnością bardziej eleganckiej i stylowej szafie w sypialni Feliksa Żytogniewskiego. Kwiecisty, jedwabny szlafrok narzucił w locie i ten nowy strój jakby go przeobraził wewnętrznie. Zgarbiony emeryt został gdzieś tam za ścianą, a tu ku drzwiom zmierzał stary dżentelmen, człowiek, który zawsze miał pieniądze, ma je teraz i spodziewa się, że będzie je miał w przyszłości.

W okularze judasza dostrzegł otok magistrackiej czapki Adama, potem jego oczy. Spojrzał w głąb, judasz umieszczony był w ten sposób, że można było swobodnie zobaczyć zarówno górny podest, jak i ten pół piętra niżej. Wszystko w porządku, Adam był sam.

— Rachuneczek za gaz, panie hrabio — uśmiechnął się szelmowsko, wchodząc w otwarte drzwi. Nigdy nie zaniedbywał tej formuły, choć przeznaczona była dla kogoś, kto mógłby w jednym z sąsiednich mieszkań stać przy drzwiach. Oświetlił elektryczną latarką gazomierz, porządnie wypisał na kwicie ilość zużytego gazu, przyjął pieniądze, wprawnie odłączając od nich małą karteczkę, którą wsunął za otok czapki.

— Jak leci, Adam?

— Wszystko w porządku, szefie. Kiedy mnie wyślesz do lasu, jak obiecałeś? Dostanę żylaków od tego łażenia po schodach.

—Jesteś mi potrzebny. Pamiętasz, gdzie za tydzień?

— Przedsiębiorstwo spedycyjne. Pamiętam.

Mocno uścisnęli sobie dłonie. Wizyta inkasenta z gazowni nie trwała dłużej, niż powinna była trwać. Obaj byli doświadczonymi konspiratorami i wiedzieli, że nawet taki drobiazg, jak przeciągnięcie wizyty inkasenta może stać się przyczyną nieszczęścia.

Na dobrą sprawę — pomyślał Podlasiński — nie mam nawet czasu z chłopakiem pogadać. — I przez chwilę żal mu się zrobiło celi numer 311 w więzieniu karnym w Rawiczu.

3

Kloss szybko skończył robotę w areszcie komendy garnizonu. Była jeszcze głupsza, niż przewidywał. Trzech urlopowanych z frontu żołnierzy nawymyślało sierżantowi, dowódcy patrolu żandarmerii, od brudnych pruskich świń, z czego ten postanowił uczynić sprawę polityczną, jako że żołnierze byli wiedeńczykami.

Kloss musiał go przywołać do porządku. Podoficer aż poczerwieniał z wściekłości, kiedy oberleutnant Kloss w krótkich słowach wyjaśnił mu, jaka jest różnica między frontowymi żołnierzami, którzy na krótki tydzień wyrywają się z piekła wschodniego frontu, a szczurem żandarmskim, który od początku wojny tkwi na głębokim zapleczu i wyżywa się w prześladowaniu żołnierzy przelewających krew za führera.

Chłopaków oczywiście kazał zaraz wypuścić, podoficerowi zapowiedział, że za samowolne przetrzymywanie urlopowanych żołnierzy w areszcie zostanie postawiony do raportu, dla siebie zaś całkiem niespodziewanie, w toku badania żołnierzy (nie bohaterów bynajmniej, jak Kloss sugerował żandarmowi, ale typowych frontowych cwaniaków, co to z niejednego kotła wcinali kaszę) uzyskał informacje o dyslokacji dwóch pułków pancernych i jednej dywizji piechoty.

Nie były to zapewne rewelacje, być może centrala zdołała to już ustalić wcześniej, ale Kloss nigdy nie rezygnował z przekazywania nawet takich, niewiele znaczących drobiazgów, ponieważ zdawał sobie sprawę, że w najgorszym razie będą stanowiły potwierdzenie wcześniej zdobytych danych, a zsumowane z innymi podobnymi drobiazgami pozwolą sztabowcom na stworzenie sobie prawdziwego obrazu sił niemieckich na poszczególnych odcinkach, co umożliwi im zaplanowanie nowego dotkliwego uderzenia, które przybliży koniec wojny.

Jaki udział, jaką cząstkę w nowym sukcesie będzie miał Kloss? Nigdy się nad tym nie zastanawiał. Wiedział, że takich jak on jest więcej. Czuł swoją przydatność po każdej udanej ofensywie, po każdej zatopionej łodzi podwodnej. Wiedział oczywiście, że najważniejsi są ci na froncie, twarz w twarz z wrogiem. Ale wiedział też, że dzięki niemu mogą strzelać celniej.

Wyszedł na oświetlony słońcem plac przed budynkiem komendy garnizonu i zastanawiał się właśnie, co ma ze sobą zrobić. Do biura zbyt późno, zresztą szef wróci dopiero wieczorem. Ponury pokój w hotelu oficerskim też go nie nęcił. Postanowił pójść do kasyna.

— Panie poruczniku — odezwał się ktoś za nim. Odwrócił się. Stał przed nim jeden z żołnierzy, których kazał wypuścić.

— Czego chcecie?

— W imieniu swoim i kolegów — zająknął się żołnierz. — Koledzy bardzo się spieszyli, mają teraz pociąg, ja dopiero za dwie godziny, więc zostałem, żeby panu porucznikowi podziękować.

— Nie pojechaliście z nimi? Wydawało mi się, że pochodzicie z Wiednia.

— Tak, pochodzę — powiedział chłopak — ale od trzydziestego ósmego mieszkam w Gdańsku na Horstmayerstrasse i wydawało mi się...

— Co wam się wydawało? — zapytał z uśmiechem.

Ale nie potrzebował słuchać odpowiedzi.

W trzydziestym ósmym, kiedy Frau Bildtke, wdowa po radcy gdańskiego senatu, wypowiedziała mu mieszkanie, doszedłszy do wniosku, że pobieranie słonego komornego w gdańskich guldenach od Polaka przynosi jej ujmę, musiał szukać nowego lokum. Trudno było znaleźć. Gdańskie gazety całkiem otwarcie judziły przeciwko Polsce i Polakom. Wreszcie udało mu się znaleźć pokoik na poddaszu w domu starego kolejarza, który mimo szalejącego brunatnego terroru, nie zdjął ze ściany w swoim saloniku wyciętego z gazety portretu Karola Liebknechta. To było właśnie na ulicy Horsta Mayera.

— Cóż wam się wydawało? — powtórzył i poczuł kropelki zimnego potu spływające wzdłuż kręgosłupa. Czyżby prowokacja? Wiedzą już o nim? Może dlatego von Ossetzky tak nagle wyjechał?

— Bardzo przepraszam, to chyba pomyłka — powiedział żołnierz. Miał miłą, piegowatą, inteligentną twarz. — Po prostu wydawało mi się, że pana porucznika już gdzieś widziałem. Ale to niemożliwe! Tamten był przecież Polakiem!

— Jaki tamten, mówcie wyraźnie! — uśmiechnął się do żołnierza i poczuł, że zniknęło napięcie. Chłopak najwyraźniej widywał go z daleka, bez trudu da się przekonać, że oberleutnant Hans Kloss nie ma nic wspólnego z jakimś Polakiem, na którego facjatce późno w noc paliło   się światło.

Pozwolił chłopakowi opowiedzieć o tym Polaku, tak „niezwykle podobnym do pana porucznika”, wzruszył go ten obraz młodego studenta, który za wszelką cenę, nawet za cenę poniżeń, chciał od niemieckich profesorów nauczyć się budowy okrętów.

— Rzeczywiście takie zadziwiające podobieństwo? — zapytał, a gdy tamten skinął głową, dodał: — To złudzenie. Gdybyśmy stanęli obok siebie, dostrzegłby pan masę różnic. — Powiedział właśnie tak: „pan”, zamiast użyć regulaminowej formy „wy”. Chwila słabości wywołana wspomnieniem tego chłopca, który widział go pochylonego do późnej nocy nad niemieckimi skryptami i książkami. Na szczęście żołnierz nawet tego nie zauważył.

— A wie pan porucznik — powiedział już na odchodnym — tego kolejarza, który wynajmował pokój Polakowi, zaraz potem zabrali. Więcej nie wrócił.

— Kto zabrał? — nie zrozumiał Kloss.

— We wrześniu trzydziestego dziewiątego, po powrocie Gdańska do Rzeszy. Gestapo.

— Widocznie zasłużył — powiedział zimno Kloss. Bez uśmiechu odsalutował żołnierzowi i spiesznie przeciął jasny plac.

Przez całą drogę do kasyna nie opuszczało go wspomnienie chudego staruszka w drucianych okularach, nieustannie poruszającego ustami. Stary kolejarz zwykł był bowiem żuć tytoń.

4

Adam Pruchnal doszedł do wniosku, że nadeszła pora obiadu. Minął jasno oświetlony plac przed budynkiem komendy garnizonu. Nie lubił tędy chodzić, bo zawsze kręciło się tu pełno Niemców, dzisiaj także, na środku placu jakiś piegowaty żołnierz tłumaczył coś wysokiemu oberleutnantowi, a grupa żandarmów ładowała się właśnie do ciężarówki. Ale magistracka czapka i prawdziwy Ausweis gwarantowały bezpieczeństwo, przynajmniej względne bezpieczeństwo.

Jadłodajnia, do której kierował się Pruchnal, nie wiadomo dlaczego nosiła miano „Klubowej”. Klientami jej nie byli bowiem członkowie ekskluzywnych klubów, chociaż menu, wypisane kredą na czarnej tablicy u wejścia, oferowało klientom zestaw obfity, nieco tylko monotonny. Pyzy, placki ziemniaczane, kotlety z ziemniaków, kartoflanka, kopytka. Na osłodę na samym końcu listy figurował kapuśniak. Ale Adam nie czytał jadłospisu, zresztą nie potrzeba zjedzenia porcji pyzów go tu przygnała. Chociaż pyzy postanowił jednak zjeść. Dopiero płacąc rachunek pannie Stasi, wsunął jej wraz z pieniędzmi maleńką karteczkę, wyjętą zręcznie zza otoka magistrackiej czapki. Nie musiał jej mówić, co ma zrobić z tą karteczką, ponieważ Stanisława Zarębska, pseudo „Zięba”, znała dokładnie adres, pod który od kilku miesięcy dostarcza zapisane cyferkami kartki. Nie narzucając nawet płaszcza na kelnerski fartuszek, wybiegła na ulicę, przemknęła się za nadjeżdżającym, oblepionym ludźmi tramwajem do kamienicy przy Polnej 26. Od jadłodajni „Klubowej” trzysta metrów najwyżej. Szyld zawieszony po prawej stronie bramy głosił, że krawiec damski, Marian Skowronek, przyjmuje reperacje i nicowanie odzieży, ale gotów jest także szyć na zamówienie, jeśli klient dostarczy materiał.

Dziewczyna nie musiała czytać tego szyldu, aby wiedzieć, że z bramy należy skręcić w prawo i do drzwi na parterze zadzwonić trzy razy — dwa razy krótko i raz długo. Otworzył jej po chwili, zapytała go, czy kostium został skrócony i uzyskała odpowiedź, jakiej oczekiwała, że będzie gotowy za tydzień. Wetknęła kartkę w dłoń krawca, przez chwilę spotkała się z nim wzrokiem, wydał jej się czymś przerażony...

Musiało mi się przywidzieć — tłumaczyła sobie biegnąc w stronę restauracji. —Przecież, gdyby się czegoś bał, gdyby groziło jakieś niebezpieczeństwo, zniknąłby wymalowany kredą napis K+M+B, tymczasem symbol trzech króli tkwił ciągle na drzwiach pracowni Mariana Skowronka. Biegła spiesznie, właściciel „Klubowej”, pan Warchoł, nie powinien w ogóle zauważyć jej nieobecności.

Gdyby, zgodnie z zasadami konspiracji, które poznawała ubiegłej zimy w tajnej szkole podoficerskiej, obejrzała się choć raz, dostrzegłaby bez trudu dwóch ludzi podążających za nią krok w krok.

5

W dwie godziny później hauptsturmfuehrer Neumann pogwizdując szedł korytarzem gmachu gestapo w alei Szucha. W windzie przyjrzał się sobie z zadowoleniem w wielkim lustrze, niecierpliwił się, że winda zjeżdża zbyt wolno, chciał jak najszybciej znaleźć się w gabinecie standartenfuehrera Luetzke.

Standartenfuehrer nie okazał radości, jego blada twarz z podkrążonymi oczyma nie wyrażała, jak zwykle, niczego. Spokojnie wysłuchał relacji Neumanna o zidentyfikowaniu łączniczki, dostarczającej zaszyfrowane meldunki do pracowni krawieckiej Mariana Skowronka, przez cały czas rozmowy bawił się automatycznym ołówkiem.

— Co pan proponuje? — zapytał, gdy Neumann wreszcie skończył.

— Szukać następnego ogniwa.

— Ile może być jeszcze tych ogniw? — Grafit wyciśnięty ze złotego ołówka standartenfuehrera upadł na gładką powierzchnię biurka i powoli toczył się w stronę zaciśniętej w pięść dłoni Neumanna. Podał szefowi czarny sztyfcik, ten nawet nie podziękował, patrząc na podwładnego bezbarwnym spojrzeniem ryby.

—Trudno powiedzieć — zaczął ostrożnie. — W zeszłym roku w Berlinie udało mi się rozbić dużą siatkę komunistyczną. Niestety, szef siatki umknął nam, popełniając samobójstwo, ale od łącznika, którego przypadkiem chwyciliśmy, do zastępcy szefa siatki było ni mniej ni wiece), tylko dwanaście ogniw. Przyzna pan, panie standartenfuehrer, że to była spora robótka...

— Do rzeczy — przerwał Luetzke. — Za berlińskie sukcesy otrzymał już pan awans, chciałbym, żeby pokazał pan, co pan potrafi na moim terenie.

— Nie przypuszczam... — zaczął.

— Nie mamy czasu na przypuszczenia, Neumann. Mnie nie chodzi o szefa, diabli zresztą wiedzą, może on jest szefem. Pan wie, o kogo mi chodzi? O nieuchwytnego „J-23”. Kilkakrotnie byliśmy już o krok i zawsze udało mu się wymknąć. Od dwóch tygodni ma pan radiostację wrogiej agentury. Teraz wreszcie znalazł pan dziewczynę, którą mógłby pan mieć wcześniej po poddaniu tego krawca małej obróbce. I wymaga pan ode mnie, żebym się z pana cieszył.

— Obawiam się — zaczął Neumann. Przyzwyczajony był do tego właśnie sposobu wysławiania. Nawyk dwudziestu lat pracy w przyzwoitej policji politycznej. Jego szefami byli dotychczas starsi panowie o nieskazitelnych manierach, z tytułami naukowymi, zdobytymi w Bonn lub Heidelbergu. Teraz musi pracować z tym półinteligentem, który patrzy zimnym wzrokiem ryby, a za jedyną robotę godną policjanta uważa „wycisk”, czyli „obróbkę”. Postanowił zmienić ton. Żadne „obawiam się”. Z takim trzeba wprost. — Nie, panie standartenfuehrer, ze Skowronka nie wycisnęlibyśmy z tej prostej przyczyny, że Skowronek nawet nie znał nazwiska dziewczyny, która raz na tydzień przynosiła mu zaszyfrowane meldunki.

Luetzke zatrzepotał białymi rzęsami. Na jego bladosinych wargach ukazało się coś w rodzaju uśmiechu.

— Więc dobrze — powiedział cicho. — Daję panu wolną rękę, jeśli idzie o metody. Ale muszę mieć tego „J-23”. Proszę jednak pamiętać, że czasu mamy niewiele. Na ile właściwie planuje pan tę akcję?

— Dwa miesiące — powiedział Neumann — to minimum.

— Dwa tygodnie — Luetzke zastukał dwukrotnie ołówkiem w blat biurka. — Ze względu na sympatię, jaką żywię do pana, dorzucę panu — stuknął ołówkiem o blat — jeszcze tydzień. Razem trzy tygodnie. I ani dnia dłużej.

Neumann wracał jednak zadowolony. Co prawda tempo, jakie pragnie narzucić sprawie standartenfuehrer, jest szaleństwem. Neumann wie, że takie sprawy trzeba załatwiać delikatnie, nieustannie mając przed oczyma dewizę: „Spiesz się powoli”. Nadmierny pośpiech może tylko spłoszyć grubego zwierza, na którego Neumann miał ochotę zapolować.

Natychmiast po powrocie od Luetzkego zwołał naradę całego wydziału. Gra, którą zamierzał podjąć z nieuchwytnym agentem „J-23”, wymagała skupienia wszystkich sił na tym właśnie zadaniu. Na naradę ściągnął więc nawet małych łapaczy, kręcących się nieustannie po mieście, podsłuchujących rozmowy w zatłoczonych tramwajach czy kolejkach po kartkowy chleb.

— Moi panowie — powiedział, gdy ustało wreszcie szuranie kilkudziesięciu krzeseł ścieśnionych w jego niewielkim gabinecie. — Moi panowie — powtórzył i z uśmiechem potoczył wzrokiem po zwyczajnych, pospolitych twarzach, jakie powinny charakteryzować tajniaków dla łatwiejszego wtopienia w tłum, a które przez swoją nijakość i bezbarwność właśnie ich z tłumu wyróżniają, co pozwala bystremu obserwatorowi rozpoznać tajniaka.

Trzydziestu trzech ludzi, niezbyt bystrych co prawda, ale oddanych, potrafiących strzelać w razie potrzeby i bić bez skrupułów. Część z nich to reichsdeutsche i volksdeutsche, którzy choć wykarmieni na polskim chlebie, gotowi są na wszystko dla nowej ojczyzny. Na nich Neumann liczył najbardziej. Znajomość polskiego, stosunków, zwyczajów, względna łatwość w dotarciu do hermetycznie zamkniętych przed Niemcami środowisk polskich.

W stosunku do nich Neumann miał rozliczne plany. Postanowił, że po sukcesie tej sprawy zaproponuje szefowi plan, który hołubił w sobie od chwili przyjazdu do Generalnej Guberni. Zamierzał zorganizować prowokację na skalę dość niezwykłą, stworzyć z reichsdeutschów i volksdeutschów tajną polską organizację, wciągającą spragnioną czynu młodzież polską. Po paru sukcesach, sprytnie przez Neumanna wyreżyserowanych, mogłaby się ona zintegrować z którąś z wielkich podziemnych organizacji polskich.

Ale o tym będzie jeszcze czas pomyśleć. Na razie jest sprawa tej przeklętej radiostacji, na której ślad wpadł przypadkiem niedawno, niedługo po sprowadzeniu się do Warszawy.

Krawiec Marian Skowronek był człowiekiem rozsądnym. Tak głośno określał Neumann ludzi, którymi w gruncie rzeczy gardził. Skowronek miał przy sobie cyjanek, który mógłby użyć, ale oddał fiolkę Neumannowi, żeby, jak się wyraził, „nie kusiło go”. Chciał przeżyć za wszelką cenę. Zgodził się poinformować Neumanna o istocie szyfru, jakim się posługiwał, chociaż i bez tego znalezienie w jego pracowni książki „Prokurator Alicja Horn” pozwoliłoby specjalistom w parę godzin szyfr zgłębić. Ważniejsze jednak, że zgodził się pracować dalej pod kontrolą Niemców.

Luetzke był zdania, że należy postawić na miejscu krawca kogoś innego, ale Neumann przekonał go bez trudu, ze uderzenia palca radiotelegrafisty w klucz są dla doświadczonego ucha tak samo indywidualne jak charakter pisma i najbezpieczniej będzie, jeśli Skowronek pozostanie na swoim miejscu. Oczywiście nie odstępowało go nigdy dwóch ludzi Neumanna, ale poza tym w życiu Mariana Skowronka, na pozór przynajmniej, nic się nie zmieniło. Neumann obiecał mu życie, zamierzając zresztą dotrzymać obietnicy. Wiedział bowiem, że Skowronkowi nie uda się ujść. Rodzaj wyroku z prolongatą. Wcześniej czy później organizacja, dla której Skowronek pracował, dowie się prawdy, a wtedy...

Tak więc miał Skowronka. Teraz doszła do tego ta dziewczyna, Stanisława Zarębska. Już pierwsze dni obserwacji ustaliły ponad wszelką wątpliwość, że jedynym możliwym punktem kontaktowym jest restauracja „Klubowa”, gdzie dziewczyna pracowała w charakterze kelnerki. Mieszkała kątem u dozorcy domu naprzeciw restauracji, nigdzie nie bywała, obserwacja nie ustaliła, aby spotykała się z kimkolwiek poza pracą. Dozorca, u którego mieszkała, był sparaliżowany, nie wychodził z domu, jego funkcje spełniała małżonka, ogromne babsko o tubalnym głosie i prymitywnej umysłowości.

Neumann znany był z tego, że niczego nie zaniedbywał, poddał więc dyskretnej obserwacji żonę dozorcy, ale obserwacja, jak się tego spodziewał, nie przyniosła żadnych efektów. Pozostała zatem jedynie jadłodajnia. Neumann obstawił więc garkuchnię tajniakami, którzy chcąc nie chcąc wcinali pyzy, placki kartoflane dla dobra sprawy i fuehrera, żeby zaś mieć pewność absolutną, osobiście odwiedził w mieszkaniu właściciela „Klubowej”, pana Warchoła i bez większych trudności, ponieważ wizytę złożył o piątej rano, skłonił grubasa do zatrudnienia jednego z ludzi Neumanna w charakterze kasjera, którą to funkcję spełniał do tej pory pan Warchoł osobiście. Parę wypowiedzianych cichym, spokojnym tonem gróźb powinno przekonać Warchoła, że piśniecie komukolwiek z personelu, kim naprawdę jest „kuzyn” siedzący przy kasie, zakończy ziemską wędrówkę restauratora.

Teraz pozostało tylko czekać. Więc Neumann czekał, zbierając tymczasem informacje o dziewczynie. Była córką rolnika spod Wrześni, wysiedlona wraz z rodzicami, którzy zmarli podczas ciężkiej zimy czterdziestego roku. Nic więcej nie udało się ustalić.

Do wtorku nic się nie zdarzyło i hauptsturmfuehrer zaczął się obawiać, że restaurator Warchoł jest facetem szczwanym, który usiłował jego, Neumanna, wyprowadzić w pole, ale we wtorek zaraz po drugiej zadzwonił telefon i Neumann usłyszał w słuchawce zadyszany szept jednego ze swoich agentów z obstawy jadłodajni: „Mamy go!”.

Teraz sprawa była prosta. Komplikacje zaczęły się dopiero później, kiedy okazało się, że młody człowiek w czapce pracownika magistratu jest naprawdę pracownikiem tej instytucji. Po ustaleniu nazwiska Adama Pruchnala sięgnięto do ocalałych kartotek granatowej policji, gdzie Pruchnal figurował na liście karanych za działalność wywrotową.

Neumann poczuł się jak łowczy pies, który natrafił na właściwy trop. Wiedział, że śladu tego nie puści.

6

Mocno znudzony wyszedł Kloss z gabinetu obersta von Ossetzky’ego. Stary Prusak, świeżo naszpikowany na lwowskiej odprawie pouczeniami berlińskiej centrali, blisko trzy godziny męczył Klossa, a wraz z nim kierowników pozostałych referatów „Abwehrstelle Warschau”, że należy wzmóc działalność „na odcinku walki z coraz liczniejszymi agenturami bolszewickimi”.

Von Ossetzky’ego poinformowano o sformowaniu w Rosji polskiej dywizji, wywiad hitlerowski zdobył też informacje o powstaniu przy dywizji sztabu, koordynującego działania lewicowej partyzantki.

Po referacie Ossetzky’ego wywiązała się dość niemrawa dyskusja, z której wynikało, że warszawska Abwehra dysponuje zbyt małą liczbą sprzętu radiopelengacyjnego, zbyt małą liczbą pieniędzy i agentów. Przy okazji oberleutnanta Klossa spotkało wyróżnienie, szef pochwalił go za zorganizowanie punktu kontaktowego dla agentów.

Gdyby wiedział, do czego służyło naprawdę to brudne, czteropokojowe mieszkanie w na pół wypalonym domu, tuż przy granicy getta... Gdyby wiedział, że w mieszkaniu wynajętym za pieniądze Abwehry pod podłogą łazienki przechowywane były papiery, za które Abwehra i gestapo dałyby każdą sumę w „młynarkach”! Oczywiście oberleutnant Kloss przyjmował tam niekiedy zwerbowanych przez Abwehrę pracowników niemieckich biur i instytucji, ale spotykał się także z ludźmi, za których głowy wyznaczano w Generalnej Guberni nagrody po kilkanaście i kilkadziesiąt tysięcy złotych. Kilkakrotnie w lokalu, pozostającym pod opieką Abwehry, przyjmował wysłanników centrali, ustalił nawet, że w wypadku utraty kontaktu właśnie tam znajdzie go ktoś, kto będzie chciał kontakt nawiązać powtórnie.

Ale Kloss bez zmrużenia oka przyjął pochwałę szefa. Każde takie wypowiedziane przez zwierzchników słowo umacniało jego bezpieczeństwo, odsuwało odeń groźbę zdemaskowania. Oficer, którego chwali nieskory do głaskania po główce von Ossetzky, nie może być przecież przez nikogo podejrzany.

Wynudzony więc setnie, wyszedł z gmachu Abwehry, skonstatował, że liście na drzewach rozwinęły się bardziej, czuć było zbliżające się lato. Z rozkładu dnia Józefa Podlasińskiego wynikało, że powinien o tej porze siedzieć w kantorze jako Franciszek Buła. Zadzwonił tam z pierwszego ulicznego automatu.

— Chciałbym przewieźć dwie tony węgla pierwszego gatunku — powiedział w słuchawkę, choć usłyszał głos Józefa. Tamten także był ostrożny, choć z pewnością również poznał Klossa po głosie.

— Jaki adres? — zapytał.

— Aleja Róż 127.

To nic, że ta krótka uliczka, licząca zaledwie kilkanaście domów, nie mogła mieć kamienicy oznaczonej tak wysokim numerem. Cała rozmowa miał znaczyć, że Kloss pragnie spotkać się z Józefem w zwykłym miejscu nad stawem w Parku Ujazdowskim, a cyfra ponad sto oznaczała, że spotkanie powinno się odbyć natychmiast, w ciągu najbliższej godziny. Gdyby Kloss wymienił numer domu niższy niż sto, znaczyłoby to, że pragnie spotkać się dopiero nazajutrz, ale wtedy trzeba byłoby określić godzinę za pomocą liczby wiązek drewna, które mają być przywiezione.

„Buła” siedział, tak jak było ustalone, na skraju ławki tuż nad stawem, ubrany solidnie, lecz nieelegancko, tak jak powinien być ubrany właściciel czterech platform konnych, nazywający siebie nieco na wyrost przedsiębiorcą spedycyjnym. Z papierkowej torebki wybierał skórki chleba, kruszył je w palcach i rzucał wygłodniałym łabędziom.

— Czy nadałeś mój poprzedni meldunek o łodzi podwodnej „U-265”? — zapytał Kloss patrząc w przestrzeń.

— Oczywiście — odparł, nie przestając drobić chleba.

— Coś mi się nie zgadza — powiedział Kloss. — To było tydzień temu, a wczoraj łódź oznaczona tym numerem storpedowała kilka statków z konwoju płynącego do Murmańska. To nie żadne przechwałki, to nie z komunikatu dla prasy, tylko z wewnętrznego biuletynu Abwehry.

— Może nie udało im się zniszczyć.

— W każdym razie sprawdź, czy dostali tę informację. W razie potrzeby powtórz ją jeszcze. Ta łódź ma bazę w północnej Norwegii.

— W porządku, przekażę. Masz coś jeszcze?

— Parę drobiazgów. Weźmiesz, kiedy się oddalę. Przekaż to dzisiaj.

— Co z radiostacją?

— Na razie bezpieczna — odpowiedział Kloss wstając i popychając w stronę Podlasińskiego pudełko zapałek. — Ciągle nie mogą złapać systemu nadawania o różnych porach. Gdyby były jakieś polecenia dla mnie...

— Proponuję kawiarnię w samo południe. Jeśli nie będzie padało, na tarasie. Tam zawsze o tej porze jest tłok. Przysiądę się do ciebie, jeśli będę coś miał.

Kloss nie spiesząc się wstał z ławki i z wolna podążył ku głównej alei. Z którejś z bocznych dróżek wybiegł mu wprost pod nogi czteroletni może berbeć. Byłby upadł, gdyby go Kloss nie pochwycił. Malec dopiero teraz dostrzegł mundur Klossa. Grymas płaczu wykrzywił mu buzię. Wyrwał się z objęć oficera i z rykiem pobiegł w stronę matki.

Przywykł do tego, że jego mundur budził strach i pogardę dorosłych, tym boleśniej odczuwał zachowanie dzieciaków.

Najgorsze są takie przypadkowe sytuacje, najtrudniej wtedy utrzymać się w roli — myślał Kloss idąc do kasyna, gdzie umówił się z leutnantem Tietschem. Przypomniało mu się spotkanie z żołnierzem sprzed paru dni, może dlatego, że ten chłopczyk w parku był piegowaty jak tamten żołnierz.

Jeśli kiedy wpadnę — pomyślał — to stanie się to właśnie dzięki jakiemuś głupiemu przypadkowi. Głupiemu i pozornie bez znaczenia.

Nie zdajemy sobie sprawy, jak wielu ludzi nas zna. Każdy z nich był dla Klossa groźny. Ten żołnierz, który wymienił Horst Mayerstrasse na środku rozsłonecznionego placu przed komendą garnizonu, wytrącił go z równowagi na dobre parę godzin. Ale bywają gorsze spotkania. Na przykład zdarzenie sprzed pół roku.

Umówił się ze sturmfuehrerem Brunnerem i paroma innymi gestapowcami w Alejach Jerozolimskich przy Dworcu Głównym. Mieli jechać z jakimś świeżo przybyłym z Berlina bonzą partyjnym na polowanie do Puszczy Białowieskiej i Kloss czekał niecierpliwie na Brunnera, który jak zwykle nie grzeszył punktualnością.

Zły i zmarznięty, w krótkim myśliwskim półkożuszku, przestępował z nogi na nogę — od czasu do czasu demonstracyjnie przywdziewał cywilne ubranie. Jego praca w Abwehrze w charakterze rzeczoznawcy spraw polskich dostatecznie usprawiedliwiała tę maskaradę, a chciał przyzwyczaić swych przyjaciół z gestapo na wypadek, gdyby kiedyś jakiemuś szpiclowi wpadł w oko oberleutnant Kloss w cywilu. Stał więc i marzł, gdy nagle usłyszał tuż za sobą okrzyk: „Janek!”

Jak przez mgłę przypomniał sobie tę dziewczynę. Na imię miała Krystyna, ale kazała mówić do siebie Krycha. Poznał ją, kiedy po ucieczce z Kościerzyny w jesieni trzydziestego dziewiątego roku szukał w Warszawie kontaktu z jakąś organizacją. Krycha, daleka kuzynka właścicieli willi, w której znalazł schronienie, marzyła o tym samym. Kiedy wszelkie próby zawiodły, postanowili przez Słowację i Węgry przedrzeć się do Francji, gdzie generał Sikorski formował polską armię. W końcu jednak całkiem przypadkowo udało mu się trafić do jednej z dopiero co powstałych organizacji patriotycznych i z rozkazu organizacji powrócił do Kościerzyny, utraciwszy wszelki kontakt z Krycha.

Zostało mu wspomnienie niejasne i zatarte przez czas. Dwa czy trzy tygodnie, kilkanaście wieczorów poświęconych snuciu planów przedarcia się na Węgry, cień zaledwie jakiegoś romansu, dwa czy trzy przelotne pocałunki, ale więcej podniosłych patriotycznych rozmów.

I właśnie teraz, kiedy czeka na ludzi ubranych w czarne mundury, musiała się napatoczyć. Chciał się z nią natychmiast pożegnać, powiedział, że bardzo się spieszy, ale w tym momencie nadjechał samochód z Brunnerem i jego kamratami.

Kloss dostrzegł zdumienie pomieszane ze wstrętem, gdy samochód zatrzymał się tuż przy nich i Brunner z okrzykiem: „Hans, nie podrywaj Polek!” wciągnął go niemal do auta.

Dziewczynie wydawało się, że zrozumiała wszystko. Gdyby miała broń — tyle wyczytał w jej wzroku — zastrzeliłaby go na miejscu. Długo prześladowało go spojrzenie Krychy, bał się, że nigdy więcej jej nie spotka i że w jej oczach na zawsze pozostanie sprzedawczykiem i zdrajcą.

Tak. Możliwość takich spotkań przerażała go najbardziej. We Francji czy w Rosji, gdzie od czasu do czasu przerzuca go kapryśny rozkaz dowództwa, czuje się znacznie bezpieczniej. Ale tu przydaje się najbardziej i dlatego z uczuciem ulgi wita każde wezwanie do powrotu.

Tietscha jeszcze w kasynie nie było. Powoli ciągnął kiepskie piwo, łowiąc uchem strzępy rozmów przy sąsiednich stolikach. Jedna zainteresowała go szczególnie.

Czerwony na twarzy — czy to od upału, czy od nadmiernej ilości wypitego alkoholu — major z naszywkami czołgisty opowiadał coś blademu jakby dla kontrastu kapitanowi intendentury, którego Kloss znał z widzenia.

— Wiesz, bracie, ilu naszych zginęło w samej tylko Chorwacji? Dwadzieścia procent stanów osobowych. To tak, jakby co piątego postawić pod ścianę i... tratatata — zaczął imitować strzelanie. — Ale to jest średnia, bracie, średnia statystyczna, niech ją szlag... Z niektórych batalionów piechoty nie ocalał ani jeden człowiek. Wystrzelali do nogi.

Dalej Kloss nie dosłyszał, bo zmitygowany — widać przez kapitana — czerwonolicy major ściszył głos.

Kloss doszedł do wniosku, że nadarzyła się okazja, aby podtrzymać o sobie opinię służbisty. Podszedł do stolika, przy którym siedzieli major i kapitan, odwołał majora na bok.

— Oberleutnant Kloss z Abwehry — przedstawił się. —Chciałem panu majorowi zwrócić uwagę, że zbyt głośno mówi pan o sprawach, będących służbową tajemnicą. Na szczęście ja siedziałem najbliżej pańskiego stolika, ale mógł przecież siedzieć ktoś inny.

— Wydawało mi się — wybąkał major — że w klubie oficerskim...

— Mógł siedzieć — przerwał mu w pół słowa Kloss —ktoś, kto sporządziłby raport. Nie muszę panu mówić, że sianie defetyzmu i wyolbrzymianie naszych strat oceniane jest bardzo surowo...

—Ależ...

— Proszę słuchać. — Kloss ani myślał zrezygnować ze swojej przewagi. Był to rodzaj jego prywatnego odwetu. — Mógł tu także siedzieć wróg. Wróg jest wszędzie. Zapomniał pan, co doktor Goebbels powiedział na ten temat? — zauważył, że twarz majora spąsowiała jeszcze bardziej i zaczyna nabierać odcienia sinego.

— Tym razem daruję panu majorowi. Rozumiem, że oficer, który dopiero co wrócił z frontu, ma ochotę wygadać się, pochwalić sukcesami, ale o sukcesach także — dodał tonem nauczyciela — proszę mówić ciszej.

Odwrócił się na pięcie i zostawił ogłupiałego, lekko chwiejącego się na nogach majora. Oczywiście informacja o stratach w Chorwacji zostanie przekazana, gdzie należy.

Dostrzegł wchodzącego Tietscha, machnął mu ręką wskazując stolik. Kątem oka dostrzegł, że major przywołał gestem kapitana i obaj pospiesznie opuszczają kasyno. Prawdopodobnie major zapyta intendenta, kim jest ten młody, bezczelny porucznik, tamten wysłucha, jakiej to reprymendy udzielono majorowi i utwierdzi się w przekonaniu, że oberleutnant Kloss to niebezpieczny, zapalony nazista. Być może podzieli się z kimś tą opinią, a na tym przecież Klossowi zależało najbardziej.

Myślał o tym, słuchając monotonnego jak ciurkanie wody z kranu głosu leutnanta  Tietscha, w cywilu aptekarza z małej bawarskiej mieściny. Tietsch skarżył się, że jego sekcja ciągle nie może złapać radiostacji, która przyprawia dowództwo o wściekłość, ale cóż on może zrobić, kiedy radiostacja działa w kwadracie kilkunastu najgęściej zaludnionych ulic śródmieścia. Co prawda każdego wtorku, ale zawsze o innej godzinie, a Tietsch nie może przecież posłać tych swoich marnych pięciu wozów pelengacyjnych na cały dzień, bo po pierwsze —potrzebne są gdzie indziej, a po drugie — gdy raz zorganizował taką sekcję, radiostacja, jakby kpiąc zeń w żywe oczy, w ten właśnie wtorek, kiedy za wstawiennictwem oberleutnanta Klossa udało mu się ściągnąć kilkanaście wozów z prowincji, najbezczelniej w świecie w ogóle się nie odezwała.

Tietsch ożywił się nieco, gdy zjawił się kelner i zaproponował panom oficerom baraninę, ponieważ mimo niepozornej postury był okropnym żarłokiem, i zawsze wprawiał Klossa w zdumienie ilością pochłanianego jadła. Kloss imponował mu przede wszystkim wojskową postawą, której sam, mimo usiłowań, nie potrafił nabyć, a także ujmującym sposobem bycia, zjednującym oberleutnantowi przyjaciół. Życzliwe koleżeństwo, okazywane przez Klossa, przyjął jako dar. Kloss nigdy zresztą nie wyzyskiwał tej przewagi, przeciwnie — podsuwając Tietschowi rady i sugestie starał się to uczynić w taki sposób, aby Tietsch mógł myśleć, że wylęgły się w jego głowie. Kloss w zamian zyskiwał dostęp o każdej porze do pomieszczeń zajmowanych przez referat Tietscha, a to pozwalało mu chronić własną radiostację.

— Powiedz, Hans, co ja mam robić, żeby mi nie zabierano ludzi — żalił się swoim płaczliwym głosem, pochłaniając trzecią porcję budyniu, polanego sokiem malinowym. — Co ja mam zrobić, żeby mi nie zabierano ludzi? Dzisiaj znowu musiałem dać czterech swoich chłopaków do dyspozycji gestapo. Ten Neumann strasznie się tam szarogęsi, a nasz Ossetzky ulega Luetzkemu, jakby był jego fagasem.

— Po co Neumannowi twoi ludzie? — zapytał bez zainteresowania Kloss.

— Diabli go wiedzą — prychnął Tietsch znad budyniu. —Szykuje jakąś gigantyczną policyjną akcję. Interesują go abonenci elektrowni czy gazowni, już nie pamiętam.

Zamglonym wzrokiem spoglądał na kelnera zbierającego talerze. Klossowi się zdawało, że Tietsch zastanawia się, czy nie zamówić jeszcze czegoś. Ale widać uznał, że ma dość, bo zamówił tylko piwo.

— Wiesz, Hans — powiedział zgarniając pianę — cholernie mnie denerwują ci byli policjanci, wyspecjalizowani w łapaniu drobnych złodziejaszków i alfonsów. Przyodziali teraz czarne mundury i rżną wielkich asów wywiadu.

— Masz rację — powiedział bezmyślnie, bo zastanawiał się właśnie, cóż to za wielką akcję policyjną szykuje krzywonogi hauptsturmfuehrer. Choć przyznał Tietschowi rację, bynajmniej nie lekceważył Neumanna. Znał ten gatunek funkcjonariuszy powolnych, cierpliwych, upartych jak muły. Wiedział, że właśnie tacy bywają najtrudniejszymi przeciwnikami

7

Głos standartenfuehrera Luetzkego w telefonie nie wróżył nic dobrego.

— Zaraz schodzę — powiedział Neumann.

Tym razem nie skorzystał z windy, nie spieszył się do obejrzenia rybich, bezbarwnych oczek swego szefa. Głównymi schodami dwóch podoficerów SS ciągnęło w dół pokrwawioną dziewczynę. Musiała być kimś znacznym, jeśli przesłuchiwano ją na górze. Normalne przesłuchiwania odbywały się w piwnicy, w gmachu byłego polskiego Ministerstwa Oświecenia i Wyznań Religijnych. Dziewczyna uczepiła się kurczowo poręczy. Jeden z podoficerów zaczął wyłamywać jej ręce. Neumann odwrócił się z niesmakiem.

Stosują swoje ulubione metody — pomyślał z sarkazmem. — Z tej dziewczyny nie wycisną już nic.

Gdyby sprawa dotarła do niego, wiedziałby, jak postąpić. Po pierwsze nie aresztowałby dziewczyny...

Ten obraz nasunął mu myśl o akcji, którą właśnie prowadzi i za chwilę zrelacjonuje standartenfuehrerowi, który, gdyby nie jego rozbiegane ręce, bezustannie obracające jakiś przedmiot, wyglądem przypominałby nieboszczyka.

Dla Neumanna sprawa była prosta. Ustalono, że z kelnerką z restauracji „Klubowa” kontaktuje się niejaki Adam Pruchnal, lat dwadzieścia osiem, notowany w kartotekach polskiej przedwojennej policji jako osobnik karany za działalność komunistyczną. Od tygodnia jest pod nieustanną inwigilacją. Jednocześnie drobiazgowemu badaniu poddawana jest przeszłość ludzi, z którymi się stykał poza pracą.

Ale najważniejsza jest praca tego Pruchnala. Neumann czuje, że inkasent gazowni otrzymuje meldunki w którymś z mieszkań w rejonie swego inkasa. Rejon znajduje się w śródmieściu i obejmuje kilka przyległych ulic. Skromnie licząc, trzy i pół tysiąca mieszkań. Gdyby udało się stwierdzić, w którym z tych mieszkań Pruchnal bywa cztery razy w miesiącu, meldunki napływają bowiem regularnie co tydzień, sprawa byłaby prosta... Luetzke zaproponuje oczywiście zdjęcie tego inkasenta. W zeszłym tygodniu wysunął taką sugestię.

— Czy ma pan do mnie zaufanie, szefie? — zapytał wtedy Neumann. — Oczywiście, możemy mieć w sieci płotkę, ale wtedy szczupak się wymknie, a on jest naprawdę groźny. Rozszyfrowałem tekst ostatniego meldunku. Nasz szczupak już wie o sukcesie łodzi U—265, chociaż ostatni komunikat OKW jeszcze o tym nie wspominał. W meldunku jest informacja, że do wyposażenia plutonu piechoty ma wejść CKM ze specjalnym chłodzeniem, przygotowany do warunków afrykańskich, i obiecuje dostarczyć dane dotyczące tego CKM-u.

— Nie musi mnie pan przekonywać — rzekł wtedy Luetzke — że „J-23” jest groźny i niebezpieczny. Nie będę się wtrącał, ale niech się pan pospieszy.

Neumann skorzystał z okazji i wymógł na szefie, żeby ten załatwił wypożyczenie paru ludzi z Abwehry; akcja, którą prowadził, nie miała bowiem precedensu. Trzy i pół tysiąca ludzi, będących głównymi lokatorami, plus członkowie rodzin i sublokatorzy? Nawet po wyłączeniu dzieci, pozostaje około dziesięciu tysięcy osób. Należało ustalić personalia tych osób, prawdziwe personalia, bo muszą się wśród nich znaleźć ludzie z fałszywymi papierami, poszukać wśród nich oficerów rezerwy, zwolnionych z oflagów, bądź też ludzi, którzy ukrywają się przed władzami niemieckimi. Przedwojenna działalność Pruchnala zdaje się wskazywać, że „J-23” ma powiązania z kręgami skrajnej lewicy, a więc należy wśród tych dziesięciu tysięcy osób znaleźć takich, którzy przed wojną zamieszani byli w działalność komunistyczną.

Tak jak przewidywał, sekcja CI, zajmująca się badaniem kontaktów pozaurzędowych Adama Pruchnala, nie wniosła nic nowego. Instynkt Neumanna nie mylił — tego był pewien. Kontakt musi odbywać się w którymś z tych trzech i pół tysiąca mieszkań. Na podstawie badania rachunków usiłowano dociec, czy inkasent odwiedza któreś z tych mieszkań częściej niż raz w miesiącu. Nic na to nie wskazywało.

Wtedy Neumann uczepił się innej koncepcji. Radiostacja pracuje co wtorek, tego samego dnia Stanisława Zarębska przynosi meldunki do krawca Skowronka, a przedtem, ale także zawsze we wtorek, spotyka się z Adamem Pruchnalem. Jest rzeczą mało prawdopodobną, żeby Pruchnal chodził z tak niebezpiecznym materiałem po mieście lub przechowywał go gdzieś. Prawdopodobnie także wrogiej agenturze zależy na maksymalnej aktualności nadsyłanych materiałów, wynikałoby więc z tego, że inkasent otrzymuje meldunki w każdy wtorek.

Ta hipoteza pozwoliłaby zacieśnić krąg do czterystu mieszkań, ale jeśli Neumann by się pomylił, zaprowadziłoby go to na manowce. Na wszelki jednak wypadek trzech ludzi po piętnaście godzin na dobę ślęczało nad kartotekami osób mieszkających w owych czterystu lokalach, usiłując za wszelką cenę znaleźć między nimi jakieś powiązania.

Neumann wiedział, że jest to jedyna możliwa metoda, ale zdawał sobie sprawę, że brak mu czasu.

Stanął przed obitymi materacem drzwiami standartenfuehrera. Ilse, krótkonoga, piersiasta sekretarka Luetzkego, bez słowa wskazała drzwi gabinetu szefa.

Kiepski znak — pomyślał Neumann. Idealnej sekretarce zawsze udzielał się nastrój standartenfuehrera.

8

Luetzke bawił się tym razem zapalniczką. Jego chude palce obracały mały przedmiot ze złota, kładły i podnosiły. Neumann z trudem oderwał wzrok od tych rozedrganych rąk.

— Zbyt długo trwa ta zabawa, Neumann — powiedział prawie szeptem. Tym razem nie wskazał Neumannowi krzesła, więc hauptsturmfuehrer stał wyprężony. — Czytałem pański ostatni raport. Duża praca, a właściwie duże pozory pracy. Listy, nazwiska, papierki, a ten „J-23” ciągle nieuchwytny. Czego pan tak sterczy? Niech pan siada! Jego ostatnia informacja, zarówno ta o stratach, jakie ponieśliśmy w Jugosławii, jak i ta o przerzuceniu grup specjalnych na południe, jest zgodna z prawdą.

—Zwracam panu uwagę, standartenfuehrer — Neumann z ulgą wyprostował nogi — że żadna z tych informacji nie przyda się bolszewikom, nie dotrze do nich, ponieważ korzystając ze zdobytych szyfrów, przekazaliśmy ich centrali materiały spreparowane przez nas.

Ale Luetzke nie pozwolił mu zaliczyć tego punktu.

— On żyje, on działa. Dopóki nie będziemy go mieli w garści, nie możemy spać spokojnie. W tej wrogiej centrali nie siedzą idioci, Neumann. Zrozumieją pewnego dnia, że podsuwamy im fałszywe informacje i wtedy koniec. Albo też ten „J-23” zorientuje się, że coś jest nie tak i przestanie korzystać z radiostacji zainstalowanej u tego krawca. A czy może pan zagwarantować, że nie ma drugiej rezerwowej radiostacji — i co wtedy? Co nam zostanie w garści? Ten radzista, z którego już nic więcej nie da się wydusić? Ta kucharka czy kelnerka, która wie pewnie tyle samo co my, to znaczy, że ma odebrać kartkę papieru zapisaną cyframi i dostarczyć ją do pracowni krawieckiej? Wierzę, że chce pan złapać szczupaka, ale na szczupaki nie poluje się stojąc godzinami z wędką na brzegu. Wie pan, co to jest spinning?

— Są trudności — udało się wreszcie wtrącić Neumannowi. — Ten inkasent nie odwiedził w ciągu ostatniego miesiąca ani jednego mieszkania dwukrotnie. Siatka musi być zakonspirowana głębiej, niż myśleliśmy. Ale to tylko kwestia czasu. Muszą wpaść.

— Wie pan, Neumann, że brak nam właśnie czasu. Dlatego musi pan sprawę przyspieszyć. Jeśli złapiemy „J-23”, pośrednie ogniwa wpadną nam same w ręce, a jeśli nawet komuś się uda wymknąć, nie ma tragedii — jedna płotka mniej czy więcej. On jest zbyt dobrze poinformowany. Albo sam ma coś wspólnego z niemiecką administracją wojenną, albo ma tam dobrych informatorów. Będziemy ich mogli chwycić, gdy złapiemy jego.

— Ależ... — chciał powiedzieć, że zbyt pospieszne działanie może tylko zepsuć sprawę, urwać nitkę od kłębka, nitkę, za którą, chociaż powoli, Neumann się jednak posuwa. Standartenfuehrer nie pozwolił mu jednak powiedzieć ani słowa. Zastukał palcami w biurko.

— Pytałem, czy wie pan, co to jest spinning? Lubię, kiedy moi podwładni odpowiadają na pytania. Szczupaka, mój drogi Neumann, łowi się na błysk. Rzuca mu się z wędką małą wirującą rybkę, inaczej nie chwyci haczyka. A potem szybciutko ściąga się korbką linkę.

— Przynęta? — zapytał, a Standartenfuehrer uśmiechnął się po raz pierwszy tego dnia i Neumann pomyślał, że chyba omylił się w ocenie swego szefa. „Szczupaka łapie się na błysk”, to nie jest wcale głupie. — Mam pomysł —powiedział Neumann — pomysł rzucenia szczupakowi małej wirującej rybki. Dość ryzykowny, co prawda. Tego „J-23” można by wezwać na spotkanie z funkcjonariuszem z ich centrali, w celu udzielenia pilnych instrukcji.

— Rozwija się pan, Neumann. Lubię, kiedy moi ludzie rozwijają się. — Postukał zapalniczką w polerowany blat biurka.

— Ryzykujemy zdemaskowanie naszej akcji. Niewykluczone, że ma umówiony ze swoją centralą jakiś specjalny sposób na takie okazje.

— Gdyby w trzydziestym szóstym nasz fuehrer nie zaryzykował i nie wkroczył do Nadrenii — powiedział sentencjonalnie Luetzke — nie bylibyśmy dziś panami Europy.

Neumann zrozumiał, że właśnie w tym momencie jego samodzielność się skończyła, że może teraz jedynie wstać, stuknąć obcasami i wyjść. Decyzję podjął za niego ktoś inny.

9

Kloss wiedział już wszystko. To znaczy rozumiał w najogólniejszych zarysach mechanizm gry prowadzonej przez Neumanna i, jak zwykle w chwilach największego zagrożenia, układał sobie plan działań na najbliższe godziny. Neumann się naciął — to pewne, ale zagrożenie nie przestaje być aktualne.

Dopił swoje wino, zostawił na stoliku pieniądze i wyszedł z „Café Clubu”. Szatniarze komentowali widocznie wypadki z ostatnich minut, bo zbyt gwałtownie zaczęli mówić o pogodzie, gdy stanął przed ladą i poprosił o swą czapkę. W lustrze zobaczył, że czarny opel Neumanna ruszył właśnie sprzed klubu, za nim półciężarówka z kilkoma SS-manami.

Postanowił pójść piechotą. Do spotkania z Podlasińskim miał blisko pół godziny, mógł jeszcze raz przemyśleć wydarzenia ostatniego tygodnia.

Kiedy spotkali się w ubiegłą środę, jak zwykle w Parku Ujazdowskim koło łabędzi, zdziwił go niepokój opanowanego zazwyczaj Józefa. Przyniósł właśnie otrzymane zwykłą drogą polecenie centrali, żeby „J-23” zjawił się określonego dnia w „Café Clubie” z białym goździkiem jako znakiem rozpoznawczym.

— Gdzie mam wpiąć ten kwiatek? — zapytał Kloss, gdy przeczytał wezwanie napisane na marginesie gazety pozostawionej na ławce. — Ten kwiatek nie pachnie mi najładniej — dodał, nie uznał bowiem za stosowne wyjaśnić Podlasińskiemu, że umówionym od dawna hasłem do spotkania z centralą miało być żądanie podania dokładnego składu osobowego 33 pułku grenadierów pancernych.

Postanowił jednak pójść do „Café Clubu”, naturalnie bez goździka, bo gdzież oficer może wpiąć goździk? Chciał zobaczyć, z kim ma do czynienia, kto jest jego przeciwnikiem. Myślał oczywiście, że sprawa skończy się na niczym, nie przypuszczał, że napatoczy się właśnie jakiś stary Niemiec z kwiatkiem w klapie, który chwycony przez dwóch tajniaków, będzie krzyczał, że jest doktorem Mayerem z organizacji Todt i osobistym przyjacielem ministra Schachta.

Zaraz po wejściu do „Café Clubu” dostrzegł Neumanna i wtedy wiedział już wszystko. Więc na tym polega ta gigantyczna operacja w berlińskim stylu. Ale co ma do tego gazownia czy elektrownia, coś, o czym mówił mu w kasynie leutnant Tietsch? Nie mógł tego skojarzyć. Postanowił, że zapyta o to Józefa.

Są dwie możliwości — myślał chłodno — albo wpadł Józef, albo radiostacja. Gdyby Józef, Kloss nie mógłby iść dziś spokojnie ulicą. Prawdopodobnie siedziałby w lochu w alei Szucha, a w najlepszym razie w więzieniu Abwehry. A może już by nie żył, zgniótłszy zębami wprawioną w plombę mikroskopijną fiolkę z cyjankali, przygotowaną na taką okoliczność.

Pozostaje więc radiostacja. Służba bezpieczeństwa dysponuje własnym radionasłuchem, mogli więc wpaść na ślad radiostacji, niezależnie od sekcji Tietscha. Co prawda powinni powiadomić o tym Abwehrę, ale Kloss nieraz był świadkiem, że zazdrosny o sukcesy Luetzke ukrywał, jak długo się dało, informacje o niezwykłym znaczeniu.

A może wpadli na ślad radiostacji przypadkiem? Tego, niestety, nigdy się nie dowie. Nie widział na oczy radzisty, kiedyś tylko, gdy przechodził z Józefem ulicą Polną, Podlasiński pokazał mu szyld Skowronka. Ofuknął go wtedy. Starał się zawsze wiedzieć tylko to, co niezbędne. Kontakt z radiostacją miał utrzymywać Józef, a właściwie jego siatka, o której Kloss także nic nie wiedział, bo nie chciał wiedzieć. Więc jeśli radiostacja wpadła przypadkiem — niespodziewana rewizja w poszukiwaniu radioodbiornika lub ukrywających się Żydów — to cała siatka musi być pod obserwacją gestapo.

Jedno jest pewne — nie dotarli do Józefa. Będzie musiał zwinąć swoje cztery mieszkania i poszukać sobie piątego albo jeszcze lepiej — na jakiś czas ulotnić się z Warszawy, a jeśli mu się uda — ostrzec ludzi z siatki.

Usiadł na tarasie kawiarni, rozejrzał się — Józefa nie było. Spojrzał na ulicę, żeby zobaczyć, czy nie nadchodzi, i zmartwiał. Ubrany elegancko Józef, wymachując parasolem, przecinał plac, gdy trzech żandarmów zagrodziło mu drogę.

Czyżby już go mieli? — zląkł się widząc, jak Podlasiński podsuwa żandarmom papiery. Nagle ulga. Żandarmi przepuścili Józefa, podoficer dowodzący patrolem podniósł rękę do hełmu.

— Zląkłem się o ciebie — powiedział Kloss, gdy Podlasiński siadł wreszcie, odkładając porządnie kapelusz i parasol na wolne krzesło.

— Niepotrzebnie — uśmiechnął się — Witalis Kazimirus, konsultant RSHA do spraw okupowanych terenów litewskich, jest człowiekiem, któremu podoficer żandarmerii może tylko zasalutować. Czy wiesz, że oni bledną na widok legitymacji Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy? Tylko udają, że czytają, to już tylko formalność, żeby jakoś wyjść z twarzą, bo naprawdę zupełnie im wystarcza ta ciemnozielona okładka z gapą. Co w „Café Clubie”? — zapytał.

— Bardzo niedobrze. Aresztowali jakiegoś doktora Mayera, który był na tyle nieostrożny, że wpiął sobie goździk w klapę. Sam krzywonogi Neumann był przy tym.

— To znaczy — zaczął Józef — że mają naszą radiostację i szyfr?

Powinien się tego wcześniej domyślić. Wtedy, kiedy nie dotarła do naszych informacja o łodzi podwodnej bazującej w północnej Norwegii.

— O mnie jeszcze nie wiedzą — z uśmiechem skłonił się niebrzydkiej dziewczynie, uczepionej ramienia jakiegoś sturmfuehrera SS. Józef o niczym nie zapomniał. Ten ukłon przeznaczony dla kobiety wiadomej profesji oznaczał, że ani na chwilę nie przestawał być starym birbantem i lekkoduchem, za jakiego uchodzić powinien Witalis Kazimirus. Nikomu, patrzącemu z daleka na tych dwóch mężczyzn ucinających, jakby się zdawało, swobodną pogawędkę, nie mogło przyjść do głowy, że są to ludzie śmiertelnie zagrożeni.

— Wiesz, że mam obstawę — powiedział Józef. — Mundek to pistolet, jakich mało. Gdybym był śledzony...

— Wiem — odparł  Kloss. — Ty nie wchodzisz w rachubę. Te cztery mieszkania na cztery różne nazwiska pozwolą ci zniknąć niepostrzeżenie.

— To znaczy — powiedział  Podlasiński — że Adam nie sypnął. Nie mają jeszcze Adama. On zna wszystkie moje cztery wcielenia. Właściwie głównie dla ułatwienia pracy Adamowi urządziłem się pod czterema nazwiskami.

Dzięki temu może mnie odwiedzać raz na tydzień i brać pocztę razem z pieniędzmi za gaz.

— Za gaz? — zapytał  Kloss, to przypomniało mu, co mówił Tietsch o jakiejś akcji Neumanna wśród abonentów gazowni.

— Jest inkasentem. To zresztą jego prawdziwa praca jeszcze sprzed wojny.

—Więc go mają — powiedział Kloss. Zrelacjonował Józefowi rozmowę z Tietschem o gigantycznej akcji Neumanna. — Musisz go ostrzec, niech pryska do lasu.

— A dziewczyna?

— Następne ogniwo. Musi zdecydować Adam. Jeśli ma do niej zaufanie.

— Będzie u mnie jutro.

—Więc niech uciekają jutro. Ale przedtem poślecie jeszcze jeden meldunek od „J-23”.

— Oszalałeś? Jeśli radiostacja jest spalona...

— Właśnie. Meldunek nie dotrze do centrali, jak nie dotarł żaden z wysyłanych w ciągu ostatnich trzech tygodni. Otrzyma go Otto Neumann. To będzie rodzaj listu prywatnego. Nadacie, że „J-23” nie mógł zjawić się w umówionym miejscu, ponieważ w wyznaczonym dniu był służbowo w Szczecinie. Prosi o podanie następnego terminu i miejsca.

— Chcesz go zająć na parę dni?

— Tak. Musicie mieć czas na zmycie się z Warszawy. Nie zapomnij zabrać ze sobą kopii moich meldunków z ostatnich trzech — czterech tygodni. Przekaż je Bartkowi, powinien mieć jakiś nowy szyfr i radiostację.

— A ty? — zapytał Józef.

— Muszę pomóc biednemu Tietschowi. Chłopak nie może wpaść na system, według którego pracuje wroga radiostacja.

Wstał i lekko skłonił się Podlasińskiemu. Nie zamienili ze sobą ani słowa pożegnania, chociaż obaj myśleli o tym samym — czy zobaczą się jeszcze kiedykolwiek?

10

Bartek nie był zachwycony rozkazem, który otrzymał ubiegłej nocy. Musiał nagle odwołać ludzi z zaplanowanej kolejówki, na gwałt szykować lądowisko. Na szczęście w pobliżu nie było dużych oddziałów niemieckich, mógł zorganizować wszystko w ciągu dnia. Ale cóż! Z rozkazami się nie dyskutuje, a rozkaz był wyraźny: przygotować lądowisko, przyleci wysłannik z centrali.

Czekali od zmroku na wielkiej polanie w środku puszczy Kozienickiej. W wykopanych dołach leżał już chrust polany benzyną, przygotowany do podpalenia, gdy usłyszą nadlatujący samolot. Ale samolot nie nadlatywał. Noc była chłodna. Adam, nie przyzwyczajony do lasu, szczękał zębami.

— Martwię się o Józefa. Co mu się mogło stać? Dlaczego jeszcze go nie ma?

— Nie kracz! — powiedział Bartek ze złością. — Nie kracz, bo wykraczesz! Czwarty raz to już powtarzam dzisiejszej nocy.

— Powiedział mi, że spotkamy się u ciebie. Myślałem, że już jest. Czyżby nie zdążył?

— Znowu zaczynasz — mruknął Bartek i podał Adamowi tlący się niedopałek. — Masz, pociągnij, zajmij czymś gębę, nie będziesz plótł głupstw.

Chwilę siedzieli w milczeniu. Gdzieś nad nimi pohukiwała sowa. Do Bartka podkradł się nie znany Adamowi młody partyzant.

— Obywatelu dowódco, jeśli w ciągu pół godziny nie nadleci... Zaraz będzie świtać.

Wtedy właśnie usłyszał terkot nadlatującej maszyny. Chłopak, nie czekając na rozkaz, pobiegł ku zrzutowisku. W wykopanych dołach, ułożonych tak, że tworzyły gigantyczną literę „T”, błysnął w górę ogień. Pilot musiał dostrzec znak, bo schodził do lądowania.

Bartek podszedł do samolotu i pomógł wygramolić się otyłemu mężczyźnie w długim kożuchu, który krepował mu ruchy. Partyzanci wyładowali broń i amunicję, przenosili ją na przygotowane chłopskie furmanki, a on prowadził wysłannika w stronę leśniczówki.

— Nie macie kogoś, kogo chcecie przerzucić? — zapytał otyły mężczyzna. — Samolot zaraz startuje.

— Wy zostajecie? — zdziwił się Bartek.

Tamten mruknął potakująco i nic więcej tej nocy Bartek się od niego nie dowiedział. Nazajutrz dopiero mężczyzna przedstawił się.

— Kapitan Antoni — powiedział — w sprawie wsypy.

— Szybko reagujecie — rzekł Bartek. — O tym, że znaleźli się ludzie z siatki warszawskiej, poinformowałem was zaledwie cztery dni temu. Mam dla was niespodziankę. Do Adama i „Zięby” dobił radzista.

— To interesujące — odezwał się wysłannik. — Chcę go przesłuchać w pierwszej kolejności.

— Niestety to niemożliwe. Chłopak jest nieprzytomny. Raniono go podczas ucieczki. Cudem dotarł do wójta w Kozienicach. Martwię się o Józefa i Mundka — dodał. — Powinni już być. Wtedy siatka byłaby w komplecie.

— Nie bardzo — rzekł Antoni. — Brak „J-23”.

11

Zaraz po śniadaniu rozpoczął przesłuchania. Z obowiązku Bartek w nich uczestniczył, nie bardzo jednak rozumiejąc sens podchwytliwych pytań. Prawdę mówiąc, wysłannik centrali nie przypadł do serca Bankowi. Oschły, czujny, nieufny... Bartkowi wydawało się, że i na sobie czuje uważne, świdrujące spojrzenie tamtego. Cóż — myślał — taka robota. Wysłannik pochylał się właśnie nad Stasia Zarębską, pseudonim „Zięba”. Dziewczyna starała się odpowiedzieć możliwie precyzyjnie na zadawane pytania, ale widać było, że deprymuje ją ton Antoniego.

— Twierdzisz, że ostrzegł cię Adam?

— Tak — odpowiedziała.

— Mówił, że jesteś śledzona. Czy dodał, od jak dawna?

— Nie. Kazał mi pryskać. Umówił się ze mną na stacji w Pyrach.

— Kogo znałaś?

— Tylko Adama i Skowronka.

— Wiesz, kim jest „J-23”?

— Nie wiem.

— Czy sama nie zauważyłaś, że jesteś śledzona? A może — podniósł głos — nie chciałaś zauważyć?

— Nie! — krzyknęła histerycznie dziewczyna. — Nie jestem... Wiem, że to był błąd, powinnam była bardziej uważać, ale spieszyłam się, wyskakiwałam z meldunkiem w czasie pracy. Ustaliliśmy z Adamem, że tak będzie najbezpieczniej.

— A u Skowronka wszystko było w porządku?

— Zawsze sprawdzałam. Na drzwiach był wypisany kredą znak K+M+B. W razie niebezpieczeństwa byłby przecież starty.

Dziewczyna zawahała się i Antoni zauważył to wahanie.

— Więc był znak czy nie?

— Był na pewno, tylko wydawało mi się... ale musiało mi się wydawać... Odniosłam wrażenie, że Skowronek się czegoś boi, miał takie oczy.

— Kiedy powstało w was to wrażenie?

— Dwa, nie, trzy tygodnie temu.

Podziękował dziewczynie, kazał jej poprosić Adama. Gdy wychodziła już, przypomniał, co zdaniem Bartka było zupełnie zbędne, że nie wolno jej się oddalać z obozu.

— Czy nie przesadzacie? — zapytał po jej wyjściu Bartek.

— Człowieku! — tamten popatrzył nań przenikliwie. —Każdy z nich jest potencjalnym zdrajcą. Od pięciu tygodni radiostacja nadaje fałszywe meldunki. Rozumiesz? Trzeba oczyścić siatkę, wyeliminować tego, kto zdradził. Co ze Skowronkiem? — zapytał.

— Był u niego felczer. Po południu będziecie go mogli przesłuchać. Siadaj, Adam — rzekł do wchodzącego Pruchnala. Chciał uprzejmością zatrzeć nieprzyjemną scenę przesłuchania, która zapewne teraz nastąpi.

— Kiedy Józef zawiadomił cię o alarmie? — padło pierwsze pytanie.

— W ubiegły wtorek. Zgłosiłem się do mieszkania, w którym zameldowany był jako Witalis Kazimirus. Jak zwykle pobrałem opłatę za gaz.

— Czy Józef powiedział, że jesteś śledzony?

— Kazał mi pryskać i zabrać dziewczynę, jeśli jej ufam. Nie miałem powodu, by jej nie ufać.

— Czy powiedział ci o rodzaju zagrożenia?

—Józef nigdy nie mówił za wiele.

— A nazwisko? Nie wymienił żadnego nazwiska?

— Nie. Powiedział tylko, że istnieje niebezpieczeństwo wsypy.

— A jednak kazał wam przedtem nadać jeszcze jeden meldunek. Co wiesz o treści tego meldunku?

— Zawsze otrzymywałem teksty zaszyfrowane.

— W gestapo mają chyba szyfrantów...

— Wy mnie podejrzewacie! Wypraszam sobie! Ja nie jestem zdrajcą! .

— O nic cię jeszcze nie podejrzewam.

— Gdybym ja był wtyczką gestapo, sypałbym Józefa. Tylko ja jeden z całej siatki... — przerwał, bo uświadomił sobie, że Józef nie zjawił się dotąd w oddziale.

— Tak — powiedział Antoni — tylko ty jeden z całej siatki znałeś wszystkie cztery jego adresy i nazwiska.

— Jeśli mnie podejrzewacie...

— Adama znam od ośmiu lat — powiedział Bartek. — Jeśli ma to dla was jakieś znaczenie, ręczę za niego.

Adam już wyszedł. Siedzieli nad glinianymi miseczkami ze zsiadłym mlekiem, które postawiła przed nimi gospodyni.

— Coś mi się nie zgadza w tej historii — powiedział Antoni. —Józef ich ostrzega, a potem znika bez śladu. Radiostacja przez miesiąc faszeruje nas kłamstwami, a radzista zjawia się u was cały i zdrowy.

— No, nie bardzo zdrowy — wtrącił Bartek.

— Tu gdzieś tkwi jakiś fałsz. Logiczne byłoby tylko jedno wytłumaczenie, że zdradził ktoś, kto znał wyłącznie Podlasińskiego. Ktoś, komu udało się później zdobyć adres radiostacji. Nie, chwileczkę, szyfr znał Józef, więc jeśli wierzymy Józefowi, to musimy założyć, że otrzymywał informacje już spreparowane.

— Proponuję nie spieszyć się z wnioskami. Poczekajmy, co powie krawiec...

Skowronek wreszcie odzyskał przytomność, ale ciągle był jeszcze słaby.

— Właśnie nadawałem — mówił cichym głosem — kiedy usłyszałem łomot do drzwi. Nie mogłem się mylić, to byli Niemcy. O tym, żeby zetrzeć umowny znak, nie było co marzyć. Usiłowałem, zgodnie z instrukcją, zniszczyć przede wszystkim szyfry. Wrzuciłem książkę pod kuchnię, także meldunek, który dostałem tego dnia. Jak na złość, nie chciało się palić. Musiałem podlać naftą. Otworzyłem drzwi na schody kuchenne, ale usłyszałem, że tędy idą także.

— To był Wehrmacht?

— Tak — zawahał się Skowronek. — Kilkunastu żołnierzy i dwóch oficerów. A potem przyszedł jeszcze jeden w czarnym mundurze.

— Gestapo i Wehrmacht jednocześnie?

— Nie wiem — oddychał z trudem. — Nie zastanawiałem się nad tym. — Zamknął oczy na chwilę, potem znów je otworzył. — Kiedy wpadł ten gestapowiec, to jeden z tych oficerów zaczął mu meldować. Zapamiętałem nawet nazwisko oficera: oberleutnant Kloss. I wtedy ja skorzystałem z zamieszania i skoczyłem przez okno. Pod moim oknem jest szopa, pół piętra zaledwie. Nie słyszałem strzałów, dopiero później zobaczyłem, że jestem ranny.

— Jak się nazywał ten niemiecki oficer? Powtórz — zażądał Antoni.

— Kloss. Oberleutnant Kloss.

Bartek, kiedy wrócili już do drugiej izby, chciał powiedzieć Antoniemu, że to niemożliwe, że stykał się z Klossem, że zna go i ceni. Tamten, jakby uprzedzając jego argumentację, powiedział:

— Każdy agent w końcu wpada i wtedy ma do wyboru — albo zginąć, albo zdradzić. Pracować dalej pod kierownictwem wroga.

— Nie wierzę, żeby „J-23”...

— Teraz wszystko komponuje się w jedną całość. Niemcy zorientowali się, że wcześniej czy później spostrzeżemy, że „J-23” wprowadza nas w błąd. Co robi centrala w takich wypadkach? Zrywa, kontakty z agentem. Chcieli temu zapobiec, wobec czego wkracza oberleutnant Kloss, nakrywając radiostację. Aranżują to w ten sposób, żeby umożliwić ucieczkę radziście, bo wiedzą, że radzista dotrze do nas i wymieni nazwisko oficera, który wkroczył do radiostacji. Jeśli Kloss likwiduje dezintormującą nas radiostację, nie mamy powodu mu nie ufać. Rozumiecie teraz perfidny plan?

Bartek pokiwał głową, choć pewność, z jaką ten grubas wypowiadał swoje sądy, cokolwiek go przeraziła. Ucieszył się, że wejście Adama przerwało im rozmowę, że nie będzie musiał potwierdzić, że zrozumiał, że akceptuje ten tok myślenia Antoniego.

Adam przyniósł wiadomość, że właśnie zjawił się Mundek, obstawa Józefa. Wezwali chłopca, ale nic nie potrafił powiedzieć. Z Józefem rozstali się blisko tydzień temu i od tamtej pory go nie widział. Myślał, że Józef będzie już w lesie. Przychodzi dopiero teraz, bo w Karczewie, gdzie zatrzymał się na noc, wpadł w kocioł, żandarmi otoczyli wieś i przetrząsali ją w poszukiwaniu rąbanki.

— Czy widzieliście tego niemieckiego oficera, z którym niekiedy spotykał się Józef?

— Tak — odparł chłopak.

— Potrafilibyście go rozpoznać? — Z pewnością.

Jutro pojedziecie do Warszawy.

Bartek zrozumiał nareszcie, co tamten miał na myśli.

— Chcecie, żeby Mundek zastrzelił „J-23”?

— Mamy prawo decyzji w takich wypadkach — odparł Antoni. — A ten Mundek, sami powiedzieliście, dobry w strzelaniu.

— Ale dowody, dowody?! — krzyknął Bartek.

— Jest wojna. Poszlaki są bardzo silne. Nie możemy ryzykować. W imieniu sądu podziemnego Rzeczypospolitej Polskiej...

12

Neumann gotów jest zgodzić się ze swoim szefem. Jest idiotą, dał się wodzić za nos. Myślał, że miał w ręku tego „J-23”, a tymczasem to „J-23” zakpił z niego. Luetzke jakby nagle ożył, chodził, tupiąc, po gabinecie i tłumaczył Neumannowi, że jeśli uda mu się z tej całej afery wykręcić wschodnim frontem, to i tak może się uważać za w czepku urodzonego, bo on — Luetzke sądzi, że dla takich ludzi jak Neumann jedynym właściwym miejscem jest obóz koncentracyjny.

A całe to piekło oczywiście o Ilsę, krótkonogą sekretarkę standartenfuehrera. Skąd na Boga Neumann miał wiedzieć, że ta dziewczyna jest siostrzenicą gauleitera?

Kiedy dostał ostatni przeznaczony do nadania meldunek, że „J-23” nie mógł się zjawić na spotkanie, bo był służbowo w Szczecinie, zrozumiał, że wpadła mu w ręce gratka, o jakiej marzył. Potwierdzała się koncepcja, że owym tajemniczym „J-23” musi być ktoś na służbie niemieckiej, nikt inny bowiem nie jeździłby służbowo.

Ustalenie, kto z pracowników niemieckich w Warszawie był w tym dniu w Szczecinie, to dla ludzi Neumanna sprawa paru godzin. Jedyną osobą w delegacji służbowej była właśnie Ilsa Kempke. Wyobrażał już sobie minę standartenfuehrera, gdy od niego dowie się, że nieuchwytny „J-23” i jego sekretarka to ta sama osoba.

Oczywiście dał się nabrać. Ten „J-23” zorientował się, że historia z kwiatkiem jest prowokacją szytą grubymi nićmi i postanowił dać Neumannowi prztyczka w nos. Ale to przecież nie Neumann wymyślił „łapanie szczupaka na błysk”, Neumann chciał spokojnie, powolutku, jak należy.

W dodatku przyplątało się to idiotyczne nieporozumienie z Abwehrą. Trzeba trafu, że Neumann osobiście przyniósł spreparowany meldunek do mieszkania krawca i przyglądał się właśnie szybkim ruchom palca Skowronka na kluczu telegraficznym, śledząc, czy nadaje właściwy tekst, gdy rozległo się walenie w drzwi i zaraz potem wpadli dwaj oficerowie z Abwehry.

Musiał w dodatku od tego smarkacza Klossa wysłuchać pouczeń, że SD pracuje jak na prywatnym folwarku, że nie zawiadamiając Abwehry powodują rozpraszanie wysiłków, co nie było całkiem pozbawione racji.

A jeszcze do tego ucieczka radiotelegrafisty! Wydawałoby się, że facet jest już całkiem zeszmacony, że nie zdobędzie się na żaden ruch, a tymczasem...

Teraz wroga centrala nie uwierzy nawet, gdyby nadawać tym samym szyfrem na tej samej fali. Już przerwanie nadawania w połowie musi obudzić ich czujność, a co dopiero zmiana radiotelegrafisty!

— Przysłano pana, Neumann, z Berlina — standartenfuehrer znów mówił cicho — aby postawił pan na nogi naszą robotę kontrwywiadowczą. Nie przeczę, udało się panu osiągnąć pewne sukcesy na wstępie — złapał pan wrogą radiostację. Już wtedy sugerowałem, żeby oddać radzistę chłopcom z alei Szucha. Wydusiliby z niego cokolwiek. Ale pan wolał stosować swoje metody, a Warszawa nie jest miejscem, gdzie można stosować berlińskie metody.

— Pan zaakceptował mój plan — powiedział Neumann.

— Nadaliśmy cztery dezinformujące meldunki, a to także jest pewnym zyskiem.

—Jeśli nie zorientowali się dotychczas, że podsuwaliśmy im padlinę, to wpadną na to jutro. A „J-23” będzie działał dalej.

— Gdyby nie to idiotyczne nieporozumienie z Abwehrą... — powiedział Neumann i czuł, że za chwilę padnie to, czego obawiał się najbardziej.

— Trzeba było przewidzieć — powiedział Leutzke i Neumann jakby odetchnął, że najgorsze odwlokło się jeszcze. Postanowił właśnie grać na zwłokę. Idealny sposób

— okrągłe zdanie, uniżona forma.

— Pozwalam sobie zwrócić pańską uwagę, standartenfuehrer, że nalegałem, aby poinformować Abwehrę o rozpracowaniu radiostacji.

Lekki grymas na twarzy Luetzkego wskazywał, że zrozumiał, co miał na myśli Neumann.

— Nie przypominam sobie. A jeśli nawet. Panu też wydawało się, że potrafimy to załatwić sami, bez pomocy tych elegancików z Wehrmachtu. Co z radiotelegrafistą? Nie złapaliście go?

— Ukarałem Lepkego, który stracił głowę.

— Nic mnie to nie obchodzi! Dość tej zabawy! Musicie zwinąć resztę siatki, to znaczy tę kelnerkę i inkasenta gazowni.

Więc jednak nastąpiło. Przecież musiało nastąpić. Dlaczego się dziwię — pomyślał Neumann.

— To niemożliwe — wykrztusił z trudem.

— Znów chce mi pan zaproponować swoje metody? Nic z tego! Muszą coś wiedzieć na temat tego „J-23”.

— Oni uciekli! — powiedział patrząc wprost w krąglejące ze zdumienia, blade oczy Luetzkego. — Zdołaliśmy ustalić, że Pruchnal wsiadł do rikszy prowadzonej przez naszego agenta, potem znaleźliśmy naszego człowieka zamordowanego, a dziewczyna wydostała się tylnym wyjściem z restauracji.

— Rozumiem — odezwał się Luetzke po długiej chwili ciszy. — Zostało panu w garści powietrze. Precz! — wrzasnął nagle nieswoim głosem, wyciągniętą ręką wskazując drzwi.

— Heil Hitler! — powiedział Neumann, tym samym gestem wznosząc rękę do góry.

13

Kloss był niespokojny. Od dziesięciu dni, od ostatniej rozmowy z Józefem żadnego znaku życia. Oczywiście Józef nie może zadzwonić do niego do biura i powiedzieć: „Wszystko w porządku. Mam nowe mieszkanie i nowe papiery”, nie może także przysłać widokówki z pozdrowieniami. Ale są skrzynki, kilkanaście miejsc w różnych punktach miasta, gdzie można przekazać wiadomość. Jest wreszcie to mieszkanie na Bonifraterskiej, tuż przy granicy getta, w którym Kloss zorganizował punkt kontaktowy dla agentów Abwehry. Ciotka Zuzanna wie, że w każdy dzień nieparzysty, między siódmą a dziewiątą wieczór, można tam zastać oberleutnanta Klossa, więc dlaczego centrala nie daje znaku życia?

Mniejsza już o te kilkanaście nowych informacji, które udało mu się zebrać. Najważniejszą sprawą jest poinformowanie Józefa, że krawiec Marian Skowronek, pozostający niewątpliwie na usługach gestapo, zdołał uciec, kiedy Kloss na prośbę Tietscha towarzyszył mu w nalocie na radiostację.

Kloss zobaczył pustą budkę ulicznego automatu telefonicznego i przyspieszył kroku. Postanowił, że spróbuje jeszcze raz, który to już raz, zadzwonić do Józefa. Wrzucił monetę do automatu i kolejno w czterech mieszkaniach monotonne brzęczenie w aparacie raz jeszcze potwierdziło, że nikt nie podniesie słuchawki.

Znów ruszył przed siebie. Powinien dziś zajrzeć do jeszcze jednej skrzynki kontaktowej. Skrzynką była ściana wypalonego domu z głębokimi wyrwami po pociskach. W trzeciej wyrwie, licząc od bramy, mógł znaleźć kartkę. Rozejrzał się — ulica była pusta.

Sięgnął ręką udając, że poprawia sobie mundur, ale w skrzynce nic nie znalazł. Znów się rozejrzał, bo instynkt mówił mu, że jest obserwowany.

Czyżby nerwy? Opustoszała ulica, po jednej stronie ceglany mur bez żadnej wnęki czy załomu, gdzie mógłby się ktoś skryć. Głośno klaskały o nierówny bruk kopyta chudej szkapy ciągnącej dorożkę. Odwrócił się na pięcie i skierował w stronę śródmieścia, ale uczucie, że jest obserwowany, nie opuszczało go.

Biedny Tietsch — pomyślał, żeby odwrócić uwagę od tego idiotycznego, niczym nie umotywowanego przeczucia — biedny Tietsch nie dostanie upragnionego urlopu, a tak bardzo chciałby pojechać i pokazać się w swoim bawarskim miasteczku z orderem nad kieszenią munduru. Łatwo pozwolił sobie podsunąć myśl, że wroga radiostacja nadaje według pory wschodu i zachodu księżyca. Bez trudu uwierzył, że sam wpadł na to. Oczywiście za skandal, który wybuchł, kiedy okazało się, że Sonderdienst kontroluje radiostację, nikt nie mógł obwiniać Klossa.

Zresztą awantura nie była zbyt wielka. Na twarzy obersta von Ossetzky’ego pojawiło się nawet coś w rodzaju uśmiechu, gdy oberleutnant Kloss meldował mu o tragicznej w skutkach pomyłce. Ale oczywiście o urlopie dla Tietscha trudno było w tych warunkach marzyć, będzie się musiał, biedak, pocieszyć paroma dodatkowymi porcjami budyniu.

Kloss zachichotał do tej myśli i w tym momencie usłyszał strzał. Odwrócił się, padł za załomem muru, zobaczył sylwetkę chłopaka, przecinającego na skos ulicę i niknącego w gruzach spalonego domu, obok którego Kloss przed chwilą przechodził.

Zza zakrętu wypadło kilku żandarmów z bronią gotową do strzału. Wachmeister z rudym wąsikiem pomagał Klossowi się podnieść.

— Pan jest ranny, panie oberleutnant?

— Nie, na szczęście nie.

— Do pana strzelali.

— Być może — odparł Kloss. — Uciekł w tamtą stronę. Ubrany w czerwony sweter — pokazał kierunek przeciwny niż spalony dom.

Mam nadzieję — pomyślał— że nikt o tej porze nie chodzi w czerwonym swetrze.

Usłyszał tupot oddalającego się patrolu. Otrzepał mundur, zatrzymał przejeżdżającą rikszę.

— Bonifraterska! — rzucił. Postanowił jechać do meliny jak w każdy nieparzysty dzień, chociaż poznał chłopca, który strzeliwszy do niego, przebiegał na skos ulicę.

To był Mundek, chłopak, o którym Józef mówił: „Mój pistolet” albo „Moja obstawa”. Kloss widział go parokrotnie z daleka. Nie mógł się mylić.

Obszedł wpółzrujnowany dom przy Bonifraterskiej i na klatkę schodową przedostał się przez piwnicę.

W jednej chwili zrozumiał, co się stało. Józef prawdopodobnie wpadł, a tylko on wiedział, kto jest zdrajcą. Ciotka Zuzanna zorientowała się, że była wprowadzana w błąd. Kloss wie, że w takich sytuacjach rozkaz może być tylko jeden — zabić. Wie, że sam w podobnej sytuacji postąpiłby tak samo.

Ale wie także, że on nie jest zdrajcą i za wszelką cenę musi to udowodnić. Gdyby stanął przed sądem... Ale nikt nie odczyta mu wyroku. Na to nie ma czasu. Najwyżej potem przyczepią kartkę: „W imieniu Rzeczypospolitej sąd Polski Podziemnej...”

Starając się iść bezszelestnie, wspinał się na schody. Nadsłuchiwał przez chwilę. Nikogo za nim nie było. Ale nie jest nigdzie powiedziane, że chłopak działa sam. Może ktoś inny czeka już w tym mieszkaniu? Z podestu schodów nie było nic słychać, ale Kloss wiedział, że człowiek za drzwiami, jeśli tam jest, stoi teraz bez ruchu, wstrzymując nawet oddech.

Specjalnie głośno zaczął otwierać drzwi sąsiedniego mieszkania. Zamknął je z trzaskiem.

Teraz już działał błyskawicznie. Kilka kroków, balkon łączący się z balkonem tamtego mieszkania. Przesadził balustradę, wypchnął szybę i z okrzykiem: Hönde hoch! znalazł się w stołowym.

Odpowiedziała mu cisza. Szybko omiótł pokój spojrzeniem. Był sam. Teraz przedpokój, kuchnia i alkowa, pozostałe pokoje.

Wszystko w porządku. Sprawdził, czy drzwi są zamknięte. Tak, wszystko było, jak zostawił. Odsunął zasuwkę. Ustalono, że drzwi w dni nieparzyste muszą być otwarte. Co będzie, jeśli ten chłopak tu przyjdzie? A raczej pewne, że nie zrezygnuje po jednej nieudanej próbie z wykonania rozkazu, który był otrzymał. Mógłby z łatwością zastrzelić tego chłopca. I tak by zrobił, gdyby był tym, za kogo go uważają.

Ale on przecież nie jest zdrajcą. Nie zabije, ale nie może też dać się zabić. Liczył się z tym, że przyjdzie kiedyś zginąć. To ryzyko wkalkulowane jest w grę, jaką prowadzi od lat. Ale żeby tak głupio, z ręki towarzysza? Polaka?

Powoli zaczął odpinać mundur, potem poszedł do alkowy i wyciągnął z szafy koc. Po namyśle wziął drugi.

W pół godziny później, wstrzymując oddech, doszedł do podestu drugiego piętra młody człowiek w skórzanej kurtce i butach z cholewami. Chwilę nadsłuchiwał pod drzwiami, potem wyjął rewolwer i wsunął tłumik na lufę. Mechanizm był dobrze naoliwiony, nawet nie skrzypnął. Nie skrzypnęły także drzwi, gdy chłopak nacisnął klamkę.

Przedpokój był pusty, światło elektrycznej latarki nie wydobyło z mroku niczego podejrzanego. Półuchylone drzwi prowadziły do wnętrza mieszkania. Zobaczył sylwetkę na tapczanie; strzelił wprost w widoczne z daleka dystynkcje munduru kogoś, kto leżał przykryty kocem. Strzały były cichutkie i brzmiały nie głośniej niż pstryknięcie elektrycznego wyłącznika.

Chłopak nie zdążył się jeszcze zdziwić, że ciało leżącego nawet nie drgnęło, gdy silny cios w podbródek rzucił go na drzwi. Broń wypadła Mundkowi z ręki, podniósł ją tamten człowiek, podszedł do kontaktu i zapalił światło.

Mundek zobaczył teraz mężczyznę ubranego tylko w spodnie i koszulę. Nie mógł się mylić — to był Niemiec, którego miał zabić.

Człowiek ten podszedł doń, pomógł ogłuszonemu podnieść się i powiedział najczystszą polszczyzną:

— Nie mogłem postąpić inaczej. Muszę ci wyjaśnić parę rzeczy; przede wszystkim powiedz, co z Józefem?

Ale chłopiec nie wiedział. Podobnie jak Kloss, nie miał pojęcia, że Józef po wielu perypetiach dotarł wreszcie do lasu, że wymógł na kapitanie Antonim decyzję natychmiastowego wyjazdu do Warszawy w celu odwołania wyroku śmierci na Hansa Klossa, agenta o kryptonimie „J-23”, i że znajdował się właśnie w drodze.

ŻELAZNY KRZYŻ

1

Szarak stulił uszy i rzucił się w gąszcz, ale nie zdążył dobiec. Któraś z drobin śrutu dosięgła go w skoku. Stanął na tylnych nóżkach, zakręcił się w miejscu i upadł.

Oberst Herbert Reiner przewiesił strzelbę przez ramię: i włożył w oko monokl.

— Szósty — rzekł, nie ukrywając zadowolenia. Ruszył w stronę ustrzelonego szaraka. Hrabia Edwin Wąsowski powstrzymał go ruchem dłoni.

— Chłopi zabiorą, panie pułkowniku.

Z zarośli wysunął się standartenfuehrer Dibelius, pomachał im ręką z daleka.

— Jak zwykle, mój Herbercie, niezawodne oko i ręka.

W długim futrze, sięgającym niemal ziemi, wyglądał jak niedźwiedź. Zwaliste cielsko, kołyszący się krok i podniesione w geście pozdrowienia ramię, którego Dibelius nie opuścił pewnie dlatego, by nie stracić równowagi w sięgającym kolan śniegu.

Jak tańczący niedźwiedź — pomyślał Wąsowski.

— Jest pan, pułkowniku, królem dzisiejszego polowania — powiedział głośno. — Ale chyba dość, przemarzliśmy.

— Pan jest gospodarzem, drogi kuzynie. Nie ma mi pan za złe, że zwracam się do pana w ten sposób? Czy mówiłem ci już, Maks — Reiner zwrócił się do Dibeliusa, który wytoczył się właśnie z zaspy i tupiąc otrzepywał ze śniegu swoje wysokie buty — czy mówiłem ci już, Maks, że jesteśmy z panem Wąsowskim skoligaceni?

—  Pan pułkownik czyni mi zaszczyt — powiedział Wąsowski.

— Mówiłeś, mówiłeś wielokrotnie — prychnął Dibelius. — Robi się późno — zwrócił się do Wąsowskiego.

— Pan hrabia proponuje właśnie, żeby skończyć. Już mi pachnie pański sławny bigos.

Wąsowski kiwnął dłonią ku grupce chłopów stojących opodal przy saniach. Rozległ się dźwięk myśliwskiego rogu. Z zarośli wyszli zapóźnieni myśliwi.

— Proszę bardzo do sań, panowie — rzekł Wąsowski. — Ja pojadę wierzchem, muszę przecież dopilnować, żeby bigos się nie przypalił.

Wskoczył lekko na konia. Mimo pięćdziesiątki na karku, zachował sprężystość ruchów zwycięzcy kilku międzynarodowych zawodów hippicznych. Machnął im dłonią i spiął gniadego ostrogą. Ruszył na przełaj przez las. Chciał być przed nimi nie tyle może ze względu na bigos, co na spodziewaną wizytę. Kiedy przed pałacykiem myśliwskim zeskoczył z konia i pieszczotliwym klepnięciem w parujący zad skierował go ku stajniom, sań z niemieckimi oficerami jeszcze nie było widać, nie docierał nawet przenikliwy, niosący się daleko dźwięk dzwonków uwiązanych koniom do uprzęży.

W wielkim hallu, obłożonym ciemną dębiną i ustrojonym myśliwskimi trofeami gospodarza, siedział już młody człowiek, z którym hrabia Wąsowski miał się zobaczyć. Lokaj Franciszek Źrebko — pod takim nazwiskiem i w takiej funkcji występował od dwóch lat major Ruciński, przed wojną odpowiedzialny pracownik referatu „Zachód” drugiego oddziału Sztabu Generalnego, wieloletni przełożony rotmistrza Wąsowskiego z tegoż oddziału — podawał właśnie ogień młodemu oberleutnantowi Wehrmachtu.

— Nieźle się panu żyje, hrabio — powiedział Kloss, gdy ujrzał Wąsowskiego.

— Ma pan to dla mnie? — zapytał Wąsowski ściskając mu dłoń. — Musi się pan pospieszyć, za parę minut tu będą.

— Nie muszę — odparł Kloss. — Jestem tu służbowo. Mam zabrać jednego z pańskich gości. — Wyciągnął z teczki maleńką paczkę, podał ją Wąsowskiemu. — Tu są pieniądze, tyle, ile pan prosił. Ciotka Zuzanna okazała się tym razem hojna.

— Mam coś dla pana — powiedział Wąsowski — coś, co bardzo ucieszy ciotkę Zuzannę. Może pan zabrać ze sobą. Parę rodzinnych fotografii z zimowego leża... wilka. —Czekał na efekt. Nie zawiódł się, Kloss gwizdnął.

— Ma pan wilczą jamę? Siedzibę naszego ukochanego wodza?

— Zaraz... — zaczął Wąsowski, ale właśnie usłyszeli dzwonki, a w chwilę potem parskanie koni, głośne gardłowe krzyki, tupot nóg. —Trudno — powiedział Wąsowski. — Pojutrze w zwykłym miejscu.

— Proszę to dobrze schować, licho nie śpi.

— Niech pan będzie spokojny, w tym domu szuka się tylko wódki, a jej nie zbraknie.

Franciszek rzucił się, by pomóc gościom wysupłać się z kożuchów naciągniętych na wojskowe płaszcze. Kloss odszukał wzrokiem Reinera, przepisowo trzasnął butami. Reiner nawet nie starał się ukryć, że treść rozkazu przywiezionego przez oberleutnanta Klossa nie budzi w nim entuzjazmu.

—Trudno — mruknął, a potem, przekrzykując gwar wielu głosów, zawołał: — Przykro mi, moi panowie, przykro mi szczególnie wobec pana, drogi gospodarzu i kuzynie — poszukał wzrokiem Wąsowskiego — ale siła wyższa...

— Generał? — zapytał półgłosem Dibelius. — Nie umiesz sobie wychować tego starego capa? Zapowiadała się całkiem niezła pijatyka.

— Bardzo was proszę, moi panowie — ciągnął Reiner —nie przeszkadzajcie sobie, ale sami wiecie, że nasi zwierzchnicy potrzebują nas najbardziej wtedy, gdy nam to najmniej odpowiada. Służba nie drużba.

— Trudno — rzekł Wąsowski, wyciągając ku Reinerowi obie ręce, jakby chciał go objąć uściskiem. — Wiem, co znaczy rozkaz, sam przecież służyłem w armii Jego Cesarskiej Mości Franciszka Józefa, notabene w jednym pułku z pańskim szefem, generałem Wierlingerem. Niech pan go przy okazji pozdrowi ode mnie, mam nadzieję, że mnie pamięta.

— Bardzo ciepło pana wspomina — powiedział Reiner. — Chodźmy, Kloss, nie powąchamy nawet sławnego bigosu pana hrabiego.

— Więc może strzemiennego? — gospodarz otworzył szeroko drzwi wiodące do jadalni. Na widok uginającego się pod ciężarem półmisków stołu zabłysły oczy paru oficerom, nie przywykłym do oglądania takich widoków w czwartym roku wojny.

— Niestety, drogi Wąsowski — Reiner potrząsnął głową.

— A więc, panie oberst, do następnego polowania. Sezon dopiero się rozpoczął.

— Ba! — prychnął po swojemu Dibelius. — W tym kraju nie mamy zbyt wiele czasu, by polować na zające, polujemy na ludzi — roześmiał się zadowolony ze swego dowcipu. — Przepraszam — dodał — na podludzi. Wypijemy zatem twoje zdrowie, Reiner.

Już idąc w stronę drzwi Kloss zauważył, jak Wąsowski, wziąwszy Dibeliusa pod ramię, prowadzi go w stronę jadalni. Ten poufały gest w stosunku do szefa SD i policji na cały dystrykt, człowieka, którego dźwięk nazwiska zdolny był przyprawić każdego w tej części kraju o atak przerażenia, towarzyszył Klossowi w drodze do Warszawy. Rozleniwiony ciepłem panującym we wnętrzu pułkownikowskiego mercedesa, milczeniem Reinera drzemiącego na tylnym siedzeniu, cichym szmerem silnika, trwał w stanie pół snu, pół jawy, ale widok byłego pracownika drugiego oddziału, a obecnie członka tej samej co Kloss grupy, noszącej kryptonim „Wanda”, w czułym uścisku z osławionym Maksem Dibeliusem, nawet przez SS-manów nazywanym „krwawym Maksem”, tkwił mu pod powiekami. Niezły aktor, myślał walcząc z ogarniającą go sennością. Ciekawe, czy jest naprawdę hrabią.

Kloss nie mógł wiedzieć, że ten, którego nazwał w myślach niezłym aktorem, jest w przededniu odegrania największej roli w swoim życiu. Nie wiedział też, że właśnie jemu, Klossowi, przypadnie trudna rola reżysera w tym spektaklu.

2

Mróz chwycił mocno, śnieg, który przyprószył koleiny wyżłobione przez odjeżdżający samochód obersta Reinera, chrzęścił pod butami dwóch bahnschutzów strzegących niewielkiej stacyjki i teoretycznie przynajmniej dziesięciokilometrowego odcinka torów przebiegających opodal myśliwskiego pałacyku Wąsowskiego. Klęli swego zwierzchnika, ospowatego gefreitra, który w taki ziąb wysłał ich na obchód torów. Ale oni nie są idiotami, nie są zresztą młodzikami ślepo wykonującymi rozkazy. Obaj mają sporo po czterdziestce, pochodzą z sąsiednich wsi w Schwarzwaldzie, mają do siebie zaufanie i wiedzą, że jeden drugiego nie sypnie. Wiedzą też, że z chodzenia wzdłuż toru nic dobrego nie wyjdzie, zarobić można co najwyżej kulkę od jakiegoś przyczajonego w krzakach partyzanta, a zanadto chcą wrócić do swoich bab w Turyngii, by ryzykować nocne spotkania z uzbrojonymi ludźmi. Nie umawiając się skręcili z nasypu, gdy tylko oddalili się na odległość, z jakiej dziobaty Peter nie mógłby ich zza skarpy wypatrzyć. Wieś była o kilometr i obaj wiedzieli, że nocna wycieczka, o ileż mniej niebezpieczna od bezsensownego spaceru po torach, których i tak we dwóch upilnować nie zdołają, jest znacznie bardziej owocna. Ludzie rozbudzeni w środku nocy waleniem kolbą w drzwi nie zastanawiają się, czy strażnicy kolejowi mają prawo rekwirować żywność i bimber. Zresztą cóż tu mówić o prawie, kiedy ma się dwa schmeisery, umie się wrzeszczeć i nie trzeba się tłumaczyć z wystrzelonych naboi. Obaj byli chłopami i bez trudu rozszyfrowali chłopskie schowki, zawsze znajdując to parę jaj, to gęś, to połeć tłustego szpeku. Wrzeszcząc swoje: „Baba, dawaj szpek, schnell!”, mścili się za to, że zamiast leżeć u boku swojej kobiety pod ciepłą pierzyną, muszą łazić po nocy w tym zimnym, nieprzyjaznym kraju, bać się humorów ospowatego gefreitra, który w każdej chwili może napisać raport, w wyniku czego znajdą się na wschodzie, w kraju, gdzie ludzie są przynajmniej tak samo nieprzyjaźni, a zimno jeszcze dotkliwsze.

— Jutro wyślę mojej paczkę — powiedział niższy z bahnschutzów. — Trochę słoniny i te pończochy.

Ten drugi skinął głową. Wiedział, o co chodzi. Pohandlowali niedawno z kolejarzami. Za pół wieprzka dostali parę kartonów francuskich pończoch. Jest ich tyle, że kobiety będą mogły do końca życia chodzić co niedziela do kościoła w jedwabnych pończochach. Nagle zatrzymał się.

— Czego stoisz? — zapytał ten niższy. — Czy pamiętasz, że Peter chce gęś? Przecież po to nas dzisiaj wysłał. Trzeba dać łobuzowi, bo...

— Cicho — zgromił go drugi. — Słuchaj, muzyka.

Przeszli kilkadziesiąt metrów i usłyszeli ją jeszcze wyraźniej. Po paru chwilach zobaczyli niczym nie zasłonięte okna, dobiegł ich gwar wielu głosów.

— To ten hrabia — powiedział niższy bahnschutz. — Czuję, że się dzisiaj obłowimy.

Stukając buciskami wtargnęli na ganek, załomotali kolbami, ale ci w środku pewnie nie słyszeli, co już było bezczelnością. Wyższy z rozpędu kopnął drzwi i omal się nie przewrócił wpadając do hallu. Mieli pecha. Otwierające się drzwi zasłoniły wieszak obładowany oficerskimi płaszczami i czapkami z trupią główką. Ten widok by ich otrzeźwił. Teraz rozwścieczeni, że nikt nie pofatygował się, by wyjść do nich do hallu, idą do drzwi, zza których dobiega ryk śmiechu i chrapliwy dźwięk patefonu. Niższy otwiera je szeroko.

— Cicho! — krzyczy i nagle milknie. Drugi, jeszcze w hallu, nie wiedząc, dlaczego tamten zamilkł, wrzeszczy:

— Zasłonić okna, jest Befehl, zasłonić okna! — Przekroczył próg i zamarł.

Standartenfuehrer Dibelius podniósł się chwiejnie, zrobił krok w ich kierunku, ale wypity alkohol uderzył mu do głowy, bo aż musiał się oprzeć o ramię któregoś z siedzących oficerów.

— Panie Standartenfuehrer — wybełkotał bahnschutz, który wszedł pierwszy — myśmy nie wiedzieli...

— Milczeć! — wrzasnął Dibelius. — Nie pozwoliłem wam gadać! Teraz już wiecie! Tam, gdzie ja jestem, obowiązuje mój rozkaz, zrozumiano?

Równocześnie niemal szczeknęli swoje: jawohl, robiąc krok do tyłu.

— Kto wam pozwolił odejść? — wrzasnął Dibelius. —”Wyślę na wschód!... — zakrztusił się krzykiem.

— Ależ drogi Dibelius — mitygował go Wąsowski, — Ci żołnierze nie mieli złych intencji. W końcu to dobrze, że niemieccy żołnierze dbają, by przestrzegano zarządzeń niemieckich władz. To moja wina. Tak rzadko używam tego pałacyku, że nie poleciłem, by zrobiono zasłony na okna. Franciszku — zwrócił się do lokaja — dopilnuj, aby następnym razem...

— Tak jest, panie hrabio.

— Precz! Wynoście się! — krzyknął Dibelius.

— Chwileczkę — powiedział Wąsowski. Bahnschutze zatrzymali się niezdecydowanie. — Franciszku — zwrócił się Wąsowski do lokaja — zaprowadź tych chłopców do kuchni, niech im dadzą coś do jedzenia i sznapsa na rozgrzewkę, żeby mogli wypić za zdrowie pana standartenfuehrera Dibeliusa.

— Rozbroiłeś mnie, drogi Wąsowski, rozbroiłeś mnie kompletnie. Idźcie — szerokim gestem wskazał żołnierzom drogę — i nigdy więcej nie interesujcie się światłem w tym domu ani moim przyjacielem, panem Wąsowskim. Czy wiecie głuptaki, że przed chwilą ustaliliśmy z panem hrabią, iż w roku tysiąc dziewięćset jedenastym pan hrabia i ja mieszkaliśmy w Monachium przy jednej ulicy, jadaliśmy w tej samej restauracji, chodziliśmy do jednego burdelu i wcale się nie znaliśmy? — Pijackim gestem usiłował objąć Wąsowskiego.

Oficerowie wstali wznosząc kieliszki. Dibelius chwycił szklankę, nalał do pełna, z rozmachem stuknął w kieliszek Wąsowskiego. Któryś z młodszych oficerów zaintonował burszowską pieśń. Dibelius nie puszczał ramienia Wąsowskiego.

— Przyjacielu — bełkotał — zdaje się, że wypiłem kapinkę za dużo. — Czknął głośno. — Prowadź — powiedział —prowadź do toalety — dodał na pytające spojrzenie Wąsowskiego.

Bahnschutze wyprowadzeni przez Franciszka zniknęli gdzieś w zakamarkach hallu. Dibelius puścił ramię Wąsowskiego i biegiem rzucił się w stronę wskazanych drzwi. Puścił szeroki strumień wody na twarz, paroma klapnięciami pomasował obrzękłe policzki. Potem przeglądał się chwilę w lustrze, mętnie konstatując, że włosów ma coraz mniej, a wory pod oczyma coraz większe i bardziej brunatne. Nie odwracając się sięgnął w stronę półki z ręcznikami i pośliznął się na mokrej posadzce. Upadł. Poczuł nieprzepartą ochotę wyciągnięcia się choćby tu, na tej podłodze, gwałtowną potrzebę snu. Może się nawet zdrzemnął i otrzeźwiła go dopiero kapiąca z niedokręconego kranu woda. Postanowił się podnieść i walcząc z ogarniającą go sennością, szukał wzrokiem punktu zaczepienia dla rąk. Wreszcie znalazł — umywalka. Chwycił za jej brzeg, ale przewrócił się powtórnie, bo umywalka, jakby nie przytwierdzona do ściany, odjechała pod naciskiem jego ciała, ukazując ciemną niszę. Po dobrej chwili dopiero zrozumiał, że to, co widzi, nie jest początkiem delirium. Wstał nadspodziewanie łatwo. Z rozmachem walnął się kilkakroć po twarzy, by otrzeźwieć, ale nisza nie znikała. Jeszcze sobie nie wierząc, sięgnął ręką. Poczuł pod dłonią jakiś przedmiot, wyciągnął to, co znalazł. Zobaczył gruby plik studolarowych banknotów, przepasany banderolą, jakby prosto z banku. Sięgnął do wnęki powtórnie, trzymał teraz paczkę papierosów „juno”. Paczkę otwartą, ale w środku nie było papierosów. Kilka rolek wąziuteńkiej taśmy fotograficznej zdziałało cud. Dibelius natychmiast otrzeźwiał. Przysiadł na skraju wanny, zastanowił się chwilę, spoglądając na banknoty i paczkę po papierosach. Wstał, położył znalezione przedmioty tam, gdzie były przedtem, pociągnął brzeg umywalki — wróciła na swoje miejsce nadspodziewanie łatwo.

— Nie Reiner jest królem dzisiejszego polowania, tylko standartenfuehrer Maks Dibelius — powiedział swemu odbiciu w lustrze. Odbicie zamrugało doń małymi, ale teraz już prawie trzeźwymi oczami.

W hallu nie było nikogo — to ułatwiało sprawę. Podszedł do zawieszonego na ścianie staroświeckiego telefonu, zażądał błyskawicznego połączenia z Warszawą. Służbista Lohse, który pełnił dziś dyżur, chyba nie spał, bo odezwał się prawie natychmiast.

— Sześciu ludzi — warknął — jak najszybciej! — i odłożył słuchawkę na widełki. Nie chciał słuchać pytań Lohsego ani udzielać mu wyjaśnień. Niech myśli, że jego szef boi się po prostu wracać po nocy bez obstawy.

Goście hrabiego zbierali się już do odjazdu. Kolejno podchodzili do Wąsowskiego, ściskali mu dłonie, a on każdemu z jednakowo ujmującym uśmiechem mówił, że to on jest winien wdzięczność za zaszczyt, jaki mu sprawili. Dibelius zapadł w głębokim fotelu koło kominka.

Wyciągnął przed siebie nogi i gryzł nie zapalone cygaro.

— Nie jedzie pan, panie standartenfuehrer? — zwrócił się doń chudy pułkownik saperów z długą, pomarszczoną szyją obskubanego indora, pod którą dyndał żelazny krzyż.

— Zepsuł się mój wóz — skłamał naprędce Dibelius.

— Chętnie pana zabierzemy — zaproponował major lotnictwa.

— Dziękuję — odparł. — Zadzwoniłem, żeby mi przysłali drugi. Poczekam. Oczywiście, jeśli nasz gospodarz pozwoli.

— Naturalnie, panie standartenfuehrer — powiedział hrabia. —Jeśli pan się źle czuje...

— Czuję się znakomicie. Dawno nie czułem się tak dobrze.

— Miałem na myśli — wyjaśnił Wąsowski — pokoje gościnne. Franciszek dobrze napalił. Prześpi się pan, a rano przyjemniej jechać. Ośnieżone lasy pięknie wyglądają o świcie.

— Dobrze panu, Wąsowski — rzekł Dibelius, podając równocześnie dłoń majorowi z zawieszoną na temblaku ręką. — Dobrze panu — powtórzył. — Ma pan czas, by kontemplować uroki natury. Zresztą nie mogę sobie pozwolić na spanie dzisiejszej nocy, nawet w pokoju świetnie ogrzanym przez pańskiego Franciszka. Muszę jeszcze popracować.

Za oknem zawarczały silniki samochodów odjeżdżających oficerów. Wąsowski odprowadził gości aż do drzwi wejściowych. Dibelius wyciągnięty wygodnie w fotelu ćmił cygaro, które wreszcie zapalił, podnosząc rozżarzoną głownię z kominka.

— Pan jest nadzwyczajny, Dibelius — powiedział Wąsowski zapadając w drugi obity skórą fotel. — Po takim dniu będzie pan jeszcze pracował? Ale wierzę panu, choć pół godziny temu dałbym głowę, że pójdzie pan spać. Oto cecha prawdziwego Niemca: obowiązki na pierwszym miejscu. Gdybyż moi rodacy zastosowali tę dewizę, może historia byłaby dla nich łaskawsza... Ale cóż, my lubimy gadać, wiecować...

— Lubicie jeść i pić, to mi się u was podoba.

— Więc może jeszcze po kapince świetnej nalewki. Robił ją Franciszek według receptury swojej matki, która była ochmistrzynią w majątku mojej matki, hrabianki von Eckendorff. Skusi się pan?

— Nalewki z tak dobrym rodowodem chętnie skosztuję.

Franciszek, jakby tylko na to czekał, pochylił się ku nim z tacą, na której była już kryształowa karafka pełna połyskliwie rubinowej cieczy i dwa ciężkie, kryształowe kieliszki.

— Prosit, mój Wąsowski — Dibelius wzniósł kieliszek. Posmakował alkoholu, mlasnął z uznaniem. — Więc to przez swoją matkę de domo von Eckendorff jest pan spokrewniony z oberstem Reinerem?

— Ściśle biorąc — powiedział Wąsowski — to tylko uprzejmość pana pułkownika każe mu nazywać mnie kuzynem. Dziesiąta woda po kisielu mówi się po polsku o takim pokrewieństwie.

— Ale jednak w pana żyłach płynie połowa krwi niemieckiej. Zastanawiam się, czy to dużo, czy mało.

— Akurat tyle, by zyskać życzliwość i zaufanie niemieckich oficerów. Gdyby nie fatalny wynik wojny światowej, być może służylibyśmy w jednym pułku. Już wtedy, pamiętam, w dwunastym - trzynastym roku, już wtedy wielu światłych oficerów myślało o zjednoczeniu wszystkich Niemców pod berłem jednego cesarza.

— Dopiero naszemu fuehrerowi udało się zrealizować marzenia pańskich kolegów. Czy także pańskie? Te pięćdziesiąt procent krwi niemieckiej...

— Obawiam się — przerwał mu Wąsowski — że najwyżej czterdzieści dziewięć. Dzisiaj płynie w moich żyłach co najmniej jeden procent alkoholu. Ale przerwałem panu.

— Głupstwo, Wąsowski. Wrócimy do tej rozmowy nieraz, mogę dać na to panu słowo. Jeszcze pana znudzą rozmowy ze mną.

Usłyszeli narastający szum motorów.

— No, wreszcie! — powiedział Dibelius. — Przyjechali. Jeszcze chwila, a gotów byłby pan stracić do mnie cierpliwość.

Energicznym ruchem wziął Wąsowskiego pod ramię. SS-haupsturmfuehrer Adolf Lohse otrzepywał się właśnie ze śniegu, gdy stanęli w drzwiach hallu. Twarz Dibeliusa, łagodna i dobroduszna do tej chwili, stężała w jednej sekundzie.

— Pójdziemy teraz, mój Wąsowski, zwiedzić pańską łazienkę. — Odpiął kaburę, wyjął broń. — Chodź, Lohse, zobaczysz coś ciekawego. Pan hrabia pójdzie z nami — skłonił się szyderczo. Nie zauważył na szczęście lokaja Franciszka, który wyłaniał się właśnie z pomieszczeń wiodących do kuchni i w samą porę zatrzymał się w cieniu schodów.

Tymczasem Dibelius, jak rutynowany cyrkowy sztukmistrz, powoli zbliżał się do umywalki. Jednym ruchem, ale powolnym, celebrowanym pociągnął brzeg umywalki.

— Zaskakujące, co, Wąsowski?

— Skrytka? — Wąsowski przybliżył do oka pincenez, jakby sobie nie dowierzał.

— Pan niby nie wie?

— W pałacyku myśliwskim rzadko bywam, mam mieszkanie w Warszawie. To zabawne, te stare domy kryją zawsze jakieś tajemnice.

— Rzeczywiście, bardzo zabawne — mówił Dibelius spokojnie. — Szczególnie, że na tych banknotach – wetknął rękę do skrytki i z triumfem podsunął paczkę pod oczy Wąsowskiego — jest data emisji: 1939, 1938, o, jest nawet 1940. Jakież tajemnicze potrafią być te stare, rzadko używane myśliwskie pałacyki. — Z paczki papierosów „juno” wysypał na dłoń zwitek mikrofilmów. — Prawda, Wąsowski?

— Sporo pieniędzy, sądząc na oko — rzekł Wąsowski. Wyciągnął papierosa, zapalił.

Ale Dibelius ma już dość udawania.

— Bierz go! — wrzasnął. Mocno pchnął Wąsowskiego w stronę SS-mana, który zwabiony hałasem stanął w drzwiach łazienki.

— Dziwny sposób dziękowania za gościnę. —Wąsowski strzepnął z klapy popiół. — Myślę, że mogę wziąć futro.

— Milcz! Jeszcze ci podziękuję. Babcia von Eckendorff niewiele ci pomoże. Lohse — przypomniał sobie nagle —tu jest jeszcze lokaj.

— Właśnie — rzekł Wąsowski. — Do tej pory nie pozwolił pan sobie powiedzieć, że tej łazienki używa służba, moja jest na górze.

Lohse z wyciągniętą z kabury bronią rzucił się w stronę kuchni. Wrócił po chwili. Otwarte na oścież okno wyjaśniło mu wszystko.

— Uciekł — powiedział. — Sądząc po zimnie, jakie tam panuje, musiało się to stać dobre parę minut temu.

— Więc to Franciszek? — zdziwił się Wąsowski. — Nie do wiary. Ale dlaczego w przeciwnym razie by uciekał? Przykro mi, panie standartenfuehrer, że w moim domu znalazł się człowiek...

— Milcz — powiedział Dibelius cicho. — Pogadamy w Warszawie. — I nie patrząc na Wąsowskiego ruszył ku drzwiom.

Dwaj bahnschutze, obładowani prowiantem, dalekim łukiem ominęli tym razem myśliwski pałacyk.

— Popatrz, Horst — odezwał się niższy, wskazując głową słaby poblask bijący z okien dworku. — Pan z panem zawsze się dogadają. Jak się jest hrabią, to można być nawet Polakiem.

Ale wyższy z bahnschutzów nie podjął tematu. Zajęty był poskramianiem gęsi, która tłukła skrzydłami, usiłując wyrwać mu się ze zgrabiałych z zimna rąk.

3

Oberst Reiner trzęsącymi się ze zdenerwowania rękami zapinał guziki bluzy i jednocześnie głośnymi przekleństwami (w stosunkach z innymi oficerami, nawet młodszymi, był zawsze wzorem powściągliwości, w domu jednak się nie krępował) popędzał ordynansa, tłustego feldfebla, który grzebał się z przygotowaniem mu porannej kawy. Na jego usprawiedliwienie trzeba powiedzieć, że nie był przyzwyczajony do przyrządzania pułkownikowi kawy o tak wczesnej porze.

Reiner podszedł do okna, odsunął storę, na ciemnym zimowym niebie iskrzyły się gwiazdy. Pseudoantyczny zegar na biedermeierowskiej komodzie (Reiner odziedziczył to mieszkanie wraz z meblami po jakimś adwokacie, którego wysiedlono do getta) wskazywał piątą piętnaście.

— Klaus, ty leniwa świnio!

— Tak jest, panie oberst — powiedział ordynans. W wyciągniętej ręce trzymał talerzyk, na którym pomieścił filiżankę i parę herbatników. Spod narzuconego na długą nocną koszulę płaszcza wojskowego wyzierały całkiem cywilne ranne pantofle. Ordynans wyglądał jak stara tłusta baba.

— Mogę już odejść, panie pułkowniku?

Odejść, to znaczy wrócić do ciepłego łóżka w służbówce za kuchnią, gdy tymczasem on, pułkownik Reiner, przez ten idiotyczny telefon i przez pijackie urojenia oszalałego Dibehusa będzie tłukł się na drugi koniec miasta, zajmie mu to co najmniej pół godziny, następne pół godziny powrót, a co najmniej godziny trzeba, żeby wybić z upartego łba standartenfuehrera SD jego obłędne pomysły, czyli nie ma mowy o drzemce, czasu wystarczy tylko na to, by się ogolić i zejść do biura.

— Nie — warknął mściwie — dość się wyspałeś, Klaus. Wytrzep wszystkie dywany, zapastujesz podłogę. Sprawdzę po przyjściu.

—Tak jest — powiedział Klaus bez entuzjazmu i szurnął nogami, jakby dla zademonstrowania, że chętnie trzasnąłby po żołniersku butami, gdyby nie to, że ma na nogach ranne pantofle.

Parząc sobie usta Reiner wypił czarną kawę, bo zaspany Klaus zapomniał mu jak zwykle dolać skondensowanego mleka.

Pewnie od wypijania mojego przydziału mleka tak się roztył — pomyślał zbiegając ze schodów.

Przed bramą ryczał motor jego „Mercedesa”. Szofer, nie bacząc na zalecenie oszczędzania benzyny, grzał silnik na wysokich obrotach. Dopiero opadłszy na miękkie poduszki i rzuciwszy szoferowi adres alei Szucha, pułkownik Reiner zaczął zastanawiać się, co by było, jeśliby ta wiadomość, zakomunikowana mu przed kwadransem przez Dibeliusa, okazała się prawdą, a nie makabrycznym żartem standartenfuehrera. Przeraził się tej myśli. Zęby zagłuszyć strach, pochylił się ku szoferowi.

— Nie mógłbyś pospieszyć?

— Jest ślisko, panie oberst, jadę osiemdziesiątką — powiedział szofer, ale posłusznie dodał gazu.

Wbiegając na trzecie piętro po szerokich marmurowych schodach byłego polskiego Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, gdzie mieściło się biuro Dibeliusa, Reiner miał jeszcze nadzieję, że stary opój zakpił sobie z niego, że pragnie u siebie w biurze kontynuować pijaństwo zaczęte w majątku Wąsowskiego. Ale gdy nacisnął klamkę obitych skórzanym materacem drzwi sekretariatu i spotkał się wzrokiem z zimnymi, rybimi oczami hauptsturmfuehrera Lohsego, który uczepiony słuchawki telefonu nie pofatygował się nawet, by wstać na powitanie pułkownika, a tylko ruchem brody dał mu do poznania, że Dibelius czeka w gabinecie, zrozumiał, że trzeba się przygotować na najgorsze. Twarz standartenfuehrera Dibeliusa także nie wróżyła niczego dobrego: głębokie cienie po nieprzespanej nocy, ale wyraz absolutnej trzeźwości.

Ciężko opadł we wnętrze skórzanego fotela naprzeciw biurka.

— Zwariowałeś, Dibelius, zupełnie zwariowałeś. Powiedz, że to nieprawda — rzekł cicho i bez nadziei na potwierdzenie.

Dibelius bez słowa podsunął mu kasetkę z cygarami. Podał Reinerowi ogień.

— To niemożliwe — powiedział Reiner czując nagle, że kołnierz jego szytego na miarę munduru staje się w jednej chwili zbyt ciasny. —To nie mieści się w głowie.

— A jednak — były to pierwsze słowa Dibeliusa. Przez szerokość biurka podał Reinerowi kartkę maszynopisu. — Przeczytaj.

Był to lapidarny, napisany dość podłą niemczyzną, protokół zajścia w pałacu myśliwskim niejakiego Edwina Wąsowskiego. Drobiazgowy opis łazienki i wnęki za uchylającą się umywalką. Reiner uśmiechnął się w duchu na widok sformułowania: „niejakiego Wąsowskiego”. Dibelius nie mógł się pozbyć nawyków byłego komisarza pruskiej policji — ale spostrzegł natychmiast, że ten wewnętrzny śmiech jest tylko pozą mającą ukryć prawdziwy strach. Wyjął cygaro z ust, dostrzegł drżenie ręki.

— Może istotnie ten służący...

— Obudziłem naszych techników — powiedział Dibelius, nie pozwalając mu skończyć. —Teraz mogę już z całą pewnością stwierdzić, że zarówno na banknotach, jak i na ebonitowych osłonkach filmu są odciski palców Wąsowskiego.

— Tylko jego? — chciał wiedzieć Reiner.

— Inne także. W każdym razie nie tego lokaja. Kazałem wziąć odciski z karafki i tacy. On sam nam co prawda umknął, ale wyciągnąłem już jego kartę rozpoznawczą.

— Więc przy tym wszystkim nieostrożny?

— Skrytka była świetnie zamaskowana. Tobie mogę powiedzieć, że odkryłem ją całkiem przypadkowo. A co do lokaja, to sprawa wcale nie jest taka czysta. Jeden z moich ludzi z archiwum przysięga, że widział już gdzieś twarz tego lokaja. Zresztą jego ucieczka mówi sama za siebie, prawdopodobnie wspólnicy.

— A filmy? Co zawierają filmy?

— Zapewniam cię, że nie są to amatorskie zdjęcia z wycieczek. Jakieś plany i fragmenty systemu umocnień. Nie zdołaliśmy jeszcze ustalić, czy przedstawiają jeden obiekt, czy więcej. W każdym razie — umocnienia. Ponadto schemat organizacyjny policji berlińskiej, sfotografowany fragment listy pracowników upoważnionych do specjalnego deputatu żywnościowego, wykaz nazwisk oficerów SD pracujących w grupach specjalnych. Niemało, jak widzisz.

— To wyglądałoby dość jednoznacznie — powiedział Reiner. Zrozumiał właśnie, że jego obawy były nieco przesadzone. W końcu sprawa znalazła się w rękach Dibeliusa, któremu zapewne nie będzie zależało na nadawaniu jej nadmiernego rozgłosu. U Wąsowskiego bywali przecież...

— Jednoznacznie i niewesoło dla nas. — Głos Dibeliusa przerwał mu tok rozmyślań. — Co prawda ja nie jestem jego kuzynem, żadne hrabiowskie koligacje nie wchodzą w rachubę — nie usiłował nawet kryć ironii — ale... — zawiesił głos. — Powiem ci, Reiner, po raz pierwszy w życiu jestem szczęśliwy, że mój ojciec był masarzem, a nie baronem...

— Nasze powinowactwo...

— Wiem, wiem — przerwał mu Dibelius. — Zresztą nie chodzi o pokrewieństwo, wystarczą stosunki, jakie z nim utrzymywałeś. I nie tylko ty.

— Właśnie — powiedział chłodno Reiner — ty także. Przypomnij sobie, właśnie ty mi go przedstawiłeś.

— Nie zapomniałem — wydął wargi w grymasie — nie ma się co licytować. Jeśli jesteś ciekaw, poznałem go na przyjęciu u gubernatora. Przedstawiła nas sobie jego żona.

— Ja widywałem go jeszcze wcześniej w Berlinie. Nie poznaliśmy się wówczas osobiście, ale on mnie zapamiętał. Zapewniam cię, że w bardzo dobrym domu.

— Tym lepiej — powiedział Dibelius. Wstał i przeciągnął się jak człowiek, który wykonał jakąś ciężką robotę. A na pytające spojrzenie Reinera dodał: — Tym lepiej, że nie tylko my jesteśmy wbabrani w tę marmoladę. Większość przebywających w Warszawie wyższych oficerów bywała na urządzanych przez niego przyjęciach albo w tej willi na Żoliborzu, albo w pałacyku w Wąsowie. Te nasze snobizmy oficerskie! Wiedeński hrabia, psiakrew! Jego dziadek kupił pewnie tytuł wzbogaciwszy się na dostawach jutowych onuc dla wojska. Ale nasi oficerowie, szczególnie ci, którzy uważają się za wychowanków starej szkoły...

— Dajmy temu spokój — uciął Reiner. Sam się zdziwił pewnością w brzmieniu swego głosu. W tym, co mówił Dibelius, znalazł parę punktów, które pozwolą mu wyleźć z całej afery. Powiedział to głośno:

— Wybrnąć z tego z honorem? — powtórzył Dibelius. — Zastanówmy się więc... Wiemy już, że Wąsowski znał wielu postawionych wyżej od nas. Mam informacje z absolutnie pewnego źródła, że wzywano go nawet na Wawel, wiesz, wtedy, gdy myślano jeszcze o utworzeniu czegoś w rodzaju rządu w tym kraju. Będzie więc zależało nie tylko nam na tym, żeby ukręcić łeb tej idiotycznej sprawie.

— A konkretnie? — zapytał Reiner.

— Proponuję — powiedział Dibelius — proponuję ci współpracę. Chcę też, abyśmy dali szansę młodzieży. Mój zastępca, Lohse, aż się pali do roboty. Ty także wspominałeś mi o jakimś inteligentnym oficerze. Ten twój, jak mu tam Kloss, powinien być wystarczająco inteligentny do rozszyfrowania siatki Wąsowskiego, a jednocześnie dość sprytny, aby dojrzeć swój interes w nie mieszaniu naszych ludzi w tę aferę. Mojemu Lohsemu ufam. To wierny pies.

— Nie mogę tego powiedzieć o Klossie — rzekł Reiner. — Jest samodzielny, bardzo samodzielny, ale na szczęście jego postawa nie budzi żadnych zastrzeżeń.

— Najważniejsze — powiedział Dibelius — żeby nie był zbyt ambitny. Rozumiesz, co mam na myśli? — Nie oczekując odpowiedzi na to pytanie, przeszedł naokoło biurka i zapadł w drugi obity skórą fotel, naprzeciw Reinera. Z rozmachem klepnął go w kolano. — Proponuję, żebyś sprawę przedstawił mu tak...

4

— Co panu dolega, panie oberleutnant? — zapytał Kurt, stawiając obok łóżka Klossa wyczyszczone do połysku buty. — Może pójść do apteki?

— Dziękuję — odparł — nic mi nie jest. Przynieś śniadanie, zaraz wstaję. Była jakaś poczta?

— Zapomina pan, oberleutnant, że dziś niedziela.

— A tobie nigdy nie zdarzyło się mieć kaca? — skrzywił usta w udawanym uśmiechu.

— To może postarać się o kwaśne mleko? — Kurt tak ochoczo chciał spełniać nie wypowiedziane nawet pragnienia swego przełożonego, że najwidoczniej zaplanował sobie wolne popołudnie. Kloss zapytał go o to wprost.

— Rzeczywiście, chciałem pójść do kina, jeśli pan oberleutnant nie ma nic przeciwko temu. Ale jeśli idzie o kaca, to moim zdaniem najlepsze jest kwaśne mleko, chociaż kiedy byłem w Rosji, nauczyłem się, że oni tam na kaca...

Kloss gestem wyprosił Kurta z pokoju. Opowieści o leczeniu się z kaca kwasem z ogórków słuchał już parokrotnie. Postanowił, że pozwoli pójść Kurtowi do kina, ale powie mu to dopiero po obiedzie, niech się chłopak choć przez parę godzin postara. I niech myśli, że oberleutnant Kloss poprzedniej nocy za dużo wypił.

To nie była prawda. Kloss ma zmartwienie, kłopot, z którym nie wie, jak sobie poradzić.

Zaczęło się w nocy z piątku na sobotę. Spał w najlepsze, była trzecia czy czwarta nad ranem, gdy zaterkotał telefon, który ustawił na podłodze koło tapczanu.

— Ciotka Wanda ciężko zachorowała — usłyszał w słuchawce — Odwieziono ją do szpitala w Warszawie.

— Was? — ryknął, jak powinien był ryknąć niemiecki oficer wyrwany ze snu w środku nocy.

— Odwiedzić ją można w niedzielę w szpitalu Dzieciątka Jezus — powiedział ktoś po polsku, jakby nie zauważył tego ryku.

Więc Kloss musiał znowu wrzasnąć po niemiecku, że to pomyłka i polska bezczelność, a potem z rozmachem trzasnąć słuchawką o widełki. Dla kogoś z podsłuchu sprawa musi być oczywista. Jakiś Polak przez pomyłkę połączył się z mieszkaniem niemieckiego oficera i otrzymał należytą odprawę. Ale Kloss nie zmrużył już oka tej nocy. Kryptonim „Wanda” nosił rotmistrz Wąsowski, z którym widział się kilka godzin temu. Wyjazd do szpitala do Warszawy mógł oznaczać tylko jedno: aresztowanie. Głos majora Rucińskiego, który występował w towarzystwie Wąsowskiego jako jego kamerdyner, poznał Kloss od razu. Informacja o odwiedzinach oznaczała kontakt. Liczba liter ostatniego usłyszanego w słuchawce słowa wyznaczała godzinę. Więc w niedzielę o piątej w miejscu od dawna ustalonym spotka się Kloss z kimś, kto dostarczy mu dalszych szczegółów aresztowania

Wąsowskiego. Dopiero w niedzielę o piątej po południu, a był świt sobotniego dnia. Przypomniał sobie Wąsowskiego, który niemalże czułym uściskiem obejmował standartenfuehrera Dibeliusa i teraz ten sam Wąsowski... Nie, to się nie mieści w głowie. W jaki sposób mogła nastąpić wpadka? Czyżby Dibelius przyjeżdżając na polowanie planował, że zabierze ze sobą gospodarza? Co wpadło w jego ręce? Czy także dwie paczki studolarowych banknotów, które przywiózł Kloss? Z uczuciem ulgi przypomniał sobie, że dolary podał Wąsowskiemu owinięte w gazetę. Był chyba w rękawiczkach, więc prawdopodobnie uniknął pozostawienia śladów. Ale mają Wąsowskiego, który go przecież zna. Co prawda to twardy i doświadczony oficer wywiadu, ale czy się nie załamie? Dibelius, zwany „krwawym Maksem”, chełpił się, że łamie najtwardszych. Jednocześnie druga zagadka: jak udało się wymknąć Rucińskiemu? A może Dibelius aresztował także kamerdynera i ten sprzedał mu Klossa, a telefon to właśnie cena, jaką Ruciński wpłacił Dibeliusowi za ratowanie głowy? Odepchnął od siebie tę myśl, bo w końcu jedyną podstawą do snucia tych czarnych myśli była osobista niechęć do Rucińskiego. Właściwie nie wiadomo, dlaczego go nie lubił. Jego robota była bezbłędna, znajomość rzemiosła znakomita. Może ton wyższości, jaki niekiedy Ruciński przybierał wobec niego, on, stary fachowiec, wobec amatora, za jakiego uważał Klossa; może to usposobiło doń Klossa nieprzyjaźnie?

Ale nie może przecież teraz, w chwili śmiertelnego zagrożenia, opierać się na własnych ulotnych animozjach. Można nie czuć szczególnego nabożeństwa do sanacyjnego dwójkarza, ale cenić jego pracę, fachowość, odwagę i zimną krew.

Postanowił odłożyć tę sprawę do niedzielnego popołudnia, nie myśleć o niej więcej, dopóki nie dowie się szczegółów. Na wszelki wypadek oczyścił, jak mógł, mieszkanie, korzystając, że Kurt jeszcze śpi, spalił nad popielniczką parę bibułek z notatkami, których treści nauczył się przedtem na pamięć, i poszedł do biura. Tu dopiero okazało się, że będzie jednak musiał myśleć o sprawie, którą rozpoczął nocny telefon, i to dzięki oberstowi Kelnerowi.

Sierżant Patschke, szef tajnej kancelarii, dopadł Klossa w korytarzu.

— Szef chce pana natychmiast widzieć, poruczniku, dwa razy już pytał o pana.

Kloss ze zdumieniem spojrzał na zegarek. Sierżant zrozumiał ten gest.

— Nie, nie spóźnił się pan, to Reiner zjawił się o świcie.

Kloss zapukał do masywnych, wykładanych dębowym fornirem drzwi. Wyprężył się przed biurkiem pułkownika.

— Proszę siadać, poruczniku. Chcę z panem porozmawiać dłużej.

Uprzejmy ton, jak zwykle nienaganne maniery, tylko jakiś popłoch w oczach, skonstatował Kloss. Czyżby on też się bał? Reiner podsunął Klossowi fotel, uczynił gest, jakby chciał pomóc porucznikowi w zajęciu miejsca. Do takiej uprzejmości nigdy się jeszcze nie posunął.

— Daruję sobie wstępy typu: bardzo pana cenię etc. Zacznę od konkretów. Misja, którą chcę panu powierzyć, jest ważna i niesłychanie delikatna. Właśnie dlatego postanowiłem dać panu szansę. Pomyślne zakończenie tej sprawy może panu przynieść żelazny krzyż, klęska —kosztowałaby dużo. Nie tylko pana. Ale pana także kosztowałaby wiele — powtórzył.

— Lubię hazard — powiedział Kloss szczerze.

— Aresztowaliśmy niebezpiecznego agenta, poruczniku. Samego aresztowania dokonał resort naszego przyjaciela Dibeliusa, ale sprawę postanowiliśmy ze względu na jej wagę poprowadzić wspólnie. Dotyczy tak samo resortu bezpieczeństwa, jak i Abwehry. Chciałbym tę sprawę powierzyć panu i doświadczonemu, posiadającemu długoletnią praktykę kryminalną oficerowi SD, hauptsturmfuehrerowi Lohse. Zna go pan?

— Znam. Kogóż to aresztowano? — zapytał przeczuwając odpowiedź.

Reiner potwierdził jego przypuszczenia. Nie odrywając wzroku od papierów, zrelacjonował Klossowi historię przypadkowego znalezienia skrytki w łazience. Pozwolił sobie nawet na pewne uszczypliwości pod adresem standartenfuehrera, który tylko dzięki swemu stanowi zamroczenia odkrył skrytkę, jakby w ten sposób chciał między sobą a Klossem zadzierzgnąć jakieś porozumienie. „Ten stary pijak ma piekielne szczęście i zdolność do nawarzenia piwa, które musimy wspólnie wypić” — zdawał się brzmieć podtekst uszczypliwości Reinera. Potem pokrótce zrelacjonował ucieczkę lokaja i podał zawartość skrytki, ale w pewnej chwili urwał w pół słowa.

— Wszystkie szczegóły znajdzie pan w papierach. Teraz chciałbym panu, poruczniku, zwrócić uwagę na delikatne i subtelne aspekty sprawy. Edwin Wąsowski jest arystokratą, skoligaconym z paroma dobrymi familiami niemieckimi. Byłoby ze wszech miar godne ubolewania, gdyby... — zawiesił głos.

Kloss skinął głową, że zrozumiał.

— Wybaczy pan, panie oberst — zaczął powoli, jakby chciał dobrać właściwe słowa i przychodziło mu to z trudem — kiedy wczoraj przyjechałem po pana z rozkazem generała Wierlingera, odniosłem wrażenie, że Wąsowskiego łączy ze standartenfuehrerem Dibeliusem pewna, powiedziałbym, zażyłość. Jeśli moje wrażenie było fałszywe...

— Nie było, Kloss. Bywaliśmy u niego wszyscy, ja także. Wąsowski bywał także w domu warszawskiego gubernatora, raz zaproszono go nawet na Wawel. Jeśli powiem panu jeszcze, że widywałem go w Berlinie w domu... —zawahał się. — Mniejsza o to. Żadna z tych wizyt nie może mieć związku ze sprawą Wąsowskiego, nie może, rozumie pan? Jeśli ma pan jakieś wątpliwości w tej sprawie, proszę powiedzieć mi teraz. Mogę jeszcze zwolnić pana z prowadzenia jej.

— Nie mam żadnych wątpliwości — odparł Kloss — jeśli idzie o wierność pana pułkownika wobec naszego fuehrera.

— To mi wystarczy. Od poniedziałku weźmiecie się razem z Lohsem za sprawę. Nie spieszcie się, pracujcie powoli i ostrożnie. Pragnę, żeby mnie pan dobrze zrozumiał, nie chcemy z Dibeliusem oszczędzać wrogów Rzeszy bez względu na ich stanowiska i związki rodzinne. Ale nie możemy pozwolić, żeby brud tej sprawy zbrukał ludzi niewinnych, którzy może zbyt lekkomyślnie ulegli czarowi osobistemu Wąsowskiego, ale pozostali uczciwymi Niemcami i hitlerowcami. Sprawa metod śledztwa zależy tylko od was. Jedno jest pewne: musi być skuteczne, bezlitosne wobec wrogów, dyskretne...

Zadzwonił telefon. Reiner podniósł słuchawkę. Kloss dostrzegł, że w miarę słuchania z twarzy obersta odpływa krew.

— Jest właśnie u mnie, drogi Dibeliusie, zaraz mu przekażę. — Odłożył słuchawkę na widełki. Stanął naprzeciw Klossa, zmuszając jego tym samym do przyjęcia postawy zasadniczej. Spojrzał mu prosto w oczy. — Kloss — powiedział — bardzo dużo od pana zależy. Są chwile przełomowe w karierze młodego oficera. Biada temu, kto nie dostrzeże ich w porę. Standartenfuehrer Dibelius poinformował mnie właśnie, że plany znalezione w myśliwskim pałacyku w Wąsowie zawierają usytuowanie stanowisk obronnych wokół głównej kwatery naszego fuehrera...

To było w sobotę. Po wyjściu od Reinera Kloss tylko na chwilę wrócił do biura, zlecając swemu pomocnikowi, młodemu leutnantowi Geislerowi bieżące sprawy.

Postanowił się przejść, by przemyśleć to, co się stało. Nie mógł sobie darować, że podczas ostatniej wizyty w pałacyku myśliwskim nie zabrał mikrofilmów. Oczywiście istnieje szansa, że Klossowi uda się skopiować je we wstępnej fazie śledztwa, ale zadanie może utrudnić fakt, że Dibelius, a więc zapewne i Lohse, wiedzą już, co przedstawiają plany w maleńkich klateczkach mikrofilmu. Ale o tym będzie czas myśleć później, teraz pozostaje sprawa najważniejsza: Wąsowski.

Kloss niemal nic o nim nie wiedział. Kiedy kilka miesięcy temu wysłannik z centrali poinformował go o przejęciu przez ciotkę Zuzannę jednej z przedwojennych berlińskich siatek polskiej „dwójki” wraz z jej ekspozyturami w Warszawie, Wiedniu i Krakowie, nie krył swoich obaw. Ale kilkumiesięczna współpraca z Wąsowskim, który kierował właśnie wraz z majorem Rucińskim warszawską ekspozyturą, przekonała go, że opłaciło się podjąć to ryzyko. Od Wąsowskiego dostał już kilkakrotnie duże, dobre materiały, nieraz całościowe opracowanie problemu, którego złożenie z poszczególnych informacji agenturalnych trwałoby znacznie dłużej, nie mówiąc już o tym, że Wąsowski dzięki swym stosunkom potrafił dotrzeć do środowisk, wśród których łatwiej było o niedyskrecję, często bardzo ważną nie tylko dla działań militarnych, ale także dyplomacji aliantów.

Wpadka Wąsowskiego będzie więc poważnym ciosem dla ciotki Zuzanny. Szansę wydostania go z łap Dibeliusa są prawie żadne, a zresztą bez względu na sympatię, jaką Kloss żywił osobiście do Wąsowskiego, nie jego osoba jest tu najważniejsza, lecz działalność, a ta jest raz na zawsze spalona.

W grę wchodzi także bezpieczeństwo osobiste Klossa. Prawdopodobnie tylko jego, chociaż tego również nie może być pewien, ale to też zupełnie wystarczy. O Wąsowskim mógł wydać tylko jak najlepszą opinię, instynktownie wyczuwał w nim człowieka, który pod dobroduszną jowialnością skrywa upór i niezłomność.

Istnieje jednak małe „ale”... Wąsowski był zawodowcem, od lat grał rolę bogatego utracjusza, żarłoka i birbanta, o tyle dlań łatwiejszą, że istotnie wywodził się z hrabiowskiej, dość majętnej rodziny... Lecz to właśnie stwarza niebezpieczeństwo identyfikacji roli z życiem. Może Wąsowskiemu żal będzie rozstawać się ze swoim wcieleniem i za cenę zachowania statusu zgodzi się sprzedać Dibeliusowi wszystkich, a może tak utożsamił się z grą, że będzie chciał ją ciągnąć nawet pod kontrolą Niemców? Kloss zbyt dobrze poznał arkana swojej roboty, by nie zdawać sobie sprawy z groźby, jaką niesie ta gra. Nieraz stykał się z agentami pracującymi dla dwóch, trzech lub więcej panów, którzy w pewnym punkcie swego życia nie indentyfikowali się już z żadnym mocodawcą — prowadzili swoją własną grę.

Z najbliższej apteki zadzwonił do Lohsego. Ten wiedząc, że mają współpracować, potraktował Klossa nieco z góry. To Klossowi nawet odpowiadało, rola pomocnika hauptsturmfuehrera niesie ze sobą jakieś możliwości.

Kloss nie wiedząc kiedy zdrzemnął się. Obudził go Kurt, wnosząc parujące talerze. Dochodziła czwarta. Kloss czym prędzej zjadł obiad, dał Kurtowi przepustkę na popołudnie i pierwszą rikszą pojechał na Mokotowską. W maleńkiej kawiarence dostrzegł siedzącą pod oknem nie znaną mu dziewczynę, która popijając ersatzową herbatę spoglądała na leżący przed nią „Kurier Warszawski”, stojącą na nim zieloną torebkę i parę skrzyżowanych zielonych rękawiczek. Poczekał, aż dziewczyna wypije, i kiedy wstała, ruszył w parę chwil po niej. Szła nie oglądając się, a Kloss postępował kilkanaście metrów za nią. Skręciła w Wilczą, przecięła Kruczą i Marszałkowską, zatrzymała się, jakby sprawdzając adres, przed burym domem koło Poznańskiej. Na drugim piętrze przystanęła przed jakimiś drzwiami, otworzyła je kluczem i pozostawiła uchylone.

Major Ruciński czekał na niego w dużym, mrocznym, zagraconym pokoju. Bez słowa podsunął Klossowi krzesło, z którego poduszki wyłaziła morska trawa.

— To się musiało kiedyś stać — powiedział. — Chce pan wiedzieć, jak to było?

— Wiem — odparł. — Od poniedziałku wraz z hauptsturmfuehrerem Lohsem przejmuję tę sprawę.

— Bogu dzięki! — powiedział tamten.

— Niby dlaczego? — zaperzył się Kloss. — Chyba nie wyobraża pan sobie, że będę mógł go oszczędzać. Być może będę musiał patrzeć, jak go biją i słyszeć, kiedy sypnie pierwsze nazwisko. Nie wykluczani, że będzie to moje nazwisko.

— Edwin nie powie, Edwin nic nie powie.

Kloss uśmiechnął się tylko. Widział ludzi zdawałoby się silnych i uczciwych, którzy błagali, by ich zabić, a kiedy śmierć nie nadchodziła, sypali najbliższych krewnych i przyjaciół, skazując ich na takie same tortury.

— Znam go od piętnastu lat, jeszcze z Berlina i Hamburga. Jeśli nie będzie mógł wytrzymać, zgniecie fiolkę ukrytą w plombie zęba. Mogę panu obiecać, że Edwin nie straci zimnej krwi. Jeśli moglibyśmy coś dla niego zrobić...

— Co? — roześmiał mu się Kloss w twarz. Ten Ruciński działał mu na nerwy. — Zorganizować akcję na aleję Szu—cha? Odbić go może?

Ruciński milczał. Klossowi zrobiło się go żal, a jednocześnie poczuł coś w rodzaju zawstydzenia. Tamten jakby tego nie zauważył.

— Wie pan — powiedział — Edwin Wąsowski to zadziwiający człowiek. Jak pan myśli, dlaczego on to robił? Kariera? Gwizdał na karierę. Nigdy mi tego nie mówił, ale zdaje się, że w ogóle nie lubił wojska. Pieniądze? Śmieszne. Edwin na placówce berlińskiej wydał więcej pieniędzy swoich niż rządowych. Więc i to odpada. Nie lubił Niemców, a szczególnie Prusaków, ale mój Boże, sama niechęć do przedstawicieli innego narodu, żeby nie wiem nawet jak wielka, nie wystarczy. On to robił, i to znakomicie, mogę panu powiedzieć, ponieważ był aktorem, był aktorem, któremu nie dane było nigdy zagrać na scenie. Grał w życiu, przygotowywał się do swych ról niezwykle starannie. W trzydziestym piątym potrzebowaliśmy, po zlikwidowaniu naszej poprzedniej siatki, jakiegoś punktu zaczepienia. Utworzyliśmy takie fikcyjne przedsiębiorstwo: hambursko-południowoamerykańskie towarzystwo obrotu kawą. To miała być pokrywka dla naszej prawdziwej działalności. I była. Ale Edwin... Pan nie zna Edwina. On naprawdę zaczął handlować kawą. Mało tego. Stał się jednym z czołowych fachowców w branży. Mógłby szybko zrobić majątek. Czy rozumie pan, do czego zmierzam?

— Nie — przyznał szczerze  Kloss.

— Nie możemy uratować  Edwina. Zresztą nie wiem, czy on by tego chciał. W trzydziestym siódmym, kiedy w każdej chwili groziła wsypa,  Edwin wybłagał na mnie obietnicę, że w razie wpadki nie wymienimy go. Czy oni wiedzą — zmienił nagle temat — co zawiera mikrofilm?

— Tak — powiedział Kloss.

— Tym lepiej — mruknął tamten. — Nie możemy uratować Wąsowskiego, ale możemy mu umożliwić zagranie jeszcze jednej roli, największej roli w jego życiu.

— Rozumiem — powiedział Kloss i rzeczywiście zaczynał rozumieć. — Chce pan, żeby Wąsowski zaczął sypać.

— Tak — powiedział tamten. — Sypać wspólników, których pan mu podsunie. Wielka, gigantyczna siatka szpiegowska, w której będzie paru ich dygnitarzy, niech się zaczną żreć nawzajem.

— Mam coś lepszego — powiedział cicho Kloss. Poczuł nagły przypływ sympatii do Rucińskiego. — Mam coś znacznie lepszego — powtórzył. — Coś, co chwycą łatwiej. Spisek, wewnętrzny spisek. Co pan na to?

— Pamięta pan meldunek Edwina sprzed trzech miesięcy? Ten o próbie grupy generałów berlińskich szukania kontaktów via Sztokholm?

— Może się pan nie obawiać, nie myślę o prawdziwym spisku. Tych, którzy próbują spiskować przeciw Hitlerowi, zostawimy w spokoju, a dla Dibeliusa i Reinera przygotujemy coś ekstra.

— W porządku — tamten ożywił się. — Zawiadomię centralę. Poproszę o akceptację planu i listę kandydatów. —Odmłodniał w jednej chwili. — Najważniejsze, żeby Edwin zrozumiał, o co panu chodzi, żeby nie powiedział ani za wiele, ani za mało.

Kloss wracał z Wilczej podniesiony na duchu. Plan, który kilka minut temu skrystalizował się w jego umyśle, tylko na pozór wyglądał szaleńczo. Mechanizm terroru Trzeciej Rzeszy był tak skomplikowany, powiązania między poszczególnymi ogniwami tak zagmatwane, a podział kompetencji tak niejasny, że gra, jaką zamierzał podjąć, dawała szansę. Wąsowski już bezbronny, zamknięty w ciasnej celi, pozbawiony przyjaciół i stosunków, zdemaskowany jako wróg Rzeszy, może jeszcze razić nieprzyjaciół i będzie to robił.

Poczuł przypływ energii i postanowił, że choć od jutra dopiero ma przejąć współudział w śledztwie, nic nie stoi na przeszkodzie, by już dziś rozejrzeć się w sprawie. Złapał rikszę i kazał się wieść na Żoliborz. Zwolnił rikszarza na placu Inwalidów i sam ruszył w dół ku Wiśle wąskimi, ciemnymi uliczkami dzielnicy willowej. Rychło zauważył, że tu nic nie zdziała. Przed płaską, modernistyczną willą, która jak wiedział, należała do Wąsowskiego, dwóch granatowych policjantów grzało sobie ręce pod koszem z płonącym koksem. Zawrócił na pięcie, udało mu się złapać dorożkę, kazał się wieźć pod budynek Abwehrstelle Warschau.

W pół godziny później półciężarową skodą z sześcioma ludźmi obstawy jechał w kierunku Wąsowa. Zostawił ludzi na folwarku a sam, uzbrojony tylko w pistolet i elektryczną latarkę, ruszył ku pałacykowi. Wyciągnął z kuchni przestraszoną babę i kazał się prowadzić do gabinetu hrabiego. Ucieszyła go informacja, że odkąd zabrano pana hrabiego, nikt się jeszcze nie pojawił w pałacu. Prawdopodobnie Dibelius, każąc pilnować willi żoliborskiej, wychodził z założenia, że jedynie tam Wąsowski przechowuje interesujące go przedmioty.

Ogromne chippendalowskie biurko, takież fotele i szafy. Jedynym dysonansem w tym wnętrzu było proste amerykańskie krzesło obrotowe stojące przy biurku. Sprawdził, że szuflady biurka są nie zamknięte. Ich zawartość postanowił przejrzeć potem. Teraz chciał znaleźć przede wszystkim miejsce, gdzie Wąsowski przechowywał papiery godne, jego zdaniem, zabezpieczenia. Odsunął szafy od ściany, szukając jakiegoś schowka, kolejno podnosił obrazy, potem zwinąwszy dywan, przyświecając sobie latarką, metr po metrze lustrował podłogę, ale wszystko na próżno.

Kiedy już niemal zrezygnowany, usiadł na amerykańskim obrotowym krześle, gotów zabrać się do przeglądania zawartości szuflad — w końcu trzymanie wszystkiego na wierzchu pasowałoby nawet do niefrasobliwego stylu życia hrabiego Edwina Wąsowskiego — przypomniał sobie o dysonansie, który go uderzył zaraz po wejściu do gabinetu. Wstał, postawił krzesło na biurku, obmacał wyścielone skórą oparcie i siedzenie, ale tam nic nie było. Przewrócił krzesło do góry nogami, dostrzegł wkręty przytrzymujące stalową tarczę, do której przymocowana była śruba obracająca fotel. Wiedział, że jest na właściwym tropie, gdy lekkie naciśnięcie ostrzem scyzoryka ruszyło pierwszy wkręt. Wewnątrz pod stalową tarczą tkwiło małe metalowe pudełko po tytoniu fajkowym. Pudełko było już zniszczone, kolorowy obrazek oficera marynarki z ogromną fajki w zębach ledwo widoczny. Kloss nie musiał zaglądać do środka, by wiedzieć, że tu zapewne Wąsowski przechowuje rzeczy według niego najcenniejsze. Nie otwierając włożył pudełko do kieszeni, odkładając przejrzenie jego zawartości na sposobniejszą porę, wkręcił z powrotem cztery śrubki przytrzymujące obrotową nogę krzesła i postanowił zająć się biurkiem. Ale już po otwarciu pierwszej szuflady spostrzegł, że sprawa nie zajmie mu tak mało czasu, jak przypuszczał. W szufladach panował nieopisany bałagan. Zabierał się właśnie do segregowania, na razie pobieżnego, górnej szuflady, gdy zawarczał silnik samochodu. Kloss zgasił latarkę, odsłonił storę. Zobaczył wyraźnie odbijającą się na śniegu sylwetkę czarnego „Mercedesa”. Szofer otwierał właśnie drzwiczki wysokiemu, pochylonemu mężczyźnie. Kloss uśmiechnął się. Znał tego „Mercedesa” i mężczyznę. Zaczynała się pasjonująca gra. Zjawiał się oto pierwszy partner.

5

Gabinet, do którego wysoki SS-man wprowadził Wąsowskiego, był jasny, przestronny. Przez okno, nie osłonięte żadną firanką, biło ostre, zimowe światło. Edwin przysłonił oczy ręką. Ten jasny pokój po dwu dniach spędzonych w ciemniej celi poraził mu wzrok.

— Siadać – mruknął człowiek za jasnym biurkiem.

Dopiero teraz Wąsowski go zauważył. Sinawy zarost na policzkach, ciężkie, jakby opuchnięte powieki, wąskie zarośnięte czoło, zrastające się nad wydatnym nosem brwi. Nie miał, oj nie miał nordyckiego wyglądu hauptsturmfuehrer SD, do którego go wprowadzono.

— Siadać – powtórzył.

Wąsowski przypomniał sobie, że widział gdzieś tego typka jeszcze przedtem, nim pamiętnej nocy po polowaniu przyjechał z SS-manami, wezwany telefonem Dibeliusa. Nie mógł sobie przypomnieć gdzie.

— Przywykłem do innych form – powiedział chłodno – szczególnie jeśli zwracają się do mnie niżsi oficerowie – wymierzył na oślep.

Poskutkowało. Lohse zerwał się jak na sprężynie i stanął przed Wąsowskim, prezentując w całej okazałości swoje sto sześćdziesiąt pięć centymetrów wzrostu. Musiał zauważyć, że nawet zadzierając głowę sięga Wąsowskiemu do brody, bo usiadł czym prędzej.

— Sam wiem, jak się zwracać do przeklętych szpiegów.

— I ta wiedza musi panu wystarczyć, Lohse. – Przypomniał już sobie tego faceta i jego nazwisko. Półtora roku temu luksusowe sanatorium w Saksonii, codzienne zabiegi służące uspokojeniu nerwowemu, tak zwany bicz szkocki, struga na przemian lodowatej i gorącej wody wyrzucanej pod dużym ciśnieniem chlastała nagie ciała kuracjuszy. Mały, tłusty Lohse piszczał jak baba, chłostany strumieniem wodnym. – Czyżby nie poznał pan znajomego? Jak tam pańskie nerwy?

Poznał. Po wyrazie jego twarzy Wąsowski odgadł.

— Nie rozumiem – powiedział – co pan chce przez to powiedzieć.

— Ooo! „Pan”! To już lepiej. Kiedy zacznie mi pan mówić „panie hrabio”, dojdziemy do porozumienia.

— Co to znaczy, że ta wiedza musi mi wystarczyć? – Lohse przechodził do porządku dziennego nad aluzjami dotyczącymi wspólnych kąpieli.

— To znaczy – odparł spokojnie Wąsowski siadając wreszcie i zakładając nogę na nogę – że niczego więcej nie dowie się pan ode mnie. A w ogóle to chciałbym zacząć od tego, że żądam przysłania mi fryzjera, żebym mógł się ogolić, bielizny i odzieży na zmianę, a także przyzwoitego odżywiania. Bez spełnienia tych podstawowych warunków wszelkie próby przeprowadzenia ze mną jakichkolwiek rozmów skazane są z góry na fiasko. Zechce pan to powiedzieć mojemu przyjacielowi, standartenfuehrerowi Dibeliusowi. — Wstał i skłonił się lekko, jakby uznał rozmowę za skończoną. Za wszelką cenę chciał wyprowadzić tego małego grubasa z równowagi.

— Wstać! — ryknął Lohse. Zdaje się, że stracił już panowanie nad sobą. —Ty myślisz, świnio, że my tu z tobą na rozmowy! Przekonasz się zaraz, że to pomyłka. Pałki

moich chłopców zmiękczają nawet hrabiowskie tyłki! — nabrał powietrza, jakby chciał jeszcze coś powiedzieć, ale właśnie otworzyły się drzwi, stanął w nich oberleutnant Kloss.

To nagłe wejście tak zaskoczyło Lohsego, że dobrą chwilę stał jeszcze z półotwartymi ustami. Wąsowski odwrócił się i spotkał się wzrokiem z młodym oficerem Abwehry. Nie drgnęła mu nawet powieka — pomyślał Kloss z satysfakcją.

— Nie denerwuj się, Adolfie — powiedział Kloss. Odwrócił wzrok od twarzy Wąsowskiego, jak od jakiegoś obojętnego przedmiotu. —Widzę, że zacząłeś robotę beze mnie. Mówiłem ci już, że bardzo się ucieszyłem, kiedy Reiner zakomunikował mi, że będziemy pracować razem. Jak twój pacjent? Sądząc z niezbyt dobrego humoru, nierozmowny, co? — Plotąc trzy po trzy, przechadzał się po pokoju. — Myślę jednak, iż pan Wąsowski zrozumie, że niekiedy jest lepiej mówić, niż milczeć. — Ostatnie zdanie wypowiedział w ten sposób, by znów na dłuższą chwilę spotkać się wzrokiem z Wąsowskim.

— Może spróbujesz ty? — Lohse nie ukrywał drwiny.

— Marzę o tym — rzekł Kloss. — Zechce pan spocząć, panie hrabio — zwrócił się do Wąsowskiego, wskazując

mu stojący w rogu pokoju wygodny fotel. Kątem oka dostrzegł, że twarz Lohsego nabiegła krwią.

— Co Wehrmacht, to Wehrmacht — powiedział Wąsowski siadając. — Od razu poznać.

— Nie zapomnij mnie zawołać, kiedy zacznie śpiewać — powiedział Lohse. Nie usiłował nawet kryć rozsadzającej go wściekłości. Z rozmachem zamknął za sobą obite materacem drzwi. Nareszcie zostali sami.

— Kieliszek koniaku, panie hrabio? — Kloss otworzył stojącą przy oknie szafę. Bał się, że Lohse podsłuchuje, a być może także obserwuje ich rozmowę. Zbyt dużo opowiadano o tajemnicach pokojów przesłuchań w alei Szucha, by wszystko miało być nieprawdą. Wąsowski powinien to zrozumieć.

— Na czczo? — zapytał Wąsowski.

— Nie dostał pan śniadania?

— Przynieśli jakąś bryję, nie próbowałem nawet wziąć do ust. Usiłowałem właśnie wytłumaczyć pańskiemu przyjacielowi, poruczniku, że dopóki nie będę należycie traktowany...

— Sprytna postawa, przyznaję. I myślę, że można załatwić panu należyte traktowanie. Pańskie stanowisko społeczne, niedawne jeszcze wpływy, szerokie, bardzo szerokie znajomości upoważniają nas chyba do specjalnego trybu postępowania. Zresztą nie jest pan tuzinkowym szpiegiem.

— Posądzenie o szpiegostwo trzeba udowodnić nawet w Niemczech.

— Myli się pan, nie trzeba, nawet w Niemczech. Ale w skrytce w pańskiej łazience na znalezionych tam banknotach dolarowych i rolkach filmu „Agfa” (to bardzo dobrze, że nawet do celów wrogich Rzeszy używa pan niemieckich filmów) były odciski pańskich palców, hrabio. Bardzo nieostrożnie. Czy nikt pana nigdy nie ostrzegał?

— Tak — powiedział Wąsowski. — Byłem nieostrożny. — Uśmiechnął się. Wciągała go ta gra. Jeszcze nie wiedział, do czego zmierza ten człowiek ubrany w niemiecki mundur, którego odwagę i inteligencję zdołał był nieraz poznać, ale czuł, że tamten wciąga go w jakąś grę, swoją, a więc także i jego grę.

— Dwukrotnie użyliśmy słowa szpiegostwo. Czy to dobre słowo?

— Nie rozumiem — uniósł brwi Wąsowski. — Czyżby moja niemczyzna budziła pańskie wątpliwości?

— Pewne sprawy z pozoru wyglądają podobnie — zamyślił się Kloss. — Użyję porównania medycznego. Dwie zupełnie różne choroby mogą wywoływać bardzo podobne objawy. Niewprawny lekarz, stawiając diagnozę, wybierze oczywiście chorobę częściej spotykaną. Sądząc po objawach, powiedziałby taki lekarz, mamy do czynienia ze szpiegostwem.

— A co powiedziałby dobry lekarz? — Wąsowski poczuł, że zbliża się bardzo ważna chwila w ich rozmowie.

— Nie wykluczałby tej możliwości, ale wziąłby pod uwagę także inną. Zastanowiłby się, czy ta choroba nie nazywa się „spisek wewnętrzny”.

— Bardzo interesujące — przyznał Wąsowski szczerze. — Bardzo — powtórzył.

— Szczególnie — kontynuował Kloss — jeśli weźmie się pod uwagę hardość pacjenta, jego postawę, z której wynikałoby, że liczy na czyjąś pomoc. Pomoc jest niemożliwa, panie hrabio. — Pochylił się ku Wąsowskiemu. Uznał, że nadszedł czas, by poinformować Wąsowskiego, iż akcja została uzgodniona z Rucińskim.

— Pańskiemu lokajowi i zapewne wspólnikowi w zbrodniczych działaniach udało się co prawda zbiec, ale nie liczy pan chyba, że potrafi on pana wyciągnąć z alei Szucha. Żaden z pańskich wpływowych przyjaciół nie kiwnie palcem w pana obronie. Przeciwnie, postara się jak najszybciej zapomnieć, że pana znał. Pomoc z zewnątrz jest niemożliwa — powtórzył. — Jedyną osobą, która może panu pomóc, jest pan sam. — Mocno zaakcentował to zdanie, potem roześmiał się bez przymusu. — Oczywiście trzeba się liczyć z faktem, że niczego na naszym ponurym świecie nie dają za darmo. Myślę, że mógłbym panu obiecać dobre traktowanie, godne pańskiej pozycji i należne pańskiemu wiekowi, gdyby pan mi obiecał, że nie będzie dłużej krył swoich wspólników w spisku zawiązanym dla obalenia władz Rzeszy i naszego wodza Adolfa Hitlera. Czy wyraziłem się jasno?

— Zdaje się, że tak.

— Nie wymagam odpowiedzi natychmiastowej. Musi pan przemyśleć sprawę i wiele sobie przypomnieć. Pomożemy panu w miarę naszych sił i możliwości. Pojechałem wczoraj wieczorem do pańskiego pałacyku w Wąsowie, zwiedziłem pański gabinet. Ma pan bardzo ładne meble. To biurko to prawdziwy Chippendale, a amerykańskie obrotowe krzesło też ma wiele uroku, choć pozornie nie pasuje do pozostałych mebli; jest bardzo funkcjonalne... Niech pan przemyśli sprawę. Dla nas pańskie zeznania są ważne o tyle, o ile będą szczegółowe.

— Zastanowię się, panie poruczniku.

— Wystarczy, jeśli odpowiedź da pan jutro — powiedział Kloss. Podszedł do drzwi, otworzył je szeroko. Dwóch SS-manów poderwało się na jego widok.

— Wyprowadzić aresztowanego — rzucił im i opadł na fotel, na którym jeszcze przed chwilą siedział Wąsowski. Musi poczekać na Lohsego, zorientować się, czy tamten czegoś nie zwietrzył, bo Wąsowski zdaje się zrozumiał rzecz bezbłędnie.

Nie wstając z fotela Kloss sięgnął do pozostawionej na biurku Lohsego paczki papierosów, bezceremonialnie wyjął jednego i zapalił. Musi jeszcze raz przemyśleć wszystkie elementy czekającej go gry.

Kiedy wczorajszej nocy zobaczył czarnego mercedesa, a po chwili samego pułkownika gramolącego się z auta, zrozumiał, że sprawa staje się jeszcze bardziej skomplikowana. Kiedy zaskoczył Reinera błyskiem latarki prosto w oczy i dopiero potem, udając, że właśnie poznał obersta, przepraszał go za to oślepienie, dostrzegł w jego twarzy ten sam strach, którego pierwsze objawy zaobserwował sobotnim rankiem w gabinecie swego szefa.

— Nastraszył mnie pan, Kloss — powiedział oberst, gdy wreszcie ochłonął. Nie myślałem, że pan już tu jest.

— Serio traktuję swoje obowiązki, panie pułkowniku —odparł wtedy. — Jak pan widzi, kierowała nami wspólna myśl. Prawdopodobnie pan także chciał przyjrzeć się papierkom zalegającym przepastne szuflady tego biurka. Myślę, że warto by również obejrzeć willę Wąsowskiego na Żoliborzu.

—Tym zapewne zajął się Dibelius — powiedział Reiner, ale Kloss wyczuł, że pułkownik, podobnie jak on, usiłował dostać się do willi przy wąskiej, cienistej uliczce niedaleko placu Inwalidów. — Odkrył pan coś interesującego?

— Zamierzam przejrzeć to dopiero w Warszawie. Po uporządkowaniu i wyrzuceniu rzeczy niepotrzebnych resztę przekażę oczywiście panu. Chyba że wolałby pan pułkownik zapoznać się z tym wcześniej?

Zapadło krótkie milczenie. Reiner zastanawiał się.

— Nie, Kloss, mam do pana całkowite zaufanie. Ale chciałbym pana o coś prosić. Nie urzędowo — zawahał się — prywatnie — wykrztusił wreszcie to słowo.

Kloss czuł, że Reiner czeka teraz na jego pomoc, jakieś pytanie, które pozwoli mu wybrnąć z kłopotliwej sytuacji. Postanowił tego nie zauważyć. Czekał w milczeniu bez najmniejszego ruchu.

— Gdyby znalazł pan wśród tych papierów jakąś korespondencję z Wiednia, szczególnie z kimś z rodziny von Eckendorff... — znów zawiesił głos.

— Mam nadzieję — Kloss postanowił się nad nim zlitować — że nie będzie to nic ważnego dla śledztwa, a w takim wypadku nie ma potrzeby włączania tych rzeczy do akt sprawy.

— Właśnie, Kloss. Nie zawiodłem się na pańskiej inteligencji. Nie chciałbym, żeby rodzina, z którą przypadkiem spokrewniony jest ten łajdak, a zapewniam pana, że to bardzo przyzwoita niemiecka rodzina, oddana bez reszty Rzeszy i fuehrerowi, miała jakieś kłopoty

— Przepraszam — powiedział Kloss — ale chyba lepiej, jeśli zapytam wprost. To także rodzina pana obersta, prawda?

— Mniejsza o to. Nie możemy pozwolić, żeby uczciwi ludzie cierpieli tylko dlatego, że ten szpieg...

Kloss uznał, że nadszedł właściwy moment dla zasugerowania  Reinerowi pewnej myśli.

— Więc pan, pułkowniku — wykorzystał chwilę ciszy, gdyż Reiner zapalał właśnie cygaro — jest całkowicie przekonany, że w grę wchodzi szpiegostwo?

— Czyżby pan wątpił? — prychnął weń dymem.

— Nie chciałbym formułować zbyt pospiesznych wniosków, zawsze mnie pan przed tym przestrzegał, panie pułkowniku, ale...

— Więc jeśli nie szpiegostwo, to co?

— Myślimy o tym samym, panie pułkowniku — powiedział po dłuższej chwili, jakby chciał dać tamtemu czas na samodzielne sformułowanie tej myśli. — Kto wie, czy nie wpadliśmy na ślad zbrodni zdrady stanu. Te plany umocnień wokół kwatery fuehrera, te tłumy niemieckich oficerów wysokich stopni...

— Niech pan przestanie! — zawołał histerycznie Reiner. — Niech pan przestanie! — A potem cicho dodał: — Oby się pan mylił.

Z zamyślenia wyrwał Klossa głos Lohsego:

— Udało ci się, Hans?

— Myślę, że się uda, ale trzeba zacząć od tego, żeby dać mu porządną celę, przywieźć ubranie, bieliznę na zmianę, obiady z restauracji.

— Musiałby się na to zgodzić Dibelius — powiedział Lohse niepewnie.

— Jeśli za tę cenę uzyska informacje.

— Słuchałem, jak go badasz. Od Abwehry też się można czegoś nauczyć. Nie wiedziałem, że masz zacięcie lekarskie.

— Każdy z nas ma swoje metody, Adolfie —powiedział, patrząc mu prosto w oczy. Lohse nawet nie usiłował ukryć, że podsłuchiwał jego rozmowę z Wąsowskim. — Widzisz, Lohse — powiedział po chwili — chcę się z tobą podzielić pewnym podejrzeniem. A zresztą — machnął ręką, jakby nagle zmienił decyzję — może się mylę, może dopiero jutro, po przesłuchaniu Wąsowskiego...

— Mówisz to tak, jakbyś wiedział na pewno, że Wąsowski będzie śpiewał.

— Mam nadzieję, po prostu mam nadzieję, mój Adolfie.

6

Lohse wyszedł z gabinetu standartenfuehrera niezwykle zdumiony nowym, nie znanym mu dotychczas obliczem swego szefa. Dibelius był nadzwyczajnie słodki. Nie do wiary! On, który potrafił koszarowym żargonem zbesztać jego, hauptsturmfuehrera, w obecności prostych SS-manów, dzisiaj chodził wokół Lohsego jak koło najdroższego gościa.

— Niech pan pamięta, Lohse — wstał i zaczął się przechadzać po gabinecie, gestem wskazując hauptsturmfuehrerowi, by nie wstawał z fotela — że nie wybrałem pana przypadkiem. Chcąc nie chcąc, musimy współpracować z Abwehrą. Wiem, wiem, co mi pan powie, że nie najwygodniejsze, ale cóż zrobić. Na szczęście oberleutnant Kloss, którego Reiner wyznaczył do prowadzenia tej sprawy pod pańskim kierownictwem, jest oficerem zdyscyplinowanym i jak zapewnia Reiner, umiejącym dostrzec granicę, poza którą nawet najlepszy oficer wywiadu nie powinien się posunąć.

— To żółtodziób, panie standartenfuehrer — wtrącił Lohse — wie pan, z gatunku tych inteligentnych, co mają „swoje metody”.

— Tak, tak, Lohse, chyba trafnie pan go określił. Poznać starego fachowca. Nas — bo my obaj z panem jesteśmy starzy policyjni rutyniarze — ci smarkacze, nawet najinteligentniejsi smarkacze, nie potrafią wyprowadzić w pole. Pan się na przykład nie da wyprowadzić w pole, co, Lohse? — poklepał go poufale po ramieniu.

— Klossowi? — prychnął. — Może pan być spokojny, panie standartenfuehrer.

— Zgódźmy się — kontynuował Dibelius rzeczowo — że wszystkie metody są dobre dla osiągnięcia oczekiwanych efektów. Nie mam nic przeciwko temu, żeby Wąsowskiego golono i odżywiano. Nie rozumiem co prawda, po co nieboszczyk ma być dobrze odżywiony, a on chyba nie jest takim idiotą, by nie zdawać sobie sprawy, co go czeka. Ale niech mu tam! Byle gadał! Waszą sprawą, a właściwie pańską Lohse, jest oddzielenie ziarna od plew. W aktach, którymi z pewnością zainteresuje się Berlin, nie powinny znaleźć się nazwiska ludzi, których oddanie fuehrerowi i narodowi niemieckiemu jest powszechnie znane. Ale nie znaczy to, że mamy pobłażać wrogom Rzeszy. Musicie za wszelką cenę wydusić z Wąsowskiego nazwiska jego informatorów, kontakty z wywiadem alianckim. Jak pan myśli, pracuje dla Amerykanów czy dla Anglików?

— Myślę, że raczej nie dla bolszewików — Lohse uznał, że może sobie pozwolić na dowcip.

— Ja także tak myślę — roześmiał się Dibelius. — I jeszcze jedno, Lohse, tak między nami, SS-manami. Naszym przyjaciołom z Abwehry trzeba uważnie patrzeć na ręce. Oni chętnie przyznają się do naszych zwycięstw, a jeszcze chętniej na nasze konto wpisaliby własne porażki.

— Dziękuję za zaufanie, panie standartenfuehrer.

— A propos zaufania — Dibelius jakby nagle sobie przypomniał. — Myślę, że mogę już panu powiedzieć w tajemnicy, że po zakończeniu tej sprawy pchnę do reichsfuehrera wniosek o pański awans. Od dawna się panu

należy.

Tyle łaskawości za jednym razem nie spotkało Lohsego od Dibeliusa jeszcze nigdy. Z portierni głównego gmachu zadzwonił do swego kancelisty, by sprowadzono z aresztu Edwina Wąsowskiego, ale dowiedział się, że pół godziny temu zarządzenie to wydał oberleutnant Kloss, który właśnie rozpoczął przesłuchanie aresztowanego. Lohse przeklął w duchu w gorącej wodzie kąpanego szczeniaka, zamierzał bowiem jeszcze przed przesłuchaniem Wąsowskiego zjeść porządne śniadanie, ale cóż było robić? Ruszył na skos przez dziedziniec, który kilku aresztantów, pilnowanych przez SS-mana, usiłowało właśnie oczyścić ze śniegu.

A oberleutnant Kloss rzeczywiście rozpoczął już przesłuchanie hrabiego. Edwin był ogolony, spod kraciastej sportowej marynarki wyzierała śnieżnobiała koszula. Czerstwa, ogorzała twarz, słowiańskie wąsy i brak krawata przy koszuli czyniły go podobnym do Witosa.

— Mam nadzieję, że śniadanie smakowało panu hrabiemu? — powiedział Kloss.

— Tak — odparł Wąsowski. — Po dobrym śniadaniu i cygarze lepiej się myśli.

— Czyżby wymyślił pan coś interesującego? —podsunął mu skórzane etui z cygarami. Wąsowski wziął jedno, odgryzł koniuszek, poczekał na zapałkę, którą podawał mu Kloss. Zaciągnął się wonnym dymem.

— Spróbuję zaspokoić pańską ciekawość, poruczniku.

— Ani przez chwilę nie wątpiłem w pański rozsądek —postanowił czym prędzej, korzystając z nieobecności Lohsego, przejść do rzeczy. Ponieważ jednak mógł przypuszczać, że jeśli nie Lohse, to kto inny poddaje go ciągłej obserwacji, nie mógł zmienić sposobu rozmowy. —Wspomniałem panu już wczoraj, że przejrzałem zawartość szuflad pięknego biurka w stylu Chippendale. Wśród wielu interesujących dokumentów, o których na pewno jeszcze nieraz pomówimy, znalazłem masę wizytówek. —Wyciąga z kieszeni plik kartoników i jakby od niechcenia rzuca je na biurko w ten sposób, by Wąsowski mógł odczytać nazwiska.

— Tak — odpowiada machinalnie Wąsowski — bywały u mnie piękne nazwiska. —Jego wzrok ślizga się po kartonikach, których przesuwaniem zabawia się oberleutnant Kloss.

— Te wizytówki zawierają tylko niektóre nazwiska, bywało przecież u pana znacznie więcej osób.

— Kiedy pan będzie w moim wieku, także będzie pan znał wiele osób.

— Szczególnie dużo znajomych miał pan wśród oficerów niemieckich, wysokich oficerów — dodał — i to nie tylko Wehrmachtu, ale także SS i policji. Nie wszyscy przecież byli pańskimi dawnymi znajomymi. — Kloss zauważył, że przy słowach „wysokich oficerów” Wąsowski uczynił gest, jakby chciał sprostować. Wzrok Klossą sprawił, że uśmiechnął się tylko.

— Wielu poznałem później, już w czasie wojny, z niektórymi się nawet zaprzyjaźniłem.

— I dlatego uznali pana za znakomitego pośrednika w spisku, który knuli przeciwko naszemu fuehrerowi?

— Zapewne dlatego — szeroko uśmiechnął się Wąsowski.

Właśnie wtedy w drzwiach ukazał się Lohse. Był nieco zasapany.

— No i jak, Hans? Jak twoje znakomite metody? Porozmawiałeś z panem hrabią o medycynie?

— Nie było potrzeby, mój Adolfie. Hrabia Wąsowski zdecydował się właśnie, że powie wszystko.

—Tak, panie hauptsturmfuehrer — potwierdził Wąsowski — powiem wszystko, co wiem. Ale zanim zacznę zeznawać, proszę o kawę.

— Stenograf! — krzyknął Lohse otwierając drzwi do pomieszczenia obok. — Dajcie mi natychmiast stenografa! Stenografa i filiżankę kawy!

— Dzbanek kawy — poprawił Kloss. — Obawiam się, mój Adolfie, że pan Wąsowski będzie miał nam dużo do opowiedzenia.

7

Kiedy Kloss przyjmował plan majora Rucińskiego, kiedy sam uczestniczył w przygotowaniu scenariusza, kiedy wreszcie spostrzegłszy, że Wąsowski zrozumiał, o co idzie, podsunął mu listę osób godnych „rozpracowania”, nie przypuszczał, że piekielna maszyna z jego woli puszczona w ruch rozkręci się w tak błyskawicznym tempie.

Na co liczył rozpoczynając tę grę? Przede wszystkim na przedłużenie śledztwa, wplątanie weń osób niewinnych z punktu widzenia interesów wielkich Niemiec, co sprawę zagmatwa, spowoduje szereg interwencji z wysokiego szczebla, utopi istotę rzeczy w stosach wpływających i wychodzących papierów, sprzecznych instrukcji, cichych nacisków. Nie mogąc podjąć żadnej akcji dla uratowania Wąsowskiego, chciał przynajmniej zapewnić mu kilkumiesięczne odroczenie nieuniknionego wyroku, przyzwoite traktowanie do tego momentu, a w najgorszym razie — choć tej myśli nigdy nie sformułował świadomie — zapewnić mu lekką śmierć: ktoś postawiony gdzieś wysoko mógł nie wytrzymać nerwowo i zarządzić dla ukręcenia łba sprawie dyskretną likwidację zbyt gadatliwego więźnia. Mógł mieć nadzieję, że jedną z ubocznych korzyści, uzyskanych w wyniku tej ryzykownej przecież akcji, będzie dymisja paru oficerów, wprowadzenie między nimi atmosfery zagrożenia i niepewności, co dla morale zmęczonej wojną i dostrzegającej pierwsze oznaki nieuchronnej klęski kadry wyższych funkcjonariuszy służby bezpieczeństwa i wysokich oficerów Wehrmachtu nie mogło pozostać bez znaczenia.

Dlatego tak wielką wagę przywiązywali obaj z Rucińskim do sporządzania listy, którą za pomocą triku z wizytówkami Kloss przedstawił Wąsowskiemu. Niemal wszyscy istotnie u niego bywali, ale Kloss świadomie wybrał takich, których działalność predestynowała do wciągnięcia na przyszłą listę zbrodniarzy wojennych... Skojarzywszy to, co sam wiedział, z materiałami różnych odłamów ruchu oporu, które dostarczył mu Ruciński, i z danymi otrzymanymi drogą radiową z centrali, podsunął Wąsowskiemu listę sześciu osób, zagorzałych hitlerowców, godnych, by właśnie oni zrobili początek.

Oto pułkownik von Weiszecker, który w pierwszych dniach września trzydziestego dziewiątego roku wydał rozkaz rozstrzelania trzystu katowickich harcerzy, oto major Stuckhardt, wsławiony bestialstwami w Belgii i Holandii, generał Wieringer, o którym doniesienie centrali brzmiało krótko: kat Bośni, oto Hans Lipkę, obersturmbahnfuehrer SD, organizator zagłady ludności żydowskiej na Białostocczyźnie, podobnie jak dwaj następni: Gruber i Keller; obaj sturmbahnfuehrerzy SD, dowódcy znanych z okrucieństwa grup specjalnych na zachodnich rubieżach Ukrainy i Białorusi...

Wąsowski nie zawiódł nadziei Klossa. Już podczas pierwszego przesłuchania, popijając małymi łyczkami kawę, zeznawał:

— Pana pułkownika von Weiszeckera poznałem w Grazu w sanatorium dla wyższych oficerów. Było to w lutym, nie, przepraszam, na początku marca czterdziestego pierwszego roku. Zaprzyjaźniliśmy się bardzo szybko i któregoś dnia, mniej więcej po tygodniu znajomości, pan pułkownik zaprosił mnie do swego pokoju. Było już tam kilku oficerów. Rozmawialiśmy o możliwości korzystnego zakończenia wojny. Pan pułkownik był zdania, że usunięcie Hitlera stworzy szansę porozumienia z Anglosasami. Przypominam sobie jego sformułowanie — powiedział: — „Po usunięciu tego durnego gefreitra Anglicy zechcą z nami rozmawiać”. Pytano mnie wówczas, czy mógłbym ewentualnie pośredniczyć w nawiązaniu stosunków z rządem brytyjskim. Planowaliśmy, że w tym celu udam się do Budapesztu, gdzie korzystając z pomocy swych znajomych z kręgów węgierskiej arystokracji, spróbuję wysondować opinię Churchilla...

Kloss pochylony nad biurkiem, gdzie rozłożył stertę maszynopisów, będących zeznaniami Wąsowskiego (każdy arkusz miał u dołu wymyślną, choć czytelną sygnaturę: „Edwin hr. Wąsowski”), potarł czoło, jakby w ten sposób chciał sobie pomóc w zrozumieniu czegoś, czego pojąć niepodobna. Zaledwie dziesięć dni temu stenograf pospiesznie notował zeznania dotyczące pułkownika Weiszeckera, a już w trzy dni potem Kloss wszedłszy przypadkiem do sali przesłuchań, gdzie urzędował Lohse, zobaczył zmasakrowaną, bezzębną twarz człowieka, który bezradnie mrugał powiekami, gdy SS-man wylewał mu na głowę wiadro wody.

— Weiszecker zaczyna śpiewać — powiedział mu wtedy Lohse.

Tak, ten zmasakrowany człowiek to był właśnie pułkownik Weiszecker, którego elegancką sylwetkę Kloss znał z widzenia.

Przewrócił kilkanaście arkuszy i znalazł zeznanie pułkownika, który chlubił się tym, że jest najstarszym hitlerowcem wśród oficerów, brał udział w monachijskim puczu. A teraz istotnie „śpiewał”. Nie tylko przyznawał się do winy, obciążał innych.

Przez chwilę Klossowi zrobiło się jakby żal tego kłębka pokiereszowanych mięśni, jakim stał się wymuskany jeszcze niedawno pułkownik, ale przypomniał sobie o trzystu czternasto- i piętnastoletnich chłopcach z Katowic, o masowych wyrokach sądu wojskowego, któremu von Weiszecker przewodniczył. Skazanych było wielu, ale wyrok zawsze ten sam: śmierć przez powieszenie.

Kloss, który, zdawałoby się, dość się napatrzył i dosyć nauczył, zadrżał. Wszyscy: Stuckhardt, Lipkę, Keller, wciągnięci w tryby machiny „krwawego Maksa” Dibeliusa, przyznawali się do wszystkiego. Sypali „wspólników”, akta pęczniały od wymienianych przez nich nazwisk osób, które staną się już jutro albo pojutrze przedmiotem „obróbki” specjalistów typu Lohsego. Tylko Gruberowi się upiekło — zginął w przeddzień aresztowania z ręki żołnierza jednej z podziemnych organizacji. Najdziwniejsze, że nawet ta przypadkowa z punktu widzenia ich roboty śmierć odegrała swoją rolę. Dibelius mianowicie uznał, że uczestnicy szeroko rozgałęzionego spisku zdecydowali o śmierci Grubera, by uniemożliwić jego aresztowanie. Gorączkowo poszukiwano zamachowców, żeby znaleźć potwierdzenie tej hipotezy, ale na szczęście wśród wielu przypadkowo zatrzymanych nie znaleziono nikogo, kogo można by powiązać z wykonaniem egzekucji.

Pracowali gorączkowo. Teraz już tylko Kloss zajmował się przesłuchaniem Wąsowskiego, co prawda nigdy sam na sam, zawsze w obecności stenografa, ale mimo wszystko ułatwiało mu to podsunięcie hrabiemu różnych sugestii. Lohse tymczasem zajmował się „wyciąganiem prawdy” z aresztowanych na podstawie zeznań Wąsowskiego i następnych, których z kolei sypnęli tamci.

Kiedy na drugi czy trzeci dzień w zeznaniach Wąsowskiego padło nazwisko generała Wierlingera, Kloss zląkł się, że przeholował. Co prawda Lohse (wówczas jeszcze przesłuchiwali Wąsowskiego razem) zaczął głośno posapywać, ale Klossowi udało się na chwilę spotkać wzrokiem z sierżantem-stenografem. Chłopak, który do tej pory z precyzją i bezmyślnością automatu notował wszystko, nie objawiając żadnej reakcji, teraz był wyraźnie przestraszony. Złamał po kolei trzy ostre ołówki i musiał poprosić o chwilę przerwy, żeby znów być gotowym do pracy. Któż nie słyszał o generale Wierlingerze, o którym hitlerowskie gazety pisały per „bohater kampanii bałkańskiej”, któremu sam fuehrer przypinał dębowe liście do krzyża z diamentami? Kloss przestraszył się w tym momencie, że cały misternie opracowany scenariusz akcji rozsypie się, ponieważ ktoś na górze zrozumie, że jest rzeczą mało prawdopodobną, by ten stary pruski generał, militarysta od paru pokoleń, mógł spiskować przeciwko naczelnemu wodzowi, z którego rąk spotykały go tylko łaski. Kiedy raportując Dibeliusowi wyraził swoją opinię, dezawuując zeznanie Wąsowskiego, a tym samym stawiając pod znakiem zapytania cały swój plan, ponieważ ogarnęła go chwila nie dającego się odsunąć zwątpienia, usłyszał, że nie powinna go o to boleć głowa.

— Im bliżej fuehrera, tym więcej jego wrogów — powiedział sentencjonalnie Dibelius.

W cztery dni potem wszystkie niemieckie gazety, a także szmatławy „Nowy Kurier Warszawski”, przyniosły na pierwszych stronach obwiedzioną czarną ramką fotografię kościstego starca z monoklem wciśniętym w oko. Generał Wierlinger — jak to z głębokim bólem donosił specjalny komunikat OKW — zginął zastrzelony przez rosyjskich bandytów gdzieś pod Smoleńskiem. Machina pracowała na pełnych obrotach.

Kloss zamknął teczkę akt i spojrzał na zegarek. Lohse się spóźniał, coś go musiało zatrzymać. A Klossowi zależało na tym, by przy dzisiejszym przesłuchaniu Wąsowskiego hauptsturmfuehrer był jednak obecny. Dowiedział się właśnie, jaką rolę odegrał jego szef w likwidowaniu greckiego ruchu oporu i postanowił zrobić użytek z paru dokumentów znalezionych pod stalową tarczą amerykańskiego krzesła obrotowego w gabinecie pałacyku w Wąsowie.

Drzwi otworzyły się — stanął w nich Lohse. Po chwili, jakby tylko czekano na Lohsego, SS-man wprowadził Wąsowskiego. Drugi, ogromne chłopisko, wniósł dzbanek i filiżankę. Kloss wskazał Wąsowskiemu stałe miejsce — głęboki fotel w rogu pokoju, słuchając równocześnie wyjaśnień Lohsego. Przed chwilą wezwał go Dibelius i zarządził, że Wąsowski ma być przewieziony do aresztu Abwehry.

— Tak? — zdziwił się Kloss. — Nic o tym nie wiem.

— Podobno uzgodniono z Reinerem — mruknął Lohse. Też był zaskoczony decyzją swego szefa; nie był przyzwyczajony, by Dibelius dobrowolnie wypuszczał kogoś z rąk. — Zresztą tylko ty się teraz nim zajmujesz, będziesz miał go pod ręką.

Zapukał stenograf, po chwili siedział już przy swoim stole, ostrząc ołówki w oczekiwaniu na przesłuchanie.

— Pierwszy raz spotykam się z taką troską o moją wygodę — powiedział Kloss, nie ukrywając zasępienia. Nie udawał. Naprawdę nie podobała mu się ta decyzja jego mocodawców. Czyżby przeczuwali? — zastanowił się. Więc dobrze, zdecydował, tym lepiej, pójdziemy zatem na całego. — Mniejsza o to — powiedział głośno. — Jak ci leci? — zwrócił się do Lohsego.

— Lipke jest twardy. Kiedy oprzytomniał, odwołał poprzednie zeznania. Ale bądź spokojny...

— Jestem spokojny — Kloss spojrzał na  Wąsowskiego. Hrabia siedział w swoim fotelu, trzymał w ustach zgasłe cygaro i patrzył w skrawek szarego, zimowego nieba za oknem. Czyżby chciał uciekać? — przestraszył się Kloss.

— Zapomniał, że jest na czwartym piętrze?

Ale Wąsowski, jakby czując, o czym myśli Kloss, odwrócił wzrok od okna, nalał do filiżanki odrobinę kawy, posmakował.

— Poprzednim razem była lepsza — powiedział. Swoim spokojem jeszcze faz wprawił Klossa w zdumienie.

— Mówiłeś przez telefon, że chcesz coś wyjaśnić — odezwał się Lohse. — Zaczynajmy, jestem cholernie zmęczony.

— Właśnie — odparł Kloss. Wzrokiem dał znak stenografowi i zwrócił się do Wąsowskiego: — Zainteresowała mnie, hrabio, jedna sprzeczność.

— W moich zeznaniach? — zdumiał się Wąsowski. — To dziwne — coś w rodzaju porozumiewawczego uśmiechu zabłysło na jego twarzy — dobrze je przemyślałem.

— Sprzeczność między pańskimi zeznaniami — Kloss opuścił wzrok na papiery — a protokołem rewizji przeprowadzonej w pałacyku w Wąsowie w dniu pańskiego aresztowania. Otóż standartenfuehrer Maks Dibelius i obecny tu hauptsturmfuehrer Adolf Lohse stwierdzają w protokole, że w skrytce w pańskiej łazience znaleźli dolary oraz rolki filmów.

— Potwierdziłem to.

— Wiem — odparł Kloss. — Idzie o sumę. Kiedy zdecydował się pan mówić, zeznał, że było tam dziesięć tysięcy dolarów i filmy.

— Tak — powiedział hrabia — dwie przewiązane banderolami paczki po pięć tysięcy dolarów każda. W banknotach studolarowych.

— Nieprawda — wtrącił Lohse. — W obu paczkach było pięć tysięcy. Musi się pan mylić, Wąsowski.

— Ja nie mogę się mylić. Obie paczki przywiózł w dniu aresztowania człowiek, do którego mogę mieć pełne zaufanie. To nie pierwsza przesyłka, jaką z jego rąk otrzymałem. Dlatego mógłbym mieć do niego pełne zaufanie, ale dla dopełnienia formalności przeliczyłem jedną z paczek. Zawierała pięćdziesiąt studolarowych banknotów.

— Nie mogę się mylić — powiedział Lohse. — Kiedy zaraz po przyjeździe do Warszawy przeliczyłem obłe paczki, zawierały łącznie pięć tysięcy dolarów. Przedtem —zawahał się — chwilę przedtem były w mojej teczce, którą miałem cały czas przy sobie.

— Zostawmy na razie tę sprawę — powiedział Kloss. Dostrzegł chwilę wahania u Lohsego, ziarno zostało zasiane, trzeba mu dać czas, by zakiełkowało. —Tu mam drugą niejasność, panie Wąsowski. Trzy dni temu zeznał pan, że wiadomość do Wiednia, do szefa sztabu tamtejszego garnizonu przesłał pan we wrześniu za pośrednictwem jednego ze swych przyjaciół. Następnego dnia sprecyzował pan poprzednią wypowiedź mówiąc, że przesyłka zawierała dokładne instrukcje dla grupy spiskowców w Wiedniu w wypadku udania się zamachu na życie naszego fuehrera. Przeoczył pan jeden szczegół.

— Powiedziałem wszystko.

— A jednak nie. Pominął pan milczeniem nazwisko posłańca. Kiedy podczas rewizji pańskiego gabinetu, siedząc na pańskim znakomitym obrotowym krześle, przeglądałem papiery, wpadło mi w ręce parę kopert z adresami. Czy mam panu pomóc?

— Ten człowiek — zaczął wolno Wąsowski, wpatrując się w twarz Klossa, jakby w niej szukał odpowiedzi — ten człowiek — powtórzył — nie wiedział, co wiezie. —Wyraźnie zwlekał. Prawie niedostrzegalne dla obserwatora z zewnątrz, wydawałoby się machinalne skinienia głową wykonywane przez oberleutnanta Klossa sprawiły, że się zdecydował. Ale to był naprawdę dobry gracz i dobry aktor. Postanowił chwilę podroczyć się z Klossem.

— Wolałbym — powiedział Wąsowski — pominąć to nazwisko milczeniem.

— Kiedy się powie „a” — warknął Lohse — trzeba powiedzieć...

— Dobrze, panie poruczniku — rzekł Wąsowski — ale ostrzegam, że pożałuje pan swego pytania. Posłańcem był pański bezpośredni przełożony.

— Kto? — zerwał się Kloss. Miał nadzieję, że nieźle odegrał zdumienie i przerażenie.

— Tak — potwierdził Wąsowski — oberst Herbert Reiner.

Lohse bez słowa wstał, otworzył drzwi, gestem przywołał  SS-mana i kazał mu odprowadzić aresztowanego. Stenograf, jakby przestraszony tym, co zaszło, pospiesznie zbierał swoje papiery.

Dopiero po jego wyjściu Lohse usiadł, a raczej opadł na krzesło naprzeciw Klossa.

— Dla mnie sprawa jest jasna. Zrozumiałem nareszcie, czego on szukał w tym pałacyku myśliwskim nazajutrz po aresztowaniu Wąsowskiego i gratuluję ci, Hans, że zdołałeś mu przeszkodzić w znalezieniu tej rzeczy.

— Nie wierzę — powiedział Kloss — żeby także oberst Reiner był zdrajcą.

— Jesteś bardzo młody, Hans, a ja jestem starym policjantem. Fakty przemawiają za tym. Nie wolno nam ulegać sentymentom.

— Masz rację, ale nie wiem, jak teraz postąpić. Przecież powinienem meldować Reinerowi o każdym nowym elemencie śledztwa.

— Proponuję wyłączyć Reinera ze śledztwa — powiedział Lohse. — Zameldujemy o wszystkim Dibeliusowi, niech on zdecyduje.

— Tak — powiedział Kloss — tylko Dibelius nam pozostał. Tylko że — zawahał się — nie wiem, czy mogę ci o tym powiedzieć. Idzie mi o tę sprzeczność: pięć czy dziesięć tysięcy dolarów. Jestem pewien, że kiedy ty sięgnąłeś do skrytki było w niej pięć tysięcy. A Wąsowski upiera się, że było dziesięć. Nie ma żadnego powodu kłamać. Początkowo myślałem, że to po prostu jakieś przeoczenie, błąd stenografa albo moja nieopatrzna sugestia, ponieważ bałem się wypowiedzieć głośno pewne przypuszczenia. Wśród papierów Wąsowskiego znalazłem między innymi te trzy kartki. — Przez szerokość biurka podsunął je Lohsemu. — Podpis jest identyczny, wydaje mi się skądś znajomy.

— To podpis Dibeliusa, daję głowę — powiedział Lohse. — Zaczekaj, przecież to są rewersy. Sześć tysięcy marek —przeczytał półgłosem — dwadzieścia tysięcy złotych. To niemożliwe!

— Teraz ty używasz słowa „niemożliwe”. Więc jednak się nie myliłem.

— Rozumiem teraz przemówienie Dibeliusa, jakie wygłosił do mnie, kiedy rozpoczynaliśmy śledztwo, i to, że był tak słodki dla mnie. Po prostu był zadłużony u  Wąsowskiego. Słuchaj, Hans, nie rozumiem jednego, przecież on musiał pamiętać o tych rewersach. Dlaczego aresztował Wąsowskiego? Dlaczego nie zastrzelił go po prostu tam, na miejscu? Po co mnie wzywał?

— Wąsowski nie był byle kim. Trudno byłoby to załatwić po cichu. Poza tym nie zapominaj, sam mi o tym mówiłeś, że Dibelius był wtedy bardzo pijany. A może nie wypuszczając sprawy z rąk liczył, że odzyska te rewersy? Przecież w willi na Żoliborzu pruto ściany i zrywano podłogi w poszukiwaniu skrytek. Pałacyk w Wą—sowie także został gruntownie przetrząśnięty, tylko na szczęście ja byłem pierwszy. Widzisz, mój Adolfie, bałem się tego i dlatego na wszelki wypadek nie włączyłem tych pokwitowań do akt. Mam nadzieję, że nie masz mi tego za złe. Teraz przekazuję ci je, zrób z nimi, co zechcesz. Zdaję się na twoje doświadczenie. Jeśli zdecydujesz się złożyć raport na mnie za ukrywanie dowodów rzeczowych...

— Bądź spokojny, Hans, raportu nie złożę, ale będę wiedział, co z tym zrobić. Jeszcze dziś zwrócę się wprost do reichsfuehrera.

— Z pominięciem drogi służbowej? — zapytał z przerażeniem Kloss. — A jeśli się mylimy? Jeśli poszlaki wprowadziły nas w błąd? Jeśli podpisy Dibeliusa są sfałszowane? Jeśli wreszcie, bo przecież i taka istnieje możliwość, Wąsowski z nie znanych nam przyczyn po prostu kłamie? Co wtedy?

— Dlaczego miałby kłamać?

— Nie wiem — bezradnym gestem rozłożył ręce. —Jego zeznania obciążyły kilkunastu oficerów.

— Ależ oni się przyznali, wszyscy się przyznali — roześmiał się Lohse — a ty masz jeszcze jakieś wątpliwości.

— Tak — powiedział cicho Kloss — przyznali się.

Przyglądając się tłustej twarzy Lohsego, zastanawiał się właśnie, na którym przesłuchaniu przyznałby się Lohse, gdyby dostał się w łapy takiego specjalisty jak on sam. Kloss gotów byłby dać głowę, że po pierwszym tłusty  Lohse powiedziałby wszystko, co wie, a może nawet więcej. Zęby uniknąć trzeciego przesłuchania, zeznałby, że osobiście zamierzał zasztyletować Hitlera.

— Chyba rzeczywiście nie ma innego wyjścia — powiedział głośno.

Zadzwonił telefon. Lohse, który siedział bliżej, podniósł słuchawkę. Z wyrazem bezgranicznego zdumienia odłożył ją na widełki.

— Dzwonił Dibelius. Zażądał,  byśmy obaj uczestniczyli w konwojowaniu Wąsowskiego do aresztu Abwehry. Mamy strzec jego bezpieczeństwa. Rozumiesz coś z tego?

— A ty nie? — odparł  Kloss. — Radzę ci sprawdzić, czy masz pełen magazynek i nie trzymać broni w kaburze.

8

SS-man wyprężył się na widok przepustki okazanej przez oberleutnanta Klossa, drugi otworzył przed nim ciężkie dębowe drzwi. Znalazł się w ogromnym hallu. Wzdłuż kolumnady SS-mani w stalowych hełmach, z pistoletami maszynowymi gotowymi do strzału, znieruchomieli jak posągi.

Sturmbahnfuehrer w czarnym mundurze uważnie przeczytał jeszcze raz jego przepustkę, sprawdził coś na trzymanej w ręku liście.

— Zgadza się, panie oberleutnant — powiedział — proszę oddać broń. Zechce pan przejść do tamtej sali. Inni już czekają. To nie będzie trwało długo.

Kloss podał mu kaburę i poprzedzany przez SS-mana ruszył we wskazanym kierunku. Znalazł się w dużej sali bez okien. Proste kolumny z szarego marmuru wzdłuż ścian, ciemna granitowa podłoga, centralna ściana z jedyną dekoracją: czarnym orłem dzierżącym w szponach swastykę. Wszystko to kojarzyło się raczej z grobowcem niż z salą audiencji. W kącie sali, usadzeni jeden za drugim, jak pacjenci oczekujący w kolejce do dentysty, siedzieli już inni oficerowie, których, podobnie jak Klossa, wezwano tu w celu nadania im odznaczenia. Wszyscy milczeli.

Kloss usiadł obok majora z Luftwaffe z obwiązaną bandażem głową. Miał ochotę zapalić, ale w pobliżu nie dostrzegł żadnej popielniczki, zresztą moment i miejsce nie były najstosowniejsze. Jeszcze raz przebiegł myślą wydarzenia, które doprowadziły go do tej sali, gdzie za kilka minut któryś z hitlerowskich marszałków przypnie mu do munduru Żelazny Krzyż.

Kiedy zdecydował się wplątać obersta Reinera w sprawę Wąsowskiego, odczuwał coś na kształt wyrzutów sumienia. Co prawda nie miał żadnych złudzeń co do osoby swego szefa, informacja centrali o jego wyczynach w Grecji była dostatecznym powodem, by nie patyczkować się z eleganckim i dystyngowanym oberstem. Ale już w parę godzin później nie miał żadnych skrupułów. Kiedy dowiedział się, że nikt inny jak właśnie Reiner postanowił zgładzić jego i Lohsego...

Rozgrywka przygotowana była zapewne w pośpiechu, stąd pretekst szyty grubym ściegiem i wykonanie nieprecyzyjne. Kiedy zajęli miejsca w karetce więziennej, Lohse obok szofera, Kloss z Wąsowskim i dwoma SS-manami w środku, nie spuszczał wzroku z tylnego okienka, przez które widać było maskę jadącego za nimi półciężarowego opla z drużyną żandarmerii. Wiedział, że jeśli opel się gdzieś „zgubi”, będzie to znaczyło, że postanowiono ich zlikwidować. Od początku liczył się z tą możliwością, ponieważ zdawał sobie sprawę, że stojąc zbyt blisko Wąsowskiego, wiedzą zbyt wiele.

Na chwilę odwrócił wzrok od okienka, by zbliżywszy się nieznacznie  do Wąsowskiego szepnąć mu po polsku, żeby w razie jakiejś strzelaniny próbował ratować się ucieczką. Kiedy spojrzał w okienko znowu, opla za nimi nie było.

A potem wszystko rozegrało się błyskawicznie. Jakiś wózek z warzywami pchnięty z chodnika wprost pod koła ich samochodu, zygzakowata jazda kierowcy, równocześnie parę serii z broni maszynowej. W tej samej chwili dostrzegł kierowcę padającego na tablicę rozdzielczą i Lohsego zwiniętego nienaturalnie w kłębek na siedzeniu obok. Wybił szybę dzielącą go od kabiny szofera, przedostał się tam w momencie, gdy wybuch granatu wyrwał tylne drzwi więziennej karetki. Impet wybuchu wyrzucił go z szoferki na jezdnię, zobaczył rozkraczonego człowieka w jasnym płaszczu i przekrzywionej cyklistówce, który opierając pistolet maszynowy o biodro, siekł we wnętrze karetki. Rzucił się za nim, jakaś kula gwizdnęła mu koło ucha, skoczył, gdy tamten odwrócił broń w jego stronę. Zwarli się w uścisku na środku jezdni. Kiedy myślał, że już z nim koniec, poczuł, że tamten słabnie. Pozostali cywile, którzy zaatakowali więzienną furgonetkę, gdzieś zniknęli, spłoszeni strzelaniną przechodnie skryli się w bramach, a na środku jezdni pozostał tylko on i chłopak w białym płaszczu.

— Donnerwetter! Puść! — jęknął tamten po niemiecku.

Wtedy Kloss ścisnął jeszcze mocniej. Dopiero w pięć minut potem nadjechał opel z ich obstawą. Kloss mógł się wreszcie przekonać, że Reinerowi nie wszystko się udało. Co prawda zginął Wąsowski i nic już nigdy nie powie, ale ocalał on, Kloss, i hauptsturmfuehrer Lohse, który został tylko ranny.

W dwie godziny później mógł przynieść Lohsemu do szpitala zeznanie rzekomego partyzanta. To było prawdziwe zeznanie. Jedyne prawdziwe zeznanie w tej sprawie: młody mężczyzna, volksdeutch na usługach policji i Abwehry, otrzymał rozkaz zaatakowania z grupą takich jak on więziennej furgonetki i zastrzelenia trzech osób: Wąsowskiego,  Lohsego i Klossa. Rozkaz wydał mu oberst Reiner. Zanim jednak Kloss pojechał do szpitala SS, by pokazać Lohsemu to zeznanie, nie odmówił sobie małej przyjemności. Zadzwonił do adiutanta obersta Reinera i kazał zameldować, że oberleutnant Kloss za kwadrans przyniesie panu pułkownikowi zeznanie schwytanego partyzanta. Ale nie musiał tam iść. W pięć minut później zatelefonował adiutant. Skrzypiącym ze zdenerwowania głosem oznajmił Klossowi, że oberst Reiner przed chwilą strzałem w usta pozbawił się życia...

Otworzyły się drzwi, te same, którymi Kloss wchodził do sali. Poprzedzony przez dwóch SS-manów wszedł jakiś nie znany Klossowi SS-man z dystynkcjami gruppenfuehrera. Wszyscy oficerowie, jak uczniowie na wejście nauczyciela, zerwali się z miejsc na jego widok. Zatrzymał się przed nimi.

— Panowie — powiedział — spotkało was wielkie szczęście i zaszczyt dostępny tylko nielicznym. Sam nasz fuehrer — Adolf Hitler postanowił wręczyć wam odznaczenia. Proszę za mną.

Ruszyli w stronę wielkich drzwi umieszczonych pod czarnym godłem...

PODWÓJNY NELSON

1

Otworzył okno. Dym wdarł się do przedziału, firanka spuchła jak balon wypełniony powietrzem, a gazety i papierosy sfrunęły ze stolika na podłogę. Nic oczywiście nie zobaczył; nawet konturów domów, tylko wątłe światełka latarek, gdy koła pociągu zastukały na rozjazdach. Zatrzasnął natychmiast okno, zły teraz na siebie, że uczynił coś zbytecznego, uległ potrzebie, której ulegać nie powinien, jakby istotnie wierzył, że zobaczy inny krajobraz, bo to już Polska, że w ogóle coś zobaczy oprócz ciemności. Spojrzał na dziewczynę wtuloną w miękkie oparcie. Poprawiła włosy i odłożyła książkę. W skromnej, brązowej sukni wyglądała znacznie lepiej niż w mundurze. Poczuł na sobie jej uważny wzrok i natychmiast pomyślał, że popełnił już drugi błąd w ciągu tych paru godzin, które spędzili razem w przedziale pociągu pospiesznego, idącego z Berlina przez Poznań, Warszawę i dalej, na Lublin i Lwów, przecinając z północy na południe okupowany kraj.

Pierwszy błąd — to było kilka minut po opuszczeniu Berlina. Kloss stał przy oknie i zobaczył nagle pasma reflektorów krzyżujące się na niebie, a potem usłyszał głuchy łoskot lotniczych bomb. Pociąg rwał przez pustą przestrzeń okrążając miasto, którego granice wyznaczały teraz ognie pożarów i światła opadających powoli rakiet. Chłonął to widowisko, a nie zauważył, że ona stoi obok niego bardzo blisko i nie patrzy w szybę, tylko obserwuje jego twarz.

Dostrzegła coś? Czyżby udało się jej to, co nie udało się dotychczas nikomu: zaskoczyć Hansa Klossa w chwili, gdy niedostatecznie panuje nad własną twarzą. A przecież posiadł tę umiejętność niemal w stopniu doskonałym: ukrywał tyle lat nienawiść, wstręt, rozpacz, umiał obojętnie trwać na naradach sztabowych oprawców i nie sięgał po broń, gdy ręka sama wędrowała w stronę kabury. A teraz ta dziewczyna? Nic nie powiedziała, nie powiedziała także nic później, gdy zamykał okno. Oczywiście, gdyby zaczęła cokolwiek podejrzewać, milczałaby także. Powinien, patrząc na nią, na jej gładko uczesane włosy, wąskie usta, powtarzać sobie nieustannie: to Hanna Bösel — niebezpieczny przeciwnik. Nie ładna dziewczyna, z którą przyjemnie podróżować w pustym przedziale, ale oficer niemieckiego wywiadu. Nie kobieta, która podoba mu się od chwili, gdy ją zobaczył w sztabie berlińskiej Abwehry, ale wróg, szczwany i doświadczony agent, może jeden z najniebezpieczniejszych przeciwników, z jakimi on, Kloss, miał do tej pory do czynienia.

Paliła papierosa.

— Duszno ci było, Hans? — zapytała. — Jeśli chcesz, możesz nieco uchylić okno.

— Nie, dziękuję... Posłuchaj, Hanno...

— Znowu! – przerwała niecierpliwie. — Zapominasz, że jestem Ewą, nie Hanną.

Wchodzi w rolę, pomyślał. I przypomniał sobie natychmiast tamtą, prawdziwą Ewę, zakatowaną w berlińskim gestapo. Jakże choćby przez chwilę mógł traktować major Hannę Bösel jako kobietę? A tamtej Ewy przecież prawie nie znał; widywał ją tylko niekiedy na korytarzu ministerstwa wojny w Berlinie i nie przypuszczał... To znaczy, domyślił się za późno, dopiero wówczas, gdy zobaczył ją późnym wieczorem pod portretem Fryderyka Wielkiego, wiszącym na korytarzu niedaleko drzwi prowadzących do intendentury, gdzie królował pułkownik Luft. Ewa, Ewa Fromm, pracowała u Lufta. Była sekretarka, sprawdzoną przez SD i dopuszczoną do spraw tajnych. Młodsza nieco od Hanny, należała do dziewcząt, na które nie zwraca się uwagi. Drobna, szara, nijaka, siedziała godzinami pochylona nad maszyną, nie podnosząc oczu także wówczas, gdy ktoś wchodził do pokoju. Dlatego nie zapamiętał nawet dobrze jej twarzy.

Dopiero tamtego wieczoru... Pracował do późna nad jakimiś wykazami, miał zresztą dosyć tej roboty, bo dostęp do ważnych informacji okazał się w centrali Abwehry mniejszy, niż przypuszczał, więc rozważał możliwość uzyskania innego przydziału... Uporządkował starannie papiery i uchylił drzwi na korytarz. Wówczas zobaczył Ewę. Stała pod portretem Fryderyka... Gdy po paru minutach zbiegał na dół, zobaczył ją znowu. Dwóch drabów, których funkcje umiał rozpoznawać bezbłędnie, trzymało ją pod ręce. Była blada, gdy otwierali przed nią drzwiczki samochodu. Nieco dalej stało drugie auto. Przy kierownicy siedziała kobieta w mundurze. Nie wiedział wówczas, że nazywa się Hanna Bösel.

O dalszych losach Ewy dowiedział się po paru dniach. Wezwany do pułkownika Langnera, jednego z zastępców Canarisa, zastał w jego gabinecie właśnie Hannę Bösel i kapitana Boldta, którego znał zresztą dobrze, bo pracowali razem w wydziale „Wschód” Abwehry.

— To właśnie jest porucznik Kloss, majorze — powiedział Langner, zwracając się do Hanny. — Jeden z naszych zdolniejszych oficerów. Dlatego przydzielam go do dyspozycji pani na czas tej trudnej akcji.

Kloss milczał. Wiedział już, że pruscy oficerowie, a Langner był Prusakiem, nie lubią, gdy podwładni zadają im pytania. Podwładny ma milczeć i słuchać, od czasu do czasu przypominając o swym istnieniu krótkim, brzmiącym jak warknięcie: „Tak jest.”

— Pracował pan w Polsce, pojedzie pan do Polski —zaczął Langner. Zwięźle, ale dokładnie wyjaśniał zadanie. — Otóż przed paroma dniami aresztowano obserwowaną od dłuższego czasu Ewę Fromm. — Na twarzy Langnera pojawił się wyraz niesmaku i pogardy. — To Niemka i do tego córka oficera — rzucił. — Ustalono, że Fromm pracowała dla obcego wywiadu. Od paru miesięcy. Przepisując tajne dokumenty, robiła o jedną kopię więcej i zostawiała ją w skrytce mieszczącej się, co za bezczelność, za portretem Fryderyka Wielkiego na korytarzu ministerstwa wojny. Niestety, przesłuchania nie dały zadowalających rezultatów. Ewa Fromm nie powiedziała ani dla kogo pracuje, ani też kto opróżniał skrytkę. — Nie powiedziała — powtórzył generał, a Kloss pomyślał o tej dziewczynie, która musiała przejść przez wszystkie kręgi piekieł... — Twierdziła, że nie wie. Że spotkała jakiegoś mężczyznę, który dał jej instrukcje i pieniądze. Potem nie widziała go już nigdy. Od czasu do czasu w skrytce za portretem znajdowała polecenia dla siebie. To kłamstwo oczywiście — rzucił oberst — ale niestety, Ewa Fromm już nic więcej nie powie. Przesłuchujący był niezbyt sprawny — znowu na twarzy Langnera pojawił się wyraz niesmaku. — Rozumiecie chyba, co to znaczy — ciągnął. —Tylko ktoś pracujący w ministerstwie, a w każdym razie ktoś, kto miał dostęp do naszych biur, mógł opróżniać skrytkę.

Kloss zapytał o pozwolenie i zapalił papierosa. Było to jedyne pytanie, jakie zadał.

— Otóż w dniu aresztowania Ewa Fromm została sama w gabinecie pułkownika Lufta. Jakieś dodatkowe przepisywanie. Jej zwierzchnik był tak nieostrożny, powiedzmy sobie zresztą szczerze — dodał generał — że nie miał powodów, by nie ufać sekretarce, i nie zabezpieczył kasy pancernej. Ewa Fromm miała dosyć czasu, by wykonać mikrofilmy naszych umocnień na wale zachodnim.

W gabinecie zapanowała cisza. Boldt spoglądał obojętnie w przestrzeń, Hanna Bösel przyglądała się Klossowi, a czyniła to tak ostentacyjnie, że porucznik poczuł się niezręcznie.

— Ten mikrofilm — pułkownik podniósł głos — znajduje się według wszelkiego prawdopodobieństwa w posiadaniu obcego wywiadu, bo chociaż nasi ludzie natychmiast po aresztowaniu Fromm spenetrowali skrytkę, planów tam już nie było.

Znowu cisza. Kloss przymknął oczy i zobaczył Ewę stojącą przed portretem Fryderyka. Któż mógł przypuszczać, że w tej nijakiej, szarej dziewczynie było tyle siły. Któż lepiej od niego rozumiał, co to znaczy nie załamać się w gestapo. Nie wiedział oczywiście, czy Ewa pracowała dla Amerykanów, czy dla Anglików, myślał wówczas o niej jak o żołnierzu, który padł w walce.

— Właśnie w związku z tą sprawą — ciągnął Langner — major Bösel i porucznik Kloss pojadą do Polski. Jest w GG taka miejscowość — Lisko-Zdrój, mieści się tam dom wypoczynkowy dla oficerów. Otóż sądzimy, a nawet wiemy na pewno, że w najbliższym czasie w Lisku zjawi się agent aliancki, pułkownik Konrad, i że celem jego podróży jest spotkanie z berlińskim eksponentem ich wywiadu, który miał dostarczyć mikrofilmy planów wału zachodniego.

Skąd wiecie? — chciał zapytać Kloss, ale milczał. Rozumiał już, że oto ma do czynienia z jedną z tych ważnych gier podziemnych, które decydują często o wyniku bitew.

— Mamy dokładne informacje — powtórzył Langner. — W Lisku od piętnastu lat pracuje nasz agent. Znakomicie zasymilowany. Jest członkiem polskiej siatki podziemnej. Nazywa się Plusz, proszę zapamiętać to nazwisko, Kloss: Plusz.

— Tak jest — odezwał się wreszcie Kloss. I potem dodał: — Rozumiem, mamy zdjąć Konrada i jego siatkę. — Oczywiście zdawał sobie sprawę, że nie po to tam jadą, ale wiedział także, że Prusacy lubią, gdy ich oficerowie nie okazują się zbyt domyślni.

— Pan nie pracuje w gestapo — rzucił wzgardliwie Langner. — Major Hanna Bösel odegra rolę Ewy Fromm, nawiasem mówiąc, ta Fromm miała pojutrze wyjechać do Liska, i wręczy Konradowi plany wału zachodniego. Ten mikrofilm — rzucił na stół paczuszkę. — Pan, Kloss, będzie oficerem ubezpieczającym. Skontaktuje się pan z naszym agentem i dopilnuje, by Konrad wrócił spokojnie do Londynu z tą zdobyczą. — Wybuchnął śmiechem. — Będą mieli nareszcie nasze plany! Oczywiście mikrofilm ma na celu dezinformację przeciwnika —dodał, wyjątkowo widać nisko ceniąc domyślność swoich oficerów.

Akcja była więc pomyślana zręcznie — Kloss musiał to przyznać, a gdy zapadło znowu milczenie, zaryzykował jednak pytanie:

— A jeśli zjawi się ich prawdziwy łącznik? Jeśli uprzedzi o aresztowaniu Ewy Fromm...

— Na tym właśnie polega sztuka — odparł generał. — Trzeba go zdjąć, zanim dotrze do Konrada. Trzeba odebrać mu prawdziwe plany. Od tego zależy powodzenie naszej akcji i bezpieczeństwo majora.

Była naprawdę ładna ta Hanna Bösel, która w polskiej konspiracji miała odegrać tę samą rolę, jaką Kloss grał w Abwehrze, a on musiał jej przeszkodzić i zrobić to tak, by nie padł na niego nawet cień podejrzenia...

— Zamyśliłeś się, Hans — usłyszał jej głos — a miałeś mi coś do powiedzenia.

Pociąg hamował przed stacją, koła znowu zaturkotały głośno na rozjazdach.

— Podróż przez GG — stwierdził — nie należy ostatnio do najbezpieczniejszych. — Było to pierwsze zdanie, jakie przyszło mu na myśl.

— Czyżbyś się bał?

Nie odpowiedział; Hanna Bösel snuła zresztą swój własny wątek, wygłaszała zdanka, które — tak przynajmniej sądził — miały do czegoś prowokować, były zbyt natarczywe, na pokaz, a jednocześnie brzmiał w nich jakiś fałsz. Czyżby go podejrzewała? Czy może podejrzewano go już w Berlinie? Zawsze zadawał sobie to pytanie i usiłował znaleźć odpowiedź możliwie beznamiętną, opartą wyłącznie na analizie faktów, wiedział bowiem, że w grze, którą prowadził, nie ma nic niebezpieczniejszego ponad uleganie panice; człowiek zaczyna wówczas robić głupstwa i najczęściej wpada...

— To pasjonująca gra — usłyszał. — Wiesz, co pasjonuje mnie najbardziej? Ze przynoszę więcej pożytku niż wielu mężczyzn na froncie, a jednocześnie życie mam wypełnione, ryzykuję i nie czuję lęku, gdy podwajam stawkę. Opłaca się żyć!

„Prowincjonalna Mata Hari” — pomyślał z pogardą, dobrze bowiem wiedział, jaką cenę płaci się za tę grę, i codziennie przeklinał mundur, który musiał nosić, i swoją robotę w tej wojnie, marząc o karabinie i okopie, o prostej żołnierskiej czynności, gdy chodzi tylko o to, by wroga zabić i zniszczyć.

— Lubisz współzawodnictwo z mężczyznami? — powiedział, żeby coś powiedzieć.

— To także. Chętnie bym na przykład zagrała z tobą.

— Ale my gramy po jednej stronie — odrzekł natychmiast czując, jak rośnie w nim napięcie. — Dawno pracujesz w wywiadzie ?

—Takich pytań zadawać nie należy, ale mogę ci powiedzieć. Od trzydziestego ósmego — roześmiała się. — Zapewne dłużej niż ty. W trzydziestym ósmym przyjechałam do Rzeszy. Jestem Niemką z Argentyny, stąd moja znajomość języków...

— Przydaje ci się?

— Oczywiście. Mam wyjątkowe zdolności do języków, mój drogi. Znam nawet polski.

Pomyślał, że bez znajomości polskiego trudno byłoby jej wykonać zadanie powierzone przez Langnera. I pomyślał także, że jego zadanie jest jednak znacznie trudniejsze. W skomplikowanej plątaninie okopów wojny podziemnej musi znaleźć ścieżkę prowadzącą do Konrada, i to ścieżkę omijającą niemieckiego agenta Plusza, a zrobić to dostatecznie szybko, by zdążyć obrócić wniwecz plany Abwehry.

Pociąg zwolnił. Kloss znowu odsunął firankę i ujrzał kontury kamienic i ruiny, widoczne teraz dobrze w świetle księżyca. Oparł czoło o szybę, by nie mogła zobaczyć jego twarzy. Nie był jednak pewien, czy nie zdradzi go skurcz warg, wyraz oczu...

— Co to? — zapytała Hanna Bösel.

— Warszawa — odpowiedział.

— Ach tak! Była stolica byłej Polski. Miasto, które pozostanie na zawsze prowincją. Czy sądzisz, że długo tu postoimy?

— Mam nadzieję, że krótko — rzekł, tym razem najzupełniej szczerze.

2

W Warszawie musiał zaryzykować, chociaż myśląc o tym później, gdy dojeżdżali już do Liska, osądził, że spotkanie na dworcu należało zorganizować jednak inaczej... Zresztą po paru minutach popełnił trzeci błąd: nie docenił czujności i sprytu „prowincjonalnej Maty Hari”.

Maciej miał czekać na peronie. Wysłał z Berlina kartkę, której tekst był umownym szyfrem, zawierającym datę i godzinę przyjazdu pociągu. Musiał więc wyjść z wagonu; peron był niestety pusty. Rozpoznał natychmiast Macieja, chociaż ten specjalista od maskowania objawił się teraz w postaci starszego pana w czarnym płaszczu i takimż kapeluszu. Kloss włożył do ust nie zapalonego papierosa i po chwili Maciej bardzo usłużnie, nawet zbyt usłużnie, podawał mu zapałkę. Mieli dla siebie dosłownie parę sekund.

— Jadę do Liska — zdążył powiedzieć Kloss. — Czekam pojutrze. Chodzi o kontakt z Konradem. Nie wiem, kto to jest...

Maciej skinął głową i niespiesznie ruszył wzdłuż pociągu. Kloss wrócił do wagonu, ustępując miejsca w przejściu barczystemu jegomościowi w tyrolskim kapeluszu. Jegomość obładowany był walizkami, pot spływał mu po twarzy, a jędrne niemieckie przekleństwa natychmiast przywodziły na myśl pruskie koszary.

— Ani jednego tragarza w tej Warszawie — pieklił się ładując bagaż na pomost. Kloss pomógł mu wciągnąć potężną skórzaną torbę i w ten sposób zawarł znajomość z nadradcą Gebhardtem,  który, jak się okazało później, także jechał do Liska.

Pociąg ruszył. Kloss został na pomoście i mógł zobaczyć jeszcze, gdy wyjeżdżali z tunelu, skrawek alei Trzeciego Maja; a potem z mostu spojrzeć na Wisłę i Pragę.

— Pasjonuje cię jednak ta Warszawa? — usłyszał za sobą. Odwrócił się gwałtownie: Hanna Bösel zaskoczyła go po raz trzeci.

— Spędziłem tu parę miesięcy — rzucił.

— Polacy to, jak widać, grzeczny naród — ciągnęła tymczasem dalej Hanna — wystarczy zeskoczyć na peron, aby zjawił się natychmiast ktoś, kto poda ogień niemieckiemu oficerowi.

— Zapewne także Niemiec — powiedział obojętnie. —Jesteś niezwykle spostrzegawcza.

— Jestem... — rzekła poważnie: — A teraz słuchaj: w Lisku nie znamy się. Oboje przyjeżdżamy do domu wypoczynkowego. Pamiętaj, że tam w każdej chwili może się zjawić ich prawdziwy łącznik z Berlina. I żeby nie było wątpliwości: ja kieruję całością akcji.

Kloss odpowiedział, że nie ma żadnych ambicji dowódczych, przynajmniej jeśli chodzi o Lisko. Mówiła coś jeszcze, ale nie słuchał. Stali przy drzwiach. Wystarczyło przesunąć klamkę na „otwarte”, a potem... Gdyby ją zlikwidował teraz, czy uwierzą, że to wypadek? Może uwierzą... Ogromne ryzyko, ale przynajmniej pewność, że jeszcze jedna prowokacja Abwehry spali na panewce... Należało natychmiast podjąć decyzję. Podjął decyzję. Przesunął klamkę na „otwarte”, był pewien, że nie mogła dostrzec tego drobnego ruchu dłoni...

— Musimy być czujni, Hans — mówiła — bo każda pomyłka może nas bardzo drogo kosztować... — Odsunęła się od drzwi, a potem gestem równie szybkim przesunęła klamkę na „zamknięte”.

Intuicja? Przeczucie? A może jednak spostrzegła? Nie przestawał o tym myśleć, gdy wrócili do przedziału. Rozlokował się tu już w najlepsze nadradca Gebhardt, jegomość z walizkami. Dokonał prezentacji krzykliwie, informując natychmiast, że kolejarze w Berlinie wprowadzili go w błąd: dlatego musi podróżować do tego przeklętego Liska z przesiadką w Warszawie. Czy zresztą w ogóle należy spędzać urlop w GG? Dziwi się już sam sobie, że on, mając możliwości, jako wysoki urzędnik ministerstwa propagandy, wyjazdu w góry Harzu, albo nawet, kto wie, na francuskie wybrzeże, pojechał jednak do Liska. Wspomnienia wojenne? Bo muszą wiedzieć, że brał udział w blitzkriegu trzydziestego dziewiątego roku i część kampanii odbył niedaleko Liska. Te najmocniejsze męskie przeżycia są naprawdę niezapomniane...

Zasypywał ich lawiną słów, Kloss był nawet rad, że może milczeć, ograniczając się od czasu do czasu do uprzejmych półodpowiedzi na pytania pana Gebhardta. Bo pan Gebhardt był także ciekawy; oświadczył na przykład, że widział Klossa na Friedrichstrasse, uzyskał potwierdzenie i natychmiast oznajmił, że on sam bywał

częstym gościem w ministerstwie wojny. To zainteresowało wyraźnie Hannę Bösel, spojrzała uważniej na nadradcę, a potem zechciała nawet roześmiać się z jakiegoś żartu, może nieco ryzykownego, ale przecież sami swoi... Przesiadła się trochę bliżej Gebhardta, a Klossa zaczęła traktować obojętnie i jakby z góry, zwracając się do niego per „panie poruczniku”.

Jechali więc w najlepszej komitywie. Gebhardt wygrzebał z walizki butelkę francuskiego koniaku i metalowe kubki, sączyli powoli słuchając pana nadradcy, który zdążył opowiedzieć o sobie wszystko albo niemal wszystko, oraz oznajmić, że na dworcu w Lisku czekać będzie na niego samochód miejscowego amtsleitera.

— To mój dobry przyjaciel — informował Gebhardt — a przyzwoity Niemiec ma teraz przyjaciół w każdym okupowanym kraju. — Roześmiał się hałaśliwie. — Pojedziecie razem ze mną i zobaczycie, jaki ze mnie kierowca. To moja pasja.

Samochód istotnie czekał. Był wczesny ranek bardzo pogodnego dnia. Jechali z dworca szeroką szosą wysadzaną drzewami, potem, bardzo nagle, pojawiło się miasteczko schowane w kotlince i łagodne wzgórza pokryte lasem. Na polach stały świeże snopy, a ścierniska ciągnące się aż do stoków wzgórz przypominały o nadchodzącej jesieni. Dom wypoczynkowy, sanatorium, mieścił się za miasteczkiem, trzeba było przejechać krętymi uliczkami wśród parterowych drewnianych domków, osiadających już w ziemi i bezwstydnie prezentujących nędzę oraz starość.

Gebhardt dodał gazu, wyskoczyli na pustą przestrzeń, po paru chwilach dostrzegli okazały piętrowy gmach, pięknie położony u stoku wzgórza w gęstym parku.

— To właśnie tu — powiedział Gebhardt — tu będziemy odpoczywać. — I nacisnął klakson.

3

Najmniej przypominało to oczywiście odpoczynek. Przypuszczał, że Hanna Bösel podzieli się z nim posiadanymi informacjami, że będzie traktowany jako pełnoprawny partner w tej grze. Już pierwsze godziny pobytu w domu wypoczynkowym dowiodły jednak, że wyznaczono mu funkcje znacznie skromniejsze: wykonywanie konkretnych poleceń bez wprowadzania w całość akcji. Miał więc nawiązać kontakt z agentem Abwehry Pluszem, ale nie wiedział, w jaki sposób Hanna zamierza trafić do Konrada i do oddziału AK, który przyjmował zrzutka z Londynu. On musiał czekać na Macieja, bez Macieja nie miał żadnej możliwości przeciwdziałania akcji Abwehry. A przecież czasu było ogromnie mało: dzień, może dwa...

Kloss nie należał do ludzi skłonnych do rezygnacji. Wykorzystywał każdą szansę, a jeśli szansy nie było — sam ją stwarzał. Jeśli Hanna mc nie powie, będzie śledził każdy jej krok. Myślał o tym idąc korytarzem domu wypoczynkowego, schludnym i czystym, o ścianach obwieszonych obrazkami, przedstawiającymi niemieckie zwycięstwa na wszystkich frontach. Nie mógł już patrzeć na te kicze. .. Stał przed drzwiami pokoju panny Bösel, rozważając raz jeszcze, jaka postawa będzie najwłaściwsza, jaką gębę powinien sobie tym razem przyprawić...

Siedziała przed lustrem i czesała włosy. Nie spojrzała nawet na wchodzącego Klossa.

— Miło, że przyszedłeś — w jej głosie usłyszał drwinę i ten ton, ton nader rzadki u Niemców, z którymi miał do czynienia dotąd, niepokoił go coraz bardziej. — Zapewne chciałeś troskliwie zobaczyć, jak się urządziłam. Wolałabym jednak, abyś nie afiszował zbytnio naszej znajomości.

— Przykro mi — rzekł — twój stosunek do mnie sprawia mi przykrość. Rozumiem, że chcesz mnie widywać jak najrzadziej...

Spojrzała na niego łagodniej. Widocznie ten ton był właściwy.

— Muszę cię widywać tyle, ile powinnam.

— Wolałbym częściej.

— Cóż to? — major Hanna Bösel patrzyła na niego bez uśmiechu. — Oświadczyny?

Milczał.

— No dobrze już, dobrze... Zachowujesz się jak dzieciak, który nie dostał na kino. Mówiłam ci już, że jesteś przystojny chłopak, ale ja przypominam sobie, że jestem kobietą na ogół tylko wówczas, gdy tego wymaga służba.

—Wolałbym, żebyś to robiła także... poza służbą.

— A ty? — zapytała nagle. — Nie jesteś żonaty?

— Nie.

— Masz narzeczoną?

— Nie.

— Dziwne. Znam niewielu oficerów w twoim wieku nie mających dziewcząt w ojczyźnie.

Wolał jednak zmienić temat.

— Kiedy tam pójdziesz? — zapytał. Nie wiedział oczywiście „dokąd”, ale musiała mieć przecież jakiś kontakt, jakiś adres, który umożliwi jej dotarcie do Konrada.

— Kiedy tam pójdę? — powtórzyła. I roześmiała się. —Oczywiście jak najszybciej, mój drogi. Mamy bardzo niewiele czasu, bo ten trzeci, ten ktoś, dla kogo pracowała Ewa Fromm, może zjawić się w każdej chwili.

— Mógł przyjechać razem z nami.

— Biorę to pod uwagę — odpowiedziała chłodno. —Jeśli przyjechał, zna to samo hasło co ja i wie, że prawdziwa Ewa Fromm została aresztowana...

Więc znasz jakieś hasło — pomyślał Kloss — i masz kontakt. Zapewne te informacje pochodzą także od Plusza.

— Nawiąż jak najszybciej kontakt z Pluszem — poleciła.

— Wolałbym cię ubezpieczać — powiedział Kloss. — Możesz znaleźć się w niebezpieczeństwie.

Roześmiała się.

—Nie trzeba. Daję sobie na ogół znakomicie radę sama. A teraz pozwól mi się ubrać.

Nic więc nie uzyskał. Pozostawało tylko śledzenie Hanny i oczekiwanie na Macieja. Zakładał, że panna Bösel postara się nawiązać kontakt z ludźmi Konrada w ciągu najbliższych godzin. Miał szczęście, bo z okna swojego pokoju widział wejście do domu wypoczynkowego, był to więc znakomity punkt obserwacyjny, którego nie wolno mu było opuścić nawet na minutę. Ruch był duży, oficerowie w mundurach, oficerowie po cywilnemu, sporo kalek, bezrękich i beznogich, jak tutaj mówiono: „bohaterów niemieckiego zwycięstwa”. Zobaczył okazałą figurę radcy Gebhardta, który utknął przed wyjściem, zawierał nowe znajomości i co chwila wybuchał tubalnym śmiechem. Po raz pierwszy pomyślał o Gebhardcie z zawodowym zainteresowaniem, chociaż wydawało się mało prawdopodobne, by polski lub angielski wywiad mogły zwerbować kogoś takiego. Maska? Widział już tylu ludzi noszących maski... I znowu pomyślał o Hannie; nie ufała mu, co do tego nie miał wątpliwości. Chciałby tylko wiedzieć, czy nie ufała, bo takie było polecenie Berlina, czy też sama zaczęła podejrzewać?

Mrok już zapadał. Kloss cofnął się nieco w głąb pokoju i zapalił papierosa. Może jednak panna Bösel nie spieszy się tak bardzo, jak sądził? I wtedy ją zobaczył. Zbiegła po schodkach i szybkim krokiem szła w kierunku bramy parku. Coś go zaskoczyło w jej stroju i wyglądzie. Gdy znalazł się na dole i ruszył za nią ciemną alejką prowadzącą do miasteczka, wiedział już, dlaczego Hanna wydała mu się zmieniona; wyglądała po prostu tak, jak tysiące polskich dziewcząt. Nie ulegało więc wątpliwości, że szła „do pracy” starannie ucharakteryzowana, w dobrze przylegającej masce. Należało iść za nią tak, by tego nie spostrzegła, a było to zadanie niełatwe, bo przecież miał do czynienia z doświadczonym agentem... Liczył tylko na to, że Hanna nie spodziewa się i nie może się spodziewać, by ktokolwiek ją śledził...

Ulice miasteczka były oczywiście nie oświetlone. Wąskie i czarne przypominały korytarze z fantastycznego filmu. Pięty się pod górę, spadały krętymi przejściami w dół, kończyły się nagle na zagraconych podwórzach. Zorientował się, że Hanna kluczy, że jednak zachowuje ostrożność i jeszcze raz doszedł do wniosku, że ma do czynienia z wyjątkowo szczwanym przeciwnikiem. Wreszcie przystanęła, rozejrzała się uważnie. Kloss miał ledwo tyle czasu, by odskoczyć w cień parterowego domku, gdy zniknęła w mroku jakiegoś podwórza. Poczekał chwilę i podszedł bliżej... Cofnięta nieco od ulicy drewniana rudera. Hanna zastukała i zobaczył ją po chwili, gdy otwarto drzwi, w świetle padającym z wnętrza domu.

— Dobry wieczór — usłyszał. Mówiła świetną polszczyzną bez akcentu. — Przychodzę od Józefa.

Była to zapewne pierwsza część hasła i wszystko czego się dowiedział, bo drzwi natychmiast zamknięto i zaryglowano. W zasłoniętym oknie zobaczył tylko dwa cienie — panny Bösel i pochylony, zgarbiony — zapewne jakiejś starszej kobiety. Opanowała go bezsilna wściekłość. Cóż z tego, że zna adres kontaktowy? Panna Bösel rozpoczęła już swą grę, przeniknęła do polskiej organizacji podziemnej, nawiąże łączność z wysłannikiem z Londynu, a on, Kloss, nie ma żadnej szansy, by jej w tym przeszkodzić. Nie pójdzie przecież do ludzi, których nie zna i nie powie: „Strzeżcie się, to niemiecka agentka”. Nie zaryzykuje zdemaskowania, bo tego mu nie wolno ryzykować, bo ma jeszcze przed sobą szmat roboty, zanim wojna się skończy.

W uliczce zaterkotał wóz z ogromną beczką; stara część Liska nie miała wodociągu, jego rolę spełniał woziwoda. Kloss słyszał ściszone głosy zza ścian, miasteczko jednak żyło, w ciemnych podwórzach, w domach o zasłoniętych szczelnie oknach byli ludzie z niepokojem słuchający odgłosów z ulicy. Nadchodził patrol i wszystko nagle ucichło, potem rozległ się gardłowy niemiecki krzyk. Oczekiwanie na pannę Bösel nie miało już sensu. Kloss ustalił wszystko, co mógł ustalić; zapalił papierosa i spojrzał na zegarek. Powinien zdążyć jeszcze poznać tego Plusza, „naszego agenta od piętnastu lat”, jak mówił Langner.

Plusz pracował w jedynej dużej knajpie Liska, „Zdrojowej”. Kloss trafił tam bez trudu, sala restauracyjna była obszerna i pustawa, kelnerzy kręcili się ospale między stolikami. Jeden z nich... Siadł przy stoliku, wyjął z kieszeni fotografię Plusza, którą wręczył mu w Berlinie Langner, i jeszcze raz przyjrzał się tej twarzy. Łysawy mężczyzna, zapewne już po czterdziestce, grube wargi, okulary... Zobaczył go po chwili i rozkazująco skinął głową. Podszedł natychmiast.

— Słucham, panie poruczniku. —Jego niemczyzna była niemal bezbłędna.

Kloss bawił się papierośnicą.

— Pan się nazywa Plusz, prawda?

Tamten potwierdził i niespokojnie spojrzał na sąsiedni stolik, przy którym siadło właśnie dwóch niemieckich oficerów. Rozprawiali krzykliwie o sytuacji na froncie wschodnim.

— Jestem od Kurta z Berlina — powtarzał Kloss hasło przekazane mu przez Langnera.

— Tu nie możemy rozmawiać — szeptał Plusz. — Zaraz podam kawę. A może coś mocniejszego?

— Może być kieliszek koniaku.

— Koniak mamy także francuski, panie poruczniku. Przyjechał już Konrad. Boję się, że zaczynają mnie podejrzewać. Mamy dobre befsztyki, jeśli chce pan poświęcić kartki... Jutro o ósmej na starej przystani. Wie pan, gdzie to jest?

— Znajdę — odpowiedział Kloss.

4

Do starej przystani szło się ścieżką przez łąki, wzdłuż wąskiej, krętej rzeczułki, która płynęła z gór i wiosną stawała się rwącym, groźnym potokiem. Kloss wyszedł wcześniej z miasteczka i miał teraz sporo czasu, by spenetrować dokładnie miejsce spotkania, obejrzeć podłużny drewniany barak, gdzie przechowywano kajaki, zajrzeć przez wąskie okienka do szatni, a potem usiąść na zmurszałej ławeczce, ukrytej pod drzewem, skąd można było widzieć dokładnie dróżkę wiodącą z miasteczka. Postanowił wycisnąć z Plusza możliwie jak najwięcej, także hasło i kontakt, którymi posługiwała się Hanna Bösel. Plusza trzeba będzie później zlikwidować, myślał o tym obojętnie i chłodno, zresztą zajmą się tym ludzie Konrada. Jeśli do nich dotrze... Bo sytuacja stawała się coraz trudniejsza, a ubiegły dzień nie przyniósł nic, co ułatwiałoby zadanie...

Zaraz po śniadaniu poszedł na dworzec, o ile można tak nazwać drewniany barak postawiony na gruzach spalonego budynku. Maciej był, jak zwykle, punktualny, stał pod rozkładem jazdy, w tym samym, co w Warszawie, kostiumie starszego pana... Kloss pomyślał, że to jednak nieostrożność, że należało przybrać inną postać, ale nic nie powiedział, zresztą nie mieli czasu na rozważania teoretyczne. Maciej oznajmił, że sprawa okazało się trudniejsza, niż przypuszczał. Do Konrada można dotrzeć tylko za pośrednictwem centrali, musi potrwać dwa — trzy dni, zanim uzyskają hasło i kontakt. Kloss odpowiedział z goryczą, że Bösel zdołała już rozszyfrować Konrada i jego ludzi w miasteczku, a oni muszą czekać...

Maciej oczywiście wysłuchał tego bez słowa, a potem oświadczył, że przyjedzie za dwa dni.

— Tylko ubierz się inaczej — rzucił ze złością Kloss. —Aha... I postaraj się dowiedzieć wszystkiego, co można, o niejakim radcy Gebhardcie z Berlina. Podobno był tu kiedyś...

Nie spojrzał nawet na Macieja i ruszył ku wyjściu. Gdy otwierał drzwi, w oknie wychodzącym na peron zobaczył twarz Hanny Bösel. Zniknęła natychmiast. Wtedy poczuł niepokój, który tym razem był w pełni uzasadniony. Hanna Bösel go śledziła. Na peronie w Warszawie było co prawda dość ciemno, ale charakterystyczną postać starszego pana mogła zapamiętać. A teraz zobaczyła go znowu tutaj... Gra stawała się niebezpieczna i Kloss poczuł, że wzrasta w nim napięcie.

W domu wypoczynkowym, nie zaglądając nawet do siebie, zastukał do pokoju Hanny. Była już, wróciła wcześniej. Wskazała mu krzesło, sama usiadła na poręczy fotela. Wyglądała bardzo ładnie, ale Kloss dostrzegał w niej już tylko niebezpiecznego przeciwnika, którego jeśli trzeba będzie...

— Jak ci poszło wczoraj? — zapytał.

— Poszło — odpowiedziała chłodno. — Hasło i kontakt były w porządku, przyjęto mnie za swoją. Niedługo dotrę do Konrada.

— Sądzisz, że tamten się jeszcze nie zjawił?

— Na pewno nie. Ale bądź spokojny, ustalę, kto to jest. — Powiedziała „ustalę”, a nie „ustalimy”. Kloss skwitował to skinieniem głowy. — A ty? — zapytała. — Co możesz mi zameldować?

— Umówiłem się z tym agentem Langnera — Pluszem. Na dziś na ósmą wieczorem.

—Gdzie?

— Na starej przystani.

— Dobrze. I nic więcej nie masz mi do powiedzenia?

Wahał się chwilę. Jak zagrać? Pozorowanie szczerości bywało opłacalne, ale... Nie zdążył podjąć decyzji.

— Dlaczego mnie wczoraj śledziłeś?

Kiedy spostrzegła? Wówczas, gdy wchodziła do domku? A może spojrzała przez okno? Za długo sterczał pod tą ruderą przy ulicy Rybnej cztery.

— To chyba mój obowiązek — powiedział. — Ktoś cię musiał ubezpieczać. Jeśli sama tego nie rozumiałaś...

— Mówiłam ci już — ucięła — żebyś robił tylko to, co ci polecam.

— Pomyśl — jego głos był również chłodny. — Langner nie wybaczyłby mi nigdy, gdyby cię zlikwidowano. A mogło się zdarzyć, że tamten, ich prawdziwy agent, nawiązałby łączność wcześniej... Bałem się o ciebie...

Milczała, a Kloss czekał, czy powie o spotkaniu na dworcu. Nie, ani słowa... Było gorzej, niż przypuszczał.

Usłyszeli pukanie.

— Idź do łazienki — rozkazała Hanna. — Nie chcę, żeby cię u mnie widziano.

Wejście do łazienki było z korytarzyka. Kloss zamknął za sobą drzwi i niemal natychmiast usłyszał głos Gebhardta.

— Obiecała pani wypić ze mną kieliszek, panno Bösel.

— Obiecałam i jestem gotowa. Niech pan zejdzie na dół, za chwilę przyjdę.

Interesowała się więc Gebhardtem, ale jemu, Klossowi, nie napomknęła o tym ani słowa. Czy zdążyła już posłać jakiś meldunek do Berlina?

Rozważał to wszystko czekając na Plusza. Chmury zasłoniły księżyc i stara przystań pogrążona była w ciemnościach. Zerwał się wiatr, szumiały drzewa nad rzeką. Kloss zapalił papierosa i wiedział, że jego twarz, oświetlona teraz, widoczna jest zapewne ze ścieżki. Plusz nie nadszedł jednak ścieżką. Zjawił się obok niego nagle, widocznie istniała jakaś inna droga między kępami drzew. Podali sobie ręce, dłoń agenta była wilgotna i śliska.

— Generał wyraża panu podziękowanie — powiedział Kloss. — Pańskie informacje się sprawdziły i oddał pan duże usługi Niemcom. — Znowu zaszumiały drzewa. Kloss usłyszał szelest, rozejrzał się niespokojnie, ale wróciła cisza, przystań była pusta i ciemna.

— Muszę panu powiedzieć — zaczął nerwowo Plusz —coś bardzo ważnego...

W tej chwili padły dwa strzały, jeden za drugim, oddane z tak bliskiej odległości, że Kloss zobaczył płomień w krzakach nad rzeką... Plusz krzyknął i osuwał się na ziemię, najpierw jakby przyklękał, potem uderzył twarzą w piasek... Kloss również padł na ziemię, wyrwał z kabury broń, strzelił nie celując, zresztą strzelanie było czynnością bezsensowną, podobnie jak pogoń, nawet jeśli Kloss zamierzałby ścigać napastnika. Stali obok siebie, Plusz i on, obaj palili papierosy, obaj byli widoczni, celowano do Plusza, nie do niego. Kto? Ludzie Konrada? Nie mogli wiedzieć o spotkaniu na przystani. Chyba że śledzili Plusza, że podejrzewali go o zdradę... Mało prawdopodobne.

Pochylił się nad niemieckim agentem, namacał puls. Plusz nie żył i zapewne dobrze zasłużył na śmierć swą piętnastoletnią wiernością wielkiej Rzeszy, ale sytuacja Klossa stawała się teraz jeszcze trudniejsza. W jego obecności zamordowano agenta niemieckiego wywiadu. Trzeba się będzie gęsto tłumaczyć, a jeśli dodać podejrzenia Hanny Bösel!... Obmacał kieszenie Plusza, wyjął portfel, papierosy, nawet blok kelnerski — wszystko to trzeba będzie dokładnie zbadać. Ciało zostawił na ziemi, tak jak leżało, skręcone, z podkurczonymi nogami. Wyjrzał znowu księżyc i wydobył z nocy rzekę, łąkę, martwą przystań...

5

Przekręcił klucz w zamku i wszedł do swego pokoju. Był zmęczony, ale nie mógł sobie pozwolić na odpoczynek, oczekiwała go rozmowa z Hanną, tej rozmowy nie wolno było odkładać do jutra. Nie zapalając światła usiadł na łóżku. Jakie ma szansę w tej grze? Chodziło już nie tylko o Konrada i pokrzyżowanie planów Abwehry, chodziło o niego.

Przymknął oczy i w tej chwili usłyszał:

— Zapal światło, Hans. — Głos Hanny Bösel. Więc była tutaj? Zanim zerwał się, by przekręcić kontakt, pomyślał o walizkach. Czy nie było nic kompromitującego ? Nie, chyba nie. Oczywiście szperała w jego rzeczach. W kieszeniach ubrań także. Pudełko „Juno”. W bibułce jednego z papierosów znajdował się szyfr. Było nierozsądne rozstawanie się z tym pudełkiem: to nowy szyfr, nie zdążył się jeszcze nauczyć go na pamięć. Gdyby ją teraz zastrzelił? To oczywiście koniec, można by już tylko iść do partyzantki...

Przymrużył oczy, gdy zabłysły żarówki. Hanna Bösel stała w rogu pokoju, podchodziła do niego powoli. Była w szlafroku...

— Nie witasz mnie zbyt uprzejmie, Hans. Jesteś tylko zaskoczony.

— Wybacz, jestem bardzo zdenerwowany.

— Co zameldował Plusz?

— Plusz nic nie zameldował — odpowiedział Kloss. — Plusz nie żyje...

— Co? Jakim cudem?

Zreferował dokładnie wydarzenia na przystani.

— Nie miałem żadnej szansy. Rozumiesz? Sprawca zniknął w krzakach, znał zapewne znakomicie teren.

— I to mówi oficer Abwehry! — krzyknęła Hanna. —Zabijają agenta w jego obecności. Komu powiedziałeś o spotkaniu z Pluszem?

— Tobie.

— Komu jeszcze?

— Nikomu, Hanno, ty mi nie ufasz.

— Ewo, nie Hanno! Naucz się wreszcie. Nie, nie ufam. Pracuję nie od dzisiaj w niemieckim wywiadzie...

Sięgnęła do kieszeni szlafroka i położyła na dłoni maleńki pistolet. Bawiła się nim jak zabawką.

— To mógł zrobić ten trzeci. — Kloss starał się zachować spokój. — Ten ich prawdziwy łącznik z Berlina, który miał dostęp do ministerstwa wojny. Tylko on.

Hanna milczała.

— Schowaj tę pukawkę — podniósł głos. — Nie cierpię, gdy kobiety bawią się pukawkami.

— A ja lubię. Niemieckim kobietom z tym do twarzy. A może mi jeszcze powiesz, Hans, co robiłeś dzisiaj na dworcu?

Wybuchnął śmiechem. Była to jedyna możliwa reakcja i ten śmiech mu się udał.

— Lubię prowincjonalne dworce. Czy coś w tym złego?

— I bardzo lubisz starszych panów na dworcach. Radzę ci, Hans, bądź ze mną szczery.

— Jestem szczery. O co ci właściwie chodzi? — Teraz on atakował. — Wolałbym, żebyś przychodziła do mnie prywatnie bez zabawek w kieszeni szlafroka.

— Nie lubię tracić zaufania do swoich współpracowników. Teraz krzyk, tylko krzyk.

— Jakim prawem mówisz mi takie rzeczy?! Dlatego, że jesteś kobietą?

Zmusił ją jednak do odwrotu. Jej podejrzenia widocznie były jeszcze dość mgliste.

— No dobrze, już dobrze — mruknęła. — W sprawie Plusza przeprowadzimy dokładne śledztwo.

— Kiedy umówiłaś się z Konradem? — atakował dalej.

— Dowiesz się we właściwym czasie, mój drogi.

Usłyszeli pukanie do drzwi.

— Teraz ty schowaj się do łazienki — powiedział Kloss. Był to przynajmniej jakiś drobniutki rewanż.

W drzwiach stał kapitan Boldt, ten sam Boldt, który brał udział w ich berlińskiej naradzie u Langnera. Więc Langner nie ufa nawet Hannie, pomyślał Kloss, jeśli przysyła jeszcze jego, a może Boldt... Nie, to wydawało się zupełnie nieprawdopodobne.

„Heil Hitler” Boldta było przyjazne i radosne. Kloss nauczył się w Berlinie odczytywać rozmaite odcienie faszystowskiego powitania.

— Dziwisz się, Kloss, co?

— Dziwię się — odpowiedział natychmiast. Przyjechałeś mnie zastąpić? A może nowe zadania?

— Ani jedno, ani drugie, mój drogi. Przyjechałem po prostu na wypoczynek.

— Taki sam jak mój?

— Nie bądź zbyt podejrzliwy, Hans. A gdzie piękna panna Bösel? Nie zastałem jej w pokoju.

Hanna wypłynęła z łazienki.

— Jestem tutaj. — W jej głosie nie usłyszeli zakłopotania.

Boldt pochylił się nad jej ręką.

— Piękny szlafroczek, widać, że naprawdę wypoczywacie... Mam z tobą do pogadania, Hanno... Wybacz, Kloss, że zostawimy cię samego.

Został nareszcie sam. Usiadł przy oknie i patrząc na wejście do domu wypoczynkowego, pomyślał, że może to ostatni wieczór w niemieckim mundurze... Wiedział jednak, że nie zrezygnuje tak łatwo, a ucieknie dopiero wtedy, gdy nie będzie innego wyjścia. Jeśli oczywiście ucieczka okaże się jeszcze możliwa. Po co przyjechał Boldt? Może Hanna złożyła już jakiś meldunek i, nie ufając Klossowi, prosiła generała o pomoc? Dlaczego Boldt chciał rozmawiać tylko z Hanną, a nie z nimi obojgiem? Jak Bösel przedstawi Boldtowi wydarzenia na przystani?

Minęły dwa dni, a on ponosił same porażki. Wiedział niewiele więcej niż w momencie przyjazdu do Liska. A Maciej? Zaklął. Znał ostrożność ludzi prowadzących wojnę podziemną i pojmował, ile trzeba czasu, aby skontaktować dwie siatki.

Na pustej teraz alejce prowadzącej w kierunku miasta zobaczył nagle znaną sylwetkę. Nadradca Gebhardt maszerował wielkimi krokami. Za chwilę zniknie w ciemnościach. Dokąd późnym wieczorem wybiera się pan Gebhardt?

Kloss chwycił czapkę i po chwili zbiegał już ze schodów. Szedł za nim ostrożnie, dziwiąc się coraz bardziej, bo pan nadradca nie zamierzał wcale iść do miasta. Z szosy skręcił na polną drogę wiodącą wzdłuż łąk i ściernisk prosto do lasu. Była to naprawdę zaskakująca odwaga. Niemiec idący samotnie nocą do lasu w Generalnej Guberni, tego Kloss jeszcze nie widział. A on znał widać drogę znakomicie, bo szedł naprzód śmiało, na skrzyżowaniu nie przystawał, skręcił w prawo, a potem piaszczystą ścieżką biegnącą wzdłuż linii drzew dotarł do paru mogił zapomnianych w polu i dopiero tutaj skręcił w las. Kloss mógł iść teraz bardzo blisko Gebhardta, słyszał nawet przyspieszone sapanie radcy, przesunął kaburę na brzuch i zapomniał o zmęczeniu, bowiem cel wycieczki urzędnika ministerstwa propagandy wydawał się coraz bardziej tajemniczy.

Ścieżka znikała chwilami wśród krzaków, objawiała się znowu wyżłobieniami kolein, aby wreszcie doprowadzić ich do obszernej polanki, gęsto porośniętej wysoką trawą. Księżyc wychylił się zza drzew i Kloss, stojący na skraju polanki, widział sylwetkę pana Gebhardta, który, wydawało się, odprawiał tutaj jakiś tajemniczy rytualny obrządek. Doszedł do samotnego rozłożystego drzewa, przyklęknął, zrywał korę z pnia, potem wyprostował się i starannie odmierzonym krokiem poszedł wprost na Klossa. Pod kątem prostym skręcił w lewo, wreszcie przystanął i spod płaszcza wyciągnął przedmiot, w którym Kloss w ciemności rozpoznał dopiero po chwili zwykłą łopatkę saperską. Nadradca z ministerstwa propagandy zrzucił płaszcz, kapelusz, marynarkę i dziarsko zabrał się do kopania. Sapał przy tym głośno i pracował tak niezręcznie, że Kloss z trudem wstrzymywał śmiech. Co pewien czas przerywał, klękał na trawie, grzebał w ziemi rękoma, jakby czegoś szukał... Zaczynał znowu kopać nieco dalej, pracował nawet coraz sprawniej, ale widać — bezskutecznie.

Zdaje się, że rozumiem — pomyślał Kloss. I doszedł do wniosku, że pan nadradca będzie musiał jeszcze nieraz powrócić na tę polankę, a on, Kloss, powinien o tym wiedzieć. Osoba bowiem pana nadradcy wydała mu się teraz nader interesująca.

6

Tańczyli. Nic nie zostało mu darowane tego wieczoru. Gdy wracał ze swego leśnego spaceru i przechodząc przez hali zobaczył otwarte drzwi wypełnionej po brzegi sali dansingowej, nie przyszło mu nawet do głowy, że będzie za chwilę przytulał na parkiecie pannę Bösel. Tak się jednak stało. Czekała chyba na mego, bo gdy odbierał klucz od portiera, zobaczył ją przy sobie — miała szczególną zdolność zjawiania się niespodziewanie — w mocno wydekoltowanej sukni balowej. W niczym nie przypominała skromnej dziewczyny, która poprzedniego wieczoru szła ciemnymi ulicami miasteczka na Rybną cztery. Głos miała łagodny i miękki, nie poznawał jej.

— Mam ogromną ochotę zatańczyć z tobą, Hans — powiedziała.

Spojrzał na swoje buty, potem na nią i zrezygnował ze słów, które już cisnęły się na usta.

Przytulała się do niego nawet zbyt ostentacyjnie. Tańczyła zresztą doskonale, wydawała się tkliwa i czuła, ale Kloss wiedział, że to jej wcielenie jest równe niebezpieczne, jak tamto sprzed paru godzin.

— Lubisz wieczorne spacery — szeptała, ale w jej głosie nie było drwiny. — Szkoda, że nie przyszło ci na myśl, by wziąć mnie ze sobą.

— Szkoda — burknął Kloss, zastanawiając się właśnie, o czym też mogła rozmawiać z Boldtem. Boldt był zresztą także tutaj, dostrzegł go po paru chwilach, siedział samotnie przy stoliku i uśmiechał się do nich.

— O czym myślisz? — usłyszał głos Hanny.

— Że nie masz do mnie zaufania — odpowiedział natychmiast.

— Ach, ty znowu o tym! Jesteś niemożliwy... Nie lubię takich pamiętliwych mężczyzn... Czy nie rozumiesz?

—Czego?

— Ze mi się podobasz, Hans...

— Jako partner?

— Może jako przeciwnik — przez chwilę była to znowu tamta Hanna sprzed paru godzin.

— Nie przyszło ci na myśl — przeszedł do ataku — że wykonuję tylko rozkazy Langnera? — Brzmiało to dostatecznie dwuznacznie, a on przecież już dość długo nosił niemiecki mundur, by wiedzieć, że w tym świecie nikt nikomu nie ufa i wszyscy toczą nie kończące się podjazdowe wojny, których stawką bywa czasem Żelazny Krzyż i jeszcze jedna gwiazdka, a czasem życie.

Nie patrzyła mu w oczy.

— Nie mówmy o tym — wyszeptała. — Jest przecież ładna noc. I dobra muzyka.

— I ładna dziewczyna... — dokończył tym samym tonem.

— Dziękuję ci, Hans. Może więc stać cię na maleńką pauzę.

— Może. Jeżeli oczywiście zechcesz...

— Gdybyś tylko powiedział mi, gdzie byłeś na spacerze.

— Dlaczego o to pytasz?

— Może jestem zazdrosna.

— Znowu brak zaufania.

— Przestań! Przytul mnie...

Nie zdążył jednak wykonać tego rozkazu, bo muzyka umilkła nagle i oni wrócili do stolika, do uśmiechniętego Boldta, który już pospiesznie nalewał kieliszki. Pili, a Boldt rozpiął guzik przy kołnierzu, twarz miał czerwoną, nabrzmiałą i prawił o ogromnym zaufaniu, jakie generał Langner żywi właśnie do Hanny i do Hansa, do obojga, wierząc, że nie tylko dotrą do Konrada, ale zdemaskują także tego trzeciego. Zmełł w ustach jakieś przekleństwo, wybałuszył na nich oczy i dodał, że ten trzeci może tu już być, chociaż on osobiście w to nie wierzy.

— Popełnili błąd zabijając Plusza – oświadczył autorytatywnie. – Sami nie wiedzą, że oczyścili w ten sposób drogę dla Hanny.

Kloss nie pojmował, skąd Boldtowi przyszedł do głowy taki wniosek, rzeczywistość była przecież zupełnie inna, ale spojrzał na Hannę i dostrzegł, że panna Bösel się uśmiecha. Jej wzrok błądził po Sali, była jakby trochę nieobecna, a gdy rozwrzeszczała się znowu muzyka i Boldt tym razem wziął ją w ramiona, tańczyła zupełnie inaczej niż z Klossem, odległa i chłodna, chociaż kapitan z Berlina usiłował ją przytulać dość obcesowo.

Przy samotnym stoliku pod oknem siedział Pan nadradca Gebhardt. Kloss spojrzał na jego zmęczoną twarz i drżącą rękę niosącą do ust kufel piwa i przyszła mu wówczas do głowy możliwość stworzenia nowej sytuacji, dość co prawda ryzykownego, ale – jak sądził – skutecznego przyspieszenia tempa gry, jeśli oczywiście Pan nadradca w ogóle bierze lub weźmie udział w tej grze. Podniósł się i pomaszerował do jego stolika.

— Można panie nadradco?

— Oczywiście! – Głośny śmiech, ale jest to już jowialność robiona. – Napije się Pan piwa?

— Nie, dziękuję.

— To może cygarko? Z zapasów amtsleitera.

— Palę tylko papierosy, panie nadradco, ale inne przyzwyczajenia mamy wspólne.

— Mianowicie?

— Lubimy długie nocne spacery, panie nadradco.

Gerhardt długo milczał. Pił piwo, a potem spojrzał przekrwionymi oczyma na Klossa.

— Co pan właściwie przez to rozumie, panie poruczniku?

Spojrzenie Klossa odznaczało się tą szczególną niewinnością, która powinna rozbrajać ludzi.

— Ależ nic, panie nadradco. Tylko właśnie to, co powiedziałem. Że lubimy nocne spacery… — I dojrzawszy ulgę w oczach Gebhardta, Kloss natychmiast wymierzył cios. – Jest pan człowiekiem niezwykle odważnym… Niewielu z nas odważyłoby się pójść tutaj samotnie nocą do lasu, panie Gebhardt.

Cios dosięgnął przeciwnika, nadradca skulił się i pochylił nad stołem. Jego spokój został teraz ostatecznie zachwiany, będzie godzinami rozważał, co Kloss naprawdę wie i czego oczekuje. W tym stanie niepewności i załamania trzeba go zostawić. Wstał od stolika i po prusku stuknął obcasami.

— Proszę mi wybaczyć, innym razem porozmawiamy obszerniej. Moje towarzystwo czeka…

Pan nadradca podnosił się także, coś tam bełkotał, ale Klossa już nie było. Pary wracały do stolików, a Hanna stała już i podnosiła kieliszek.

— Zalałem się – oświadczył Boldt i runął na krzesło.

— Ty nie pij, Hans, jeszcze nie pij, mam ochotę tańczyć. I to właśnie z tobą.

Była niespożyta, a on miał nogi z waty. Tango to można było jeszcze znieść, ale gdy zagrano walca, musiał zmobilizować wszystkie siły.

— W lewo, Hans, w lewo… Chcę, żeby zakręciło mi się w głowie… Czy tobie czasem kręci się w głowie? Tylko wówczas, oczywiście, gdy wypijesz… Patrz, Boldt skapitulował…

Istotnie Boldt ciągnął ku wyjściu, z trudem przepychając się między tańczącymi parami. Otarł się o nich, ale nawet ich nie zauważył. Wyciągnął przed siebie duże czerwone dłonie, jakby w obawie, że rąbnie łbem o ścianę. Jak ślepiec.

— Zostaliśmy sami – szepnęła Hanna.

Tańczył i nie rozumiał, na co ona naprawdę liczy i dlaczego jest teraz taka. Tylko gra? Grę czasami łatwo rozszyfrować, ale bywa i tak, że zacierają się granice; nagle, może podczas tańca, a może gdy siedzieli przy stoliku przytuleni do siebie i pili któryś tam kieliszek z rzędu, zaczął ją traktować jak ładną dziewczynę, z którą przyszedł na dansing i zapomniał, że to Hanna Bösel, że jeszcze w przedziale kolejowym powtarzał sobie: nie kobieta, tylko szczwany, doświadczony agent niemieckiego wywiadu.

Zapomniał, a może jednak chciał zapomnieć, gdy stali na korytarzu, a potem ona otworzyła drzwi swego pokoju i powiedziała:

— Pocałuj mnie, Hans, pocałuj mnie teraz, bo może potem już nigdy nie będę miała na to ochoty...

7

W słonecznym świetle dnia, który się właśnie zaczynał, wszystko wyglądało inaczej. Kloss wiedział, że zbliża się decydująca rozgrywka, agent Hanna Bösel wykonała dobrze swoje zadanie i uzyskała z całą pewnością możliwość dotarcia do Konrada. On nie uzyskał nic... Maciej miał zjawić się najwcześniej dopiero po obiedzie; do tego czasu Hanna mogła zakończyć swoją robotę: przekazać Konradowi dezinformujące materiały i rozszyfrować jego organizację. Wówczas także los t r z e c i e g o, prawdziwego łącznika z Berlina, był przesądzony. Kloss wiedział już, że tym trzecim, nieznanym towarzyszem broni, nie jest nadradca Gebhardt. Więc kto?

Pozostawało tylko jedno: nie spuszczać Hanny ani na minutę z oczu. Podjąć każde ryzyko, bo teraz każde ryzyko było dozwolone, żeby pokrzyżować jej plany. Zajął swój posterunek obserwacyjny przy oknie. Na ławce w łagodnym słońcu tkwił nadradca Gebhardt i palił cygaro. Inwalidzi wynosili leżaki, a pielęgniarki w białych czepkach okrywały ich pledami. Minęło sporo czasu, zanim zobaczył Hannę... Znowu ta skromna sukienka i prawie zupełna rezygnacja z makijażu. Zagryzł wargi aż do bólu i patrzył na nią chwilę z chłodną nienawiścią. Przystanęła przy panu nadradcy, rozmawiali zapewne o pogodzie, bo nadradca wskazywał gazetą słońce i rżał jowialnie, ale i tym razem była to jowialność na pokaz.

Kloss wyszedł z pokoju, gdy panna Bösel skręcała już na drogę prowadzącą do miasta. Musiał być teraz bardzo ostrożny: Hanna to nie Gebhardt... Nie może spostrzec, że jest śledzona. Szedł za nią, kryjąc się w cieniu drzew, i nie przyszło mu na myśl, że jego tropem, w przyzwoitej odległości, idzie jeszcze ktoś trzeci. Pan nadradca Gebhardt, ciągle z gazetą w ręku.

Dopiero gdy dziewczyna skręciła w wąską, niewidoczną niemal ścieżkę tuż przy zbudowanym z kostropatych odłamów piaskowca murze cmentarza, uznał, że może ją spuścić z oczu. Tą drogą można było dojść tylko do lasu. A Kloss znał już sposób, aby dotrzeć tam przed nią: pójdzie stromym zboczem, porośniętym zrudziałą trawą i kępkami jałowca, niewidoczny dla niej, bo ścieżka biegła niżej, wzdłuż koryta wyschniętego potoku. Znał tę drogę i wiedział, że pokonanie jej zajmie Hannie przynajmniej kwadrans, ma więc przed sobą tyle czasu, by wyciągnąwszy się wygodnie w cieniu cmentarnego muru, pomyśleć chwilę nad sytuacją, zastanowić się nad swoim przyszłym postępowaniem.

Wyjął papierosa i gniotąc go w palcach zastanawiał się, czy Hannę Bösel należy zastrzelić zaraz w lesie, czy pójść jej tropem, dzięki jej pomocy odkryć Konrada i wspólnie z nim podjąć decyzję co do losów Hanny. Ale to oznaczałoby konieczność dekonspiracji przed Konradem, dekonspiracji być może nawet usprawiedliwionej obecną sytuacją, ale przecież piekielnie niebezpiecznej, bo jeśli sam Konrad stał się już tylko narzędziem w rękach Abwehry (ma bowiem dostarczyć Anglikom plan umocnień spreparowany w wydziale dezinformacji), to jednak fakt, że wiedzą o nim tyle, świadczyłby, że Abwehra zdołała spenetrować jego otoczenie. Czy tylko Plusz rozpracowywał Konrada? Znowu zagadka. Kto zabił Plusza? Kloss był zbyt wytrawnym pracownikiem wywiadu, by nie powiązać ze sobą trzech faktów. O jego spotkaniu z Pluszem wiedziała Hanna, Plusz był tą osobą, która mogłaby ułatwić Klossowi dojście do Konrada, i właśnie Hanna czekała w jego pokoju, ubrana dość skąpo, jakby tym strojem chciała go przekonać, że nie opuszczała pensjonatu... Ale chociaż wniosek nasuwa się sam, Kloss nie może przyjąć, że Hanna strzeliła do Plusza, ponieważ brak tu jakiegokolwiek wytłumaczenia, motywu. Musi niejako automatycznie Hannę wykluczać. Istnieje oczywiście możliwość — całkiem teoretyczna — która śmierci Plusza nadałaby sens. Gdyby to Hanna Bösel była polskim agentem, a on, Hans Kloss — zdeklarowanym hitlerowcem, jej postępowanie musiałoby być właśnie takie. Ale jest akurat odwrotnie...

Usłyszał szelest czyichś kroków, spojrzał w tamtą stronę i dostrzegł nadradcę Gebhardta. Grubas rozglądał się, jakby kogoś szukał, jakby nagle zgubił czyjś ślad. Kloss uświadomił sobie, że zbyt dużo czasu upłynęło od przejścia Hanny, by Gebhardt mógł śledzić właśnie ją. Jeśli zatem nie Hanna Bösel była przedmiotem obserwacji pana nadradcy z ministerstwa Goebbelsa, to mógł nim być tylko on sam — Hans Kloss. Ale czy obserwacji? Tłusta, porośnięta białą szczeciną dłoń Gebhardta spoczywała wpółwsunięta w kieszeń marynarki. Kieszeń była wypchana, a kształt, jaki jej nadawał przedmiot tkwiący w środku, eliminował przypuszczenie, że spoczywa tam zawinięte w serwetkę drugie śniadanie, które nadradca zamierza spożyć w głuszy leśnej. Kloss odczuł jakże mu znajome wrażenie chłodu. Sygnał niebezpieczeństwa, a równocześnie znak, że coś zaczyna się wreszcie dziać, że amorficzna, otaczająca go zewsząd pustka zaczyna przybierać kontury. Pora oczekiwania — czuł to przez skórę — dobiegała końca. Nadchodził czas akcji. Przyspieszył ją nieco, teraz wie już to na pewno, tymi paroma dwuznacznymi zdaniami wypowiedzianymi w pensjonatowej restauracji. Gdyby Kloss jeszcze wiedział, czego się Gebhardt boi. Dopiero o zmroku jest zaplanowane spotkanie z Maciejem, gdyby Maciej potrafił mu wyjaśnić powód strachu jowialnego nadradcy...

Gebhardt ruszył ścieżką, Kloss odczekał jeszcze chwilę, aż tamten zniknie we wgłębieniu wyżłobionym przez wyschnięty potok. Potem wstał, otrzepał mundur ze ździebeł trawy, cisnął papierosa, którego nie zdołał nawet zapalić, i ruszył stromizną pod górę. Przez chwilę jakby zapomniał, po co tu jest, dlaczego wspina się pod górę, wysiłek sprawiał mu przyjemność, przenosił go w czasy, gdy jako harcerz zdobywał sprawności w Wysokich Tatrach i to nieuświadomione skojarzenie pomagało mu w marszu, odczuwał satysfakcję przy każdym kroku postawionym we właściwym wgłębieniu skały, radość, że jego ciało jest mu posłuszne, że jest młody, że żyje. Dopiero gdy wspiąwszy się na górę zajął upatrzoną pozycję, skąd będzie mógł obserwować Hannę, i oddychał głęboko, rzeczywistość przytłumiła poprzednie odczucia. Nie jest siedemnastoletnim harcerzem, Staszkiem z Kościerzyny, szczycącym się wyszytymi na lewym rękawie bluzy wszystkimi możliwymi do zdobycia „sprawnościami”, jest agentem o kryptonimie „J-23”, dorosłym człowiekiem, który być może za chwilę zastrzeli młodą, ładną kobietę, nie odczuwając przy tym żadnych wyrzutów sumienia, a jedyną troską, jaką będzie miał po celnym strzale, stanie się problem, jak pokrzyżować jej plany, a jednocześnie odsunąć od siebie niebezpieczeństwo, że ktoś mógłby go o to podejrzewać.

Zobaczył ją po chwili. Szła wolno, zmęczona widać, choć przecież ścieżka wzdłuż potoku nie była znowu aż tak stroma. Widocznie Hanna Bösel nie zdobywała harcerskich „sprawności”. Gdzież je zresztą mogła zdobywać? W Argentynie? Argentyńska Niemka zwerbowana przez admirała. Skąd jej znajomość polskiego? Same pytania bez odpowiedzi.

Zatrzymała się niemal naprzeciw jego kryjówki. Czyżby go dostrzegła? A może tu ma dojść do spotkania z owym mitycznym Konradem? To by Klossowi nie dogadzało. Gebhardt jest zbyt blisko...

Hanna usiadła na obalonym przez burzę pniu, zdjęła sandałki, wysypała z nich piasek. Potem wyjęła z małej torebki puderniczkę, przejrzała się, przypudrowała nieco nos. I dopiero ten jakże bezsensowny i jakże kobiecy gest kazał mu spojrzeć na Hannę innymi oczyma. Oczywiście wiedział, że Hanna Bösel jest młodą, atrakcyjną kobietą, spędził z nią miły wieczór, ale nawet podczas tego wieczoru ani przez moment nie zapomniał, kim jest ta dziewczyna, zaufaną generała Langnera, oddaną fuehrerowi nazistką, a więc jego śmiertelnym wrogiem. Czuł zresztą, że ona także, nawet w chwilach zbliżenia, poddaje się nieustannej kontroli, tak jakby i ona czuła w nim wroga. Dopiero teraz, gdy — jak jej się wydawało — przez nikogo nie obserwowana, na kilka minut przed wykonaniem ważnego zadania zabrała się do poprawiania makijażu, poczuł do niej sympatię. Mały, śmieszny, kobiecy gest odjął jej nieco diaboliczności, dodał wdzięku.

Wrzuciła puderniczkę do torebki, będącej miniaturą torby konduktora, energicznym gestem przerzuciła pasek przez ramię, podniosła się i ruszyła spiesznie, jakby nagle spostrzegła, że straciła zbyt dużo czasu. I znów była Hanną Bösel, jaką Kloss znał od paru dni.

Pozwolił jej odejść kilkadziesiąt metrów, jej jasna sukienka zbyt rzucała się w oczy, by mógł ją zgubić w tym lesie. Zresztą Hanna nie oddala się pewnie zbyt daleko od Liska, bo przecież na dłuższą wyprawę ubrałaby się inaczej. Doszedł do wniosku, że zanim rozprawi się z Hanną, musi najpierw pozbyć się Gebhardta, który lada chwila powinien się pojawić. I rzeczywiście po chwili usłyszał jego posapywanie. Grubas z trudem znosił wspinaczkę. Stanął przy balustradzie drewnianego mostku przerzuconego nad potokiem i wielką kraciastą chustką ocierał pot z twarzy.

Kloss, starając się zrobić jak najwięcej hałasu, ruszył jedną z rozwidlających się tu ścieżek. Wybrał najbardziej stromą, licząc, że zniechęci nadradcę z resortu kulawego Józefa do wspinaczki. Wybór tej drogi miał także inny cel: choć oddalała go nieco od trasy, jaką wybrała Hanna, stwarzała dla Klossa dodatkową szansę. Szedł pod ostre, przedzierające się przez drzewa słońce i Gebhardt w rozmigotanym świetle z trudem wyodrębniłby jego sylwetkę z zielonego, drgającego tła. Więc chyba nie zdecyduje się strzelać, a raczej sądząc, że Kloss go nie zauważył, zaczai się tu gdzieś w pobliżu, by poczekać na jego powrót. Tacy jak Gebhardt, tłuści, starsi mężczyźni, mają dużo cierpliwości i lubią czekać. To ich między innymi różni od Klossa.

Przeszedłszy jakieś pięćdziesiąt metrów Kloss skrył się za sągiem okorowanego drzewa i dopiero teraz zdecydował się spojrzeć w dół. Przeczucie, ów zimny powiew, gdy kilkanaście minut temu dostrzegł dłoń Gebhardta wsuniętą w wypchaną kieszeń marynarki, nie omyliło go. Gebhardt chował właśnie rewolwer do kieszeni. Bał się strzelać pod słońce, bał się chybić. Jakimż więc zagrożeniem musi być dla niego Kloss tylko dlatego, że wypowiedział parę zdań, z których wynikało, iż mógł widzieć tęgiego nadradcę rozkopującego ziemię saperską łopatką?

Te myśli przebiegały Klossowi przez głowę, gdy spiesznie teraz przedzierał się przez gąszcze, by jak najszybciej zobaczyć jasną plamę sukni Hanny Bösel.

Była już na niewielkiej polance. Stała przy niskiej szopie ze zbitych byle jak desek i rozglądała się, jakby na kogoś czekała. Przez chwilę Klossowi wydawało się, że właśnie na niego i zaniepokoiło go to przypuszczenie, bo oznaczałoby, że Hanna Bösel zdawała sobie sprawę, iż może być przez Klossa śledzona. Odrzucił tę myśl jako nieprawdopodobną. Przypadł do ziemi. Postanowił podczołgać się jak najbliżej budy, w której drzwiach zniknęła właśnie Hanna. Chciał doczołgać się skrajem polany do ustawionych niedaleko szopy sągów, by potem jednym skokiem znaleźć się przy jej tylnej ścianie. Starał się to robić cicho, słyszał monotonne bzyczenie leśnych pszczół i nic poza tym. Jeszcze dwadzieścia, jeszcze dziesięć, jeszcze pięć metrów do sągów, gdzie będzie względnie bezpieczny. Wreszcie skok. Był już tam. To, co najpierw zobaczył, to były sandałki na bosych stopach Hanny Bösel. Dopiero potem dwie wymierzone w niego lufy automatów i młodych chłopców, którzy je dzierżyli. Ręka, którą machinalnie skierował ku kaburze, zawisła wpół drogi.

— Masz rację, Hans — powiedziała Hanna — za późno. —A po chwili dodała: — Byłam pewna, że pójdziesz za mną i zdziwiłam się, że zrezygnowałeś z tego zamiaru.

Jeden z chłopców odłożył pistolet maszynowy, przyparł Klossa do pni i powoli, nie spiesząc się, wyjmował mu z kabury rewolwer. Drugi, trzy metry dalej, ze skierowaną w Klossa lufą peemu aż przygryzał wargi z emocji. Tylko czekał na jakiś ruch niemieckiego oficera, by nacisnąć spust. Hanna Bösel także trzymała w ręku parabelkę. W jej drobnej dłoni ciężka broń wyglądała nieco groteskowo. Miał ochotę to Hannie powiedzieć. Ale zamiast tego rzekł:

— Chciałbym z tobą pomówić, Hanno.

— O czym? — wzruszyła ramionami. Nie oczekiwała odpowiedzi na swoje pytanie. — Zlikwidujecie go — zwróciła się do chłopców ubranych w buty z cholewami i mimo upału w półwojskowe kurtki. — Zlikwidujecie go — powtórzyła — ale — spojrzała na zegarek — dopiero w jakąś godzinę po moim wyjściu stąd. — Odwróciła się na pięcie.

— Chodź, frycu — powiedział jeden z chłopców i popchnął Klossa pistoletem.

Przechodzili koło szopy. „Posłuchaj, Hanno... — dobiegł  Klossa strzępek zdania wypowiedzianego męskim głosem. Pomyślał, że to zapewne Konrad. Dużo by dał za to, żeby być teraz w środku tej zbitej z paru desek szopy.

— Nie zatrzymuj się, szybciej — odezwał się drugi. Z jego głosu Kloss wywnioskował, że chłopak jest niesłychanie przejęty swoją misją.

Może — pomyślał z melancholią— mam być jego pierwszym trupem?

Odeszli na skraj polany, trzydzieści metrów, nie dalej.

— Tutaj — powiedział pierwszy. Miał chłopięcą twarz z ledwie sypiącym się wąsem. Stąd będzie widać, jak ona wychodzi. Wtedy spojrzysz na zegarek.

Ten drugi o wąskiej, nerwowej twarzy (wygląda na studenta historii sztuki — pomyślał Kloss) i zwężonych oczach krótkowidza kiwnął tylko głową.

A więc Hanna Bösel okazała się sprytniejsza od niego — pomyślał. Wyciągnął z kieszeni papierosy, chłopcy nie spuszczali go z oka. Odmówili zdecydowanym gestem, gdy podsunął im paczkę. Starał się myśleć chłodno, choć sytuacja temu nie sprzyjała. W każdym razie ma przynajmniej godzinę życia, ponieważ Hanna zastrzegła sobie, że chce być w tym czasie w Lisku. Czy chodzi jej tylko o alibi, czy ma też inne sprawy do załatwienia? Przypomniał sobie strzępek zdania, który udało mu się uchwycić, gdy przechodził koło szopy, i poczuł jakże mu znany sygnał wewnętrznego alarmu. Nie potrafił na razie zrozumieć, dlaczego wypowiedziane przez mężczyznę słowa „Posłuchaj, Hanno” wywołały w nim ten stan alarmu. Kazała go zabić — to logiczne. Musiała rozszyfrować jego grę, oczywiście grę tylko w tej sprawie, ale to jej zupełnie wystarczyło. Kontakty z Maciejem były zbyt ostentacyjne, a Hanna („Posłuchaj, Hanno” — znów tłuką mu się w mózgu te słowa) jest zbyt inteligentnym przeciwnikiem, by nie powiązać ze sobą jego usiłowań wyciągnięcia z niej informacji, spotkań z Maciejem, a wreszcie sprawy mikrofilmu, który zaginął spod portretu Fryderyka Wielkiego. Czyżby o to go także podejrzewała? A jeśli nawet tak, to dlaczego postanowiła go zabić rękami polskich partyzantów? Dlaczego nie zrobiła tego sama w sytuacji dla siebie wygodnej i przynoszącej jej w oczach obersta Langnera wyłącznie honor i zaszczyt? W końcu zdemaskowanie Klossa byłoby jej poczytane za plus. Wszystko to się jakoś nie klei i Kloss czuje, że z kilkunastu klocków, jakie ma do swojej dyspozycji, nie ułoży żadnego sensownego obrazka, ponieważ dwóch albo trzech klocków mu po prostu brak.

Zatopiony w myślach nie zauważył nawet wyjścia Hanny z baraku. Dopiero głos chłopca wyrwał go z zamyślenia.

— Spójrz na zegarek — powiedział.

— Jedenasta piętnaście — odezwał się ten drugi.

Hanna, nie spojrzawszy nawet na Klossa, zagłębiła się w gąszczu. Jeszcze przez parę chwil jej jasna sukienka prześwitywała między pniami.

— Powiedz mu po niemiecku, że wykończymy go za godzinę — odezwał się ten z rudawym meszkiem nad wargą. Ten drugi usiłował sklecić zdanie szkolną niemczyzną. Przerwał w pół słowa, gdy Kloss odezwał się po polsku:

— Daj spokój, rozumiem. Ale nie zabijecie mnie.

Nie można powiedzieć, żeby to zdanie, wypowiedziane bezbłędną polszczyzną przez człowieka w mundurze oficera Wehrmachtu, nie zrobiło na nich wrażenia. Ale mimo to żaden nie opuścił wymierzonej w Klossa lufy.

— Rozumiesz — zapytał ten z twarzą studenta — rozumie pan — poprawił się — po polsku?

— Chłopcy — powiedział poważnie Kloss — muszę się zobaczyć z pułkownikiem Konradem,

— Mamy rozkaz — odparł.

— Wiem, ale musicie go zawiadomić, że chcę z nim porozmawiać. Ta sprawa dotyczy czegoś ważniejszego niż moje życie albo nawet wasze. Zdążycie mnie jeszcze zastrzelić, na to jest zawsze czas. Zaprowadźcie mnie do pułkownika.

— Uważaj — powiedział ten drugi — on chce zobaczyć, co jest w środku.

— Na nic mi się to nie przyda, jeśli zginę. Zresztą domyślam się, co jest w środku, zapewne radiostacja.

— Jesteś dobrze poinformowany.

— Dobrze — przyznał Kloss. — Jeżeli nie chcecie mnie tam prowadzić, poproście pułkownika Konrada do mnie. Niech jeden z was pójdzie i go zawoła. Gorzko zapłacicię, jeśli...

— On myśli, że z jednym da sobie radę – powiedział drwiąco ten z sypiącym się wąsem.

— Możecie mnie przedtem związać – podpowiedział im Kloss.

Jeden z chłopców zaczął odpinać pas i Kloss już wiedział, że przynęta chwyciła. Postąpił krok w stronę chłopca, zakładając jednocześnie ręce na plecy, jakby przygotowując je do związania. Naprężył mięśnie. Instruktor w obozie pod Erywaniem nazywał ten sposób „chwytem samuraja”. Gdy poczuł dłonie chłopca na swoich rękach, dokonał błyskawicznego przysiadu, wyrzucając równocześnie ręce w górę. Ciało chłopca zatoczyło łuk i padło uderzając w kolana tego drugiego. Kloss zdążył odbiec już ze trzydzieści metrów, gdy usłyszał, że w leśną ciszę wdarła się seria peemu. Był bezpieczny. Na razie

bezpieczny.

8

Zmierzchało. Maciej wstał z kamienia, na którym przysiadł, otrzepał porządnie spodnie, wziął parasol. Wyglądał w końcu tak, jak powinien wyglądać starszy pan zażywający wywczasów w Lisku-Zdroju.

— Teraz już wiesz wszystko — powiedział — o nadradcy Gebhardtcie. Pamiętasz hasło dla Konrada?

— Przysyła mnie do pana Żuk — powtórzył Kloss. — Gdybym znał je wcześniej... — westchnął.

Maciej wzruszył ramionami.

— Wiesz, że to niełatwe. Co zamierzasz?

— Spać — odparł Kloss. — Miałem bardzo burzliwy dzień. Muszę się wśliznąć do swojego pokoju, doprowadzić do ładu nieco wymiętoszony garniturek feldgrau i muszę się zastanowić, jak skończyć tę grę.

Przyszedł pod pensjonat, gdy przez żadne niemal okno nie wyzierała smuga światła zza czarnych, przeciwlotniczych zasłon. W hallu też było ciemno, a portier drzemał pod tablicą z kluczami.

Minął go, nie biorąc klucza. Jego uniwersalny wytrych, wyprodukowany przez artystę z Wiesbaden, otwierał trudniejsze zamki niż ten, do jego pokoju. A Kloss wolał, by dwie osoby, mieszkające jak on w tym pensjonacie, dwie osoby, które nie umawiając się, próbowały pozbawić go dziś życia, myślały, gdy wzrok ich padnie przypadkiem na tablicę z kluczami, że Hansa Klossa nie ma w jego pokoju.

Już u siebie, kiedy wyczyściwszy mundur i wykąpawszy się, położył się wreszcie na szerokim tapczanie, zaczął myśleć o tej drugiej osobie, która chciała go dzisiaj uśmiercić. Po rozmowie z Maciejem Kloss wie, dlaczego nadradca Gebhardt, zaczajony koło mostku nad strumieniem, oddał w jego kierunku dwa strzały z bliskiej odległości.

Prawdę mówiąc, Kloss pokpił sprawę. Zapomniał, najzwyczajniej zapomniał o Gebhardcie, a przecież przedtem wiedział, że ten będzie nań oczekiwać. Zajęty myślami, jak wyrwać się z rąk partyzantów, odsunął, jako mniej pilną, sprawę Gebhardta. Uratował go chyba znowu instynkt. Gdy dobiegał do mostku, jaskrawa smuga światła słonecznego oślepiła go na moment, przypominając mu tym okoliczności, w jakich oślepiało go słońce półtorej godziny temu. Przeskoczył barierę mostu dokładnie w chwili, gdy rozległ się strzał. Jeden, potem drugi. Nadradca Gebhardt jest widać pedantem i lubi sprawy załatwiać do końca. Inna rzecz, że ten drugi strzał był niemal celny. Już przy czyszczeniu munduru dostrzegł Kloss sporą dziurę pod pachą. Kolejna próba morderstwa w obronie paru skrzynek z cackami z porcelany, paru skrzynek, których na dokładkę, Gebhardt nie potrafił odszukać. Z tego, co powiedział Maciej, i z tego, czego Kloss domyślił się sam, historia wyglądała w skrócie tak: wrzesień trzydziestego dziewiątego roku. Batalion piechoty 202 pułku zajmuje miejscowość Lisko-Zdrój. Porucznik Gebhardt, szukając kwatery, trafia przypadkiem do domu, w którym mieści się wspaniała kolekcja porcelany. Gebhardt jest też kolekcjonerem, nie mówiąc już o tym, że zbiory przedstawiają milionową wartość. W kilka dni potem znaleziono kolekcjonera z całą rodziną w piwnicy ich domu. Wszyscy zamordowani strzałem w tył głowy. Po kolekcji ani śladu. Ustalenie nazwiska porucznika Gebhardta zajęło Maciejowi trochę czasu, ale jest to informacja na wagę złota.

Kloss przypomniał sobie teraz, że Gebhardt bodajże jeszcze w pociągu opowiadał jakąś bohaterską historię o swoich wyczynach w trzydziestym dziewiątym roku w lasach koło Liska, że sam z niewielką grupą starł się z przeważającymi siłami Polaków i tylko on zdołał wyjść z tego z życiem. Czyżby elementy bohaterskiej legendy były zaczerpnięte z rzeczywistości? A w takim razie ta grupka ludzi, z którymi Gebhardt przedzierał się przez okoliczne lasy, nie musiała zginąć w walce z polskimi żołnierzami. Zaraz, zaraz... Maciej opowiadał, że widziano skrzynie wynoszone z domu kolekcjonera i że doglądał tego sam generał. To nawet logiczne. Tłumaczyłoby wiele.

Poczuł ogarniającą go senność i już zasypiając przypomniał sobie, nie wiadomo zupełnie dlaczego, słowa, jakie usłyszał, gdy prowadzony przez partyzantów przechodził obok szopy w lesie: „Posłuchaj, Hanno...” Czemu: Hanno? — zdążył jeszcze pomyśleć, nim zmęczenie wzięło nad nim górę.

9

Była chyba siódma lub niewiele po siódmej, gdy się obudził, tak przypuszczał, bo zapomniał wczoraj nakręcić zegarek. Goląc się i ubierając, obmyślał drobne szczegóły planu, jaki za chwilę zrealizuje.

Nacisnął klamkę jej pokoju. Ustąpiła bez trudu.

— To ty, Boldt? — usłyszał głos Hanny Bösel. — Dobrze, że przyszedłeś. Nie wiesz, czy wrócił Kloss? Niepokoję się o niego.

Stanął nad łóżkiem z rewolwerem wymierzonym w jej stronę.

— Niepotrzebnie się niepokoisz — odezwał się wreszcie.

Zerwała się, a potem opadła na poduszkę. Ręka wykonała drobny gest, a właściwie jakby tylko sygnalizowała zamiar wykonania gestu. Ale Kloss nie zamierzał już ryzykować. Chwycił róg poduszki, jednym ruchem wyszarpnął spod jej głowy. Duża, zbyt duża jak dla kobiety parabelka spoczywała tam, gdzie się spodziewał. Wziął ją do ręki i z rozmachem cisnął pod szafę.

— Jesteś brutalny. Szkoda, że od początku taki nie byłeś. Lubię brutalnych mężczyzn.

— Ubieraj się — rzucił.

— Przy tobie? —próbowała jeszcze grać. — Krępuje mnie to.

— Jak chcesz — rzekł. Wyjął z kieszeni tłumik i nałożył go na lufę rewolweru. — Jeśli chcesz, to poczekamy, aż zacznie bić ten duży zegar w hallu. Jego dzwonienie z łatwością zagłuszy trzask.

Energicznym ruchem zrzuciła z siebie kołdrę. Po chwili stanęła obok niego w tej samej co wczoraj sukience i lekkich sandałkach. Sięgnęła po torbę, ale pozwolił ją wziąć dopiero, gdy sprawdził zawartość.

— W porządku — powiedział. — Narzuć teraz na ramiona płaszcz, ja będę prowadził cię pod rękę, a to cacko będę trzymał dokładnie na wysokości twego litościwego serduszka, jakże zaniepokojonego nieobecnością Hansa Klossa. I nie zawaham się strzelić, gdybyś uznała, że moje towarzystwo ci się znudziło.

— Dokąd mamy pójść? — chciała wiedzieć.

— Zobaczysz — rzekł. Objął ją wpół, musiała czuć ucisk metalu pod płaszczem. Przeszli tak hali i korytarz, nie spotykając nikogo poza portierem i sprzątaczką. Na ulicy minęli woziwodę i staruszka księdza, który spojrzał z niesmakiem na kobietę przytuloną do niemieckiego oficera. Sądzi prawdopodobnie, że to Polka, pomyślał Kloss. Koło muru z piaskowcowych głazów zatrzymała się.

— Dokąd mnie prowadzisz?

— Dlaczego chciałaś, żeby ci ludzie mnie zabili? — zapytał zamiast odpowiedzi.

— Nie miałam innego wyjścia. Omal mi nie zepsułeś roboty. Moja misja jest ważniejsza od życia jakiegoś tam porucznika Abwehry.

— Następnie — powiedział Kloss — oskarżyłabyś mnie przed Langnerem i uznano by mnie za szpiega, który wyciągnął spod portretu mikrofilm z prawdziwymi danymi.

— Zapewne musiałabym to zrobić — odparła. — Nasi szefowie lubią, kiedy sprawca zbrodni zdrady stanu ponosi zasłużoną karę.

— Ale nie pomyślałaś, że to ja na przykład mogłem być mocodawcą Ewy Fromm i wyjąć ten mikrofilm?

— Nie pomyślałam — rzekła — i nie pomyślę.

Byli już przy mostku nad strumieniem. To tu nadradca Gebhardt usiłował zastrzelić Hansa Klossa.

Zrobię mu piekielną niespodziankę — pomyślał — kiedy mnie znowu zobaczy.

Głośno zaś odezwał się:

— Teraz wiesz już, dokąd idziemy.

— Mogłeś mnie zastrzelić wcześniej.

— Nie domyślasz się, naprawdę? Idziemy do pułkownika Konrada.

— Oszalałeś? Prowadzisz mnie do nich?! —powiedziała z przestrachem, ale ten przestrach był jakby udawany, bo Kloss dotykając jej czuł, że się odprężyła, jak gdyby nagle przestała się bać. —Jesteś przystojny, Hans, i coraz bardziej interesujący — powiedziała.

— Zachowujesz się tak, jakbyś nie wiedziała, co cię tam czeka.

Roześmiała się krótko, nerwowo.

— Hasło! — usłyszeli tuż przed sobą.

Zza drzew wyszedł uzbrojony partyzant, Kloss z ulgą skonstatował, że nie jest to żaden z jego dwóch wczorajszych znajomych. Teraz i partyzant dostrzegł mundur Klossa.

— Powiedz chłopcu hasło i wytłumacz, że nie mogę podnieść rąk do góry.

— Do Konrada — rzekła. — Prowadź do Konrada. Powiedz, że przyszła Hanna.

— Hanna? — powtórzył głośno Kloss. — Chyba Ewa?

Milczała.

I nagle Klossowi zaczęło świtać. Było to nieprawdopodobne, ale jednak...

— Hanna? Ty znów tutaj? — Przed nim stał łysy mężczyzna, ubrany w pumpy i skarpety w kratkę.

Zamiast odpowiedzi odrzuciła z ramion płaszcz.

— Przysyła mnie do pana Żuk — powiedział Kloss.

— Żuk mówił mi o panu — odparł Konrad.

Tym razem Hanna nic nie rozumiała. Patrzyła na Klossa okrągłymi ze zdumienia oczyma. Konrad gestem odesłał chłopca z pistoletem maszynowym.

— Ta dziewczyna — powiedział Kloss, gdy chłopak zniknął za drzewami — nazywa się Hanna Bösel i jest... — urwał, bo nagle wszystko stało się jasne. Hanna się śmiała. Konrad kpiąco spoglądał na Klossa.

— Niech pan schowa broń, na razie nie będzie panu potrzebna. Chodźcie do mojej budy, napijemy się przed odlotem. Za dwie godziny odfruwam... Muszę panu powiedzieć — kontynuował już w szopie, gdy wysączyli po szklance prawdziwej „White Horse”, którą Konrad zapewne przywiózł wprost z Londynu. — Muszę panu powiedzieć, jak to było naprawdę. Hanna została zwerbowana w Argentynie, a ściślej rzecz biorąc, pozwoliliśmy jej zostać zwerbowaną przez Abwehrę, ponieważ już od dwóch lat była kadrowym pracownikiem Intelligence Service. To zdolna dziewczyna, stała się więc bliską współpracowniczką Langnera, a przy okazji oddała nieocenione usługi Zjednoczonemu Królestwu. Hanna ma stopień majora wojsk Jego Królewskiej Mości.

— Powinienem wpaść na to wcześniej.

— Miałeś za mało danych — powiedziała Hanna.

— Wszyscy pracujemy po omacku — dodał Konrad. — Omal pana nie zlikwidowaliśmy. Miał pan zginąć razem z Pluszem.

— Więc jednak dostał pan prawdziwy mikrofilm? — zapytał Kloss.

— Niestety — wyręczyła go w odpowiedzi Hanna. — Ewa Fromm była rzeczywiście naszą agentką, ale w skrytce pod portretem nic nie było. W każdym razie nie damy się nabrać na falsyfikat. To też coś.

— A ile jest wart dla ciebie prawdziwy plan, ten, który sfotografowała Ewa Fromm?

— Masz? — zapytała. — Więc to ty? Ile chcesz?

— Dużo — odparł Kloss. — Twoją przyjaźń. — Otworzył klamrę pasa z napisem „Gott mit uns”, wyjął maleńki zwitek owinięty w cieniutką bibułkę.

— Anglia panu tego nigdy nie zapomni — rzekł Konrad, odbierając z nabożeństwem od Hanny malutki rulonik.

— Jesteśmy sojusznikami — Kloss wzniósł szklankę z płynem koloru słabej herbaty. — A poza tym żal by mi było, gdyby robota Ewy Fromm poszła na marne. Ta dziewczyna drogo zapłaciła...

O tej małej, niepozornej dziewczynie myślał jeszcze przez chwilę, gdy na leśnej polance czekał na Hannę, z którą Konrad chciał por o zmawiać na osobności. Wyszła wreszcie, ale była chmurna i milcząca. Dopiero w drodze powrotnej wzięła go poufałym gestem pod rękę.

— Powiem ci coś, czego nie powinnam ci mówić.

— Nie fatyguj się — odparł. — Wiem, co chcesz powiedzieć. Konrad kazał ci mnie zwerbować. Przy następnej okazji zakomunikujesz mu, że ci się to nie udało i więcej nie będziemy wracali do tego tematu.

— Może to i lepiej — uśmiechnęła się znowu.

— Musimy się zastanowić nad prezentem dla twego szefa — rzekł Kloss. W paru słowach opowiedział jej wszystko, co dotyczyło Gebhardta. Wspólnie opracowali scenariusz: ktoś z nich zmusi Gebhardta do akcji. Gebhardt oczywiście zginie, bo ten tłuścioch z ministerstwa propagandy, mający swobodny dostęp do ministerstwa wojny, spełnia wszystkie warunki, by w oczach Langnera stać się znakomitą namiastką zdemaskowanego szpiega.

Wieczorem tego samego dnia do stolika, przy którym nadradca Gebhardt kończył rozszarpywać pieczonego kurczaka, podszedł oberleutnant Kloss. Bez pytania

usiadł przy jego stoliku i nim grubas zdołał ochłonąć ze zdumienia, że widzi człowieka, którego zabił był wczoraj, zapytał:

— Czy ma pan chwile czasu, by porozmawiać ze mną o paru skrzynkach starej porcelany i paru żołnierzach, którzy zginęli przy ich konwojowaniu?

Gebhardt nie miał czasu. Odepchnął stolik i wyciągnął rewolwer. Ale strzał padł, nim zdążył nacisnąć spust. Kapitan Boldt, który siedział przy sąsiednim stole razem z Hanną Bösel, nie bez słuszności uchodził za znakomitego strzelca. A za przeszkodzenie w ucieczce groźnemu szpiegowi, nadradcy Gebhardtowi, otrzymał pochwałę w rozkazie od samego obersta Langnera.

CAFÉ ROSÉ

1

Pachniało rybą. Każdy powiew wiatru, ciepłego i wilgotnego, przynosił ten odór z dołu, z plątaniny ciasnych uliczek, zabudowanych domami o ścianach frontowych pozbawionych okien.

Kloss zatrzymał się przy wąskich schodach z wyszczerbionymi stopniami, spojrzał w dół na płaskie dachy dzielnicy nadbrzeżnej, między którymi z rzadka błyskała plama zieleni, a potem z miną znudzonego turysty powiódł wzrokiem dokoła. Ten facet także stanął, nie bardzo się nawet kryjąc. Oparty o mur okalający jakąś ruderę, ocierał spocone czoło jaskrawozieloną chustką. Przez chwilę Kloss miał ochotę wypróbować jego sprawność fizyczną. Gdyby pobiegł w dół schodami, zdołałby umknąć tajniakowi, skryć się w krętych uliczkach, pachnących rybą, czosnkiem, potem zmęczonych ludzi. Odrzucił tę myśl. Tajniak, prawdopodobnie funkcjonariusz tureckiej policji politycznej, wcale mu nie przeszkadzał, przynajmniej na razie, a gdy zajdzie potrzeba, da sobie radę, jak wczoraj, gdy wystrychnął na dudka tego łażącego za nim krok w krok chudeusza o sterczących jak u foki wąsikach.

Ruszył pod górę w stronę, skąd dobiegał pisk skręcającego tramwaju. Kątem oka dostrzegł, że jego anioł stróż ruszył za nim. Ulica z każdym metrem zmieniała wygląd, domy były jakby czyściejsze, miejsca po odpadającym tynku zasłonięte reklamami w języku, z którego Kloss nie rozumiał ani słowa. Wyszedł na plac z fontanną; tu ruch, mimo że była pora sjesty, ożywił się nieco. Nie oglądając się wiedział, że tajniak przybliżył się do niego w obawie, by nie stracić śladu; przed sobą widział budy targowiska, gdzie wczoraj udało mu się zgubić kolegę po fachu towarzysza jego dzisiejszych wędrówek. Żal mu się zrobiło tego spoconego grubasa, postanowił dać mu trochę odpoczynku. Rozsunął zasłonę z nanizanych na sznurki koralików i znalazł się w mrocznym, pozbawionym okien pomieszczeniu. Ubrany tylko w spodnie mężczyzna, z włochatym torsem pokrytym kropelkami potu, przekręcał rożny nad płonącym rusztem. Kloss usiadł przy niskim stole pod wentylatorem obracającym się powoli, jakby rozgarnianie gęstego od upału powietrza sprawiało mu trudność. Włochaty mężczyzna zastawił pieczyste własnemu losowi i rzucił się w stronę jedynego klienta. Strzepał ze stołu okruszki, których nie było i zastygł w uniżonym oczekiwaniu. Kloss zapytał po angielsku, co mógłby dostać do jedzenia, ale tamten tylko potrząsnął głową, więc powtórzył to samo po francusku i po niemiecku, ale włochaty mężczyzna tylko rozkładał bezradnie wielkie łapska. Nie rozumiał i Kloss przez chwilę miał pokusę, aby zapytać go o to samo po polsku. Ale wtedy właśnie zasłona z koralików rozsunęła się, w drzwiach stanął znajomy tajniak, któremu widać znudziło się czekanie na skwarze. Opadł na zydel w drugim końcu tego samego stołu, przy którym siedział Kloss i rzucił kilka zdań przypominających brzmieniem tokowanie głuszca. Zaraz też otrzymał kufel pienistego piwa i cynowy talerz ze skrawkami mocno spieczonego mięsa, pajdą pszennego chleba i pęczkiem małych cebulek.

Gdybym teraz wstał — pomyślał Kloss — facet machnąłby na mnie ręką. Z jego miny wynika, że nic nie zmusi go do zostawienia dymiącej baraniny i pokrytego rosą kufla.

Właściciel znowu stanął przed nim. Kloss pokazał cynowy talerz i kufel swego sąsiada, właściciel klepnął się po udach i radośnie zagdakał po swojemu.

Potem przy bardzo mocnej, słodkiej i aromatycznej kawie, którą pił samotnie, widać środki tajniaka były ograniczone, bo raz po raz łakomie spoglądał ku miedzianej czarce przed Klossem, przypomniał sobie, że obiecał standartenfuehrerowi Resmannowi przywieźć kilogram kawy z Istambułu. I prawie natychmiast wróciła doń raz jeszcze rozmowa ze standartenfuehrerem.

Znalazł się w tym wielkim gabinecie, którego całe umeblowanie stanowiły cztery głębokie fotele klubowe i ustawiony między nimi stolik do kawy, w parę godzin po rozmowie z generałem Eberhardtem. Zresztą słowo „rozmowa” nie najlepiej pasuje tu do treści, ponieważ jedyną kwestią, jaką pozwolono wówczas Klossowi wygłosić, było: Jawohl, Herr General. Eberhardt zaś bez żadnych wstępów zakomunikował oberleutnantowi, że na prośbę SD przekazuje Klossa do dyspozycji standartenfuehrera Resmanna. Oni potrzebują kogoś — dodał — kto włada obcymi językami i ma jakie takie maniery.

Maniery... właśnie. Odkąd to SD potrzebuje ludzi z kindersztubą? Pierwsze pytanie, jakie zadał mu Resmann, zmierzywszy go najprzód od stóp do głów, brzmiało:

— Czy nosił pan w życiu smoking, oberleutnant?

— Tak jest — odparł służbiście.

— A frak? — zapytał tamten.

— Raz w życiu — odrzekł i musiał się ugryźć w język, by nie powiedzieć, kiedy. Frak, oczywiście pożyczony, miał podczas ostatniego przed wojną balu sylwestrowego na Politechnice Warszawskiej, gdzie przeniósł się parę miesięcy przedtem, gdy życie w Gdańsku stało się nie do zniesienia. Tańczył ze Stenią, ładną, choć trochę zbyt chudą córką właścicielki mieszkania, w którym wynajmował pokój do spółki z kolegą. Stenia była właściwie dziewczyną tego kolegi, kończącego studia medyka, ale wypadł mu właśnie dyżur w szpitalu. Z wrażeń tego balu najbardziej utkwiły mu w pamięci lakierki — również pożyczone — były piekielnie ciasne.

— Wystarczy — powiedział Resmann. — Po naszej rozmowie wybierze pan sobie w magazynie kilka cywilnych ubrań. A teraz do rzeczy...

Propozycja (czy można to zresztą nazwać propozycją?), jaką uczynił mu standartenfuehrer, o którym Kloss wiedział, że jest szarą eminencją w wydziale zagranicznym SD, kierowanym osobiście przez Kaltenbrunnera, była nadzwyczaj interesująca. Wyjechać do neutralnego kraju, gdzie nie padają bomby, gdzie ludzie nie wiedzą, co to zaciemnienie, gdzie można pójść do sklepu i kupić wszystko bez kartek. Czy naprawdę są jeszcze takie miejsca na świecie? Wreszcie padła nazwa kraju: Turcja. I miasto: Istambuł.

— Sprawa jest delikatna, oberleutnant — ciągnął Resmann, popijając małymi łyczkami włoski wermut — delikatna, ale i pilna. Do naszej placówki istambulskiej, formalnie jest to konsulat, ale spełnia większość funkcji misji handlowej, wkradł się wróg. Masa ważnych informacji dotarła do Anglików, zanim ustaliliśmy, gdzie tkwi zaraza, gdzie jest źródło przecieków. Teraz wiemy z całą pewnością, że właśnie w Istambule. Oczywiście mógłby pan zapytać, dlaczego nie odwołamy całej istambulskiej placówki do Berlina. Nie muszę panu odpowiadać, ale odpowiem. Po pierwsze dlatego, że zdrajca oczywiście odmówiłby powrotu, a powinna spotkać go zasłużona kara. Ale mniejsza o niego. Wcześniej czy później sprawiedliwość niemieckiej Rzeszy dosięgłaby go w każdym miejscu kuli ziemskiej. Rzecz w czym innym: Turcy niesłychanie przywiązani są do swojej neutralności, ale ta neutralność miewa różne odcienie. Jakiś większy sukces Niemiec sprawia, że mamy wśród nich najlepszych przyjaciół. Niestety, sukcesu dawno nie było, a nieszczęście

stalingradzkie wywołało wzrost nastrojów antyniemieckich. Turkom wystarczy byle pretekst. Odwołanie Grandella (nie powiedziałem panu jeszcze, oberleutnant, że tak nazywa się szef placówki istambulskiej, przepraszam) wraz z całym zespołem mogłoby spowodować trudności w akredytacji kogoś innego, a Istambuł jest nam potrzebny, nie tyle może ze względu na sprawy polityczne, co gospodarcze. Rzadkie metale z Afryki Południowej czy Ameryki Łacińskiej... Skąd byśmy je mieli, gdyby nie Istambuł?

Tak więc zadanie Klossa miało polegać na zidentyfikowaniu agenta Intelligence Service i — jak to subtelnie określił Resmann — unieszkodliwieniu go. Co do pierwszego punktu nie było rozbieżności między Hansem Klossem, oberleutnantem Wehrmachtu, oddelegowanym do dyspozycji standartenfuehrera SD, a agentem o kryptonimie J-23. Na pewno trzeba będzie znaleźć współpracownika Anglików, choćby po to, by go skutecznie ochronić, by ostrzec, że jego działalność jest przedmiotem śledztwa. Dopiero w drugim punkcie programu, jaki wyznaczył mu Resmann, interesy obu wcieleń Hansa Klossa były całkowicie rozbieżne.

Zgodził się, zresztą Resmann dał mu niedwuznacznie do zrozumienia, że nie oczekuje innej odpowiedzi. Zgodnie z jego poleceniem, Kloss miał w ciągu trzech, czterech dni zapoznać się z aktami personalnymi pracowników konsulatu w Istambule, z setkami agenturalnych raportów, czyli mówiąc po prostu, donosów, spoczywających w teczkach akt osobowych placówki istambulskiej, z tej gmatwaniny złośliwości i głupoty, insynuacji i lizusostwa wyłowić rzeczy, które mogłyby się przydać w nowej roli. A poza tym oczekiwała go lektura raportów i sprawozdań misji handlowej dotyczących handlu jutą, jako że Resmann postanowił wysłać go właśnie w charakterze eksperta do spraw włókiennictwa.

Dobre parę wieczorów strawił na studiowaniu notowań giełdowych, sposobów poznawania rozmaitych gatunków surowego włókna, myśląc, że pozostanie mu to w pamięci na zawsze, jak szkolne consecutio temporum, równie jak tamto bezużyteczne, bo przecież juta to tylko pretekst, a jego podwójna rola polegać ma na zupełnie czym innym. Inna rzecz, że studiowanie tych cen i porównywanie ich z aktualnymi notowaniami giełdy dało mu sporo do myślenia. Łańcuszek pośredników, dzięki którym Trzecia Rzesza zdobywała deficytowe surowce, nieźle się obławiał na każdej transakcji. Czy tylko pośrednicy zarabiają na trudnościach materiałowych? Czy pracownicy istambulskiej placówki należą do ludzi, których ręce nie są ani trochę lepkie? Sytuacja przecież wymarzona. Wobec częściowego embarga pewne transakcje załatwia się z ręki do ręki, a spore sumy w twardej walucie przepływają przez te ręce. Trzeba się będzie przyjrzeć temu mechanizmowi — postanowił. Doświadczenie kazało mu przypuszczać, że tam, gdzie w grę wchodzą nielegalnie zdobyte pieniądze, łatwiej znaleźć sprzedajnego informatora. Granica między ordynarną kradzieżą na dużą skalę a zdradą główną jest płynna, niekiedy niedostrzegalna.

Dopił ostatni łyk mocnej i bardzo słodkiej kawy, jeszcze raz rzucił okiem na tajniaka w drugim końcu stołu. Tamten zauważył to spojrzenie, ale nie zmieszał się ani trochę. Zjadł już swoje mięso, do czysta wytarł cynowy talerz białym, pszennym chlebem i teraz modli się zapewne do swego Allacha, żeby człowiek, którego kazano mu śledzić, jak najdłużej siedział w tej chłodnej, półpiwnicznej restauracyjce, żeby nagłym zamiarem wyjścia nie przerwał rozkoszy trawienia. Klossa ogarnęło coś w rodzaju poczucia koleżeństwa z sąsiadem. Mógłby mu właściwie powiedzieć: „Wiesz, bracie, posiedź tu sobie ze trzy godziny, ja tymczasem pozałatwiam swoje sprawy i przyjdę znowu. Nikt przecież nie sprawdzi, czy wychodziłem z tej restauracji”.

Miał właśnie postukać w cynowy talerz dla przywołania restauratora o owłosionym torsie, gdy ten zjawił się sam. Kloss zapłacił dość wygórowany rachunek. Widocznie cudzoziemcy byli rzadkimi gośćmi w tej restauracyjce i jej właściciel postanowił odbić to sobie teraz. Już rozgarniając zasłonę z nanizanych na sznurki koralików, dostrzegł kątem oka, że grubas nerwowo gmera w portmonetce. Kloss ruszył powoli pod górę. Miał jeszcze przynajmniej godzinę czasu, a przed południem nie obawiał się, że policja turecka będzie znała jego marszrutę. Cóż bowiem naturalniejszego nad to, że wysłannik niemieckiego ministerstwa gospodarki odwiedzi niemiecką misję handlową. Jeśli coś może tu wydać się podejrzane, to jedynie, że czyni to dopiero na drugi dzień od swego przyjazdu, zamiast zacząć od tego.

Stanął przed żelazną balustradą. Pod nim huczała ulica; przedłużona mostem nad zatoką Złotego Rogu połączy zachodnią dzielnicę, po której od rana wlókł za sobą grubego tajniaka, z europejskim Istambułem — nazywanym Beyoglu, przekształci się w ulicę nie będącą ani Champs Elisées, ani Unter-den-Linden, ani Oxford Street, a będącą zarazem każdą z tych trzech ulic równocześnie. Tam właśnie, w pobliżu przystani, skąd odpływa prom do Űskudar, starej, prawdziwie azjatyckiej części miasta, w dzielnicy zamieszkanej przez bogatych greckich kupców, właścicieli wielkich magazynów przy głównej ulicy, ulokowała się niemiecka misja handlowa. Kloss wyciągnął z futerału swoją Laicę, pstryknął kilka zdjęć.

Schodząc w dół zauważył, że gruby tajniak zapisuje cos pospiesznie w zielono oprawnym notesie. Kloss pomyślał o Marcie Kovacs. Może dlatego, że miała ciemnozielony płaszcz, a jej torebka i buty były w tym samym odcieniu zieleni, co notes tureckiego policjanta. Pomyślał o niej jako o Marcie Kovacs — choć mógłby przysiąc, że ani imię, ani nazwisko nie są prawdziwe — po prostu tylko dlatego, że znał to jedno — nieprawdziwe. Nie była piękna, o nie, wyróżniała ją spokojna elegancja, jakże rzadka u kobiet ze środkowej Europy w trzecim roku wojny. W tej chwili mógłby przysiąc, że mignęła mu na peronie warszawskiego Dworca Głównego, nim jeszcze zajął miejsce w wagonie pierwszej klasy pociągu Warszawa — Sofia. A może tylko mu się wydaje? Stał na peronie wpatrując się w czerwone oko semafora, spokojny na pozór, niezbyt pewnie czujący się w cywilnym ubraniu, od którego odwykł. Starannie ukrywane zdenerwowanie miało swoje poważne powody. Przydzielony do dyspozycji Resmanna, poddany został — wiedział o tym —szczegółowej inwigilacji. Raz tylko udało mu się niepostrzeżenie zadzwonić do Ludwika, który spełniał ostatnio funkcję łącznika Klossa z centralą, i zawiadomić go prymitywnym szyfrem o decyzji swoich przełożonych. Nie wiedział, czy uda mu się jeszcze raz skorzystać z telefonu, a raczej wiedział, że będzie to niemożliwe. Znał tylko dzień i godzinę swojego odjazdu. Na wypadek takich sytuacji mieli kilkakrotnie wypróbowany system. Ktoś sprzedający gazety lub papierosy kręci się po peronie, a nie ma przecież mc nienaturalnego w tym, ze człowiek szykujący się do podróży kupuje prasę albo papierosy. Moment płacenia jest niesłychanie dogodny do rzucenia mimochodem paru słów lub wręczenia (co bardziej niebezpieczne) maleńkiej, gęsto zapisanej kartki. Tym razem, jak na złość, na peronie nie było nikogo, kto zechciałby go poinformować, czy w miejscu, dokąd posyła go rozkaz jego niemieckich zwierzchników, może liczyć na pomoc swojej centrali. Parokrotnie już zdarzyło mu się pracować w warunkach pozbawienia łączności z centralą i wiedział, że nie ma nic gorszego dla agenta, jak taka sytuacja. Nie chodziło w tym wypadku o instrukcję co ma robić w Istambule, ponieważ sama sytuacja narzucała zadania. Jeśli służbie zagranicznej SD zależy na zdemaskowaniu brytyjskiej wtyczki w niemieckiej misji handlowej, to rola Klossa musi oczywiście polegać na jego ochronie, ostrzeżeniu o niebezpieczeństwie, bacząc równocześnie, by służba Kaltenbrunnera otrzymała pięknie opakowany prezent w postaci człowieka z punktu widzenia hitlerowskiej Rzeszy niewinnego, najlepiej jednak łajdaka sporego kalibru. Ale przecież fakt delegowania go do tego miasta przez Niemców mógłby zostać wykorzystany także dla dobra naszej roboty — myślał, nie chcąc przyznać się nawet przed sobą, że idzie mu przede wszystkim o to, by czuć obok siebie obecność ludzi, którym w sytuacjach najcięższych można bezwzględnie zaufać. By nie korzystając nawet z ich pomocy wiedzieć, że taka pomoc jest możliwa. Stąd z trudem ukrywane zniecierpliwienie.

Już od paru chwil zgasło czerwone, a zapaliło się zielone światło nad torem pociągu, którym miał odjechać, a na peronie nie pojawił się nikt, kto mógłby przypominać człowieka, na którego czekał. Rozległ się przeciągły gwizd, z łomotem trzaskały drzwi pospiesznie zamykanych wagonów, lokomotywa szarpnęła i z wysiłkiem ruszył pociąg. Kloss stał na stopniu gotując się do zatrzaśnięcia za sobą drzwi, gdy zobaczył wybiegającego z tunelu szesnastoletniego chłopaka w kraciastej cyklistówce. Nie mógł się mylić, to musiał być ten, na którego czekał. Może zatrzymała go łapanka, może w ostatniej chwili dostał instrukcje? — przemknęło mu przez myśl. Chłopak nie dawał za wygraną, choć pociąg nabierał szybkości. Biegł wzdłuż wagonów krzycząc „Café Rosé”, jakby był to tytuł najbardziej sensacyjnego artykułu z codziennej warszawskiej gadzinówki. Dostrzegł widać Klossa zatrzaskującego za sobą drzwi, bo krzyknąwszy jeszcze raz swoje „Café Rosé”, zwolnił, a potem jakby z rezygnacją zawrócił ku wyjściu.

Nie wiedząc jeszcze, co znaczą słowa wykrzykiwane przez ulicznika, ale nie mając wątpliwości, że przeznaczone były właśnie dla niego, ruszył korytarzem, szukając przedziału, w którym wcześniej zostawił był swoją walizkę. Może dlatego, że zaglądając do przedziałów patrzył przede wszystkim na wysoko umieszczone półki, nie od razu zauważył dziewczynę w zielonym płaszczu. Siedziała wtulona w kąt ławki, wpatrzona w przesuwające się wolno za oknami mury jakichś kolejowych magazynów, na których ktoś odważny wymalował ogromne znaki stylizowanej kotwicy, i niemal niedostrzegalnym skinieniem głowy skwitowała jego głośne powitanie. Tak, Marta Kovacs (dowiedział się jej nazwiska po kilkugodzinnej jeździe w tym samym przedziale, już w protektoracie Czech i Moraw) była sprytną dziewczyną. Nie manifestowała bynajmniej pragnienia nawiązania znajomości z przygodnym współtowarzyszem podróży, co musiałoby niewątpliwie wzbudzić jego czujność, przeciwnie, czyniła wszystko, by zniechęcić go do prób podejmowania rozmowy. Sprytna dziewczyna i niezła aktorka. Dopiero kilkadziesiąt kilometrów przed granicą węgierską, gdy zaczęło w niej narastać zdenerwowanie, a raczej, jak wie to już teraz, poczęła udawać narastające zdenerwowanie, utraciła swój chłód, jakby chciała niwelować przepaść między nimi, wytworzoną długą jazdą w milczeniu. Ale wtedy Kloss był czujny. W drodze bowiem do restauracyjnego wagonu zobaczył (czego ona nie wiedziała) za niedokładnie zasuniętą firanką jednego z sąsiednich przedziałów człowieka, który nie miałby powodu ukrywać przed Klossem swojej twarzy, gdyby nie zamierzał działać przeciwko niemu, samego standartenfuehrera Resmanna...

Scenariusz obmyślony był precyzyjnie. Narastający strach Marty Kovacs, w miarę jak zbliżali się do granicy węgierskiej, musiał się rzucać w oczy. Wreszcie wyznała, jąkając się, że wiezie nieco za dużo papierosów, więcej niż pozwalają na to przepisy celne i gdyby pan Kloss był tak uprzejmy...

Domyślił się, co teraz będzie. Jeśli zgodzi się na przewiezienie paru paczek papierosów przez granicę, stanie się jej wspólnikiem, ponieważ na terenie Węgier pani Kovacs wyzna, że jest czyjąś tam agentką, a w paczce przewiezionej przez Klossa było coś kompromitującego — dokument albo mikrofilm. Prosta droga do szantażu: „musi mi pan dalej pomagać, bo inaczej...”

Obecność Resmanna w szczelnie zasłoniętym przedziale i fakt, że Marta podróżuje z bronią (gdy wyszła na chwilę z przedziału, wprawnie obmacał spoczywającą na półce mufkę i wyczuł znany kształt damskiej „piątki”), wykluczył możliwość, iż Marta Kovacs jest naprawdę pracownikiem któregoś z alianckich wywiadów lub organizacji podziemnej jakiegoś okupowanego kraju. Więc sprawa jasna. Mógł oczywiście odmówić Marcie Kovacs tej drobnej uprzejmości, likwidując cały misternie sklecony plan, ale po pierwsze — korciło go, aby się przekonać, czy się nie myli, po drugie zaś —wiedział, ze jeśli SD istotnie postanowiło go jeszcze raz sprawdzić, to znajdzie wkrótce inną okazję poddania go próbie. A on wolał mieć to już poza sobą.

Więc „był tak uprzejmy” i przyjął od Marty Kovacs parę paczek papierosów. Wypatrzył jedną, w której celofan przyklejony był nierówno, pokazał ją Marcie.

— Czy to pudełko mam otworzyć, czy będziemy szukali we wszystkich?

Nie odpowiedziała, więc zerwał celofan i nie spuszczając z niej wzroku, wyjmował kolejno papierosy Wewnątrz jednego wyczuł twardość.

— Mikrofilm — stwierdził raczej, niż zapytał. — Dla kogo pani pracuje? Ostrzegam, że jesteśmy jeszcze na terenie Rzeszy i na najbliższej stacji wezwę policję... No, więc?

Roześmiała się bez przymusu.

— Nie udało się, Kloss — powiedziała. — A miałam już nadzieję, że uda mi się zwerbować pana do Intelligence Service — znów się roześmiała. — Chodźmy do standartenfuehrera Resmanna, czeka na nas... Zabawna sytuacja, co?

Udał zdziwienie, też się roześmiał. Idąc za nią korytarzem myślał, że sytuacja byłaby naprawdę zabawna, gdyby Marta Kovacs, podobnie jak on, występowała w podwójnej roli. Ale tego chyba nigdy nie sprawdzi.

Kiedy stanąwszy przy balustradzie mostu, by popatrzeć chwilę w mętne wody zatoki, odwrócił się, zobaczył swojego prześladowcę barazo już zmęczonego. Widać porwany własnymi myślami szedł za szybko. Do umówionego spotkania z konsulem Grandelem brakowało jeszcze dwudziestu minut. Postanowił dać tajniakowi pięć minut odpoczynku.

2

Radca Witte w nie najlepszym humorze wspinał się schodami myśląc, że wezwanie do szefa nie wróży mu nic dobrego. Kiedy trzy miesiące temu Grandel — tak samo jak dziś, zaraz po rozpoczęciu urzędowania — wezwał go do siebie, miał mu do zakomunikowania, że ministerstwo w ramach oszczędności dewiz postanowiło odwołać do Niemiec rodziny swoich zagranicznych pracowników. Ledwie zdołał przekonać szefa, by zezwolił przynajmniej do wakacji pozostać żonie i dzieciom Wittego w Istambule. Oczywiście dodatek rodzinny Wittemu obcięto, ale dobre przynajmniej i to, że nie musi wracać do bombardowanego kraju właśnie teraz, kiedy alianckie naloty wzmogły się, kiedy triumf niemieckiego oręża, oczywisty dla Wittego jeszcze trzy lata temu, nie jest tak całkiem pewny, a gdyby Witte miał odwagę przyznać się przed sobą samym do nurtujących go wątpliwości, musiałby stwierdzić, że w zwycięstwo wielkich Niemiec nie wierzy nic a nic, a jedyną niewiadomą pozostaje termin krachu marzeń o podboju świata. Czyżby więc Grandel pragnął wrócić do tamtej rozmowy sprzed trzech miesięcy? Może dostał ponaglenie z ministerstwa? Przecież teraz pobyt rodziny Wittego w Istambule nie kosztuje Rzeszy ani feniga. Więc może te oszczędności dewizowe były jedynie pretekstem, może chcą, by odesłał żonę i dzieci do Niemiec w charakterze zakładników, może wywęszyli już, że prowizja za dostawę pilnego ładunku rudy manganowej była zbyt wysoka, nawet jak na Istambuł i biorąc pod uwagę okoliczności wojenne... Trudno. Jeśli rzeczywiście będą chcieli to zrobić, postara się odwlec decyzję maksymalnie, a potem sprzedawszy wszystko, co wie, jakimkolwiek wywiadom, ukryje się gdzieś możliwie najdalej od Europy i cierpliwie doczeka końca wojny.

Ta decyzja, a może i myśl, że za chwilę otaksują go badawcze oczy Elzy von Tilden, sekretarki szefa, zimnej starej panny, oddanej bez reszty nazizmowi („nie ma nic gorszego niż nazistki pozostające w staropanieństwie” — zwykł mawiać do swojej żony, gdy był absolutnie pewien, że nikt go nie może usłyszeć), poprawiła mu nieco samopoczucie, bo, nacisnąwszy klamkę drzwi wiodących do sekretariatu konsula, minę miał prawie wesołą.

— Heil Hitler, Elzo — powiedział pogodnie. — Nie wie pani, czego stary chce ode mnie?

— Czeka na pana od pięciu minut — odparła chłodno.

Otworzył obite ceratowym materacem drzwi gabinetu konsula. Grandel bez słowa wskazał mu fotel naprzeciw biurka i chwilę jeszcze pochylał się nad poranną pocztą. Skreślił jakąś uwagę na marginesie ostatniego listu, zdjął okulary, starannie zakręcił swojego Watermanna i dopiero wtedy spojrzał na Wittego.

— Czy załatwił pan wszystko w związku z przyjęciem?

— Oczywiście — odparł skwapliwie Witte, zadowolony, ze rozmowa toczyć się będzie na gruncie, na którym czuł się dość pewnie. — Kucharze i kelnerzy, panie konsulu, zamówieni, zaproszenia wysłane... Ale... — urwał i spojrzał w wodniste oczy konsula. Była w tym spojrzeniu zarówno wierność i oddanie podwładnego, jak i propozycja pewnej konfidencji. — Boję się o gości — skończył zdanie. — Dzwonił do mnie sekretarz prezydenta miasta, że prezydent właśnie tego dnia musi być w Ankarze. Oczywiście przyjdzie garstka naszych przyjaciół, przedstawiciele firm, z którymi utrzymujemy stosunki handlowe. Ze strony oficjalnej przyjdą zapewne mali urzędnicy.

— Dziwi się pan, Witte? — Grandel uniósł brwi nad krótkowzrocznymi oczami. — Ja nie. Każda zmiana na froncie na naszą niekorzyść i natychmiast Turcy przysyłają czwartorzędny garnitur. Drogi radco, jestem pewien, że już niedługo prezydent miasta i najwybitniejsi notable będą nas prosić o audiencję. Wystarczy jedna zwycięska ofensywa. Zna pan tych handlarzy, ten — prychnął z niesmakiem — wschodni jarmark. A na razie trzeba się zachowywać tak, jakbyśmy tego nie zauważyli. Przyjęcie musi być skromne, to zrozumiaie, nasz kraj walczy, nie możemy sobie pozwalać na luksusy, ale w najlepszym tonie. Rozumie pan, co mam na myśli? Niech pan prosi, kogo się da. Niżsi funkcjonariusze wiedzą czasem więcej od swoich szefów i nie nauczyli się jeszcze trzymać języka za zębami.

— Jestem tego samego zdania, panie konsulu — wtrącił pospiesznie Witte.

— Jeszcze jedna sprawa — zawiesił głos Grandel. Zabębnił palcami po szklanym blacie biurka. Wpatrywał się, zmrużywszy oczy, w swego rozmówcę.

Milczenie trwało krótko, ledwie parę sekund, ale Witte poczuł pełznący wzdłuż ciała strach. Najpierw sztywne, jakby nagle sparaliżowane stopy, potem wyżej, nogi aż do kolan; gdyby nie to, że siedzi w fotelu, upadłby zapewne. W jednej sekundzie pożałował wszystkiego: zarobków, swego przyjazdu do Istambułu, nawet tego, że stawił się na żądanie konsula w jego gabinecie. Zaraz wejdzie Peters — przemknęło mu przez myśl. Peters był oficjalnie szefem służby bezpieczeństwa konsula, ale nikt w konsulacie nie miał wątpliwości co do tego, kim naprawdę jest ten niski mężczyzna o kwadratowej szczęce i spłaszczonym nosie byłego boksera, nie wyjmujący niemal ręki z wiecznie wypchanej kieszeni. Nieraz Witte zastanawiał się, kto rządzi w konsulacie: Grandel czy szef służby bezpieczeństwa, Peters, bez którego nie mógłby się przecież obyć ten skrawek niemieckiego terytorium w środku obcego miasta. Na szczęście nie otworzyły się drzwi, nie stanął w nich Peters.

— Jeszcze jedno, panie radco — powtórzył Grandel. — Czy pan nadal utrzymuje stosunki z Christopulisem?

— Pan przecież wie, że to należy do moich obowiązków — odparł, mając nadzieję, że konsul nie wyczuje w jego głosie drżenia. — Przecież dzięki niemu udało mu się załatwić tę pilną dostawę manganu.

— Nieźle sobie policzył za tę usługę — mruknął konsul i machnął ręką, jakby chciał dać do zrozumienia, że nie o to mu idzie. — Spotykacie się tam, gdzie przedtem?

— W „Café Rosé” — odparł Witte.

— To świetnie — powiedział konsul. — Mam nadzieję, że będzie pan tam jeszcze przed naszym przyjęciem. Byłbym bardzo rad, gdyby panna Rosé chciała być na naszym przyjęciu. Zaproszenie wręczy pan jej osobiście. Osobiście — powtórzył. — Odnoszę wrażenie, że znajomość z tą panią będzie przydatna w naszej pracy...

Akurat — pomyślał Witte. Wiedział już od Christopulisa, ze stary Grandel ma ogromną chrapkę na piękną właścicielkę nocnego lokalu. Ale cóż znaczy wieloletni trening niemieckiego urzędnika. Z kamienną twarzą potakiwał długim a mętnym wywodom szefa o korzyściach, jakie przyniesie ich placówce rozszerzenie kręgu znajomości o pannę Rosé. A równocześnie miał ochotę zbić się po twarzy za to przeklęte paraliżujące uczucie strachu, jakie go ogarnęło parę minut temu. Odprężony i lekki, jakby ubyło mu kilka lat, zerwał się z fotela, gdy Grandel skończył swoją tyradę.

— Oczywiście, panie konsulu, nie tylko dyskretnie wręczę jej zaproszenie, ale szepnę jej, że panu konsulowi specjalnie zależy...

Dopiero gdy otwierał obite materacem drzwi gabinetu, dosięgnął go cios, którego przeczucie towarzyszyło mu dziś od rana. Aż zachwiał się pod słowami konsula, rzuconymi mimochodem i jakby od niechcenia.

— Jeszcze jedno, Witte, zapomniałem panu powiedzieć, że ministerstwo gospodarki przysyła tu kogoś na inspekcję, zjawi się lada dzień. Pan będzie się musiał nim zająć.

— Oczywiście, panie konsulu — rzekł i zamknął za sobą drzwi.

W sekretariacie spotkał się wzrokiem z chłodnym, badawczym spojrzeniem panny von Tilden.

Przypomina entomologa, przyglądającego się nadzianemu na szpilkę owadowi — pomyślał. —To ja jestem tym owadem — uświadomił sobie już na schodach.

3

Miał pokój na pierwszym piętrze, z dużym oknem i wyjściem na balkon. Hotel był niewielki, usytuowany w zacisznej dzielnicy, niedaleko centrum europejskiej części miasta, a jednak nie dobiegały tu zgrzyty przejeżdżających dwie ulice dalej tramwajów. Ze swojego balkonu mógł dostrzec wąski, błękitnawy skrawek Bosforu, daleko na skraju horyzontu policzyć wysmukłe wieżyczki minaretów i kopuły bizantyjskich kościołów, zamienionych na meczety. Mógł też, wychyliwszy się nieco, zobaczyć wysypany grubym żwirem podjazd do hotelu i rząd rozłożystych kasztanów. Pod jednym z nich tkwił teraz wymuskany młody człowiek o aparycji fryzjera najprzystojniejszego w miasteczku liczącym nie więcej niż dwa tysiące mieszkańców. Palił papierosa z długim ustnikiem i machinalnie rozgarniał szpicem jasnożółtego trzewika żwir u swych stóp. Kloss zauważył 20 zaraz po wyjściu z konsulatu. Widocznie zmienił grubasa, w czasie gdy on bawił u Grandela.

Kloss odwrócił wzrok od okna, jeszcze raz przyjrzał się pokojowi, spenetrował wszystkie kąty. Choć nie przewidywał żadnych ważnych dla siebie spotkań w hotelu, nie lubił mikrofonów i kamer poukrywanych w hotelach dla cudzoziemców z typowym dla policji brakiem wyobraźni. Jednakże nie znalazł nic ani w żyrandolu, ani pod żadnym z obrazów na ścianach, ani nawet w kinkiecie zwisającym u wezgłowia łóżka. Spojrzał na walizki —eleganckie, z wytłaczanej cielęcej skóry, prosto z magazynu od Resmanna. Stały dokładnie w tym samym miejscu, gdzie je pozostawił. A jednak coś wzbudziło jego podejrzenie. Zamek walizki, który zwykle nieco odstawał, teraz wciśnięty był bardzo mocno. Więc jednak, jak było do przewidzenia, ktoś już zainteresował się pobytem w Istambule wysłannika niemieckiego ministerstwa gospodarki. Czegóż innego mógł oczekiwać — nawet wówczas, gdyby naprawdę był przedstawicielem ministerstwa gospodarki? Wczoraj natychmiast po wyjściu z dworca, wśród przekupniów natrętnie podsuwających towary, tragarzy gotowych zanieść jego walizki i naganiaczy oferujących przyjezdnym znakomite i mniej znakomite hotele, dostrzegł faceta z wymierzonym weń obiektywem fotoaparatu. Facet oczywiście chciał uchodzić za zwykłego ulicznego fotografa, zagadkowe było tylko to, że wręczając Klossowi firmową wizytówkę, odezwał się do niego całkiem niezłą niemczyzną. Wczorajsze i poranne wędrówki z tajniakami za plecami też o czymś świadczyły.

Podszedł do mniejszej walizki, obejrzał ją najpierw, nim otworzył wieko. Wszystko było w najzupełniejszym porządku, przynajmniej na pozór; koszule, skarpetki i chustki do nosa poukładane jak przedtem starannie. Tylko zniknął gdzieś kawałek włosa włożony między drugą a trzecią chusteczkę w stosie. Więc jednak. Był już pewien, do drugiej walizki nie musiał nawet zaglądać. Zresztą wiedział, że ktokolwiek dokonał rewizji, nie znalazł niczego. Jedyną rzecz, której znalezienia mógłby się obawiać, mały rewolwer z tłumikiem, przewiózł spokojnie przez kontrolę celną w futerale swojej Laici, po przyjeździe zaś i ulokowaniu się w tym hotelu nie rozstawał się z mm ani na chwilę.

Mógł oczywiście dać za wygraną i udawać, że nic nie wie o rewizji, postanowił jednak skorzystać z okazji i poznać zarządzającego. Zadzwonił po pokojówkę i kazał jej poprosić kierownika hotelu. Stanął po chwili w drzwiach, lekko schylając głowę w ukłonie.

— Pan mnie wzywał; sir? — zapytał kanciastą angielszczyzną.

— Jeśli pan jest zarządzającym...

— Jestem właścicielem — ukłonił się tamten jeszcze raz. — Czy ma pan jakieś zażalenia?

— Owszem — odparł. — Przyjeżdżam z kraju prowadzącego wojnę. Jestem co prawda businessmanem, zdaję sobie jednak sprawę, że będę narażony w tym mieście na wścibstwo rozmaitych ludzi i instytucji. Chciałbym jednak uniknąć prowokacji, chciałbym przynajmniej tu, w tym hotelu, wiedzieć, że jestem bezpieczny. Czy może mi pan to zapewnić, czy mam sobie poszukać innego hotelu?

— Nie wydaje mi się, bym pana rozumiał — powiedział tamten uśmiechając się słabo.

— Ktoś grzebał w moich rzeczach — walnął prosto z mostu.

— Mam nadzieję, że pan się myli, sir.

— Nie mylę się.

— Być może służba sprzątając — uśmiechnął się prawie niedostrzegalnie — przesunęła jakieś przedmioty należące do pana, ale zapewniam, że to się nie powtórzy. Wydam odpowiednie polecenia. Nawiasem mówiąc, w innych hotelach policja także obserwuje cudzoziemców. Trudno się jej dziwić, nieprawdaż, sir? — Ukłonił się i nie powiedziawszy ani słowa więcej, cicho zamknął za sobą drzwi.

Szczerze mówiąc, właściciel nie bardzo podobał się Klossowi. Za jego ugrzecznieniem kryło się coś, czego Kloss na razie nie potrafiłby określić, chociaż jeśli idzie o ciekawość policji pewnie miał rację. Może sam zresztą pracował dla policji? W każdym razie jego zainteresowanie gościem, który miał najdroższy i najładniejszy pokój w hotelu,, Orient” przekraczało nieco granicę uprzejmości właściciela hotelu wobec gościa. Wczoraj, w parę godzin po przyjeździe, kiedy Kloss udawał, że szuka w książce telefonicznej, umieszczonej na ladzie w recepcji, numeru niemieckiego konsulatu, chociaż właściwie chciał znaleźć adres lokalu, którego nazwę wykrzykiwał ulicznik na warszawskim dworcu, cały czas czuł na sobie badawcze, choć ukradkowe spojrzenie tego człowieka. Wziął go wówczas za recepcjonistę, nie wiedział, że ma do czynienia z samym właścicielem.

Jeszcze wczoraj znalazł na planie Istambułu nazwę ulicy, przy której powinna znajdować się „Café Rosé”, i ruszył na miasto. Stracił jednak sporo czasu na zgubienie wczorajszego tajniaka, chudzielca o sterczących wąsikach, przypadkiem trafił na bazar i dopiero tam między rozwieszonymi dywanami udało mu się zniknąć z oczu swemu prześladowcy. Znalazł wreszcie budynek koloru ochry w jednej z przecznic głównej ulicy wiodącej do dworca, nie dalej niż kilometr od jego hotelu, ale w pierwszej chwili pomyślał, że pomylił adres. Nic nie wskazywało na to, że w budynku mieści się kawiarnia przynajmniej w europejskim tego słowa znaczeniu. Dopiero widok małej emaliowanej tabliczki z napisem „Café Rosé” potwierdził, że to jednak to, czego szukał, a mniejsze literki tkwiące pod nazwą lokalu na emaliowanym szyldzie wyjaśniały nieco ten niezwykły wygląd: „Privat Club”. Zastukał drewnianą kołatką, umieszczoną przy dębowych drzwiach i po chwili zobaczył ogromne babsko w rozchełstanym szlafroku, z dużym nosem i siwym wąsem nad górną wargą. Już wtedy zaczął podejrzewać, że słowo „Privat” w szyldzie niespecjalnie ściśle oddaje charakter instytucji.

Babsztyl zagadał szybko po turecku, usiłując mu coś wytłumaczyć, po czym dostrzegłszy, że wysiłek to daremny, chciał z rozmachem zamknąć mu drzwi przed nosem. Ale tego właśnie Kloss się po niej spodziewał, przytrzymał drzwi i najpierw po angielsku, a potem po francusku próbował wyjaśnić babie, która była tu zapewne cerberem, że chce się widzieć z mademoiselle Rosé. Prawdopodobnie na nic by się nie zdały jego słowa, starucha machała rękami, trajkocząc coś bez przerwy, gdyby na szczycie schodów nie pojawiła się młoda kobieta o wysoko upiętych blond włosach.

— To jest nocny lokal, monsieur, teraz nieczynny — powiedziała płynną francuszczyzną z cudzoziemskim akcentem. — Moja konsjerżka usiłuje to panu wytłumaczyć. Poza tym jest to prywatny klub, tylko dla członków.

— Przepraszam — powiedział. — Mój przyjaciel, który polecił mi „Café Rosé”, nic mi o tym nie wspominał.

— Pański przyjaciel? — przeciągnęła sylaby. — Czy jest członkiem naszego klubu? Można wiedzieć, kto to taki?

— Mój przyjaciel Teodor — rzekł.

— Ach tak! — ucieszyła się. —Jest pan przyjacielem Teodora, to co innego. Proszę bardzo. — Wskazała mu ręką, by poszedł za nią.

Imię męskie, zmieniane przez centralę co miesiąc, było pierwszym hasłem, niejako wstępnym tekstem, służącym do sprawdzenia, czy rozmówca jest tym, za kogo się podaje. Zasada ta obowiązywała wszystkich agentów centrali i ta jej uniwersalność oddała Klossowi nieraz nieocenione usługi. Nieważna była bowiem treść wypowiedzianego zdania, nawet język, w jakim to zdanie zostało wypowiedziane. Ważne było tylko imię, w tym miesiącu właśnie Teodor.

Dopiero w pokoju, do którego go wprowadziła, był typowym, można powiedzieć, aż nazbyt typowym, buduarem kokoty. Różowe ściany obite adamaszkiem, takież zasłony, wielkie owalne lustro z ramą, która chciała udawać, że jest co najmniej o sto lat starsza, niż była w istocie. Stos kolorowych poduszek na niskim i szerokim francuskim łożu. Tylko ciemnoorzechowe biurko, zbyt wielkie dla kobiety, stanowiło obcy wtręt w tym pokoju.

Podsunęła mu puf przykryty skórą jakiegoś zwierzęcia. Podeszła do lustra, poprawiła niesforny kosmyk włosów. Dopiero teraz mógł się jej przyjrzeć. Nie była piękna, trudno chyba nawet byłoby o niej powiedzieć, że jest ładna. Miała jednak w sobie coś, co musiało się podobać mężczyznom. W typie starszych panów — pomyślał.

— A więc? — odwróciła się w jego stronę. Były to pierwsze słowa, jakie wymówiła po wejściu do pokoju. Nie chciała wypowiedzieć pierwszego członu hasła, czekała na niego.

— Teodor nie jest moim przyjacielem — rzekł.

— Jest zapewne pańskim kuzynem.

— Ciotecznym bratem mojej matki.

— W porządku, „J-23” — odpowiedziała. — Dostaliśmy wiadomość, że przyjedziesz. Szef powiedział, że mam ci służyć wszelką pomocą. — Otworzyła dolne drzwiczki biurka, wyjęła butelkę i szklanki. — Odrobinę whisky?

— Dlaczego odrobinę?

— Możesz dostać, ile chcesz, ale chyba nie przyjechałeś do Istambułu, żeby pić skotch’a. Potrzebujesz czegoś? Może pieniędzy?

— Na razie nic mi nie trzeba, może potem. — Krótko, bez zbędnych szczegółów, objaśnił jej swoją misję. Zapytał, czy wie coś o niemieckim konsulacie.

— Kilku panów z konsulatu Rzeszy jest członkami naszego klubu, a sam pan konsul raczy mnie nieco adorować. Jeśli chcesz, żebym poznała go bliżej...

— Nie, na razie nie — powiedział to chyba zbyt szybko. — Może — dodał — będę potrzebował jakiegoś dojścia do Anglików. Ale najpierw chcę się rozejrzeć.

— Zamelduję szefowi. On już wie, że przyjechałeś. Oczywiście zapowiem, żeby wpuszczano cię do klubu, chociaż lepiej byłoby, gdyby wprowadził cię któryś z twoich niemieckich przyjaciół. Tutaj nigdy za dużo ostrożności. W Istambule działa niezależnie od siebie przynajmniej sześć wywiadów, nie licząc tureckiej policji i kontrwywiadu wojskowego. Niedawno Turcy z wielkim hukiem wyrzucili konsula Mandżukuo. Nigdy byś się nie domyślił — roześmiała się swobodnie — dla kogo jeszcze pracował poza tym, że oczywiście pracował także dla Japończyków. Zaraz, zaraz... — zawołała — przypomniałam sobie coś, co cię powinno zainteresować. Dostałam cynk z Banku Centralnego, że ktoś z konsulatu niemieckiego ma u nich własne konto. Prawdopodobnie pracuje dla siebie, nie muszę ci mówić, prowizje, łapówki i tak dalej. Postaram się dowiedzieć, kto to i jeśli się uda, dostarczę ci wyciąg z jego konta. Dobrze zawsze mieć w takich okolicznościach faceta, którego można cokolwiek podusić.

— Widzę, że żadna z tajemnic rzemiosła nie jest ci obca. A co do duszenia...

— Kochanie — przerwała mu — dwanaście lat w tym zawodzie...

— Niemożliwe! — zdziwił się szczerze, a potem dodał: — Co do duszenia, to trzeba być z tym ostrożnym. A nuż to jest właśnie facet, który pracuje dla Anglików i ciuła w banku zarobione u nich pieniążki, ewentualnie uzupełniając sobie na boku wpływami ze swoich interesików?

— Raczej nie — odparła po krótkim namyśle. — Anglicy są na to zbyt ostrożni. Wolą deponować honoraria w Bank of England.

Musiał jej przyznać rację. Postanowił zapytać jeszcze o jednego człowieka, którego nazwisko przewijało się dość często w raportach radcy Witte, z którymi miał okazję zapoznać się przed wyjazdem do Istambułu.

— Mówi ci coś nazwisko Christopulis?

— Poznasz go zapewne, stały gość naszego klubu. Czarujący chłopak — uśmiechnęła się. — Grek z obywatelstwem tureckim — uzupełniła. — Nie praktykujący prawnik, zresztą kto go tam wie. W każdym razie tytułują go mecenasem. Prawdopodobnie powiązany z policją turecką, pośrednik, faktor, czy jak to chcesz nazwać, zawsze ma pieniądze, jest właścicielem najnowszego modelu jaguara, otoczony wianuszkiem najładniejszych w tym mieście dziewcząt. Od czasu do czasu dysponuje ciekawymi informacjami, które gotów jest sprzedać każdemu za odpowiednio wysoką cenę. Mówi znakomicie paroma językami. Krążą o nim plotki, że jest rezydentem Anglików, ale to mało prawdopodobne. Chłopak ma powierzchowność zbyt rzucającą się w oczy.

Odprowadziła Klossa do schodów, skinęła mu głową na pożegnanie.

— Do wieczora — powiedziała.

Kloss spojrzał na zegarek. Dochodziła siódma. Upał za oknem nieco zelżał. Co prawda klub pani Rosé rozpoczynał działalność już o ósmej, on jednak zamierzał przyjść tam później. Zgodnie z radą Rosé, podczas pobytu w konsulacie wciągnął radcę Wittego w rozmowę o możliwościach męskiej zabawy w tym mieście i sprowokował go do wypowiedzenia nazwy „Café Rosé”. Ugrzeczniony radca natychmiast zaproponował Klossowi wprowadzenie do klubu.

Tajniak tkwił ciągle pod kasztanowcem, ale Kloss nie miał już powodów, żeby ukrywać, dokąd zamierza wybrać się wieczorem. Lokal panny Rosé zapewne także pozostaje pod stałą obserwacją. Podniósł słuchawkę telefonu, zawiadomił recepcjonistę, a właściwie chyba właściciela hotelu, bo nikogo poza nim Kloss nie widział jeszcze w recepcji, że zamierza się nieco zdrzemnąć i prosi o obudzenie oraz przywołanie taksówki przed dziesiątą.

— Jeśli chce się pan zabawić, sir — powiedział tamten swoją trzeszczącą angielszczyzną — to mogę polecić znakomity lokal w pobliżu naszego hotelu. Nie musi pan nawet brać taksówki. Nazywa się „Café Rosé”, ale niech pana nie zmyli nazwa, to nie jest...

— Dziękuję — przerwał mu sucho Kloss. — Dam sobie radę.

Położył się, ale nim usnął, zdążył jeszcze pomyśleć, że coraz mniej podoba mu się właściciel hotelu „Orient”.

4

Radca Witte dostrzegł srebrzystoszary wóz Christopulisa opodal tarasu modnej kawiarni niedaleko Muzeum Mozaik, wszedł nawet do wnętrza, niemal pustego o tej porze, ale Greka nigdzie nie dostrzegł. Skreślił więc parę słów na kartce i włożył ją za wycieraczkę jaguara. Chciał się zobaczyć z Grekiem wcześniej, niż dojdzie do zetknięcia się wysłannika ministerstwa gospodarki z pośrednikiem. Witte odsuwa od siebie myśl, że ten młody człowiek, z którym przed paru godzinami rozmawiał w gabinecie konsula, przyjechał specjalnie po to, by jemu, Wittemu, udowodnić drobne w końcu malwersacje, jakich dopuścił się na szkodę państwa niemieckiego. Ale ostrożność nigdy nie zawadzi. Christopulis co prawda nie należy do ludzi zdolnych do wygadania się, chyba że zdradzenie jakiegoś sekretu leży akurat w jego interesie, ale lepiej dmuchać na zimne. Konsul Grandel, niezwykle nadskakujący gościowi z Berlina, polecił Wittemu, by udzielił „wszelkiej pomocy doktorowi Klossowi”. Młody człowiek z uśmiechem sprostował, że nie przysługuje mu ten tytuł, ale już po wymienieniu paru ogólnych zdań Witte zorientował się, że jest całkiem nieźle poinformowany w sprawach handlu, trudności ze zdobywaniem deficytowych surowców lub obłożonych embargiem materiałów, rozliczeń, kredytów, prowizji i temu podobnych.

Chociaż więc z Klossem umówił się później, przyszedł do „Café Rosé” zaraz po otwarciu lokalu. Zauważył zaparkowany opodal wóz Christopulisa. Znaczyło to, że Grek znalazł pozostawioną za wycieraczką kartkę. Wąsata baba przy wejściu powitała go jak starego znajomego, pomogła mu zdjąć płaszcz, wyraziła radość, że znów ma szczęście widzieć „pana ambasadora”. Tak nazywała nieodmiennie wszystkich zaglądających tu pracowników zagranicznych placówek. W dużej sali, nazywanej przez bywalców „lustrzaną”, senna dziewczyna w szarawarach, z na wpół zakwefioną twarzą serwowała trunki, druga, także z zasłoniętą twarzą, lecz za to z nagim pępkiem, wyginała się dość leniwie na małej estradzie w takt jakiejś monotonnie wschodniej melodii, wydobywającej się z małej wnęki, w której trzy stłoczone dziewczyny szarpały struny instrumentów nie znanych Wittemu nawet z nazwy. Jakby dla zrównoważenia faktu, że w lokalu tym pracowały jedynie kobiety, klientami byli wyłącznie mężczyźni. Zresztą „klientami” to złe słowo — poprawił się w myśli. Rosé miałaby mu za złe. Ona powiedziałaby: gośćmi lub członkami klubu...

Witte rozejrzał się. Przy niskim stoliku grupka zażywnych mężczyzn o orientalnym typie urody śmiała się głośno z czegoś, ale Christopulisa między nimi nie było. Także w sali karcianej było zupełnie pusto. Domyślił się, że Christopulis jest na górze; w prywatnych apartamentach właścicielki lokalu. Był jednym z nielicznych znajomych Wittego, który miał prawo wstępu na piętro. Bo lokal panny Rosé, wbrew pozorom, był instytucją całkiem przyzwoitą. Oczywiście wszystko było tak pomyślane, by stworzyć atmosferę erotyzmu, ale i na atmosferze się kończyło. Chyba żaden z bywalców nie mógłby się pochwalić bardziej intymnymi stosunkami z którąś z uroczych tancerek czy kelnerek, a tylko nielicznym udawało się wejść na górę.

Witte aż drgnął — ktoś niespodziewanie dotknął jego ramienia. Odwrócił się raptownie.

— Kłopoty? — zapytał Christopulis. — Ma pan minę człowieka, którego Allach doświadcza kłopotami.

Przysunął sobie niski puf i siadł obok Wittego. Ale nim to uczynił, radca miał możność zauważyć, że marynarka Greka jest jeszcze o pół cala dłuższa, a spodnie troszeczkę szersze, niż nakazuje tegoroczny żurnal. Christopulis położył wąską, wypielęgnowaną dłoń na kolanie Wittego. W nastrojowym półmroku błysnął wszystkimi kolorami tęczy ogromny brylant na jego palcu. Kiedyś, gdy Witte zapytał go, ile wart jest ten pierścień, Christopulis odpowiedział niedbale, że dwie — trzy dobre kamienice w śródmieściu.

— Allach zsyła kłopoty, Allach uwalnia od kłopotów. —Odebrał z tacy kelnerki, która pochyliła się nad ich stolikiem, dwie kryształowe szklanki napełnione do połowy brązowym płynem. Zadzwoniły kostki lodu. — Napije się pan? Nic lepszego nie wymyślono dotychczas na zmartwienie.

—  Allach zabrania picia — zauważył cierpko Witte.

— Przymyka oko — błysnął białymi zębami Christopulis — jeśli pije się dla uczczenia dobrego interesu.

— Myślałem, że pan robi wyłącznie dobre interesy. Czyżby ten był wyjątkowy?

— Słyszał pan starą opowieść o facecie, który sprzedawał wiernego psa? To był bardzo dobry pies. Wracał. I można go było sprzedawać znowu.

— Dajże pan spokój dykteryjkom, Christopulis. Ile razy zaczyna pan opowiadać orientalne bajki, odnoszę wrażenie, że pan kogoś udaje.

— Wszyscy kogoś udajemy. Pan na przykład...

— Christopulis — powiedział ostro Witte — chce pan, żebyśmy się pogniewali?

— Skądże — roześmiał się Christopulis. — Nie chciałbym stracić swojego najlepszego klienta. Może uda mi się i panu sprzedać swojego psa. Muszę się zastanowić.

— Niech pan nie żartuje. Musimy się na jakiś czas wstrzymać z interesami. Pan wie, Christopulis, ze pan ma ze mną niezłe życie. Nie wiadomo, czy z moim następcą...

— Chcą pana odwołać do Rzeszy? — zapytał poważnym tonem.

— Jeszcze nie, ale przyjechał tu ktoś, kto może zechce węszyć, ktoś, kto nie wygląda na faceta znającego się na żartach.

— A zna się na wartości pieniędzy? — zapytał Christopulis, a na pytające spojrzenie Wittego dodał: — Jak pan myśli, odróżniłby studolarówkę od banknotu dolarowego?

— Dla pana jest wszystko proste, Christopulis. Myśli pan, ze wszystkich można kupić. Nie mogę mu przecież zaproponować łapówki. To młody chłopak, wygląda na — zawahał się, jakby szukał słowa — ideowego — skrzywił wargi w ironicznym grymasie. — Tacy nie biorą.

Christopulis zaśmiał się.

— Ach, ta wasza europejska mentalność. — Przysunął się do Wittego jeszcze bliżej. — Niech pan zapamięta raz na całe życie. Wszyscy biorą. Jedyna niejasna kwestia to... ile. — Podsunął w kierunku Wittego złotą papierośnicę. —Niech pan zapali. — Błysnął ognikiem zapalniczki i dodał: — Pewno, że nie może mu pan wetknąć forsy w kieszeń, ale na wszystko znajdzie się sposób. Allach zabrania picia, Allach zabrania palenia. Czego jeszcze zabrania Allach, Witte? No, niechże się pan zastanowi. Wskazał głową zasłonięte kotarą drzwi do sali karcianej. — Tak, Witte, gier hazardowych. Czy nie mógłby pan do niego przegrać trochę forsy? Niech go pan tutaj zaprosi. Jeśli pan chce, włączę się do tej zabawy. Chętnie zrobię panu małą przysługę.

— Już go zaprosiłem. Będzie tu — Witte spojrzał na zegarek — za niecałą godzinę.

Poczuł odprężenie. Nie pierwszy raz zauważył, że obecność tego cynicznego Greka działa nań kojąco. Uniósł kryształową szklankę, kostka lodu roztopiła się niemal zupełnie.

— Pańskie zdrowie, Chrirtopulis. Oby pan zawsze miał dobre pomysły.

Kątem oka dostrzegł schodzącą z góry mademoiselle Rosé. Była w długiej, dyskretnie eleganckiej sukni bez dekoltu. Szła już w stronę ich stolika. Witte zerwał się, przypomniał sobie bowiem w samą porę polecenie konsula. Ucałował jej ładną dłoń, zapytał, czy dostała zaproszenie. Skinęła głową.

— Pan konsul kazał mi powiedzieć, że pani obecność sprawiłaby mu osobistą radość. Czy możemy liczyć?...

— Wybieram się — odpowiedziała. — Mam nadzieję, że nic nie stanie mi na przeszkodzie.

Usiadła na brzeżku podsuniętego jej przez Christopulisa pufu, jakby chciała tym dać do zrozumienia, że zamierza ich sycić swą obecnością jedynie przez chwilę. Witte zaczął właśnie mówić, że pozwolił sobie zaprosić do klubu wysłannika niemieckiego ministerstwa gospodarki, który przybył w interesach do Istambułu, gdy jedna ze skąpo ubranych dziewcząt stanęła koło ich stolika, trzymając na tacy telefon.

— Do pana radcy Wittego — powiedziała.

Bez zdziwienia wziął z jej rąk słuchawkę. Nie pierwszy to raz odbierał telefony w tym lokalu. Sam konsul wiedział, gdzie najłatwiej znaleźć radcę o tej porze. Ale tym razem to nie był konsul. Witte usłyszał tylko jedno zdanie, ale to wystarczyło, by poczuć, że ogarnia go częsty ostatnio, coraz bardziej znajomy, strach.

— Źle się pan czuje? — zapytał Christopulis.

— Założę się — Rosé uśmiechnęła się do niego promiennie — że dzwoniła kobieta. Tylko kobieta może zrobić tak piorunujące wrażenie.

— Tak — odpowiedział na jej uśmiech — to była kobieta. — I nie skłamał. Ale to, co usłyszał, nie miało nic wspólnego ze sprawami, o których zapewne myślała Rosé. Kobieta ta powiedziała bowiem tylko jedno zdanie: „Wiem, do kogo należy konto w Banku Centralnym numer 115/185”. Nic więcej, ale to wystarczyło, ponieważ Witte także wiedział, kto jest właścicielem niebagatelnej sumki pięćdziesięciu paru tysięcy funtów szterlingów, spoczywającej na tym koncie. Skąd dowiedziała się ta kobieta, że to właśnie konto Wittego? Dlaczego mu o tym powiedziała? Początek szantażu?

— To chyba ten pański znajomy, na którego pan czeka? — wyrwał go z zamyślenia głos Christopulisa; wskazywał na rozglądającego się w drzwiach młodego człowieka w nienagannie skrojonym garniturze.

— Tak — powiedział Witte. — Halo, Kloss! — zawołał.

Młody człowiek podszedł do ich stolika, pochylił się szarmancko nad wyciągniętą ku niemu dłonią mademoiselle Rosé, uścisnął rękę Christopulisa i przyjaźnie klepnął Wittego po ramieniu.

— Miło tu — rzekł, a potem zwrócił się wprost do Christopulisa: — Więc to pan jest tym Christopulisem, dzięki któremu radca Witte załatwił tę pilną dostawę manganu.

— Zawsze służę moim niemieckim przyjaciołom, czym mogę i jak mogę najlepiej.

— Niech pan postara się zaprzyjaźnić z panem Christopulisem — zaszczebiotała Rosé. — To człowiek, który zna wszystkie tajemnice tego miasta. — Wstała prędko i skinąwszy im głową podeszła do stanowiska barmanki w szarawarach. Kloss powiódł za nią wzrokiem, a potem, przypalając podanego mu przez Christopulisa papierosa, powiedział:

— Wie pan, tajemnice nie bardzo mnie interesują. Natomiast chętnie nawiązałbym jakieś stosunki w tutejszych sferach handlowych.

— Christopulis zna tu wszystkich — wtrącił Witte.

— Znam — uśmiechnął się tamten — jeśli to korzystne, nie znam, jeśli nie trzeba.

— Myślę, że się dogadamy — powiedział Kloss.

— Wszystko zależy od tego, jaki towar pana interesuje. Ale proponuję odłożyć tę rozmowę do jutra. Chyba nie co dzień ogląda pan tancerki z nagim brzuchem? Czy pan wie, że Rosé musiała uzyskać specjalne zezwolenie policji?

— Na ten nagi brzuch? — chciał wiedzieć Kloss.

— Skądże, na to nie trzeba zezwolenia. Na taniec z zasłoniętą twarzą. W Turcji od dwudziestu lat nie wolno kobietom zasłaniać twarzy, ale mademoiselle Rosé wszystko potrafi załatwić.

— Chyba nie chce pan powiedzieć, że Rosé ma siuchty z policją?

Christopulis uśmiechnął się tylko po swojemu i zamiast odpowiedzi zmusił ich do wysłuchania długiej, orientalnej historii, z której wynikało prawdopodobnie, o ile Kloss dobrze zdołał zrozumieć, że nie ten człowiek jest zły, który ma siuchty z policją, ale ten, który pracuje tylko dla policji.

Ostrzega mnie, informuje czy drwi? — zastanawiał się Kloss, wpatrując się w ruchliwą twarz eleganckiego Greka.

5

Kloss potraktował dosłownie informację wydrukowaną na czerpanym papierze zaproszenia na garden party do konsula niemieckiego i przyszedł o piątej. Był oczywiście pierwszym gościem. Konsul, ściskając mu wylewnie dłoń, nie dał nic po sobie poznać, ale jego sekretarka, koścista panna von Tilden, ubrana w szary kostium, przypominający krojem mundur, ze znaczkiem partii hitlerowskiej w klapie, nie kryła ironicznego uśmiechu.

— Punktualność to cecha niemieckich oficerów prychnęła na koniec w jego stronę.

Pod pretekstem, że pragnie obejrzeć ogród, uwolnił się od jej towarzystwa, znalazł zaciszną altankę w oddalonym od budynku konsulatu kącie ogrodu i spróbował zsumować obserwacje, jakich dokonał w ciągu trzech dni pobytu w Istambule.

Trzykrotne odwiedziny w konsulacie pozwoliły mu poznać wszystkich pracowników placówki. Poza Grandelem, Wittem i panną von Tilden, w grę wchodził jeszcze Peters, osobnik małomówny, patrzący spode łba, podejrzliwy. Z tej czwórki musiał Kloss wybrać człowieka, który dla Resmanna odegra rolę zdemaskowanego szpiega. Z czwórki, bo piąty pracownik konsulatu, radca Beitz, już trzeci miesiąc leżał w istambulskim szpitalu, chory na żółtaczkę. Można było go zatem spokojnie wykluczyć, ponieważ sądząc z informacji Resmanna, brytyjski agent działał w konsulacie jeszcze przed dwoma tygodniami. Teoretycznie agentem Intelligence Service mogło być każde z tej czwórki, wszyscy mieli jednakowo łatwy dostęp do informacji, ale rola Klossa miała przecież polegać na wyeliminowaniu przede wszystkim prawdziwego agenta, a więc już tylko trzy osoby pozostały mu jako kandydaci do zagrania roli angielskiego szpiega.

Do tej pory udało mu się jako tako poznać jedynie Wittego. Niemałą rolę odegrał w tym poker w „Café Rosé”.

Po kilku pierwszych rozdaniach zauważył, że Witte postanowił przegrać do niego pieniądze. Zgniewało go to. Lubił pokera, lubił moment powolnego odsłaniania swoich kart, chwilę decyzji, czy kontynuować grę, czy się z niej wyłączyć, moment, w którym decydował się na bluff. I właśnie dlatego bez trudu zrozumiał, że Witte i Christopulis chcą mu dać to, co on lubił brać sam. Postanowił zrobić Wittemu kawał. Nim tamten zdołał się zorientować, wyrosła przed nim spora górka dużych banknotów, która w jednej chwili stała się własnością radcy konsulatu.

Zgarniając pieniądze Witte miał naprawdę nieszczęśliwą minę, tylko to mogło dać Klossowi pewną satysfakcję, ponieważ nieco poniewczasie zorientował się, że przyjemność sprawienia Wittemu psikusa kosztowała go niemal połowę przydzielonych mu na pobyt w Istambule diet.

Kiedy na moment udało mu się zetknąć z Rosé przy barze, na jej pytanie, czy przypadkiem nie zwariował przegrywając tyle pieniędzy do Wittego, palnął bez namysłu, że to właśnie było jego celem od początku gry, ponieważ wiadomość o jego przegranej rozniesie się i Anglicy nie przepuszczą okazji, by zaproponować mu pożyczkę. Ponieważ uczynią to zapewne przez swojego człowieka z konsulatu, pozbędzie się kłopotu, bo będzie mógł wyeliminować tego człowieka z kręgu kandydatów na zdrajcę. Rosé wzruszyła tylko ramionami, powiedziała, że zna już nazwisko człowieka, który ma konto w Banku Centralnym, ale nim zdołała zaspokoić ciekawość Klossa, zrobiło się wokół nich ciasno i musiała zmienić temat. Już przy wyjściu szepnęła mu, gdy pochylał się, by ucałować jej rękę:

— Dam ci to jutro w konsulacie.

Tak więc dziś za parę minut dowie się przynajmniej nazwiska właściciela konta. A może Rosé przyniesie mu także jakiś znak życia szefa tutejszej placówki jego centrali, którego obowiązkiem jest przecież pomóc Klossowi w zidentyfikowaniu prawdziwego pracownika Anglików. Bo chociaż stosunki między wywiadami alianckimi nie zawsze układały się sielankowo, to jednak w sytuacjach prawdziwego zagrożenia niejednokrotnie dochodziło do współdziałania. Inna rzecz, że dotarcie do rezydenta Anglików nawet dla szefa, a może bardziej dla niego niż dla Klossa, nie było sprawą prostą, ponieważ wiązało się z możliwością dekonspiracji własnej roli, a na to — o czym Kloss doskonale wiedział — centrala nigdy by się nie zgodziła.

Przez rzadkie gałęzie dostrzegł schodzących do ogrodu gości. Ruszył w tamtą stronę.

W parę minut później znał już pana Tsi Funli, małego, okrąglutkiego Chińczyka, reprezentanta cesarstwa Mandżukuo, i jego śliczną japońską żonę. Odpowiadał im właśnie zdawkowo na ich pytania dotyczące nastrojów w Niemczech, a oni z uprzejmą uwagą wysłuchali komunałów, gdy podszedł ku nim konsul Grandel, prowadząc poufale pod rękę wysokiego, przystojnego mężczyznę o smagłej cerze i wydatnym nosie.

— Pozwoli pan, Kloss — powiedział — że przedstawię pana naszemu wypróbowanemu przyjacielowi, księciu Mżawanadze.

— Cieszę się, naprawdę się cieszę, że pana poznaję —powiedział książę. — Miło mi uścisnąć dłoń człowieka, który przyjeżdża z kraju dźwigającego na swych barkach ciężar walki z bolszewizmem.

— Musi pan wiedzieć, Kloss, że książę jest potomkiem carów gruzińskich i jedynym legalnym pretendentem do tronu.

— Sam fuehrer obiecał księciu, że wkrótce obejmie tron Gruzji — szepnęła panna von Tilden z uwielbieniem w głosie, jakby dopiero obietnica wodza nobilitowała Gruzina.

Kloss mruknął, że poznanie księcia to dla niego prawdziwy zaszczyt, Grandel skinąwszy im głową wrócił na swój posterunek przy drzwiach, by witać nowych gości, książę zaś odwrócił się do stojącego za nim mężczyzny, który przed chwilą przyglądał się bacznie Klossowi, jakby chciał zapamiętać jego twarz, a teraz półgłosem powiedział coś do księcia, prawdopodobnie po gruzińsku. Ubrany był w jaskrawoczerwoną rubaszkę przepasaną szarfą z frędzlami, czarne spodnie i buty z cholewami. Wyglądał, jak powinien wyglądać wierny sługa księcia z operetki.

— Przepraszam — powiedział książę — Pauli dostrzegł ambasadora Japonii. Muszę pójść się z nim przywitać. Myślę, że zobaczymy się jeszcze, panie Kloss. Proszę do mnie zajść któregoś dnia — skinął na mężczyznę w rubaszce, a ten podał Klossowi maleńki kartonik — wizytówkę księcia.

I znowu Kloss znalazł się w towarzystwie suchej jak wiór panny von Tilden.

— Japonia dała do zrozumienia księciu — powiedziała bez uśmiechu — że wyłącznie jego uznaje za pretendenta do tronu przyszłej, wolnej od bolszewizmu Gruzji.

— Naprawdę pani wierzy, panno von Tilden — postanowił się z nią podręczyć — że ten błazen zasiądzie kiedyś na tronie?

— Fuehrer mu to obiecał — podkreśliła z naciskiem. — Fuehrer dotrzymuje słowa, czyżby pan w to wątpił?

— Nie zrozumiała mnie pani, panno von Tilden, i obawiam się, że nie rozumie pani naszego fuehrera. Tylko angielscy skauci dotrzymują słowa i to nie jest całkiem pewne! A nasz fuehrer nie jest angielskim skautem, dotrzyma słowa, jeśli będzie to leżało w interesie Rzeszy, a złamie je, jeśli tak będzie wygodniej. Czyżby naprawdę pani nie rozumiała, na czym polega nasza nowa narodowosocjalistyczna moralność?

Panna von Tilden spojrzała na niego spłoszonym wzrokiem. To, co mówił Kloss, mogła odczytać dwojako: albo jako cyniczne wyznanie wiary zatwardziałego hitlerowca, albo... Wolała o tym nie myśleć. Tyle przynajmniej mówiła gra jej twarzy. Był to jedyny moment ich kilkudniowej znajomości, w którym Kloss poczuł do niej odrobinę sympatii. Z głębi ogrodu nadchodził Witte. Przyjaźnie pomachał Klossowi ręką. Panna von Tilden wykorzystała tę szansę natychmiast.

— Przepraszam, muszę już iść, mogę być potrzebna panu konsulowi.

— Dam sobie radę — uśmiechnął się do niej Kloss, a potem zapytał: — Czy przyszła już panna Rosé? — zawahał się, ponieważ uświadomił sobie, że do tej pory nie zna nazwiska właścicielki klubu.

— Czyżby pan także był jej wielbicielem? — skrzywiła usta swoim zwykłym uśmiechem. — Owszem, parę minut po panu. — Odwróciła się na pięcie i ruszyła w stronę willi.

— Poznał pan już księcia? — zapytał Witte. — Ciekawa postać, co?

— Przekrzywił się panu krawat — powiedział Kloss i pomógł Wittemu przesunąć węzeł we właściwe położenie. — Nie tyle książę, co ten jego...

— Myśli pan o Paulim? To obstawa księcia. Jest jego szoferem, kamerdynerem i przyjacielem. Podobno także pochodzi z wysokiej, gruzińskiej arystokracji. Książę wziął go ze sobą na specjalną prośbę konsula. Pauli będzie atrakcją dzisiejszego wieczoru. O — wskazał kilkunastoosobowy tłumek gości zbity w drugim kącie ogrodu. —Zdaje się, że już zaczął. Musi pan to koniecznie zobaczyć. — Ruszył w stronę tej grupy i nagle, jakby sobie coś przypomniał, zatrzymał się. — Byłbym zapomniał, Kloss. Bardzo mi przykro za wczorajsze.

— Nie rozumiem — powiedział, choć rozumiał doskonale.

— Przegrał pan wczoraj dużo pieniędzy.

— Nie ma o czym mówić — odparł niedbale.

— Przecież wiem, jak mało dają wam pieniędzy. Ograniczenia dewizowe... — zamilkł, jakby czekał, że Kloss mu pomoże. Wczoraj, kiedy Kloss wstał od stolika mówiąc, że patrzenie na goły brzuch tancerki jest jednak mniej kosztowne, Witte, zgarniając stos banknotów, z wyrzutem spojrzał na Christopulisa. „No i co pan narozrabiał? — mówiło to spojrzenie. — Zamiast przegrać, wygrałem”. Christopulis zrozumiał niemy wyrzut. — Jest jeszcze lepiej, niż było przedtem — powiedział cicho. — Ten człowiek sporo przegrał, ma więc kłopoty pieniężne, ale przecież dobry przyjaciel może mu pożyczyć. Powinien mu pożyczyć, i wziąć pokwitowanie —dodał wstając od zielonego stolika. Witte czekał teraz na potwierdzenie Klossa, ze przydziały dewiz są rzeczywiście skąpe, stworzyłoby mu to szansę zaofiarowania pożyczki. Ale Kloss milczał, patrząc nań pytającym wzrokiem. Więc Witte zaatakował frontalnie:

— Proszę mi powiedzieć szczerze, jak pan stoi z pieniędzmi?

— Uczciwie mówiąc, nie najlepiej — odparł Kloss myśląc, że jego rzucona na odczepnego sugestia, iż ktoś z konsulatu będzie się starał pożyczyć mu pieniądze, znajdzie potwierdzenie z najmniej spodziewanej strony. Więc to Witte — pomyślał — jest człowiekiem, którego trzeba chronić.

— Proszę — powiedział Witte, podając Klossowi zwitek banknotów.

— Co to jest? — zapytał udając, że nie rozumie.

— Pięćset funtów, mniej więcej tyle pan przegrał.

— Nie mogę — powiedział Kloss — chyba nie mogę... — zawahał się.

— W porządku — jakby ucieszył się tamten. — Nie traktujmy tego jako zwrotu przegranej, lecz jako pożyczkę. Przewidziałem i to, przygotowałem nawet kwit. Nie wyznaczam żadnego terminu, odda pan, kiedy będzie panu wygodnie. A może potrzeba panu więcej? — Odkręcił wieczne pióro i podał Klossowi.

— Zgoda — rzekł podpisując podsunięty mu papierek nieczytelnym zygzakiem. — Chodźmy do tej atrakcji wieczoru.

— Tak, tak — rzekł skwapliwie Witte. Na jego twarzy malowała się wyraźna ulga.

Sądzi, że mnie kupił — pomyślał Kloss. Zbliżając się do grupki gości otaczających pień rozłożystego dębu, wypatrywał, czy nie dojrzy gdzieś panny Rosé. Ale nie było jej w tym tłumie.

Natomiast rzecz, którą Witte zapowiedział jako atrakcję wieczoru, była naprawdę godna obejrzenia. Maleńka, śliczna żona posła Mandżukuo stała oparta o pień drzewa, a oddalony o dziesięć metrów Pauli ciskał w jej stronę nożami. Stalowe ostrza otaczały już niemal połowę ciała małej Japonki, kolejny, lecący ze świstem nóż wbił się w pień drzewa najwyżej o pięć centymetrów od prawego ucha skośnookiej konsułowej. Burzliwe oklaski skwitowały ten wyczyn. Trzy następne noże, pędzące jeden za drugim w odstępach parosekundowych, wbijały się w pień z precyzją ściegu maszyny do szycia obok szyi i ramion dziewczyny. I dopiero teraz Kloss zauważył coś, co było clou całej imprezy: Pauli rzucał na ślepo, miał zawiązane kolorowym szalikiem oczy.

— Ma pan odważną żonę — zwrócił się do grubego Chińczyka o pomarszczonej jak pieczone jabłko twarzy. Konsul zamiast odpowiedzi uśmiechnął się tylko w swój nie—odgadniony, azjatycki sposób.

— Pani konsulowa jest całkowicie bezpieczna — odezwał się szeptem Mżawanadze. — Pauli nigdy nie chybia. Wiedzą coś o tym moi wrogowie.

— Nie chciałbym być zatem pańskim wrogiem — odparł Kloss.

— To zależy tylko od pana — odpowiedział mu Mżawanadze znowu cichym szeptem.

Kloss nie zdążył się nawet zastanowić, co znaczą te słowa, gdyż uwagę jego zwróciła panna von Tilden, idąca pospiesznie w stronę oklaskującej celne rzuty Paulego gromadki.

— Panie konsulu — szepnęła nerwowo, a potem, jakby przestraszona, jeszcze bardziej ściszyła głos. Kloss usłyszał tylko słowa: „ta Rosé” i „w altance”, ale to mu wystarczyło. Ruszył pospiesznie za wysuwającym się z tłumku konsulem. Panna von Tilden biegła przodem.

W altance, niemal w tym samym miejscu, w którym on szukał skupienia zaraz po przyjściu na przyjęcie, leżała teraz Rosé. W świetle zawieszonego u sufitu lampionu wyglądała upiornie. Sposób zadania jej śmierci nie mógł budzić wątpliwości. Pętla szala nadal zaciskała długą szyję dziewczyny. Obok niej leżała otwarta torebka. Szminka, puderniczka, portmonetka z pieniędzmi, francuski paszport. Machinalnie spojrzał na nazwisko: Rosé-Marie Laurin, urodzona w roku 1908. Miała więc w takim razie trzydzieści pięć lat. Wyglądała młodziej — pomyślał i skrawkiem szala zakrył jej twarz.

— Mój Boże! — lamentował Grandel. —Tak starałem się uniknąć skandalu. Co my teraz zrobimy?

— Myślę, że trzeba wezwać policję — rzekł Kloss.

— Na eksterytorialny obszar konsulatu? Pan oszalał! — odezwała się panna von Tilden.

Kloss przyjrzał jej się z podziwem. Ta hitlerówka musiała mieć mocne nerwy. Zachowywała się tak, jakby znajdowanie zwłok uduszonych niewiast należało do jej stałych obowiązków.

— Obawiam się — powiedział zdławionym głosem Grandel — że nie uda się uniknąć zawiadomienia policji. Ale obawiam się także, że będą mieli piekielnie trudną sprawę, bo niemal wszyscy obecni na przyjęciu cudzoziemcy legitymują się immunitetem. Czy zechce pan nam pomóc, Kloss, w tej trudnej chwili? My z panną von Tilden pójdziemy — brodą wskazał kierunek, skąd śmiechy i oklaski nagradzały talent Paulego i odwagę konsulowej —i spróbujemy przygotować ich do tego, co się stało. A pan zadzwoni na policję, dobrze?

Kloss zajęty był właśnie przysuwaniem zmiętego papieru, który leżał na podłodze, po czym udając, że upuścił chusteczkę, schylił się po papier, którego, mógłby przysiąc, nie było, gdy godzinę temu siedział samotnie w altance. Schował znalezisko razem z chusteczką do kieszeni i dopiero wtedy powiedział, że oczywiście staje do dyspozycji pana konsula i gotów jest pomóc mu we wszystkim.

Panna von Tilden wyszła pierwsza, oni szli kilka kroków za nią.

— Kloss — konsul chwycił go boleśnie za łokieć — proszę mi powiedzieć, czy to z pańskiego polecenia, a może pan sam...

— Posądza mnie pan o zamordowanie kobiety, którą widziałem drugi raz w życiu?

— Jestem starym człowiekiem i starym pracownikiem służby zagranicznej, Kloss — zatrzymał się na środku alejki. — Mogę oczekiwać najgorszego, dymisji albo czegoś w tym rodzaju. Być może Turcy zażądają, abym opuścił Istambuł. Gotowi są uczepić się każdego pretekstu. Ale ja jestem w tym mieście reprezentantem Niemiec. Dlatego proszę pana o szczerość. Nie znam pańskiego stopnia ani celu pańskiego przyjazdu. Zdaję sobie też sprawę, że w robocie SD czy gestapo zdarzają się różne rzeczy, ale ja muszę wiedzieć...

— Gdybym nawet był przysłany przez instytucje, których nazwy wymienia pan tak nieostrożnie — odparł zimno — to zapewniam pana, Grandel, ze nie przyszedłbym panu wypłakać się w kamizelkę. Prywatnie panu powiem, że jej nie zabiłem. I dość aluzji do mojej misji w Istambule.

— Jesteśmy przecież sami — powiedział Grandel i, jakby teraz dopiero dostrzegł pannę von Tilden stojącą kilka metrów przed nimi, zwróconą do nich tyłem, rzekł: — Ona jest...

— Dosyć! — ostro uciął Kloss i ruszył w kierunku oświetlonych okien willi.

Bez trudu znalazł pokój, w którym urzędowała panna von Tilden, gdzie była, jak pamiętał, zainstalowana centralka telefoniczna. Najpierw wyjął z kieszeni zmięty papier znaleziony w altance, rozprostował go. Była to żółta koperta z firmowym nadrukiem: „Bank Centralny — Istambuł”. Zawartość tej koperty przeznaczono dla niego. Ale teraz koperta była pusta. Kloss wiedział, że w środku musiał być wyciąg z rachunku bankowego wraz z nazwiskiem właściciela. Rosé zginęła dlatego, że znała to nazwisko. Ale czy była na tyle nieostrożna, iż dała do zrozumienia człowiekowi, którego to dotyczyło, że wie?

Wstał i wyrwał z gniazdka wszystkie przewody. Zrozumiał, że musi się spieszyć. Potem zbiegł do ogrodu i zameldował konsulowi, że ktoś uszkodził telefon.

— Zadzwonię z pierwszego napotkanego telefonu w mieście — dodał tonem nie znoszącym sprzeciwu. I nie czekając na odpowiedź konsula wybiegł.

6

Nagła śmierć Rosé nadała sprawie oszałamiające tempo. Pierwszą rzeczą, jaką Kloss musiał załatwić, to znaleźć się w „Café Rosé”, a właściwie w pokoju właścicielki klubu na piętrze, zanim dotrze tu policja. Przez rzadkie sztachety ogrodzenia dostrzegł swojego anioła stróża — pogrążonego w pogawędce z żandarmem koło budki wartowniczej. Teraz nie miał czasu, by gubić po drodze prześladowcę. Przeszedł wzdłuż płotu do najbliższego zakrętu i rozejrzawszy się uważnie, wspiął się na sztachety. Minął obojętnie zaparkowane przy krawężniku taksówki, dopiero na głównej ulicy wsiadł do którejś z nadjeżdżających pod knajpę. Kazał się wieźć pod swój hotel ale przed skrętem w uliczkę pnącą się ku górze zatrzymał wóz oświadczając, że resztę drogi przejdzie na piechotę. Dopiero gdy taksówka zniknęła z oczu, wrócił w stronę „Café Rosé”.

Zagadał przyjaźnie do wąsatej baby przy wejściu, wypił dwa koniaki przy barze i dopiero gdy zgasło światło, a zapalił się punktowy reflektor oświetlający miniaturową estradkę, na której dziewczyna z nagim brzuchem czyniła swoje wygibasy, ruszył przez nikogo, jak mu się zdawało, nie dostrzeżony ku schodom. Drzwi pokoju Rosé, trzecie po lewej stronie korytarza, jak zapamiętał, były zamknięte, ale poradził sobie z nimi bez trudu za pomocą swojego kompletu wytrychów rodem z Wiesbaden. Skierował się od razu do biurka i w takt dobiegającej z dołu, monotonnej melodii zaczął, przyklęknąwszy, przymierzać swój wytrych do górnej szuflady. I w tym momencie poczuł na karku zimny dotyk stali. Nie zdążył jeszcze powziąć decyzji, co powinien zrobić, gdy ucisk nagle zelżał.

— Ach, to ty — usłyszał za sobą. — Czego tu szukasz?

Odwrócił się. Zobaczył na wysokości swej twarzy nagi brzuch dziewczyny. Spojrzał wyżej. Dziewczyna zdjęła już z twarzy zasłonę. Nie mierzyła z rewolweru w jego stronę, ale nadal trzymała go w ręku.

— Przepraszam, zdaje się, że nie zostaliśmy sobie przedstawieni — powiedział z niezbyt mądrą miną.

— Znam cię — powiedziała dziewczyna. — Rosé pokazała mi ciebie. —Wypowiedziała pierwszy człon hasła.

— Ty jesteś szefem? — zapytał zdumiony.

— Och, nie — roześmiała się — ale szef zna cię także. Co się stało?

Musiał jej opowiedzieć o wydarzeniach w konsulacie.

— Zaraz tu będzie policja — zakończył. — Uprzątnij wszystko i zawiadom szefa.

Skinęła głową w milczeniu, otarła zapłakane oczy.

— Biedna Rosé — powiedziała, a potem dodała: — Ona tu nie trzymała nic. Mamy safes w banku. Opróżnię go jutro z samego rana. Zresztą szef zadecyduje.

— Czy mogłabyś mnie skontaktować z szefem? Bardzo chciałbym z nim pogadać.

— Przekażę mu twoją prośbę. To on musi zdecydować, czy chce się z tobą zobaczyć.

Zdążył wrócić do konsulatu przed przybyciem policji. Goście nieudanego przyjęcia, skupieni w małych grupkach, szeptali coś między sobą. Osowiały kelner w milczeniu roznosił kieliszki. Konsula zastał Kloss w jego gabinecie. Razem z sekretarką wrzucali do rozpalonego kominka jakieś papiery. Pokój był pełen dymu. Kloss bez słowa otworzył okno.

— Chciałbym z panem pogadać sam na sam — szepnął.

Konsul skinął w milczeniu głową. Po chwili pod jakimś pretekstem odesłał pannę von Tilden z pokoju.

— Coś pilnego, Kloss? — zapytał konsul.

— Tak — odparł — to sprawa niezwykłej wagi. Proszę, oto moje pełnomocnictwo — podał Grandelowi niewielki kartonik — wydane przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy.

Grandel założył okulary, obejrzał kartonik ze wszystkich stron. Chyba kilkakrotnie przeczytał krótki tekst.

— Słucham — powiedział. — Wynika, że nie myliłem się co do pańskiej misji. Mam panu udzielić wszelkiej możliwej pomocy. Jestem gotów. Czego pan potrzebuje?

— Muszę pana poinformować, że na terenie konsulatu działa agent wywiadu brytyjskiego.

— To wykluczone! — zerwał się Grandel. Po chwili powoli opadł na swoje krzesło. Ukrył twarz w dłoniach.

— Ufam moim ludziom — powiedział cicho, ale z jego tonu Kloss wywnioskował, że konsul już wierzy.

—Należałoby powiedzieć: ufałem. Stwierdziliśmy z całą pewnością, że agent działa właśnie tutaj. Nie będę pana informował, w jaki sposób do tego doszliśmy. Agent działa u pana, w pobliżu pana albo... — zawiesił głos.

— Albo... — powtórzył jak echo Grandel.

— Albo brytyjskim agentem jest pan — powiedział i widząc gwałtowne zmiany w twarzy konsula, zląkł się, że Grandel dostanie ataku serca. Jeszcze mu tego brakowało! Roześmiał się. — Proszę się uspokoić, panie konsulu, to był tylko żart. Wróćmy do sprawy najważniejszej. Wiem, raczej domyślam się, kto jest brytyjskim agentem. Nie mam jeszcze kompletu dowodów, ale to sprawa najbliższych dni.

— Proszę mi szybko powiedzieć. Peters czy Witte? A może radca Beitz? — powiedział z nadzieją w głosie.

— Radca Beitz od trzech miesięcy przebywa w szpitalu, a działalność angielskiego agenta trwała jeszcze dwa tygodnie temu.

— Więc który z nich dwóch? — zapytał konsul.

— Którego by pan wolał? — odpowiedział pytaniem, ponieważ chciał zyskać na czasie. Po pożyczce udzielonej mu przez Wittego, która tak znakomicie wyjaśniała sytuację, nie miał zbyt wielkiego wyboru. Kompromitacji Grandela, który może mieć mocne plecy w Berlinie u Ribbentropa, mogliby nie przełknąć. Zostawała więc dwójka: Peters i sekretarka. W pierwszej chwili kusiła go kandydatura Petersa — jednego gestapowca mniej. Jednak na jego obronę przemawiała nieudolność. Peters będąc na miejscu nie wpadł na ślad agenta. Ktoś przysłany zamiast niego mógłby swoją robotę wykonywać inteligentniej, a to niebezpieczne. A więc ona.

— Niechże pan mówi — w głosie Grandela było już zniecierpliwienie.

— Dobrze. Żaden z nich. Agentem brytyjskim jest według wszelkiego prawdopodobieństwa pańska sekretarka.

— Pan bredzi — odpowiedział spokojnie Grandel. — Czy zdaje pan sobie sprawę, że rzucając to idiotyczne podejrzenie na pannę von Tilden, uderza pan we mnie? Czy naprawdę pan nie wie, że od półtora roku, to znaczy od śmierci mojej żony Matyldy, ja i panna von Tilden... —Przysłoniwszy sobie usta zaczął kasłać.

Tego Kloss nie wiedział. Wyznanie konsula psuło mu szyki. Oczywiście można zawsze starszego pana nieco postraszyć, ale nie znajdują się w Niemczech, tylko w neutralnym kraju, w którym niemiecki urzędnik, nawet taki, jak Grandel, poddany wieloletniej tresurze, może nie uwierzyć.

— Nie muszę panu mówić, panie konsulu, że mimo bliskich stosunków z tą kobietą, nie wolno panu niczym dać poznać, że wie pan o moim podejrzeniu. Bo to jest jedynie podejrzenie. Mam pewne powody sądzić, że jest tak, jak powiedziałem. Ale być może zostałem wprowadzony w błąd. Sprawdzę to z całą sumiennością i jeśli okaże się, że popełniłem błąd, będę pierwszą osobą, która panu to powie. Obiecuję też panu, że jeśli się pomyliłem, w moim sprawozdaniu skierowanym do właściwych władz nie wspomnę słówkiem o moich wcześniejszych przypuszczeniach. Ale jeśli moja pierwsza wstępna ocena znajdzie mocne, niepodważalne potwierdzenie, mimo przyjaźni, jaką żywię do pana konsula...

— Musi się pan mylić, Kloss. Ona przewodniczy naszej narodowosocjalistycznej organizacji w konsulacie. Przedtem była zaufaną osobą naszego ambasadora w Ankarze. Od trzydziestego czwartego roku w służbie zagranicznej, wielokrotnie sprawdzana przez służby bezpieczeństwa... Pan się musi mylić, Kloss.

— Chciałbym się mylić — odparł. — Chciałbym ze względu na pana.

Ktoś zapukał do drzwi, uchyliły się, stanęła w nich panna von Tilden.

— Panie konsulu, inspektor policji chciałby się z panem widzieć.

— Już idę — zerwał się.

Powoli podeszła do biurka, usiadła w fotelu swego szefa. Wyjęła z kasetki papierosa, zapaliła.

— Szykuje nam się wesoła noc — powiedziała do Klossa. — Inspektor naczytał się romansów kryminalnych i ma ochotę szukać motywów. Motywów zamordowania szefowej tego... — zmełła w ustach jakieś słowo — tego wesołego lokalu w Istambule w tysiąc dziewięćset czterdziestym trzecim roku. Trzeba być kompletnym idiotą.

— Wszyscy policjanci szukają motywów.

— Niechże pan nie udaje naiwnego, Kloss. Jest pan tu wystarczająco długo, żeby wiedzieć, że „Café Rosé” to centrum tutejszego szpiegostwa. Czy trzeba więcej? Im wcześniej ten policjant to zrozumie, tym lepiej. Ale, ale... chciałam pana o coś zapytać. Czy ten żółty papier, który pan podniósł w altance, to była koperta? Koperta z nadrukiem banku? — głęboko zaciągnęła się papierosem.

— Nie rozumiem, o czym pani mówi. Jeśli sądzi pani, że zamierzam ukrywać jakieś dowody rzeczowe, proszę zameldować o tym inspektorowi.

— Och — obruszyła się — nie sądzi pan chyba, że będę nasze niemieckie sprawy wynosiła na ten wschodni jarmark. Widzi pan, tę kopertę szefowa wesołego domku, zwanego „Café Rosé”, miała w torebce, kiedy przyszła na przyjęcie. Poprawiała makijaż przed lustrem, torebka stała otwarta obok. Znam takie koperty, dlatego rzuciło mi się to w oczy. Kiedy potem zaglądaliśmy do jej torebki, koperty nie było.

— Kto jeszcze prócz pani mógł widzieć tę kopertę?

— Jak na przedstawiciela ministerstwa gospodarki — uśmiechnęła się kpiąco — jest pan dość ciekawy. — Spoważniała. — Wszyscy. Peters był w szatni, odbierał okrycia od gości. Pan konsul komplementował piękną panią. Radca Witte razem ze swym przyjacielem zatrzymali się przy niej chwilę. I jeszcze kilkanaście innych osób, których nie zna pan nawet z nazwiska, bo mademoiselle Rosé dużo czasu poświęciła temu makijażowi. Może to ją zgubiło. A propos, czy zauważył pan, że radca Witte był nie w humorze dzisiejszego wieczoru? Ze nie oglądał pasjonujących wyczynów Paulego?

— Pani także nie oglądała. Poza tym pani pierwsza znalazła zwłoki.

— Tak, byłam pierwsza. Parę minut po mordercy. A sztuczki Paulego widziałam wielokrotnie. Nie bawią mnie tanie emocje.

— Umie pani obserwować, panno von Tilden.

— To nawyk starej sekretarki, panie Kloss. Uchodzę za bardzo dobrą sekretarkę. Aha, jeszcze jedno. Uzgodniłam z konsulem, żeby nie wymieniać pańskiego nazwiska wśród gości dzisiejszego wieczoru. Osoby posiadające immunitet dyplomatyczny już wyszły. Tymi drzwiami — wskazała małe drzwiczki koło biblioteki — wyjdzie pan z konsulatu niepostrzeżenie. Dobranoc, Kloss.

7

Pomyliłem się, popełniłem błąd. — Ta myśl przyszła Klossowi do głowy po raz pierwszy w gabinecie Grandela. Oczywiście nie była to myśl sformułowana tak kategorycznie, był to raczej stan jakiegoś niepokoju, cień przypuszczenia. Dziwna rozmowa z panną von Tilden i jej propozycja, żeby opuścił konsulat niepostrzeżenie, unikając zetknięcia z inspektorem tureckiej policji, który mógłby przecież bez trudu pokrzyżować plany Klossa, odbierając mu po prostu jako niepożądanemu cudzoziemcowi prawo pobytu — wszystko to razem pogłębiło niepokój Klossa. Przez żelazne sztachety ogrodu zobaczył zaparkowany wóz policyjny i swego anioła stróża opartego o podmurówkę płotu.

Wrócił i skryty w cieniu domu ruszył ku przeciwległemu skrajowi ogrodu znaną już sobie drogą. Wychylił się, ale tam też zobaczył policjanta opartego o słupek z tablicą oznajmiającą, że miejsce to przeznaczone jest na postój taksówek. Więc jeszcze raz zawrócił, przeszedł koło dębu, przy którym kilka godzin temu stała malutka, śliczna żona tłustego Chińczyka. Dalekim łukiem ominął altankę, przy której dostrzegł sylwetkę umundurowanego funkcjonariusza. Znalazł się przed wysokim, ceglanym płotem. Jeden skok, mocne odbicie i już był na górze. Po tamtej stronie także był ogród, ale zapuszczony, nie pielęgnowany.

Zorientował się, że jeśli pójdzie na lewo, dojdzie do uliczki z postojem taksówek, ale w punkcie dostatecznie odległym od tamtego policjanta. Skoczył i upadł jak długi. Zawadził nogą o jakiś przewód biegnący tuż przy murze. Na szczęście nie złamał ani nawet nie zwichnął nogi.

Ruszył kulejąc w stronę, gdzie spodziewał się znaleźć wyjście. Dla pewności wyjął rewolwer z tylnej kieszeni spodni, odbezpieczył. Niespodziewanie szybko dotarł do niskiego murku, za którym była znana mu już ulica. Otrzepawszy ubranie z ceglastego pyłu ruszył ku swemu hotelowi. Przypomniał sobie, że rewolwer ma nadal odbezpieczony, więc zaciągnął rygiel i schował go na powrót do tylnej kieszeni spodni. Nie wiedział, że już za kilka minut będzie przeklinał ten swój gest.

Stało się to, gdy od żwirowanego podjazdu hotelu dzieliło go nie więcej niż kilkadziesiąt metrów. Zastanawiając się nad istotą błędu, który popełnił, jakiejś pomyłki, szedł zamyślony wąską uliczką, obwiedzioną z dwóch stron wysokim, prawie dwumetrowym murem. Uliczka była niemal ciemna. Dopiero w miejscu, gdzie skręcała pod prostym kątem w prawo, sterczała jedna samotna latarnia, rzucająca mdły poblask. I właśnie wtedy, gdy znalazł się w tym narożniku, pożałował swej nieprzezorności, która kazała mu schować broń. Powinien się był spodziewać, że rozgrywka się już zaczęła, że błąd, jaki popełnił, sprowokuje do błędu kogoś, kto wcale nie chciał być jego przeciwnikiem. Ale te refleksje przyszły znacznie później.

Gdy dochodził do miejsca, w którym dwa białe, wysokie mury spotykały się tworząc niemal kąt prosty, potknął się o jakąś nierówność bruku i to pewnie uratowało mu życie. Srebrzysty kształt przemknął tuż nad jego karkiem, ostrze metalicznie uderzyło o tynk białego muru i ześliznęło się z chrzęstem. Rzucił się do przodu, kątem oka dostrzegł mężczyznę oddalonego o dziesięć, dwanaście metrów, który ciskał właśnie następny nóż. Nie było wątpliwości: Pauli. Uchylił się, padł i prawie natychmiast zerwał się na równe nogi, trzymając w dłoni garść żwiru. Cisnął tym żwirem w tamtego, ale widocznie w momencie, gdy musiał uskakiwać przed kolejnym ostrzem, bo drobne kamyki poszły w bok. Gorączkowo zastanawiał się, ile noży może mieć Pauli. Do tej pory rzucił przynajmniej siedem, aż dziw, że żaden go nie trafił. Był przecież znakomitym celem. Czarny smoking na tle białej ściany. Wszystko to trwało niesłychanie krótko, ale Kloss czuł, że słabnie, noga nadwerężona przy skoku z wysokiego muru, kiedy zawadził o jakiś nie wiadomo po co tam sterczący przewód, dawała o sobie znać. Skakał jak pajac na tle muru, noże z metalicznym chrzęstem padały na bruk. Jeden rzucony szybciej, niż Kloss zdążył się uchylić, utkwił mu w przedramieniu i kiedy instynktownie chwycił zranioną rękę, zobaczył, że tamten już na pewniaka postępuje ku niemu, ale wtedy stało się coś, czego Kloss nie zrozumiał. Pauli z uniesionym do góry ramieniem, w którym trzymał nóż, nagle zwiotczał i runął na bruk. Dopiero teraz Kloss dostrzegł plecy oddalającego się mężczyzny.

Ściskając zranioną rękę pobiegł do hotelu. Na szczęście recepcjonisty nie było na zwykłym miejscu, nie musiał więc odpowiadać na żadne pytania, a w tej chwili zaspokajanie ciekawości właściciela hotelu „Orient” było rzeczą, na którą nie miał wcale ochoty. Wziął klucz od swego pokoju i ruszył na górę. Teraz, gdy bezpośrednie zagrożenie życia minęło, z całą jasnością uświadomił sobie, że przed chwilą omal nie padł ofiarą własnego błędu. Fakt, że człowiek księcia Mżawanadze usiłował go zabić bezpośrednio po tym, jak rzucił podejrzenie na pannę von Tilden, mogło oznaczać tylko jedno: panna von Tilden jest naprawdę agentem Intelligence Service, a zatem jej szefem jest książę Mżawanadze.

Jedna sprawa była dla Klossa nie całkiem jasna: szybkość reakcji. Powiedzmy nawet, że panna von Tilden podsłuchała jego rozmowę z konsulem i zameldowała o niej księciu. Jeśli książę jeszcze był w konsulacie, mogła to uczynić bez trudu, powiedzmy nawet, że książę mógł wydać rozkaz Paulemu. Tylko jeśli inspektor tureckiej policji przesłuchiwał osoby będące gośćmi konsulatu, a pozbawione dyplomatycznego immunitetu, to jest rzeczą mało prawdopodobną, by zezwolił na wyjście Paulego. Oczywiście panna von Tilden wymieniając osoby uczestniczące w przyjęciu mogła pominąć księcia i Paulego, tak jak pominęła Klossa, lecz wówczas skąd książę wiedziałby o jego rozmowie z konsulem? Błędne koło.

Myśli te tłoczyły mu się do głowy, gdy opatrywał swoją ranę. Była na szczęście powierzchowna. Pomagając sobie zębami, owinął bandażem zranione przedramię. Pomyślał, że ta niewielka rana jest stosunkowo niską ceną za informację, którą uzyskał. Inna rzecz, że gdyby nie pomoc nieznajomego, mógłby zapłacić cenę znacznie wyższą. Zastanawiał się właśnie, kto jest jego wybawcą, gdy zadzwonił telefon.

— Dzwonię w imieniu Teodora — usłyszał głos w słuchawce i dopiero po sekundzie uświadomił sobie, że słowa te zostały wypowiedziane po polsku. Zaniemówił, dosłownie zaniemówił z wrażenia. — Halo, czy mnie słyszysz?

— zapytał tamten głos. — Źle się czujesz? Jesteś ranny?

Ten sam lekko chrapliwy głos. Nareszcie zrozumiał:

— Nic groźnego — odparł. — Czy możesz przyjść do mnie na górę? Weź ze sobą jakąś butelkę, chcę się napić z radości, za znowu mogę mówić po polsku.

— Dobra — powiedział tamten. — Przyniosę ci nie tylko butelkę.

Kloss otworzył drzwi, gdy rozległo się ciche pukanie. Właściciel hotelu „Orient” rzeczywiście przyszedł z butelką, ale przyniósł też jakieś środki opatrunkowe.

— Przede wszystkim pokaż swoją ranę, J-23.

Dopiero po godzinie bezładnych pytań i odpowiedzi, rzucanych sobie nawzajem przez dwóch ludzi, którzy wreszcie mogli wypowiedzieć swoje myśli w ojczystym języku, szef istambulskiej placówki przystąpił do rzeczy.

— Rosé popełniła błąd, a właściwie dwa błędy. Lubiła łatwe efekty. Dlatego, kiedy zdobyła wiadomość, że właścicielem konta w Banku Centralnym numer 115/185 jest radca Witte, postanowiła natychmiast sprawdzić wrażenie, jakie ta wiadomość wywrze na radcy. W tym celu podeszła do jego stolika, żeby jej pomocnica (dziewczyna z nagim brzuchem) mogła mu powiedzieć przez telefon, że wie, do kogo należy to konto. Druga nieostrożność polegała na tym, że zdecydowała się przyjść na przyjęcie, zamiast dostarczyć ci wyciąg z banku w inny sposób albo po prostu przekazać go mnie. Nie przypuszczała, że Witte odkrył jej prawdziwą grę.

— Obawiam się, że było trochę inaczej — wtrącił Kloss.

— Witte mógł początkowo nic nie wiedzieć o roli Rosé, a jej drugi błąd polegał na tym, że nie zamknęła torebki w momencie, gdy poprawiała makijaż w hallu konsulatu.

Pokrótce opowiedział mu o spostrzeżeniach panny von Tilden.

— Witte — kontynuował Kloss — musiał dostrzec kopertę z nadrukiem Banku Centralnego w torebce Rosé, skojarzył to z telefonem w jej lokalu, a kiedy zbyt pewna siebie poszła z nim do altanki, zamordował ją. Ja zaś —ciągnął— zasugerowany skwapliwością, z jaką udzielił mi pożyczki, nabrałem pewności, że on właśnie jest tym człowiekiem, którego mam chronić. Gdybym wcześniej wiedział, że książę jest szefem tutejszej siatki Anglików...

— Gdybyś z „Café Rosé” przyjechał do hotelu zamiast wracać do konsulatu... — spojrzał na zegarek. — Pojedziesz teraz do księcia. Na wszelki wypadek zawiozę cię moim samochodem.

—Teraz, po nocy? — zdziwił się Kloss.

— Książę został uprzedzony o twojej wizycie, czeka na ciebie.

Auto zatrzymało się przed willą w pseudowschodnim stylu, która wydała się Klossowi skądś znajoma. Oświetlone okna na piętrze wskazywały, że istotnie gospodarz jeszcze nie śpi.

— Przyjadę za jakąś godzinę, mam jeszcze coś do załatwienia — powiedział właściciel hotelu. — Nie wychodź wcześniej, nim przyjadę.

— A konsul? — zapytał Kloss. — Muszę go wyprowadzić z błędu, uspokoić jego wierne fuehrerowi sumienie.

— Zdążysz to zrobić jutro.

— Na jutro zostawiłem sobie Wittego.

— Niech cię o to głowa nie boli, Wittem zajmę się sam. On zabił Rosé — powiedział, jakby to miało wyjaśnić wszystko. — Więc za godzinę.

Poczekał, dopóki Kloss nie wejdzie na ganek, dopiero potem gwałtownie ruszył.

Drzwi uchyliły się. Kloss dostrzegł mężczyznę, który kilka godzin temu omal go nie zabił. Nie bez satysfakcji zauważył, że tamten ma głowę owiązaną bandażem. Szef musiał mu nieźle dołożyć — uśmiechnął się w duchu Kloss.

— Książę czeka na pana — powiedział tamten, jakby zobaczył Klossa pierwszy raz w życiu.

Mżawanadze stał w drzwiach swego gabinetu w narzuconym na frakową koszulę kwiecistym szlafroku. Bez słowa przepuścił Klossa przodem, bez słowa wskazał mu głęboki fotel pod dużą lampą, w tej chwili zgaszoną. Starannie zamknął za sobą drzwi, nalał do dwóch szklanek ze stojącej opodal butelki i dopiero wtedy usiadł naprzeciw Klossa.

— Zapraszając pana, nie przypuszczałem, że dojdzie do tej wizyty tak prędko. — Wzniósł szklankę.

— Przepraszam, że pora nie jest zbyt stosowna na wizytę — odpowiedział mu unosząc swoją.

— Cieszę się, że Paulemu nie udało się pana zabić.

— Żeby pan wiedział, jak ja się cieszę.

Roześmieli się równocześnie.

— Obu nas poniosły nerwy — powiedział Mżawanadze.

— Omal drogo nie zapłaciłem za swoją pomyłkę. O mały włos, a pański Pauli przygwoździłby mnie do ściany, bo pan odpowiedział błędem na mój błąd. Sądziłem, że to Witte jest pańskim człowiekiem, więc żeby go osłonić...

— Kiedy pan przyjechał, kiedy dostałem to — rozsypał przed Klossem plik fotografii; wszystkie przedstawiały Klossa przed istambulskim dworcem — znałem tylko połowę pańskiej roli. Domyślałem się, że nie jest pan tym, za kogo chce uchodzić, ale też nie mogłem wiedzieć — uśmiechnął się — że ma pan osobowość tak skomplikowaną. Skąd mogłem wiedzieć, że pan zamierza osłaniać mojego człowieka.

— Jeden do jednego — zgodził się Kloss. — Jesteśmy na remis. Oczywiście wycofam wszystkie oskarżenia pod adresem panny von Tilden, doszedłem bowiem do wniosku, że osobą, która znacznie lepiej nadaje się na angielskiego agenta, jest radca Witte. Ale panna von Tilden musi zamilknąć. Przynajmniej na jakiś czas. Po prostu centrala w Berlinie musi zrozumieć, że zniknięcie Wittego oznacza koniec agentury w konsulacie.

— Rozumiem — powiedział książę. — Zabawne jest jedynie to, że panna von Tilden od bardzo długiego czasu nie zameldowała mi niczego, o czym bym sam nie wiedział. Nie zdziwiło pana, skąd tak szybko dowiedziałem się o pańskiej rozmowie z Grandelem, w której padło nazwisko panny von Tilden?

— Podsłuchiwała?

— Ona? Nie. Szkoda, że jest już za późno, ale spróbujemy. — Podszedł do wyłącznika, przekręcił go. Zapłonęła stojąca obok fotela Klossa duża lampa. Równocześnie Kloss usłyszał jakieś dźwięki, których pochodzenia nie potrafił sobie wyjaśnić. Jakieś skrzypy, jakby odgłosy kroków, coś, co przypomina ciężki oddech człowieka.

— Pan konsul jest zdenerwowany, nie może spać i to wszystko przez pana. — A potem tonem wyjaśnienia dodał: —W sumie jedenaście mikrofonów, trzy w samym gabinecie konsula. Rozumie pan teraz?

— Kiedy to zrobiliście?

— Och, jeszcze przed wojną. W całej dzielnicy montowano instalacje gazowe. Proste, prawda? Oczywiście urządzenie ma swoje wady, ponieważ konsul Grandel nie ma zwyczaju odczytywania na głos ściśle tajnych dokumentów. Dlatego potrzebujemy także panny von Tilden.

— Urządzenie ma jeszcze jedną wadę — uzupełnił Kloss. — Omal przez nie nie złamałem nogi. Jeśli nie każe pan zakopać przewodów w swoim ogrodzie, może je znaleźć nawet głupi Peters.

Dopiero przed chwilą Kloss uświadomił sobie, skąd wydał mu się znajomy ten dom w pseudoorientalnym stylu.

Dzisiejszej nocy przechodził koło niego dwukrotnie. Był jedynym budynkiem po prawej stronie w uliczce obok postoju taksówek. Tylko zapuszczony ogród dzielił go od konsulatu.

— Zabijecie Wittego? — zapytał Mżawanadze.

— Jestem tu sam — powiedział z naciskiem.

— Więc dobrze, zamierza go pan zabić?

— Czyżby miał pan coś przeciwko temu?

— Nie — odparł. — Chcę panu oddać przysługę. Po prostu zwykły handel. Pan zostawia w spokoju pannę von Tilden, a w zamian otrzyma pan kompletne dossier Wittego. Pańscy szefowie otrzymają kompletny materiał. Wtedy jego śmierć będzie miała jakiś sens. Nie pytam, kim pan jest naprawdę. Chcę tylko mieć gwarancję, że panna von Tilden...

— Drogi książę, człowiek, który przywiózł mnie do pana samochodem, a przedtem zapowiedział moją wizytę, wie o panu tyle, że...

Książę nie pozwolił mu skończyć.

— Zapomniał się pan. Przecież pan jest tutaj sam, zupełnie sam — roześmiał się głośno, potem wzniósł swoją szklankę. — Za sojusz, aliancie!

Wypili. Książę podszedł do okna, spojrzał na jaśniejące niebo.

— Długo pan zabawi w Istambule?

— Kilka dni. Moja misja jest właściwie skończona. Muszę tylko kupić kilogram kawy dla standartenfuehrera Resmanna, może nawet kupię mu dwa kilogramy...

KUZYNKA EDYTA

1

Koła pociągu stukały monotonnie. Niebieskawy odblask lampy zachęcał do spania, ale sen nie przychodził. Edyta zamknęła oczy udając, że śpi. Może młody porucznik przestanie nareszcie mówić? Przerzucają go na front wschodni i teraz gadulstwem usiłuje zagłuszyć swój strach przed niedługim już spotkaniem z „Iwanem”.

— Zapali pani? — zapytał nie zrażony jej milczeniem. Widocznie jednak dostrzegł, że nie śpi.

— Dziękuję — powiedziała Edyta i czym prędzej przymknęła powieki, otuliła się szczelnie czarnym płaszczem wojskowego kroju. Wiedziała już, dlaczego nie ma ochoty rozmawiać z miłym przecież, dość przystojnym nawet chłopakiem, siedzącym naprzeciw w przedziale pierwszej klasy pociągu Berlin-Lwów. Berlin-Lwów — powtórzyła w myślach, bo taka nazwa nadal figuruje na tablicach zawieszonych na każdym wagonie. Ale pociąg już dawno nie dojeżdża do Lwowa. Została tylko nazwa stacji docelowej, która od kilku miesięcy jest przecież w rękach wroga. Edyta zrozumiała w tej chwili, że podobnie jak młody leutnant – boi się, zwyczajnie się boi.

Dopadł ją ten lęk, kiedy dwa tygodnie temu szef, urzędujący w pomieszczeniu zawiadowcy na maleńkiej stacyjce niedaleko Wiednia, wręczył jej zalakowaną kopertę.

— Musimy się rozstać, Edyto — powiedział. Obleczoną w brązową rękawiczkę protezą prawej ręki podrapał się po nie golonym dawno policzku. — Bardzo żałuję; jedzie pani na wschód, do GG. — Zaczerwienione od niewyspania, bladoniebieskie oczy wyrażały naprawdę smutek.

— Rozkaz jest rozkazem — powiedziała wtedy Edyta, rozerwała kopertę, znalazła nazwę miasta w samym środku Polski, gdzie dnia tego a tego ma się zgłosić w charakterze telefonistki sztabu zgrupowania. I wtedy zaczęła się bać. Był to strach dość irracjonalny. Co prawda Rosjanie oparli się już o prawy brzeg Wisły, ale Edyta Lausch wierzyła, że po niepowodzeniach ostatnich miesięcy znowu przyjdą chwile radośniejsze. Edyta Lausch nie bała się frontu. Kiedy w tysiąc dziewięćset czterdziestym roku zgłaszała się do służby pomocniczej, chciała być właśnie bliżej frontu. Zmroziła ją nazwa tego miasta. Bo Edyta Lausch była już w tym mieście blisko cztery lata temu.

Nagle zobaczyła to jeszcze raz: wchodzi w ciemną bramę jednego z najelegantszych domów w mieście. Polaków wysiedlono stąd dawno, w kamienicy mieszkają tylko Niemcy. Edyta jest niskim funkcjonariuszem, zajmuje niewielki pokoik na trzecim piętrze, prawdopodobnie jakąś dawną służbówkę. Tej nocy wracała ze służby, była zmęczona, chciała jak najprędzej położyć się do łóżka. To najgorsze zdarzyło się, gdy skręciła z bramy w prawo na klatkę schodową, wyłożoną sztucznym marmurem, z pretensjonalnymi figurami

gipsowych kobiet na podestach. Zrobiła krok w kierunku schodów i usłyszała strzały. Na pierwszym piętrze ktoś trzasnął drzwiami i wtedy rozległ się drugi strzał. Instynktownie przywarła do muru. Dostrzegła cień mężczyzny, zmierzającego wielkimi susami w jej stronę. Wyszarpnęła rewolwer z kabury.

— Ręce do góry! — krzyknęła histerycznie.

Mężczyzna rzucił się w jej stronę. Pchnięta przez niego upadła. Przestraszony, podobnie jak ona, człowiek w jasnym prochowcu zniknął w bramie. Edyta uniosła się na łokciach, chciała biec za tamtym, ale w tym momencie drugi zbiegający ze schodów mężczyzna wytrącił jej broń. Przez ułamek sekundy Edyta widziała jego skrzywioną z wściekłości czy ze strachu twarz; poły ceratowego czarnego płaszcza, takiego, jakie noszą funkcjonariusze SS, chlasnęły ją po twarzy. Chciała sięgnąć po upuszczony rewolwer, ale but mężczyzny przygniótł jej dłoń do schodów. Krzyknęła z bólu i dopiero w długą chwilę po tym, jak mężczyzna zniknął w ciemności, Edyta mogła się podnieść. Chwiejąc się na nogach, przywarła do najbliższych drzwi. Tłukła w nie pięściami. Nie mogła zrozumieć, że człowieka mieszkającego za tymi drzwiami nie zbudziły strzały ani jej krzyk. Dopiero kiedy otworzył jej drzwi, kiedy poznała w zaspanym mężczyźnie w rozchełstanej na piersiach piżamie małego kapitana saperów, Schneidera, dopiero wtedy nerwy odmówiły jej posłuszeństwa. Z płaczem padła mu w ramiona.

Nie, to wspomnienie jest zbyt przykre. Edyta odgoniła je od siebie jak natrętną muchę. Otworzyła oczy. Młody porucznik jakby na to czekał.

— Mam kawę w termosie, może napijemy się?

— Zapaliłabym — powiedziała Edyta i gdy podawał jej ogień, starając się przysunąć jak najbliżej, ona wciąż jeszcze miała przed oczyma tamtą scenę sprzed blisko czterech lat.

— Pani śpi z papierosem — powiedział młody porucznik, dotykając delikatnie jej dłoni. Edyta drgnęła, jakby rzeczywiście spała. Zrobiło jej się żal tego chłopaka, który wkrótce pojedzie na front, może zginie, może wróci pozbawiony ręki albo nogi, z odmrożoną twarzą czy z poparzonym ciałem. Zawstydziła się, że od paru godzin unika rozmowy z tym chłopcem, któremu — wie to od pierwszej chwili — bardzo się podoba i dla którego, być może, ta rozmowa jest ostatnią rozmową z kobietą przed najgorszym, co może go spotkać, co może spotkać ich wszystkich, co na pewno ich wszystkich spotka. Ta myśl znów ją przeraziła, więc na przekór swemu przerażeniu, uśmiechnęła się do młodego oficera.

— Z domu? — zapytała.

— Tak — powiedział porucznik i spochmurniał. Edyta znała już tę pochmurność. W piątym roku wojny wiedziała, co ona oznacza.. Zbombardowany dom rodzinny, brat albo ojciec, którzy zginęli gdzieś na wielkiej równinie rosyjskiej. Nie pytała o szczegóły, nie była ich ciekawa. Położyła swoją dłoń na ręce porucznika i powiedziała, wierząc w to mniej niż kiedykolwiek:

— Znów ruszymy naprzód.

Gwałtowny wstrząs pociągu rzucił ich ku sobie. Edyta znalazła się nagle w ramionach oficera. Pociąg szarpnął raz jeszcze i stanął. Chłopak puścił ją, stał teraz naprzeciw z rękami wyciągniętymi wzdłuż szwów spodni. Był zawstydzony i bardzo chłopięcy w swoim zawstydzeniu.

— Coś się stało — powiedział — pójdę zobaczyć. —I wybiegł jakby zadowolony, że nareszcie wie, co ma robić. Edyta ułożyła się wygodnie na kanapie. Rozbawił i trochę wzruszył ją ten nieporadny chłopak. Wygląda jak uczeń przed maturą — pomyślała i wydała się sobie nagle starą, choć młody oficer mógł być młodszy od niej zaledwie o dwa, trzy lata. Machinalnie wzięła do ręki ilustrowany magazyn. Na pierwszej stronie fotografia żołnierza ściskającego dzieci pod choinką. Piąte wojenne Boże Narodzenie. Tłustym drukiem cytat z niedawnego

przemówienia fuehrera: „Zwyciężymy albo zginiemy”. Edyta uświadomiła sobie, że to „albo” pojawiać się zaczęło w oficjalnych przemówieniach zupełnie niedawno. I to znów ją przeraziło.

— Zaraz ruszamy — powiedział młody porucznik. Odzyskał już pewność siebie, a może tylko nadrabiał miną. — Znowu ci bandyci. Usiłowali wysadzić w powietrze wiadukt. Na szczęście im się to nie udało. Chociaż ja osobiście — uśmiechnął się szeroko, po chłopięcemu — nie miałbym nic przeciwko temu — a na jej pytające spojrzenie dodał: — Dłużej byłbym z panią, a do „Iwana” tak bardzo się nie spieszę.

Rzeczywiście — pomyślała Edyta. — Wygląda jak uczeń wyrwany do odpowiedzi i zupełnie do niej nie przygotowany.

2

Sierżant z ochrony wiaduktu mówił nieco bezładnie. Kołnierz kurtki miał nieregulaminowo rozpięty, a wokół głowy, pod czapką, zawiązany szalik zakrywający uszy. Wyglądał jak stara baba, ale ani oberleutnant Kloss, ani major Broch nie zwracali na to uwagi.

— To było nad ranem — powiedział sierżant — akurat podczas zmiany posterunku. Diabli wiedzą, skąd znali godzinę zmiany. Zabili feldfebla Troschke, ciężko ranili strzelca Grubera. Na szczęście chłopaki na stacji usłyszeli strzały, drezyna stała w pogotowiu, byliśmy tu w trzy minuty po ich ucieczce. I właśnie wtedy, kiedy myślałem, że już po wszystkim, nastąpił ten wybuch. Żołnierze zeskoczyli z drezyny, rozbiegli się, rzuciłem komendę „Padnij!”, bo myślałem, że wiadukt się zwali albo nastąpi drugi wybuch.

— Był tylko jeden wybuch — powiedział Kloss — część ładunków nie wypaliła. Lekkie uszkodzenie jednego przęsła, ale ruch może odbywać się normalnie.

— Czy nie zastanawia pana, Kloss, w jaki sposób udało im się przejść przez pola minowe? Przecież jedyne dojście do wiaduktu od strony rzeki powinno być zaminowane. Natrę uszu Schneiderowi. Na szczęście skończyło się na strachu. Inaczej musiałbym go oddać pod sąd polowy.

— Przepraszam, majorze — powiedział Kloss — Schneider nie zawinił. Przedwczoraj lustrowałem teren — był zaminowany.

— Chce pan powiedzieć, że znali układ pola minowego?

— Nie mogę wykluczyć — zachmurzył się Kloss. Zamilkł, bo z zatrzymanego przed chwilą pociągu wyszedł jakiś młody porucznik i podszedł do rozmawiających. Spostrzegłszy Brocha, zaczął już formułkę: „Panie majorze...”, ale Broch machnął ręką.

— Co się stało?

— Może pan wracać — powiedział Broch. — Zaraz odjeżdżacie. — Gestem posłał sierżanta w stronę lokomotywy. Sierżant biegł niemrawo, jakby był spętany, prawdopodobnie miał na sobie kilka warstw odzieży. Pociąg gwizdnął cicho, jakby w obawie, że głośniejszy gwizd może wywabić z okolicznych lasów inne oddziały groźnych polskich bandytów.

Broch wziął Klossa pod ramię, podprowadził do terenowego samochodu. Silnik dygotał rytmicznie, szofer bał się widać trudności z uruchomieniem samochodu.

— To już druga próba wysadzenia wiaduktu — rzekł Broch. — Bardzo im na tym zależy.

— Dziwi się pan? Najkrótsza linia komunikacyjna z frontem.

— Coraz bliżej ten front, Kloss — zmarkotniał Broch. — Czy wierzy pan jeszcze, że kiedyś byliśmy pod Moskwą?

— Nie ma powodów do niepokoju — stwierdził Kloss, wskazując głową przysłuchującego się rozmowie szofera, który ćmił ogarek papierosa, skrywając go w półprzymkniętej dłoni.

— Jazda! — rzekł Broch do szofera. I dopiero gdy samochód nabrał szybkości, a łoskot pracy silnika zagłuszał ich słowa, powiedział: — Dziękuję, Kloss.

— Abwehra musi czuwać nad morale armii — odpowiedział z uśmiechem Kloss. Samochód wjechał już na wybrukowane kocimi łbami uliczki miasta.

— Zatrzymaj się — klepnął szofera w ramię — mam tu coś do załatwienia.

— Nie zapomniał pan o przywitaniu Nowego Roku? Szykuję niespodziankę.

— Czekam, majorze. Tak, jak się umówiliśmy, koło jedenastej możemy zacząć nasze wielkie picie.

— Tak — pokiwał głową Broch — możemy się jeszcze tylko upić. — Dał znak kierowcy. Samochód ruszył ostro.

Broch — myślał Kloss, mijając biedne domki przedmieścia. — Smutno ci, Broch. Jesteś inteligentny, nie oszukają cię dęte komunikaty OKW, jesteś zbyt dobrym oficerem, żeby wierzyć w „skracanie frontu” i „zwycięskie odrywanie się od nieprzyjaciela”. Czujesz, że wszystko zdycha., że coraz bliżej końca, ale nie potrafisz nic zrobić.

Kloss lubił nawet Brocha, cenił jego lojalność, jakąś —rzec by można – skautowską przyzwoitość. Broch jest bezpośredni, chętnie przestaje z młodymi oficerami. W jego wieku, z jego wiedzą powinien być już generałem. Był kiedyś w OKW, zapowiadał się na tęgiego sztabowca, ale różnica zdań, jakaś krytyka decyzji genialnego wodza, którą ktoś usłużny natychmiast zakomunikował gdzie trzeba, skończyła błyskotliwie zapowiadającą się karierę oficera. A przy tym wszystkim Kloss wie, że Broch jest ślepy. Ślepy jak oni wszyscy, młodzi oficerowie z pierwszej wojny, późniejsza kadra Reichswehry, dziś trzon niemieckiego dowództwa. Jeśli się zdobędą wreszcie na spóźniony odruch buntu — Kloss przypomniał sobie zeszłoroczne wydarzenia lipcowe — to ma on na celu jedynie pozbycie się głupiego gefreitra; jakby generałowie niemieccy mieli jakąkolwiek szansę uratowania Trzeciej Rzeszy przed ostateczną klęską.

Minął placyk ze sterczącymi w górę ruinami spalonej synagogi, wszedł w wąską uliczkę, pustą o tej porze; choć zaczynało już świtać, jeszcze obowiązywała godzina policyjna. Minął drewniany, niegdyś pomalowany na żółto dom z szyldem zegarmistrza, rozejrzał się, zrobił ze trzy kroki wzdłuż wysokiego płotu ze szczelnie zbitych desek i nacisnął furtkę, która ustąpiła, mimo że wielka, zardzewiała kłódka zdawała się wskazywać, że furtka nie używana jest od lat. Znalazł się na tyłach żółtego domu, przez szparę w okiennicy prześwitywała blada smuga światła. Trzykrotnie zapukał w okiennicę; a kiedy drzwi uchyliły się, wszedł pewnie w mrok wielkiej sieni, minął jeden i drugi ciemny pokój, by znaleźć się w izbie przylegającej do sklepu zegarmistrza, oświetlonej migotliwym płomyczkiem karbidówki. Mężczyzna o ziemistej cerze i głęboko wpadniętych oczach zdjął słuchawki, położył je obok oksydowanego pudła krótkofalówki i pytająco spoglądał na Klossa.

— Znowu nic — powiedział Kloss ze złością. — Co za idiotów posyłacie na ten wiadukt! Wybuch zerwał trochę tynku z filara, to wszystko.

— Ciotka Zuzanna — mężczyzna przejechał dłonią po powiekach, jakby chciał z nich zdjąć senność — ciotka Zuzanna żąda, żebyśmy uporali się z tym wiaduktem najpóźniej do siódmego stycznia.

Kloss uśmiechnął się. Uśmiecha się, ilekroć słyszy „ciotka Zuzanna”, choć słyszał wielokrotnie i sam nieraz używał tego kryptonimowego określenia ich centrali. Podał radiotelegrafiście papierosa, patrzył, jak tamten z lubością wciągnął w płuca porcję dymu. Dopiero teraz dostrzegł, jak bardzo ten człowiek jest zmęczony. Nie mógł się powstrzymać od ostrych słów, już ich żałuje —zegarmistrz przecież nie zawinił. Położył na stole ledwie napoczętą paczkę papierosów „Juno”.

— Umów mnie z Bartkiem — rzekł kierując się do wyjścia — sam z nim muszę pogadać.

3

Nie minęło pół godziny, a Edyta wiedziała już niemal wszystko o swojej współlokatorce i nowej koleżance. Greta ucieszyła się, naprawdę się ucieszyła z przyjazdu Edyty Lausch; Edyta jest jej rówieśniczką, a w parę minut po przyjściu do tego kiepsko umeblowanego pokoju, służącego za hotel pracownikom cywilnym, kolejarzom i dziewczętom ze służby pomocniczej, Greta zaproponowała Edycie, żeby mówiły sobie po imieniu. Już naprawdę miała dość poprzedniczki Edyty, kilka dni temu odesłanej do Vaterlandu z powodu rozstroju nerwowego.

— Cieszę się, że będę z tobą — paplała Greta — tak mi zbrzydła tamta wariatka. Wszystko jej przeszkadzało: dym z papierosów, bałagan w pokoju, a raz, gdy wzięłam przez omyłkę jej ręcznik, myślałam, że do mnie strzeli! Sypiała z rewolwerem pod poduszką. Przedtem była w Mińsku, pracowała w gestapo, miała zawsze rewolwer pod poduszka. Chora, zupełnie chora. My wszyscy robimy się tutaj chorzy. To ponure miasto. Bez przerwy słyszymy o jakichś napadach polskich terrorystów. Nie ma dnia, by któryś z naszych nie zginął.

— Wiem — rzekła Edyta — byłam już w tym mieście. Nie lubię tego miasta.

Układając w przydzielonej jej połówce szafy swoje fatałaszki przypomniała sobie znowu tamtą noc sprzed niemal czterech lat. Razem z małym, śmiesznym wiedeńczykiem, kapitanem Schneiderem, gdy zdołał ją wreszcie uspokoić, pobiegli na górę. Na pierwszym piętrze, w reprezentacyjnym apartamencie mieszkał miejscowy amtsleiter. Kilka dni wcześniej wyjechał do Berlina, wezwany prawdopodobnie w sprawie likwidacji problemu żydowskiego. Miasto było już w tym czasie „Judenfrei”, miejscowych Żydów, stłoczonych początkowo w ciasnych uliczkach dzielnicy Zatorze przesiedlono do getta Warszawy i Łodzi. W domu została żona amtsleitera, wysoka blondynka o pięknych, upiętych w kok włosach, którą Edyta znała z widzenia, i ich córeczka, dwuletnia, niebieskooka beksa. Kiedy weszli ze Schneiderem na pierwsze piętro, Edyta zauważyła najpierw, że stojącej w niszy gipsowej rzeźbie odtrącił ktoś dłoń, dopiero potem zobaczyła uchylone drzwi do mieszkania amtsleitera. Schneider wszedł pierwszy, z odbezpieczonym rewolwerem w dłoni. Reflektor jego latarki wyławiał z mroku zmierzwioną pościel, porozrzucane papiery, poprzewracane meble. W pewnym momencie zgasił latarkę, chwycił Edytę za ramię.

— Proszę zejść do mnie i zatelefonować do gestapo — a kiedy Edyta zrobiła krok naprzód, jakby chciała się upewnić w swoim przypuszczeniu, zatrzymał ją gwałtownie. — Proszę dalej nie wchodzić. Kobieta i dziecko nie żyją.

— To polscy bandyci — powiedziała wtedy Edyta.

— Wygląda na zwykły rabunek — odparł Schneider i potem dodał: — Amtsleiter dobrze się musiał obłowić przy likwidacji getta.

Edyta chciała zaprotestować, wtedy nie mogło się jej pomieścić w głowie, żeby wysoki niemiecki urzędnik, wyznaczony na to stanowisko przez wodza i partię, mógł robić to, co sugerował Schneider. Ale nie zaprotestowała, nie mogła wydobyć głosu. Jakże nienawidziła wtedy Polaków, tych dzikich podludzi, którzy wdzierają się nocą, aby mordować niemieckie kobiety i dzieci.

Greta musiała zauważyć, że Edyta jej nie słucha. Zamilkła nagle.

— Mów dalej, słucham — powiedziała Edyta, jakby bała się ciszy. W rzeczywistości równocześnie z obrazem, który tkwił w jej pamięci i przesuwał się przed jej wzrokiem jak film, słyszała gadaninę Grety, która opowiadała właśnie, jak realizuje się niezbyt skomplikowaną filozofię życiową: nie pamiętać o wojnie, nie myśleć o niczym, bawić się, pić, używać życia. Była przy tym sentymentalna, jakieś przypadkowe, przelotne związki z mężczyznami nazywała wspaniałymi przygodami, cudownymi przeżyciami, wielkimi miłościami jakby zapominając, że pięć minut temu, gdy opowiadała o Horście, a nie o Fryderyku, także powiedziała: to była największa miłość mojego życia. Greta uważała widocznie, że znalazła w Edycie przyjaciółkę i przyszłą współuczestniczkę w jej przekonaniu szampańskich, a w istocie przecież żałosnych pijatyk w oficerskim kasynie, a Edyta nie miała ochoty wyprowadzać jej z błędu, pomyślała tylko, że jej poprzedniczka miała istotnie niezbyt lekkie życie z Gretą. Ale była zadowolona, że Greta nie przestaje mówić, że ona może jeszcze raz myślami wrócić do wydarzeń sprzed czterech lat.

Niedługo już zabawiła w tym mieście. W kilka dni po pamiętnej nocy dostała zalakowaną kopertę z rozkazem wyjazdu. Była w Salonikach, potem w południowej Francji, potem w Wiedniu. Poznawała podbitą Europę — turystyka mimo woli — rzucana to tu, to tam, decyzją anonimowych sztabów, którymi kierował mózg największego wodza w dziejach Niemiec. Tamtego dnia mały, śmieszny kapitan Schneider odprowadzał ją na dworzec, emablował ją z nieco staroświecką galanterią wiedeńskiego radcy sądowego, którym był istotnie w cywilu. Edyta dziwiła się, dlaczego prowadzi ją zakamarkami wąskich uliczek, myślała, że Schneider omija śródmieście, kluczy dłuższą drogą, żeby być dłużej z nią sam na sam, bawiło ją to troszkę; dopiero kiedy doszli do stacji usytuowanej nieco wyżej, tak że widać było rozciągające się miasto z kwadratowym rynkiem, Edyta zrozumiała, jakiego to widoku chciał jej oszczędzić wiedeński eksprawnik. W przeźroczystym powietrzu wznosił się niebieskawy dymek salwy karabinowej, to zwróciło jej uwagę, spojrzała w stronę białych murów kościoła, zobaczyła zbity tłum padających, podciętych salwą.

— Pięćdziesięciu — powiedział Schneider. — W odwet za żonę i dziecko amtsleitera — dodał.

— Tam było tylko dwóch — powiedziała wtedy Edyta, nie dlatego, aby zamierzała litować się nad skoszonymi salwą, lecz w przebłysku elementarnej sprawiedliwości. Schneider nic wówczas nie odpowiedział, może pamiętał, że wtedy, w noc morderstwa wymknęło mu się zdanie niezbyt pochlebne dla amtsleitera i bał się Edyty, może i dla niego, obytego z wymiarem sprawiedliwości, dysproporcja tych dwóch śmierci i tych pięćdziesięciu była zbyt uderzająca. Spojrzał tylko na zegarek i Edyta zrozumiała, że trzeba się pospieszyć.

Ręczniki były już ułożone, świeża pościel leżała na łóżku, należącym do niedawna do kobiety, która rozchorowała się od pobytu w Rosji i Polsce. Greta gorliwie rzuciła się, by pomóc Edycie w powlekaniu kołdry. Mówiła przy tym bez przerwy. Teraz o jakimś chłopaku, na którego ma „cholerną chrapkę”. Może dlatego, że, w przeciwieństwie do innych, zupełnie nie zwraca na nią uwagi.

— Wysoki, przystojny blondyn — mówiła Greta — szaleję za blondynami, a on ma coś w twarzy, coś tajemniczego, jest chwilami jakby nieobecny. — W tym roku się nie udało, ale w przyszłym Greta obiecuje, że owinie sobie oberleutnanta Klossa wokół palca.

—J ak on się nazywa? — zainteresowała się nagle Edyta.

— Oberleutnant Hans Kloss. Czyżbyś go znała? — Greta była niemal zdumiona, że Edyta przerwała milczenie, jakby przywykła, że jej monologowanie bywa nie przerywane.

— Mój Boże, Hans! Po tylu latach! Czy on mnie pozna?

— Naprawdę go znasz, Edyto? Błagam, umówmy się gdzieś razem, poznaj mnie z nim! To kamień, nie mężczyzna.

Edyta uśmiechnęła się na wspomnienie czegoś miłego i dalekiego. Nareszcie coś przyjemnego w tym dniu złych wspomnień. Sięgnęła do walizki, wyciągnęła kopertę z plikiem zdjęć, szukała w nich długo, nim znalazła starą, zżółkła już, amatorską fotografię...

— Poznajesz go? — spytała.

— Przecież to jakiś smarkacz.

— Zdjęcie jest z trzydziestego szóstego roku — rzekła Edyta. Odwróciła fotografię, spojrzała na dedykację. Greta czytała, zaglądając jej przez ramię: „Edycie, o której nigdy nie zapomnę — Hans”.

— Podobny?

—Jakby trochę — odpowiedziała Greta. — Oddaję ci go, jest twój. Ja zresztą mam tu chłopaka — dodała z nieco sztucznym ożywieniem — nazywa się Brunner, gestapowiec, też przystojny, wiesz, taki typ silnego mężczyzny... — A widząc, że Edyta ciągle spogląda na dedykację, westchnęła: — Będziesz miała okazję, moja kochana, przekonać się, czy mężczyźni dotrzymują słowa.

4

Kloss miał zwariowany dzień. Najpierw ściągnęli go o świcie do tego pechowego wiaduktu, potem — ledwo zdążył się ogolić i zjeść kromkę chleba ze sztucznym miodem, przygotowaną przez Kurta — otrzymał wezwanie do generała. Parząc usta wypił namiastkę kawy, przebiegł kilka ulic wiodących do sztabu zgrupowania i przez dwie godziny musiał wysłuchiwać pouczeń i dobrych rad dotyczących rozplanowania pól minowych. Taki tylko pożytek z tej konferencji, że Kloss mógł się dowiedzieć o nowej dyslokacji artylerii, a ta wiadomość na pewno zainteresuje „ciotkę Zuzannę”. Zanim dotarł do siebie, do komendantury, musiał pojechać na drugi koniec miasta, do magazynów kwatermistrzostwa, gdzie miały czekać i naprawdę czekały na niego butelki wina, podarowane mu przez kwatermistrza, mały rewanż za kiedyś oddaną przysługę, ale w magazynach był tłok, pułki fasowały przydziały wódki i papierosów, specjalną, zwiększoną rację z okazji Nowego Roku. Kiedy wreszcie, obładowany niemiłosiernie, wrócił z winem i paroma paczkami dobrych cygar, zapodział się gdzieś Kurt, który miał na niego czekać w komendanturze. Kloss domyślił się, że Kurt polazł do kasyna, gdzie ma dziewczynę, musiał więc wydzwaniać, szukać go, nie bacząc, że stoi mu nad głową feldfebel Jakobs, jego kancelista, z jakimiś pilnymi papierami, wymagającymi akceptacji oberleutnanta.

— Zanieś te parę butelek do domu — powiedział wreszcie do Kurta, gdy ten się zjawił z miną mocno skruszoną. — Jedną butelkę możesz sobie wziąć, wypijcie z Margeritą za moje zdrowie.

— Dziękuję, panie oberleutnant — wyprężył się Kurt zadowolony, że znowu mu się upiekło.

— Ale mieszkanie musi być wypucowane na medal.

— Oczywiście, panie oberleutnant — odwrócił się na pięcie, stuknąwszy przedtem obcasami i omal nie wpadł na sturmfuehrera Brunnera, który jak zwykle niespodziewanie stanął w drzwiach.

— Serwus, Hans. Musimy pogadać. Słyszałeś, że partyzanci zrobili nam brzydki kawał?

— Usiłowali — odparł Kloss podsuwając mu krzesło.

— Po Nowym Roku przetrzepiemy im skórę, Ściągamy rezerwy z całego gubernatorstwa — nie skorzystał z krzesła, przeszedł się po pokoju z rękami założonymi do tyłu.

— Więc pogadamy po Nowym Roku — uciął Kloss. Brunner spojrzał nań ze zdziwieniem, jeszcze chwilę stał na środku pokoju, jakby na coś czekał.

— Heil Hitler! — powiedział wreszcie z ociąganiem, ale wyszedł dopiero wtedy, gdy na biurku Klossa zadzwonił telefon. Gdyby nie wyszedł, zobaczyłby dziwną zmianę w twarzy Klossa.

— Oberleutnant Kloss? Mówi Edyta Lausch — usłyszał w słuchawce. Poczuł, że drgnęła mu ręka.

— Chwileczkę — rzekł. Odłożył słuchawkę, otarł zroszone potem czoło, zapalił papierosa, dopiero wtedy, gdy poczuł, że potrafi zapanować nad głosem, powiedział:

— To naprawdę ty, Edyto?

— Nie mylisz się, Hans, to ja, nie spodziewałeś się mnie? Ja też nie spodziewałam się, że jeszcze cię zobaczę, że właśnie w tym mieście...

Potem usłyszał jeszcze, że dowiedziała się o jego pobycie zupełnie przypadkowo, że chciałaby się z nim jak najszybciej zobaczyć. Potakiwał, zapewniał, że tak, że marzy o spotkaniu z nią. Wtrącał, gdzie trzeba, że widzieli się podczas wakacji w trzydziestym szóstym roku i na pewno oboje bardzo się zmienili. Potem, sam nie wiedząc, co robi, zaprosił ją na jedenastą wieczór do siebie, podał jej adres, zgodził się, może nawet z nadmiernym zapałem, żeby wzięła ze sobą koleżankę, która marzy o poznaniu go... Jeszcze wiele razy musiał mówić, że się cieszy, że to cudowne spotkać przypadkiem kuzynkę (chyba więcej niż kuzynkę — to dodała Edyta), zanim wreszcie mógł odłożyć słuchawkę i zastanowić się nad sytuacją. W pierwszej chwili miał ochotę uciekać, zostawić wszystko i uciekać. Potem przyszła refleksja: byłem przecież do niego tak podobny, upłynęło osiem lat, niemożliwe, żeby...

— Edyta Lausch to najmłodsza córka ciotki Hildy —pomyślał chyba na głos, bo gefrejter Jakobs popatrzył nań ze zdumieniem.

— Słucham, panie oberleutnant? — pochylił ku niemu tłustą, babską twarz.

— Nic, nic. — Podszedł do wieszaka, włożył płaszcz, nie starając się nawet ukryć zasępienia.

— Miał pan porucznik przeczytać i zaopiniować ten projekt instrukcji. — Gefreiter pochylił się ku niemu z typową dla małego urzędniczyny, jakim był zawsze, mieszaniną pokory i natarczywości.

— W przyszłym roku — rzekł Kloss, co Jakobs potraktował jako dobry dowcip. Kloss musiał przyjąć od niego najlepsze życzenia, wejść na moment do gabinetu szefa, aby złożyć mu swoje, pocałować w podstawiony policzek rudą Fredkę, sekretarkę szefa, nie usiłując nawet zerknąć na rozłożone przed nią papiery, bo mózg wypełniała mu jedna myśl: muszę wiedzieć wszystko o Edycie Lausch.

5

Kloss przyszedł do domu zmęczony. Powoli przekręcał klucz w zamku swego, zbyt dużego jak dla jednej osoby, pokoju. Kiedyś, przed wojną w tym brzydkim domu z czerwonej cegły mieściła się szkoła rzemieślnicza i oficerów ulokowano w dawnych klasach. Z początku czuł się nieswojo w tym pomieszczeniu, gdzie z łatwością można by zakwaterować dwa plutony żołnierzy, zaczął lubić ten pokój w dość osobliwej sytuacji. Którejś nocy zbudził go łomot do drzwi i krzyk: „Otwierać, gestapo!”.

Potem okazało się, że był to niewybredny dowcip Brunnera, który wdarł się z kamratami w poszukiwaniu alkoholu. Ale przez parę sekund, nim rzecz się wyjaśniła — polubił ten pokój — dziesięciometrowa przestrzeń między drzwiami a jego posłaniem pozwoliłaby mu posłać na tamten świat paru gestapowców, zanim oni dosięgliby jego...

Zzuł buty, zrzucił kurtkę munduru i położył się. Zrobił wszystko, co miał do zrobienia — teraz kilka godzin oczekiwania. Uda się, czy się nie uda? Nie lubi czekać. W takich chwilach jak ta po prostu kładzie się i śpi. Dziś przyszło to tym łatwiej, że dzień ten, ostatni dzień 1944 roku, nie oszczędził mu wrażeń. Musi się udać! Tyle razy się udawało — zdążył jeszcze pomyśleć przed zaśnięciem.

Obudziło go pukanie do drzwi. Zanim powiedział „Wejść!”, przypomniał sobie to wszystko, przed czym uciekł, szukając schronienia we śnie. Kuzynka Edyta, towarzyszka zabaw dziecięcych... młodzieńcza miłość... W drzwiach stał Kurt.

— Przyniósł chłopak od zegarmistrza — powiedział.

— Dziękuje, Kurt. — Odebrał z rąk ordynansa duży, staromodny budzik. — Zwalniam cię teraz, do jutra masz wolne. Możesz iść do swojej Margeritki. Zaczekaj, należy jej się noworoczny upominek — zawołał go, podając tabliczkę czekolady.

Kurt zasalutował. Nie rozpływał się w podziękowaniach. Zna swojego szefa nie od dziś. Potrafi wyczuć, kiedy oberleutnant Kloss pragnie zostać sam. Teraz zdarzyła się właśnie taka chwila, więc Kurt po prostu wychodzi, zastanawiając się, czy gdyby zaniósł teraz Margeritce czekoladę, ona zdążyłaby upiec na wieczór tort czekoladowy. Bo Kurt nade wszystko lubił tort czekoladowy.

Tymczasem Kloss poczekał, aż ucichną kroki Kurta w długim, mrocznym, pachnącym pyłochłonem korytarzu. Dopiero wtedy przekręcił klucz w zamku, podszedł z budzikiem do okna. Z nawyku raczej niż z potrzeby położył na parapecie odbezpieczony rewolwer. Jeden ruch i tylna ściana budzika odskoczyła jak naciśnięta sprężyna. Wyjął cienki zwitek bibułki. Gęste rządki liter: „Ciotka Hilda ma reumatyzm. Ostatni list w trzydziestym ósmym roku, ostatnie spotkanie w trzydziestym szóstym w mająteczku wujostwa Weisenberg. Przejażdżki łodzią. Oświadczyny pod krzakiem bzu. Altanka w ogrodzie. Księżyc”.

— Dużo to nie jest — mruknął — dobre i to.

Zamyślił się. Przypomniały mu się tygodnie spędzone w ciasnych klitkach gmachu mińskiego kontrwywiadu. Oficer radziecki godzinami przesłuchiwał człowieka, do którego szczęściem czy nieszczęściem był tak uderzająco podobny. A on miał tylko słuchać. I przyglądać się przez szybę, która z tamtej strony była lustrem, temu człowiekowi. Śledzić grę mięśni jego twarzy, jego gesty, sposób, w jaki pali papierosa. Któregoś dnia uświadomił sobie, iż mimo że przez dwa miesiące przygląda się Hansowi Klossowi, jeszcze ani razu nie widział, jak tamten się śmieje. Powiedział o tym Griszy, właśnie temu oficerowi kontrwywiadu, który przesłuchiwał Hansa Klossa, i ten podczas następnego przesłuchania czynił nadludzkie wysiłki, aby wykrzesać uśmiech na zatroskanej twarzy Niemca. Wreszcie ni z tego, ni z owego opowiedział jakąś pieprzną anegdotę, ale twarz Hansa Klossa nadal pozostała nieruchoma.

— Trudno — powiedział Grigorij — uśmiechać się musisz po swojemu. Zresztą nie sądzę, żebyś miał tam dużo okazji do śmiechu.

Okazje bywały, ale dzisiejszy wieczór nie dostarczy ich na pewno.

Usiłował sobie przypomnieć, co mówił tamten o Edycie. Mówił niechętnie. Nie rozumiał pytań, jakie mu zadawano, nie rozumiał ich potrzeby i celu. Nie mógł przecież wiedzieć, że tam, za lustrem, bojąc się zmienić pozycję, by nie skrzypnął stary fotel, ktoś siedzi. Ale coś jednak z niego wydobyto...

Teraz właśnie próbuje to sobie przypomnieć. Chwilami ogarnia go przerażenie, gdy nie może sobie uświadomić pory dnia (a może nocy), kiedy podczas przejażdżki łódką po stawie (po pokrytym rzęsą stawie — myśli, choć nie wie, czy dowiedział się tego wtedy, siedząc we wnęce za lustrem, czy jego wyobraźnia stworzyła właśnie taki obraz stawu w mająteczku Weisenbergów) Edyta, chcąc zerwać lilię wodną, wychyliła się zanadto i z krzykiem wpadła do wody. Hans musiał ją wtedy wyciągać, nie było zbyt głęboko, ale Edyta nie umiała pływać, wyciągnął ją w mokrej, oblepiającej ciało sukience, pokrytej zieloną rzęsą (dlaczego mi ta cholerna rzęsa wlazła do głowy! —powiedział teraz głośno). Edyta kazała mu się odwrócić (uświadomił sobie w tej chwili, że pomyślał, jakby to jemu kazała się wówczas odwrócić, a nie prawdziwemu Hansowi Klossowi, urodzonemu w Kłajpedzie 5 października 1921 roku). Zdjęła sukienkę, wypłukała ją, rozłożyła na słońcu, żeby wyschła, sama zakopała się w stertę pachnącego ziołami siana i dopiero wtedy go zawołała. Czy to wówczas po raz pierwszy Hans Kloss pocałował Edytę Lausch? A może kiedy indziej? Miał piętnaście lat, ona trzynaście...

Jeszcze raz przeczytał tekst na bibułce. O reumatyzmie ciotki Hildy, o listach, o altance i o księżycu. Potem wyjął zapalniczkę, spalił skrawek papieru, wieczko budzika znalazło się znowu na swoim miejscu i nikt nie mógłby się domyślić, że ten stale psujący się stary zegar, który Kurt przeklął już tyle razy, bo obrzydło mu noszenie go do zegarmistrza, spełnia rolę, jaką w normalnych czasach miałaby do spełnienia zwykła koperta na list.

Ustawiał butelki i kieliszki na stole, jakieś przygotowane przez Kurta kanapki (chleb z

mięsną konserwą) i zastanawiał się, dlaczego w trzydziestym ósmym roku urwała się korespondencja Hansa Klossa z Edytą Lausch. Ach, gdyby mógł teraz choćby przez kwadrans porozmawiać z tamtym, który gdzieś w głębi Rosji siedzi w pojedynczej celi, dobrze żywiony i łagodnie traktowany („Będziemy na niego chuchali i dmuchali, żeby nam się, broń Boże, nie przeziębił — powiedział Jakubowski, gdy się rozstawali. — Nie wiadomo, kiedy się nam ten Niemiec może jeszcze przydać”). Przydał się. Wyciągnęli od niego znowu parę informacji, ale jak można przekazać uczucia piętnastolatka do trzynastoletniej dziewczyny w krótkim radiotelegramie, w krótkim, bo zbyt długie nadawanie rozszyfrowałoby radiostację. Gdyby wtedy wiedział, że spotka Edytę Lausch, że tamta dziewczyna będzie pamiętać Hansa Klossa... Był przygotowany na spotkanie z wujem Helmuthem, asesorem sądowym z Królewca, godzinami wpatrywał się w poradloną twarz starego, pruskiego biurokraty, żeby poznać go na pierwszy rzut oka. I poznał, gdy zaszła potrzeba. Ale Edyta nie jest starszym panem o ostrym nosie i brodawce na podbródku. Widział co prawda jej zdjęcie, przypomina ją sobie jak przez mgłę. Jasna blondynka z długimi, grubymi warkoczami. Osiem lat... trzynastoletnia dziewczynka stała się dorosłą kobietą. Przeszła najważniejszą przemianę.

Mam prawo jej nie poznać — uspokaja się. — A czy ona mnie pozna? Hans Kloss też miał prawo się zmienić przez osiem lat. Z nieopierzonego wyrostka stał się mężczyzną. A znak szczególny... Podszedł do lustra i przyjrzał się swej szramie pod prawym uchem.

Rozstawił już naczynia, rozłożył sztućce, ma jeszcze co najmniej godzinę do przyjścia gości. Jeśli się nie spóźnią. Nie, Edyta nie spóźni się na pewno. Tak bardzo chciała się z nim zobaczyć, ledwie się wymówił nawałem pracy, kiedy mu zaproponowała, żeby zobaczyli się natychmiast.

Czy jest ładna? Tamten mówił, że piękna. Czy można wierzyć wrażeniu piętnastoletniego chłopca? Ze zdjęcia, zresztą amatorskiego i niezbyt wyraźnego, niewiele można było odczytać. Dość regularne rysy twarzy, jasne, prawdopodobnie niebieskie albo szare oczy, dużo puszystych włosów. Chyba ładna — pomyślał i to jakby go uspokoiło, chociaż w gruncie rzeczy nic go nie obchodzi, czy kuzynka Klossa, Edyta Lausch, jest naprawdę ładna. Nie po to szkolono go przez kilka miesięcy, nie po to poddawano go morderczym próbom, badano jego wytrwałość, inteligencję, znajomość niemieckich idiomów, żeby teraz miał odświeżać jakieś młodzieńcze wspomnienia, w dodatku nie swoje, lecz człowieka, w którego skórę się wcielił.

Nagle błysk: oczywiście, dlaczego nie wiedział tego od razu? Hans Kloss w trzydziestym ósmym roku zdał maturę i pojechał studiować na politechnice w Gdańsku. On też był na politechnice w Gdańsku, ale właśnie jesienią trzydziestego ósmego roku musiał się przenieść do Warszawy. Rozbestwienie gdańskich hitlerowców, ich nienawiść do Polaków z Pomorza, którzy osiedlili się w formalnie Wolnym Mieście Gdańsku, hitleryzującym się z godziny na godzinę, zaczęła przybierać takie rozmiary, że musiał wyjechać. Kto wie, gdyby wówczas został, może spotkałby się kiedyś z Hansem Klossem. Na pewno zatrzymaliby się obaj, zdumieni nieprawdopodobnym wprost podobieństwem. Dwóch ludzi różnej narodowości, z których jeden uważał się za przedstawiciela rasy panów i chyba nie byłby uszczęśliwiony, że jego zwierciadlane niemal odbicie jest Polakiem, człowiekiem narodu skazanego na to, by po wieczne czasy służyć Herrenvolkowi. Hans Kloss był na pewno wśród tych paradujących w brunatnych koszulach z opaskami, budzących miasto rykami i błyskami pochodni, pikietujących polską pocztę i polski urząd celny. Członek tajnej komórki NSDAP w Kłajpedzie i elew równie tajnej niemieckiej podchorążówki nie stał zapewne wtedy na uboczu. A ona? A Edyta? Jaka jest? Do służby pomocniczej wstępuje się dobrowolnie. Ona wstąpiła. Czy dlatego, że chce mieć swoją cegiełkę w budowie gmachu tysiącletniej Rzeszy, czy dlatego, żeby jej matka (chora na reumatyzm moja ciotka Hilda — pomyślał z uśmiechem) mogła dostać lepsze kartki żywnościowe, uprawniające do otrzymywania paru deka masła zamiast margaryny?

A więc tak, musiało być tak: Hans Kloss jeszcze z fotografią Edyty w portfelu przyjechał do Gdańska. Musiał tu poznać jakąś inną dziewczynę. Dlatego korespondencja, podtrzymywana przez obie strony przez dwa lata, nagle się urwała. Czy to także była studentka, towarzyszka nocnych pochodów z pochodniami, wykrzykująca do zachrypnięcia antypolskie hasła na nie kończących się wiecach? Czy może córka jakiegoś solidnego kupca, poczciwa mieszczaneczka, a może córka wdowy po urzędniku, wynajmującej pokoje na stancje dla studentów? Kto to był? Czy Hans Kloss coś mówił na ten temat? Czy go o to pytano?

W głowie miał pustkę. Dopiero po chwili zreflektował się: przecież to nie dotyczy Edyty i gdyby był naprawdę Hansem Klossem, właśnie ten temat oboje by instynktownie omijali.

Dość! Kloss, właściwie człowiek, który od czterech lat nosi nazwisko Hansa Klossa, nie potrafi zbyt długo się martwić, wolałby, co prawda, nie czekać, ale teraz, kiedy uświadomił sobie, że dla Edyty Lausch może być Hansem Klossem, że niebezpieczna gra, którą z całą świadomością ryzyka (a może właśnie także dla tego ryzyka?) podjął przed czterema laty, będzie kontynuowana, jest już spokojny.

Przypomniała mu się sprawa wiaduktu. Sprawdził w myśli, czy niczego nie zaniedbał. Ten wiadukt musi być wysadzony! Ciotka Zuzanna (uśmiechnął się do siebie) bardzo nalega. Musi mieć swój cel. Czyżby długo oczekiwana ofensywa? Prości żołnierze, nie krępując się jego obecnością, szczękali zębami mówiąc o wielkiej ofensywie, którą szykuje „Iwan”. Jest wystarczająco długo na wojnie, aby zaufać niezawodnemu instynktowi prostych żołnierzy. A więc tym bardziej wiadukt musi być wysadzony. Kiedy wprost z komendantury, natychmiast pod wrażeniem rozmowy z Edytą, zaniedbując nawet zwykłej ostrożności, pobiegł do zegarmistrza, aby wydobyć od ciotki Zuzanny te właśnie informacje o reumatyzmie, stawie, łódce i księżycu, czekał już na niego Bartek. Kloss lubił tego inteligentnego chłopca, z którym współpracował nieraz i którego mógł być zupełnie pewien. Za Bartkiem, dowódcą dużego zgrupowania partyzanckiego, wsławionego licznymi brawurowymi akcjami (w niektórych i Kloss miał swój udział), policja i SD rozpisały listy gończe i jeszcze do niedawna jego chłopska, kwadratowa twarz spoglądała na Klossa z parkanów miasta, dopóki jej nie przykryły inne plakaty, poszukujące polskich „zbrodniarzy” albo obwieszczające o kolejnej egzekucji „osób, które podniosły rękę na przedstawicieli narodu niemieckiego”... Ale Bartek nic sobie z tego nie robił, nawet w najgorszym czasie przyjeżdżał chłopską furką na targ do miasta, jakby wiedząc, że wtapia się bez reszty w tłum ubrany w kożuchy i długie buty.

Bartek był markotny, zegarmistrz musiał mu powtórzyć cierpką ocenę ostatniej akcji. Nie przyjął papierosa, skręcił sobie w gazecie trochę śmierdzącej machorki, poczekał, aż wszystkie zegary w sklepie wybiją godzinę trzecią i dopiero wtedy powiedział o nieszczęściu. Okazało się, że podczas akcji na wiadukt zagubił się jeden człowiek.

— Kto? — zapytał Kloss. Ludzi Bartka znał tylko z pseudonimów.

— Florian — powiedział Bartek. — Niedobrze, jeśli wpadł, może wygadać, że dysponowaliśmy planem pól minowych.

— Spróbuję się dowiedzieć — powiedział Kloss. — Wiem, że zaraz po akcji nie złapali nikogo. Byłem na miejscu w kwadrans po was...

Przeszedł do najważniejszego:

— Musicie załatwić sprawę z tym wiaduktem w ciągu trzech dni, bez względu na straty. Zresztą powinny być niewielkie. Niemcy nie spodziewają się uderzenia bezpośrednio po nieudanej akcji. Trzeba wykorzystać ten moment uspokojenia. Najlepiej w ciągu najbliższych dwóch, trzech nocy.

Przekazał Bartkowi nowe dane dotyczące zaminowania i to, czego zdążył się dowiedzieć, zerkając na rozłożone przed Fredką, sekretarką jego szefa, rozkłady jazdy ważniejszych transportów kolejowych. Zaproponował zgranie akcji wysadzenia wiaduktu z likwidacją jakiegoś ważnego transportu...

Bartek natychmiast się ożywił. Kolejówka to jego specjalność. Zaczął od tego, początkowo z ośmioma towarzyszami. Teraz jego oddział liczy niemal dwustu ludzi i ma na koncie prawie dwa tysiące wagonów pełnych zaopatrzenia i sprzętu. Ustalili jeszcze konieczność jakiegoś pozorowanego ataku niewielką grupą ludzi, aby odciągnąć ochronę wiaduktu, omówili termin i miejsce następnego spotkania. Kloss chciałby wiedzieć, kiedy będzie podjęta kolejna próba. On w tym czasie musi mieć absolutne alibi. Na końcu, maskując zdenerwowanie humorem, opowiedział Bartkowi o cudownym odnalezieniu „kuzynki”.

— Uważaj — rzekł Bartek — to może być prowokacja.

— Uważam — odparł. — Uważam już cztery lata.

Bartek napełnił kieliszki samogonem. Wznieśli je w milczeniu, potem mocno uściskali sobie dłonie. Nie potrzebowali słów— znali swoje pragnienia na zbliżający się Nowy Rok.

6

Major Broch miał już lekko w czubie. Hałaśliwie wkraczał do pokoju, z uznaniem spojrzał na baterię butelek stojących na stole, postawił obok nich pękatą, ciemnozieloną.

— Szampan? Świetnie! — powiedział Kloss.

— O pucharach też nie zapomniałem. To miała być moja niespodzianka. Ale mam dla pana jeszcze lepszą. Drogi przyjacielu, oficjalnie za parę dni, ale w wielkiej tajemnicy mogę już panu powiedzieć. Przed chwilą przeglądałem zatwierdzoną listę awansów. Gratuluję... kapitanie Kloss!

A więc dali mi awans — myślał Kloss. — Prawdopodobnie za sprawę warszawską. Gdyby wiedzieli, że zdemaskował wtedy jako groźnych wrogów Rzeszy najwierniejszych i najbardziej okrutnych oprawców. Gdyby wiedzieli... Gdyby wiedzieli, że nie dalej jak przed kilkoma godzinami popełnił zdradę główną, przekazując ostatnie informacje. Jest wśród nich już cztery lata, uważają go za swego, więc i tych panów świata można nabrać, oszukać, ogłupić do tego stopnia, że nagradzają orderami i awansami swego śmiertelnego wroga. Przypomniało mu się kilka epizodów z minionych czterech lat, błyskawicznie przemknęły mu przez myśl sytuacje, które zdawały się być bez wyjścia, powinny skończyć się nieuchronną klęską, zdemaskowaniem, samobójczą — jeśliby zdążył — śmiercią. Kiedy zaczynał tę robotę, kiedy po raz pierwszy zobaczył się w lustrze w mundurze leutnanta, pomyślał, jak dobrze by było, gdyby mu się udało przedłużyć tę maskaradę choćby do roku. Po dwóch latach, już z dystynkcjami oberleutnanta, przeraził się tamtej swojej myśli. Miał dotąd cholerne szczęście, ale to przecież musi się skończyć. Byle tylko jak najwięcej zaszkodzić, zanim przyjdzie to najgorsze. A teraz Broch, ten sam Broch, który przez całą wojnę, dwukrotnie ranny, uczestniczący we wszystkich ważniejszych kampaniach, jest nadal majorem, przynosi mu wiadomość o awansie.

— Nie cieszy się pan? W pańskim wieku... Ja mam czterdzieści siedem lat, Kloss. Jest pan niemal dwa razy młodszy. Ale nie zazdroszczę panu, naprawdę szczerze panu gratuluję, od dawna się to panu należało.

— Wszyscy wiedzą, panie majorze, że jest pan znakomitym oficerem.

— Tak— skrzywił się kwaśno Broch. —Wszyscy wiedzą, a wkrótce dowie się cały świat. — Pochylił się do Klossa i skończył szeptem: —Już w grudniu trzydziestego dziewiątego roku powiedziałem, co myślę o planie zaatakowania Rosji, o tym szaleństwie gefreitra, opętanego mania grandiosa. Już wiemy, że to ja miałem rację, bolszewicy są teraz nad Wisłą, za miesiąc będą nad Odrą, a za dwa miesiące... Nie łudźmy się, Kloss. Ta wojna jest przegrana, „Iwan” teraz nie popuści, zażąda, żebyśmy zdali rachunek. I co wtedy?

— Panie majorze — odparł spokojnie Kloss — bardzo pana lubię i myślę, że nie mam tu nikogo bardziej od pana życzliwego. Ale proszę zrozumieć... U progu Nowego Roku nie chciałbym pamiętać, że pracuję w Abwehrze, nie chciałbym, żeby przypominał mi o tym przyjaciel, człowiek, którego szanuję, lubię i cenię.

— Kloss — westchnął Broch — ja kocham Niemcy i wiem, co się stanie.

— Nie trzeba być skrajnym pesymistą. — Kloss starał się nadać swemu głosowi brzmienie ciepłe i ufne. W tej chwili wolał, żeby Broch uznał go za idiotę lub tchórza, niż żeby uważał go za wspólnika w poglądach, które tylko pomyślane stanowią zbrodnię. — Na szczęście mamy dość alkoholu, majorze, żeby zapomnieć o przykrych rzeczach i pod wpływem chwilowego rozżalenia wypowiadanych poglądach. — Kloss czuł, że to, co mówi, jest lepkie i dość obrzydliwe. Oto człowiek rozczarowany, dziś już na pewno wróg systemu, ale on nie może wyciągnąć do mego ręki, przeciwnie — musi stworzyć sytuację, w której Broch będzie słabszy. Nie zapomina się lekkomyślnej szczerości. Broch będzie o tym pamiętał, na przyszłość może będzie ostrożniejszy, ale w przyszłości, gdyby zdarzyła się sytuacja, w której los Klossa mógłby zależeć od Brocha, ten będzie musiał milczeć. Dzięki temu Kloss przetrwał cztery lata we wrogim mundurze, w samym środku ich machiny wojennej. Nie może sobie pozwolić na gest przyjaźni nawet wobec człowieka, który na tę przyjaźń by zasługiwał, jeśli szkodziłby w ten sposób sprawie najważniejszej — sprawie swojego bezpieczeństwa. Ale Brocha naprawdę lubił. Chciał mu osłodzić gorycz tej rozmowy.

— Moje dziewczęta powinny zaraz nadejść — powiedział.

— Będą kobiety? Niemki! — jak tonący koła ratunkowego chwycił się Broch zmiany tematu.

—To była moja niespodzianka, majorze. Niech pan sobie wyobrazi, że odnalazła mnie tu kuzynka. Co prawda bardzo daleka, w dodatku młodzieńcza miłość. Nie widzieliśmy się osiem lat, mam tremę.

— No, myślę! — zapalił się Broch. — Ładna?

— Usiłuję wyobrazić sobie, jak wygląda — odpowiedział i, widząc zaskoczone spojrzenie Brocha, dodał: — Była wtedy trzynastoletnią dziewczynką. Nie wiem, czy ją poznam.

I właśnie w tym momencie ktoś zapukał, a Klossa nagle olśniło. Położył palec na ustach i jak łobuziak, który zamierza zrobić świetny kawał, ukrył się za drzwiami. Brochowi zabawa zaczęła się podobać. Gestem wskazał Klossowi, by schował się głębiej, a sam otworzył drzwi.

— Proszę, proszę, rozgośćcie się panie! — zawołał do wchodzących dziewcząt. — Kloss wróci za chwilę.

Kiedy w szparze drzwi dostrzegł stojącą doń tyłem jasnowłosą dziewczynę i chciał już wyjść, ukazała się druga — także blondynka. Teraz nie miał już wyboru.

— Edyto! — zawołał, niespodziewanie wychodząc zza drzwi.

Edyta odwróciła się gwałtownie.

— Hans? — W jej głosie zabrzmiała niepewność. Kloss z trudem rozprężył mięśnie twarzy, ułożył je w kształt uśmiechu.

— Tak bardzo się zestarzałem?

— Bardzo się pan zmienił, poruczniku — rzekła Greta.

— To jest Greta, o której ci mówiłam. Poznajcie się. Od dawna o tym marzyła.

— A skąd pani wie — zapytał lekko Kloss — że się zmieniłem?

— Widziałam zdjęcie.

— Zdjęcie? Jakie zdjęcie? — Był czujny, napięty, choć uśmiech nie znikał z jego twarzy. Więc jednak prowokacja? — pomyślał. — Bartek miał rację, kiedy mnie ostrzegał. Czy coś wiedzą, czy poddają go próbie?

— Och, Hans, nie pamiętasz? — dziwiła się Edyta. —To, które mi przysłałeś z wycieczki do Królewca w trzydziestym ósmym...

— Wybacz, Edyto, tyle lat... —powiedział i gorączkowo usiłował sobie przypomnieć, czy Hans Kloss, tam, w Mińsku, wspominał coś o wycieczce do Królewca. Chyba tak, tuż przed maturą. Wtedy widział wuja Helmutha. Te rozmyślania nie przeszkodziły mu w dokonaniu aktu prezentacji, jakimś żartem skwitował zdumienie dziewcząt na widok bogato zastawionego stołu. Chciał, żeby Broch czym prędzej wyszedł stąd z Gretą, wydało mu się, że gdyby został sam na sam z Edytą, potrafiłby utwierdzić ją w przekonaniu, że rozmawia z Hansem Klossem, towarzyszem dziecięcych zabaw, bohaterem szczeniackiego romansu. I tak właśnie się stało; Broch szepnął coś Grecie, krzyknął Klossowi, że wyjdą naprzeciw Schneiderowi i zostali nareszcie sami.

Przez moment było jeszcze gorzej, nie wiedział, co powiedzieć, nie spodziewał się, że kuzynka Hansa Klossa jest tak piękna.

—J ak się czuje ciocia Hilda?

— Pamiętasz mamę? Ona cię często wspomina. Biedna, ostatnio prawie nie wstaje. – Edyta przyglądała mu się, jakby nie mogła odnaleźć czegoś znajomego w twarzy stojącego naprzeciw niej młodego mężczyzny w mundurze oberleutnanta. Czyżby go nie poznawała? A może podejrzewa? Nie, to niemożliwe! A może ten dziecięcy romans pozostawił w niej jakiś ślad? Przez chwilę Kloss czuł się jak złodziej, który buszuje w cudzym domu. Przecież to nie on, to tamten całował ją w stogu siana, przecież to z tamtym przysięgali sobie wieczną miłość.

— Ciągle ten reumatyzm? — zapytał z troską w głosie. Nie można dopuścić ani do chwili ciszy. Cisza jest niebezpieczna.

— I to pamiętasz, Hans? Myślałam, że zupełnie o nas zapomniałeś.

W tym momencie Kloss poczuł, że jakaś niewidzialna ściana, tkwiąca dotychczas między nimi, nagle runęła. Niby nic się nie zmieniło, stali nadal naprzeciw siebie, przyglądali się sobie, ale tak właśnie powinni stać ludzie, którzy się niegdyś kochali i spotkali przypadkiem po latach rozłąki, którzy mimo oddalenia hołubili w sobie jakieś tkliwe myśli o tym drugim.

— Niczego nie zapominam, Edyto. Bardzo lubiłem ciocię Hildę i jedną z jej córek. — Uznał, ze to jest najwłaściwszy moment, żeby wziąć w swe ręce dłoń Edyty. Nie cofnęła jej.

I tak zastali ich roześmiani, zaróżowieni od mrozu Broch z Gretą, którzy trzymali jak cenną zdobycz — opierającego się lub udającego, że się opiera —Schneidera.

— Wyobraźcie sobie, on jeszcze chciał pracować! — zawołał Broch.

— Odświeżyliście wspomnienia? — spytała słodko Greta.

— Więcej — odparł Kloss — poprosiłem Edytę, żeby zechciała pełnić honory gospodyni.

— Jak się domyślacie, przyjęłam z przyjemnością —odpowiedziała bez zmrużenia oka Edyta. I nagle wzrok jej spotkał się ze wzrokiem Schneidera. Nim tamten zdążył powiedzieć słowo, rzuciła się ku niemu i padła mu w objęcia. Schneider był oszołomiony, ale szczęśliwy. Odsunął ją od siebie, przyglądał się przez chwilę.

— Wypiękniała pani, Edyto.

— Myślałam dzisiaj o panu, właściwie od paru dni wspominam nasze spotkanie.

Opowiadają, przeszkadzając sobie nawzajem, historię spotkania, dzieje owej koszmarnej nocy, wypijają pierwszy toast za cudowny zbieg okoliczności. On to przecież umożliwił Edycie, która tak się bała powrotu do tego miasta, spotkanie z dawno nie widzianym Hansem („Moim narzeczonym — powiedziała ze śmiechem Edyta. — Chyba nie zapomniałeś, Hans, że obiecałeś się ze mną ożenić, gdy dorośniesz?”) i człowiekiem, który traktował ją jak córkę, to znaczy uroczym kapitanem Schneiderem. Schneider trochę się skrzywił, usiłował prostować, że nie traktował wówczas Edyty jak córki, jak siostrzenicę raczej, ale po pierwszym kieliszku pogodził się ze swoją rolą, domagał się tylko, żeby Kloss i Edyta uklękli przed nim, a on udzieli im rodzicielskiego błogosławieństwa. Potem Broch nie wytrzymał i w największej oczywiście tajemnicy poinformował wszystkich o awansie Klossa, gratulowali mu kolejno. Edyta podeszła doń z kieliszkiem, rozbawiona Greta zażądała, żeby się teraz pocałowali i w ten sposób pocałowali się po raz pierwszy.

— Pamiętasz, Hans, kiedy i w jakich okolicznościach pocałowaliśmy się ostatni raz?

Powiedział, że przy pożegnaniu, kiedy odjeżdżała z majątku wujostwa Weisenberg, ona twierdziła, że Hans wyjechał wcześniej, przekomarzali się przez chwilę, ale Kloss już wiedział na pewno, że niebezpieczeństwo zniknęło, że Edyta także nie bardzo pamięta, kto z nich tego lata pierwszy wyjechał. W rozbawieniu omal nie przeoczyli północy; minutę przed dwunastą Broch zaczął odwijać drut z butelki szampana, szło mu to niesporo, z głośnika dobiegały już pierwsze uderzenia radiowego zegara, ale udało mu się z tym wreszcie uporać. Rozlewał musujące wino, a Schneider, który już na dobre przejął się rolą ojca, zawołał:

— Cisza, moje dzieci, za chwilę powitamy Nowy Rok!

— A jeszcze wcześniej sturmfuehrera Brunnera! — To powiedział mężczyzna, który dobrze już pijany, w rozkroku, jakby się bał upaść, stanął w drzwiach.

— Hermann! Fajnie, że jesteś! — zawołała Greta, ale inni nie wyrazili zachwytu na widok niespodziewanego gościa. Gdyby Brunner był cokolwiek mniej pijany, dostrzegłby, że zgasił nastrój. Ale on, cmoknąwszy Gretę, wtaczał się już do pokoju, żądał kieliszka, bełkotał coś o węchu, który go nigdy nie zawodzi, jeśli idzie o alkohol.

— Nie przedstawiłem cię mojej kuzynce — powiedział Kloss i w tym momencie dostrzegł coś nienormalnego w spojrzeniu Edyty. Przyglądała się w skupieniu Brunnerowi, jakby starała się odpędzić od siebie jakąś myśl. Z trudem zdobyła się na uśmiech, gdy Brunner podtoczył się do niej z kieliszkiem.

— Zdrowie pięknych pań! — zaczął i urwał. Wypuścił z ręki kieliszek, niezdarnie pochylił się, żeby pozbierać szkło, ale Edyta dostrzegła, że kiedy wstał, jego spojrzenie stało się jakby trzeźwiejsze. Już była skłonna uwierzyć, że to przywidzenie, że to rezultat ostatnich rozmyślań o owej nocy sprzed czterech lat, ale teraz wydało się jej, że się nie myli.

— Zdaje się, że pana już gdzieś widziałam — powiedziała i dostrzegła zimny błysk w bladych oczach Brunnera. Natychmiast pożałowała tych słów, była zadowolona, że nikt z obecnych nie zauważył tego incydentu.

— Za Fuehrera, za zwycięstwo, za Wunderwaffe! — wznosiła właśnie swój kieliszek Greta i nagle zamilkła, bo oto zza okna dobiegł ich niepokojący, ale jakże znany głos syreny przeciwlotniczej. Żarówka nad stołem zachybotała, zgasła na moment, żeby po chwili znów się zapalić. Jednocześnie usłyszeli wybuchy, a dopiero na końcu przyduszony ryk silników. W milczeniu zbiegali do schronu. Na którymś z podestów Edyta przytuliła się do Klossa.

— Boję się — szepnęła.

— Odwagi, kochanie — powiedział. — Bombardują wiadukt, a może dworzec kolejowy, nie miasto.

Ale ona tylko potrząsnęła głową, nie mogła mu przecież powiedzieć, że nie miała na myśli bombowców.

7

Greta była wściekła. Przede wszystkim z powodu zmarnowanego sylwestra. Co prawda wrócili po godzinie na górę, tyle że bez Brunnera, który gdzieś się zawieruszył podczas nalotu, ale zabawa się już nie kleiła. Wszyscy udawali, że mc się nie stało. Schneider przypomniał sobie wiedeńskie herbatki i usiłował zabawić ich śpiewem, ale to niewiele pomogło. Po paru minutach wszyscy wiedzieli, że oto w ich życie, życie panów do niedawna całej niemal Europy, wkradł się nowy czynnik. Ktoś inny zdecydował, żeby zepsuć im powitanie Nowego Roku i oni nie mogli temu przeszkodzić.

Gdzie jest nasza artyleria przeciwlotnicza — myślał Schneider, choć wiedział, że prawdopodobnie artylerzyści dostali rozkaz nieujawniania swoich pozycji przed spodziewaną wielką ofensywą rosyjską.

Mówiłem, ile razy mówiłem, że to nie ma sensu — myślał z mściwą satysfakcją Broch.

Chociaż gospodarz wieczoru, oberleutnant, a właściwie już hauptmann Kloss, gorąco zapraszał, aby pozostali, nastawił nawet patefon ze zdobytymi skądś płytami ostatnich berlińskich przebojów, wszyscy z ulgą powitali propozycję Edyty Lausch, aby się rozejść.

Więc ten zmarnowany sylwester to pierwszy powód wściekłości Grety. Drugi — to zimno panujące w ich pokoju. Służąca Polka, która miała napalić, nie przyszła dzisiaj do pracy, w dodatku ukradła Grecie dwie puszki konserw. Edyta chciała napalić w piecu, ale wtedy okazało się, że skończyły się zapasy węgla. Bez namysłu porąbała taboret, na którym stała miednica. Myć się w końcu można stawiając miskę na stole, ale ciepła starczyło tylko na tę godzinkę, gdy szykowały się na sylwestrowy wieczór. Teraz w pokoju panował znowu przeraźliwy ziąb, przez nieszczelne okna wdzierał się wiatr. Leżały na swoich łóżkach szczękając zębami, poprzykrywane wszystkim, co było w domu, ale żadna nie mogła zasnąć.

Dopiero kiedy Greta zaproponowała, żeby Edyta przeniosła się na jej łóżko, dopiero wtedy, przykryte dwiema kołdrami, poczuły się lepiej. Przez chwilę rozmawiały o wrażeniach wieczoru; Edyta jeszcze raz pomyślała, że to dobrze, że nikt nie zauważył incydentu z upuszczonym przez Brunnera kieliszkiem. Gdyby Greta coś spostrzegła, Edyta musiałaby jej teraz wymyślać na poczekaniu jakieś kłamstwo, ponieważ prawda nie potrafiłaby jej przejść przez gardło.

Czy się nie mylę? — myśli Edyta. To pytanie dręczy ją od paru godzin.

Kiedy wracała z Hansem — Broch z Greta i Schneiderem poszli przodem, aby – jak zaznaczył mały kapitan saperów — dać zakochanym szansę powiedzenia sobie wszystkiego, miała ochotę wyznać mu o Brunnerze, o tym nieprawdopodobnym posądzeniu, które zalęgło się w jej myślach, ale nawet wobec niego nie potrafiła się na to zdobyć. Zaczęła nawet coś mówić, ale przerwała w połowie zdania, a na jego nalegania odparła, że powie mu innym razem, że chciała go zaintrygować, że pragnęła, żeby z niecierpliwością wyglądał spotkania. Nic wtedy nie powiedział, objął ją tylko mocno i Edycie zaczęło się wydawać, że nie istnieje już ośmioletnia przerwa w ich znajomości, że pożegnali się wczoraj, spotkali dzisiaj i odtąd będą spotykać się codziennie.

Jestem szalona — mówi do siebie — sentymentalna idiotka, ale nie potrafię myśleć o tym człowieku inaczej niż z tkliwością.

Oczywiście zauważyła, że mu się podoba, zauważyła też, że jest jakiś inny niż tamten, którego pożegnała latem trzydziestego szóstego roku; zamiast zapalczywości, nie kończących się potoków słów — zapewnień o uczuciach, które wówczas sprawiały, że długo w noc nie mogła zasnąć — tkliwy gest, uścisk ręki, opiekuńcze objęcie ramieniem. Wydoroślał po prostu — myśli — dojrzał. A poza tym wojna. Wszyscy się zmieniamy. Nie wiadomo dlaczego przypomniała sobie swą poprzedniczkę, o które) wspominała rano Greta. Grecie udało się wtedy zdumiewająco trafne sformułowanie: „My wszyscy jesteśmy chorzy od tego kraju...”. Czy Hans też jest chory? Przyglądała mu się wielokrotnie w ciągu tego wieczoru — spokój, starannie odmierzone ruchy, nic tajemniczego, o czym mówiła Greta. Czy zostało w nim coś, co oboje wspominali z uśmiechem, coś z tamtej wakacyjnej, młodzieńczej przygody? Kiedy zaczął mówić o swoich studiach na politechnice gdańskiej i wspomniał o atmosferze tamtych dni, miała ochotę go zapytać, kim była osoba, przez którą nie otrzymała odpowiedzi na swój ostatni list, ale powstrzymała się. Edyta Lausch nie była już trzynastoletnią dziewczynką, rozczytaną w romantycznych powieściach, doznającą pierwszego wtajemniczenia. Była dorosłą kobietą, rok temu przeżyła śmierć człowieka, którego kochała. Wiedziała, że to, co łączyło ją kiedyś z piętnastoletnim chłopcem, może być jakimś pomostem do ponownego zbliżenia, niczym więcej, że jeśli chce Hansa, musi go chcieć takim, jaki jest teraz, zapomnieć o tamtym piętnastolatku. Raz już przecież zapomniała. Pół roku życia z Rudolfem, zakończone głupią, samobójczą śmiercią (z przesłuchiwań, jakim ją potem poddawano, zorientowała się, że jej Rudi, który ani razu w ciągu tego pół roku nie zamienił z nią słowa o polityce, miał coś wspólnego ze spiskiem przeciw fuehrerowi) pozwoliło jej — tak jej się wtedy zdawało, zapomnieć o szczeniackiej miłości. Gdy wczoraj rano Greta wymieniła nazwisko oberleutnanta Klossa, zdumiał ją tylko taki, zdawałoby się, nieprawdopodobny zbieg okoliczności, a dedykacja na zdjęciu wzruszyła raczej sentymentalną Gretę niż ją. Dopiero gdy zza drzwi pokoju, do którego weszła z Gretą, wyszedł człowiek, który powiedział: — Edyto — poczuła, że serce podchodzi jej do gardła.

Greta oddychała miarowo, zwinięta w kłębek, przytulona do niej jak dziecko.

Chciałabym mieć dziecko — pomyślała Edyta — chciałabym, żeby było podobne do Hansa — i ta myśl ją rozśmieszyła.

— Boże — powiedziała głośno — nie zapytałam go nawet, a może on jest żonaty?

Usłyszała albo zdawało jej się, że usłyszała jakiś szelest za oknem. Na pewno ta polska służąca wróciła — pomyślała w półśnie i postanowiła, że odda Grecie swoje konserwy, żeby ochronić tę biedną, zastrachaną kobiecinę przed oskarżeniem o kradzież. I wtedy rozległ się brzęk tłuczonej szyby, a w chwilę potem seria z pistoletu maszynowego rozdarła ciszę.

Gwałtownie przebudzona Greta usiadła na posłaniu i zaczęła histerycznie krzyczeć; Edyta zerwała się, usiłując przypomnieć sobie, gdzie powiesiła pas z kaburą, pożałowała nagle, że nie trzyma rewolweru pod poduszką jak tamta nie znana jej kobieta, która dostała rozstroju nerwowego. Ale zanim znalazła broń, usłyszała za oknem ciężkie kroki, głośne krzyki patrolu i dobijanie się do drzwi.

— Chwileczkę — powiedziała spokojnie, zarzuciła na ramiona płaszcz, włożyła buty i dopiero wtedy podeszła do drzwi. Grupa wystraszonych sąsiadów, ubranych podobnie jak ona, wtargnęła do pokoju, któryś z nich mówił już w progu:

— Jestem lekarzem, komu mam pomóc? Inny przekręcił kontakt. I wtedy Edyta zobaczyła: jej łóżko, na którym miała spać i z którego uciekła do Grety w obawie przed zimnem, posiekane było na skos upiornym wielokropkiem — śladami kuł. Zachwiała się, zdążyła jeszcze pomyśleć: Ktoś mnie chciał zabić — a potem zobaczyła pochyloną nad sobą twarz mężczyzny, który mówił, że jest lekarzem.

— Już lepiej, panno Lausch? Nic się nie stało, po prostu omdlenie. Normalna reakcja. Szok.

8

Pierwszego stycznia Kloss wstał późno, ogolił się, zjadł jajecznicę na boczku przyrządzoną przez Kurta, pogadał z ordynansem o wczorajszej zabawie. Chłopak miał szczęście, przespał nalot przytulony do swojej rosłej Margerity, przyniósł kawałek tortu czekoladowego, żeby pan porucznik („Pan kapitan” — poprawił się, o awansie Klossa także już wiedział) spróbował. Kloss jadł tort, chwaląc zdolności kulinarne dziewczyny Kurta; usłyszał, że Kurt chce się z nią ożenić, oczywiście po wygranej wojnie — powiedział prędko i popatrzył na Klossa, jakby od niego chciał się dowiedzieć, kiedy wojna zostanie wygrana. Potem zaczął relacjonować Klossowi codzienną porcję plotek krążących między ordynansami. Kloss wysłuchiwał ich zawsze z uwagą, nieraz już zdobył cenną informację dzięki paplaninie Kurta.

— Znów był napad bandycki w nocy — powiedział Kurt. — Do dziewczyn strzelali.

— Naprawdę? — zapytał bez ciekawości Kloss.

— Mieszkały w tej bursie kolejarskiej, niedaleko dworca. Jedna dopiero wczoraj przyjechała. Niech pan powie, co za sens, żeby dziewczyny umieszczać w pokoju na parterze?

— Zaraz, zaraz — zaniepokoił się — te dziewczęta pracowały w kantynie?

— Nie — mówi Kurt — telefonistki ze sztabu. Pewnie ich pan nie zna. Ta jedna, co tu jest dłużej, kombinuje ze sturmfuehrerem Brunnerem — powiedział mrużąc oko.

Kloss już nie słuchał. Prędko pił kawę, przegryzając tortem Margeritki z kasyna, która

pewnie będzie świetną żoną, jeśli oczywiście nie będzie czekać z małżeństwem do zwycięstwa.

A więc strzelano do Edyty — myśli. — Kto? Czyżby Bartek posunął swą troskę o Klossa aż tak daleko? Bał się prowokacji. Nie, to niemożliwe, niemożliwe, żeby Bartek przedsięwziął taką akcję bez porozumienia z nim. Chyba, żeby dowiedział się czegoś. W tej chwili uprzytomnił sobie, że nie zapytał, co z dziewczętami. Poraziła go myśl, że Edyta, być może, nie żyje.

— Najadły się strachu — opowiadał Kurt — kto by się nie przestraszył? Ale podobno obie zdrowe i całe.

— Dzięki Bogu — powiedział szczerze. Ubrał się, odesłał Kurta. Powinien zobaczyć się z Bartkiem, ale spotkanie ma umówione dopiero wieczorem. Do zegarmistrza także nie może pójść w biały dzień. A jeśli to rzeczywiście prowokacja? Ale jaki byłby jej cel? Nie widzi żadnego związku między cudownym odnalezieniem kuzynki Edyty a zamachem na jej życie. Powinien oczywiście pójść do niej zaraz, to będzie naturalna reakcja kuzyna, człowieka bliskiego. Ale Kloss czuje, że poszedłby do Edyty nawet wtedy, gdyby nie było to oparte na racjach rozumowych. Naprawdę niepokoił się o Edytę.

Greta jeszcze spała, powiedziała, że nie gniewa się za obudzenie, trochę bezładnie opisała mu wydarzenia wczorajszej nocy. Potem zdjęła koc, przykrywający łóżko Edyty, i pokazała osmolone prześcieradło.

— Zmienią nam pokój, będziemy mieszkały na trzecim piętrze.

Nie skorzystał z zaproszenia Grety, żeby wypił z nią kawę. Greta zresztą zbyt nie nalegała, jej kokieteria była dziś przygaszona.

Minął wartownika, którego postawiono przed domem, przeszedł na skos ulicę i ruszył w stronę stacji. W zabudowaniach byłego dworca towarowego mieściła się obecnie centrala telefoniczna sztabu zgrupowania, gdzie Edyta pełniła dyżur. Kiedy zapukał, powiedziała „proszę”, nie odwracając głowy od pulpitu pełnego wtyczek. Dopiero po chwili odwróciła się. Dostrzegła go stojącego w drzwiach. Nie mogła się mylić. Niepokoił się o nią, a teraz z radości, że ją widzi, nie może przemówić słowa. Zdjęła z uszu słuchawki i zrobiła krok w jego stronę. Wtedy i on postąpił naprzód. Spotkali się w połowie drogi. Bez słowa zarzuciła mu ręce na szyję.

— Hans — powiedziała — może to głupie, ale najbardziej przeraziłam się tego, że mogłabym umrzeć i nigdy cię więcej nie zobaczyć. Bałeś się o mnie, prawda?

— Bałem się, Edyto — powiedział i po raz pierwszy od bardzo dawna nie starał się nadawać swemu głosowi tonu szczerości. Naprawdę się o nią bał. Na próżno wracając nocą, gdy pożegnał się już z Brochem i Schneiderem, usiłował myślami o czekających go zadaniach, odgonić obraz jej twarzy. Nie przeraził się, że podoba mu się jego rzekoma kuzynka Edyta, nieraz w czasie tych czterech lat podobały mu się różne dziewczęta, a ponieważ i on na ogół się podobał, sprawy układały się zwyczajnie, bez komplikacji. Wojna wymaga tempa, skraca

zaloty, nie miał specjalnych skrupułów; nigdy nie ślubowałem czystości — mówił sobie w takich chwilach — ale nigdy też nie tracił kontroli nad sobą. Więc nie bał się tego, że podoba mu się Edyta Lausch, lecz tego, że podoba mu się inaczej. Paradoksalne, ale właśnie myśląc o niej nie chciałby stosować „wojennego tempa”, chciałby maksymalnie przedłużyć okres prowadzący do zbliżenia. Myśl, że to nie ma sensu, że sprawę należy traktować jak zwykle albo skończyć ją jak najprędzej, bo musi pozostać samotny, bo nie ma na świecie kobiety, której mógłby powierzyć swoją tajemnicę, tym razem nie przekonywała.

Siedział u niej jeszcze z godzinę. Rozmawiali o różnych sprawach, omijając wczorajszą noc. Edyta mówiła o przebiegu swej służby, z humorem opowiadała o ostatnim zwierzchniku, brzydalu i inwalidzie, zakochanym w niej bez pamięci. Nie wspominali już przeszłości, tej dawnej sprzed ośmiu lat, i Hans był z tego zadowolony. A chociaż podczas tej rozmowy żadne z nich nie powiedziało nic szczególnego, to jednak oboje wiedzieli, że ta chwila zaraz po jego wejściu, kiedy stali obok siebie przytuleni, nie potrafiąc wymówić słowa, zaczynała się liczyć w ich życiu. Zbierając się do wyjścia Kloss zapytał z uśmiechem, cóż to takiego zamierzała mu wczoraj powiedzieć, lecz ona zamiast zareagować, jak się spodziewał, także uśmiechem, odparła szorstko, że nic. A potem, jakby chcąc osłodzić mu tę szorstkość, zapytała, co robi po południu, bo ona ma wolne i chętnie by go odwiedziła.

— Edyto — zapytał — czy to, co chciałaś mi powiedzieć, miało według ciebie jakiś związek z tymi strzałami? Czy domyślasz się, kto mógł do ciebie strzelać?

— Przestań! — krzyknęła niemal, a potem zapytała: —Więc nie chcesz, żebym przyszła do ciebie?

— Czekam — powiedział — będę na ciebie czekał, Edyto — i chciał ją pocałować, ale właśnie zadzwonił telefon i Edyta, nałożywszy słuchawki, musiała połączyć sztab korpusu z jakąś „Niezapominajką”.

9

Sturmfuehrer Brunner starannie przycinał cygaro. Nim wetknął je do ust, powąchał, rozkoszując się chwilę aromatem. Brunner był starym, doświadczonym gestapowcem, policyjną służbę zaczął jeszcze w czasach przedhitlerowskich i wiedział, że nic tak nie denerwuje ludzi wezwanych do złożenia zeznań, jak ta umiejętnie przedłużana chwila, zanim padnie pierwsze pytanie. Siedzący naprzeciw niego major Broch miał zaczerwienione oczy, widać źle spał tej nocy.

O to go właśnie zapytam — pomyślał Brunner — nic tak nie zbija z tropu, jak całkiem niewinne pytanie na początku przesłuchania.

— Rzeczywiście — odpowiedział Broch — nie powinienem pić, a trudno się człowiekowi powstrzymać.

— Piliście jeszcze po nalocie? — zapytał.

— Czekaliśmy na pana, ale trochę wypiliśmy. Dla mnie nieco za dużo.

— Obowiązki, obowiązki — roześmiał się nieco za głośno Brunner i zaciągnął się cygarem.

— A potem?

— Co potem? — nie zrozumiał Broch.

— Co robiliście po nalocie?

— Razem z Klossem i Schneiderem odprowadziliśmy nasze panie. Potem wróciliśmy wszyscy razem. Kloss był zmęczony, więc od razu poszedł do siebie. Ja chciałem się trochę przewietrzyć, więc odprowadziłem Schneidera, on mieszka w tych koszarach za mostem.

— Kiedy pan się dowiedział o próbie zamachu na pannę Lausch?

— Więc już na pewno wiadomo, że do niej strzelano?

— Nie odpowiedział pan na pytanie, majorze.

— Pół godziny temu na obiedzie w kasynie. Zaraz potem wróciłem do domu i ordynans mi zameldował, że pan mnie wzywa.

— Ordynans się pomylił — mówił Brunner — prosiłem pana majora. Ale wracając do tego wieczoru, więc odprowadziliście dziewczęta, a później zapewne rozmawialiście? O czym?

— Powinien pan raczej zapytać, czy nie spotkaliśmy jakichś podejrzanych osobników w pobliżu domu tych dziewcząt.

— Wiem, o co pytać.

— Nie widzę związku między...

— Najpierw się gada, potem się strzela — powiedział Brunner, przyglądając się badawczo Brochowi. — Strzela — powtórzył — albo — zawiesił głos — stawia teczkę z bombą zegarową.

— Wypraszam sobie! — zerwał się Broch. Brunner siedział nieporuszony, milczał. Broch usiadł po chwili, jakby przytłoczony jego spojrzeniem. Wie, do czego pije Brunner. Do zamachu na Hitlera. Gestapo wie wszystko, a więc wie zapewne i to, że Broch znał paru uczestników niedawnego spisku. To było co prawda dawno, ale... — Nie pamiętam dokładnie, o czym rozmawialiśmy — powiedział po dłuższej chwili. — Mówiliśmy o czterdziestym pierwszym roku, wspominaliśmy dni, kiedy posuwaliśmy się naprzód po pięćdziesiąt kilometrów w ciągu doby.

— Niebezpieczne tematy — uśmiechnął się Brunner.

Jak długo — pomyślał Broch — tacy ludzie jak ten trzymający w zębach cygaro, nadęty i okropnie ważny, ponieważ wie, że za nim stoi potężny aparat terroru, jak długo ci ludzie będą nami rządzić? To przez nich stało się to wszystko, przez nich klęska, która spadnie niechybnie na kraj. Czy zdołamy się kiedykolwiek podnieść?

— Ci, którzy nie wąchali prochu — rzekł ostro — przeceniają niebezpieczeństwa. I Schneider, i ja jesteśmy starymi oficerami frontowymi i nieraz byliśmy w prawdziwym niebezpieczeństwie. Ma pan jeszcze jakieś pytania, sturmfuehrer?

— Schneider był już w tym mieście w czterdziestym pierwszym. Wspominał o tym? — Brunner badawczo przyglądał się Brochowi.

— Nie pojmuję, do czego pan zmierza. Jeśli podejrzewa pan o coś Schneidera, to pragnę oświadczyć...

— To wszystko. Na razie dziękuję, majorze. — Słowa „na razie” zaakcentował w specjalny sposób. Broch nie powinien być zbyt pewny siebie. — Do zobaczenia – wyciągnął do niego rękę.

— Heil Hitler! — odpowiedział Broch, wstając i unosząc prawą dłoń w faszystowskim pozdrowieniu, jakby nie dostrzegł wyciągniętej ręki. Energicznym krokiem skierował się do drzwi. Udawał, że nie widzi uśmieszku błąkającego się na ustach sturmfuehrera Brunnera.

Chwilę po wyjściu Brocha rozmyślał o czymś. Do przyjścia Schneidera ma jeszcze z kwadrans. Zaciągnął się wonnym dymem, z przyjemnością spoglądał na popiół cygara, który nie opadał. Tylko w dobrych cygarach popiół trzyma się do końca. Brunner lubi dobre cygara i pali tylko dobre. Podniósł słuchawkę, nakręcił jakiś numer, poprosił o połączenie z oberleutnantem Klossem. To chyba będzie niezły plan — myślał czekając, aż ktoś po drugiej stronie przewodu przyjmie telefon. Wreszcie usłyszał głos Klossa.

— Przepraszam, Hans, że niepokoję cię w świątecznym dniu, ale wiesz, w naszej robocie nie ma świąt. Przede wszystkim chcę ci pogratulować awansu, zapomniałem to wczoraj uczynić, byłem zalany. Mam nadzieję, że nie gniewasz się za wczorajsze najście. Stęskniłem się za tobą, przyjacielu. Wiesz, że długo bez ciebie żyć nie mogę. Ale do rzeczy. Mam coś, co powinno cię zainteresować, co na pewno cię interesuje. Mam u siebie partyzanta, schwytanego podczas akcji na wiadukt przedwczorajszej nocy. Czy mówi? Nawet śpiewa, wiesz przecież, że ja umiem zmuszać ludzi do śpiewu, także tych — roześmiał się – zupełnie niemuzykalnych. Wpadnij do mnie, jak będziesz miał chwilę czasu, przeczytasz jego zeznania, a może będziesz miał ochotę go sam przesłuchać?

Odłożył słuchawkę, spojrzał na zegarek. Schneider powinien przyjść lada moment. Czy ona powiedziała o tym Schneiderowi? — zastanowił się. To by komplikowało sprawę. Trzeba by poszukać czegoś na Schneidera, a coś by się z pewnością znalazło. Jest co prawda jeszcze Kloss — snuł dalej swoje rozmyślania — ale to mało prawdopodobne, żeby mu się zwierzyła. Kuzynka, dawna miłość. Bzdury! Klossa powinny przekonać zeznania tego partyzanta. Kloss bardzo dba o swoją karierę, nie będzie jej ryzykował w obronie jakiejś tam kuzynki...

Przypomniał sobie ranną rozmowę z Edytą. Specjalnie się do niej pofatygował. Musiał to zrobić. On także źle spał ostatniej nocy. A może się myli? Może to nie była ta dziewczyna?

Widział ją przecież tylko przez chwilę, w ciemności. A jeśli nawet ona? Czy mogłaby go rozpoznać po tylu latach? I kto by jej uwierzył, że właśnie wtedy dostrzegła go i zapamiętała?

Ale Brunner wie, że nie wolno ryzykować postawienia takich zarzutów. Były amtsleiter w tym mieście jest dziś wysoko notowany w berlińskiej centrali RSHA. Akta spoczywające w archiwum wywleczono by znowu na światło dzienne, kto wie, co można znaleźć w starych aktach? Edyta Lausch przyznała wprawdzie, że służyła już w tym mieście w czterdziestym roku, wyjechała dopiero w czterdziestym pierwszym, ale mimo nalegań Brunnera nie mogła sobie przypomnieć żadnego incydentu, nic nie utkwiło jej w pamięci, więc może wczoraj w nocy, kiedy szedł do niej z kieliszkiem, przywidziało mu się, że spojrzała na niego w szczególny sposób? Chociaż dziś patrzyła inaczej, a właściwie czyniła wszystko, aby uniknąć jego wzroku. Ale wtedy powiedziała, że poznała Schneidera już wcześniej, za pierwszym pobytem w tym mieście, więc musi przesłuchać Schneidera. Od tego, co powie Schneider, zależą dalsze losy młodzieńczej miłości Hansa Klossa. To spostrzeżenie wydaje mu się tak zabawne, że zaczął chichotać, patrząc na całkowicie wypalone cygaro, które jest w tej chwili stożkiem jasnoszarego, niemal białego popiołu. Przestał się śmiać dopiero wtedy, gdy z dołu zatelefonowali, że właśnie przyszedł kapitan Schneider.

10

Postanowił pójść na piechotę. Wprawdzie spory kawałek drogi, ale Kloss lubi przechadzki. Jeśli chce nad czymś pomyśleć, zastanowić się, powziąć decyzję — rusza na spacer. Dziś ma parę spraw, które musi rozstrzygnąć.

Właściwie czuł się dobrze, lekko. Sprawiało mu przyjemność, że śnieg chrzęści pod butami, że skończyła się zadymka i blade, styczniowe słońce wyjrzało zza chmur. Byłoby mu zupełnie dobrze, gdyby nie to nieokreślone zupełnie uczucie zagrożenia. Zwierzęta wykształciły w sobie podobno instynkt uprzedzający o zagrażającym niebezpieczeństwie, czyżbym przez te cztery lata — myślał Kloss — zdołał w sobie stworzyć taki system ostrzegawczy? Chciałby zbagatelizować te obawy, uznać je za irracjonalne, a więc sprzeczne z jego naturą, która lubi, aby wszystko było proste i zrozumiałe. Ale doświadczenie uczy, że nie wolno lekceważyć nawet tych ledwo uchwytnych obaw.

Zaczęło się to już wczoraj po południu, po przyjściu Edyty. Czekał na nią i trochę się bał, zupełnie niepotrzebnie. Było tak, jak powinno było być. Wieczorem zapytała po prostu:

— Chcesz, żebym została u ciebie?

Potem długo milczeli oboje. Patrzył na leżącą obok niego dziewczynę, cieszył się, że jest piękna, że przez parę godzin nie myślał o wojnie, o niebezpieczeństwie, jakie mu zagraża, wyczuwał jej ufność i marzył, żeby odpłacić jej tym samym, choć wiedział, że to niemożliwe. Kiedy obudziła się w środku nocy i oboje zapalili papierosy, najniespodziewaniej dla siebie zaczął recytować wiersz, który od paru godzin tłukł mu się po głowie: „Byłem już rozpaczy bliski, czułem, że mi sił już brak...”

— To Heine — powiedziała Edyta — ty znasz wiersze Heinego?

— Rzeczywiście — speszył się wtedy, jakby przyłapany na gorącym uczynku. — Zostało mi w pamięci chyba jeszcze ze szkoły — powiedział i zaczął gorączkowo liczyć lata, aby upewnić się, czy Hans Kloss mógł znać te wiersze ze szkoły. Na szczęście mógł. Edyty zresztą to nie interesowało.

— Matka lubi te wiersze. Ona nie oddała Heinego, wiesz, wtedy, kiedy palili książki.

— Myślisz, że to bardzo źle? — zapytał.

— Nie wiem — powiedziała — sama nie wiem. — I Kloss jej uwierzył — nie wiedziała.

Potem, gdy znowu usnęła, sklął się za tę chwilę, w której zawiodła samokontrola. Oficer Abwehry, Hans Kloss, mógł znać wiersze Heinricha Heinego ze szkoły, ale nie powinien ich cytować.

Więc może wtedy poczuł po raz pierwszy to zagrożenie, którego istoty nie może zgłębić, ale o którym wie, że istnieje. Tak bardzo chciałby być szczery wobec niej. Ta potrzeba nagromadziła się w nim przez lata zakłamania, udawania i maskowania. Ale nie może. Musi wytrwać. Powiem jej po wojnie — pomyślał — jakby nie było rzeczy prostszej na świecie, jak przyznanie się do tego, że przez lata wojny było się śmiertelnym wrogiem narodu, do którego ona należy, wodza, którego ona, jeśli nawet nie kocha i nie podziwia, to uznaje za swego.

A może odczuł to zagrożenie jeszcze wcześniej, późnym wczorajszym popołudniem.

— Edyto, zrób nam kolację — powiedział, stawiając przed nią wszystkie posiadane w domu zapasy — ja muszę jeszcze coś załatwić. — Przyjęła to bez protestu, uznała za normalne, że ona przygotuje kolację swemu mężczyźnie, nie pytała, dokąd musi wyjść jej Hans i jakie sprawy załatwić; były to jego męskie sprawy, do których, jako prawdziwa niemiecka kobieta, nie chciała się wtrącać, a może po prostu sądziła, że sprawy, jakie musi załatwić, dotyczą wojny, a ona nie chciała dzisiaj myśleć o wojnie.

Bartek czekał nań jak zwykle w mrocznym pokoiku za sklepem zegarmistrza. Ćmił swego śmierdzącego skręta. Przygotowali akcję na drugiego stycznia, zdobyli jakieś angielskie miny, podobno niezawodne w działaniu. Bartek był optymistą, wierzył w powodzenie tej akcji, cieszył się z góry na myśl, że razem z wiaduktem wyleci w powietrze transport oznaczony kryptonimem „E-19”, a wszystkie transporty z poprzedzającą numer literą „E” oznaczały, że pochodzą z Zagłębia Ruhry — a więc broń i amunicja. Omówili szczegóły: początek ataku dwudziesta druga pięćdziesiąt osiem, siedem minut przed spodziewanym transportem („Żeby się tylko nie spóźnił” — złożył ręce jak do modlitwy Bartek). Dla odciągnięcia uwagi pół godziny przedtem wydzielony oddział zaatakuje posterunek żandarmerii w Gródkach. Kloss pochwalił wybór miejsca pozorowanego ataku — siedem kilometrów, a więc strzelaninę usłyszą, ale droga trudna, pokonanie jej zajmie sporo czasu. A na końcu Bartek jakby od niechcenia powiedział, że sprawa Floriana okazała się fałszywym alarmem. Florian po prostu podczas odwrotu skręcił nogę i zrobił to, co w takiej sytuacji zrobić należało — w obawie przed obławą odbił w bok, kuśtykając dotarł do zagrody jakichś swoich krewniaków i tam, zaszyty w sąsieku, przeczekał do rana.

Więc może ta sprawa tak niepokoi Klossa? Kiedy wczoraj zadzwonił Brunner i z nonszalanckim triumfem doniósł, że ma partyzanta, Kloss był przekonany, że właśnie Florian wpadł w ręce gestapo i jedyną rzeczą, jaką może zrobić, to spróbować wyrwać go z łap Brunnera, przenieść do aresztu Abwehry i jak najbardziej zagmatwać sprawę, przeciągnąć ją jak najdłużej, mając nadzieję, że w rozgardiaszu bliskiej ofensywy Florianowi uda się ujść z życiem. Więc jeśli nie Floriana, to kogo ma Brunner? I skąd ten triumf w jego głosie? Może złapał po prostu jakiegoś chłopa, nie mającego nic wspólnego z partyzantką? Ale przecież Brunner powiedział, że schwytany „śpiewa”. I dlaczego Brunner, tak zwykle zazdrosny o sukcesy, tak ściśle przestrzegający podziału kompetencji, zgadza się, ba, nawet nalega, żeby Kloss przesłuchał „jego” partyzanta?

Nie podoba mu się to. Wie, co sądzić o demonstrowanej przez Brunnera przyjaźni. Nie lubią tu Brunnera.

— Nie mogę zrozumieć, Kloss — powiedział mu dziś Broch — że pan przyjaźni się z tym łajdakiem.

Właśnie, Broch. Co znaczyło to idiotyczne przesłuchanie, te pytania o treść rozmów, prowadzonych przedwczorajszej nocy, kiedy wracali po odprowadzeniu dziewcząt? Czyżby Brunner podejrzewał, że do Edyty mógł strzelać któryś z nich? Może podejrzewa właśnie jego? Kloss nieraz czuł na sobie badawcze spojrzenie wyblakłych, niemal przezroczystych oczu Brunnera. Czyżby coś wyczuwał? A może jednak prowokacja? Może Edyta jest jego wspólniczką?

Nie! To odrzuca stanowczo. Nauczył się już chyba trochę, zdobył nieco wiedzy o ludziach, niemożliwe, żeby udawała... A dlaczego właściwie niemożliwe, jeśli on potrafił przez cztery lata żyć wcielony w innego człowieka? Dlaczego ma zakładać, że jest przypadkiem niepowtarzalnym? Kobiety są urodzonymi aktorkami. Edyta jest piękna — to jej jeszcze pomaga. Tak chętnie wierzymy, że wybrała nas piękna kobieta...

A jednak nie. Nie wie dlaczego, ale jest pewien Edyty. Więc może Brunner wpadł na jakiś ślad i po prostu wykorzystuje okazję?

Wtedy, w sylwestrową noc Kloss poprosił Edytę, żeby przyniosła mu zdjęcie, które przysłał jej z wycieczki do Królewca. Wczoraj po południu powiedziała, że nie mogła znaleźć, gdzieś je zawieruszyła. Czy naprawdę? Powiedzmy, że ona nie kłamie, ale przecież nie mieszka sama, jest ta druga, Greta, o której jego ordynans mówił, że kombinuje z Brunnerem. Więc jeszcze jedno powiązanie z Brunnerem. Czyżby tak wyglądała sieć zaciskająca się wokół łowionej ryby?

Ale cóż w takim razie znaczyłoby przesłuchanie Brocha, a tym bardziej Schneidera? Spotkał małego wiedeńczyka, gdy tamten właśnie wracał od Brunnera. Trząsł się z wściekłości.

— To bydlę zarzuciło mi kłamstwo... — Dopiero gdy wypił kieliszek koniaku, wrócił nieco o równowagi. Opowiedział, że Brunnera bardzo interesowało, w jakich okolicznościach poznał Edytę Lausch, a gdy opowiedział mu historię o napadzie na żonę amtsleitera, wszystko inne przestało go interesować.

— A w jakich okolicznościach zarzucił panu kłamstwo? — spytał go Kloss.

— Zadał mi pytanie, czy po wyjeździe panny Lausch z tego miasta w czterdziestym pierwszym roku spotkałem się z nią później. Odparłem, zgodnie z prawdą, że dopiero u pana, podczas tej nocy sylwestrowej. Ale on miał nasze kartoteki. Na podstawie przebiegu służby panny Lausch i mojej doszedł do wniosku, że w czterdziestym trzecim roku oboje jednocześnie byliśmy w Kijowie. Być może to prawda, ale nie miałem pojęcia, że ona też tam była...

Może Brunner podejrzewa o coś Schneidera, sądzi, że z racji ich znajomości Edyta coś o tym mogłaby wiedzieć i dlatego Schneider usiłował ją zabić?

— Mało prawdopodobne, choć możliwe — mruknął do siebie, wchodząc na schody gmachu, w którym urzędował Brunner.

— Nareszcie, Hans — powiedział wstając na jego powitanie. — Nie mogłem się ciebie doczekać. Wyobraź sobie, dzwoniłem niedawno, ale miły skądinąd głos kobiecy odparł, że właśnie do mnie wyszedłeś. Nie pochwaliłeś się, że przyjąłeś lokatorkę. Może bym ci to wtedy odradził.

— Zaproszę cię na zaręczyny, Hermann — powiedział Kloss.

— Z lokatorami bywają kłopoty, Hans, posłuchaj rady starszego, bardziej doświadczonego przyjaciela, a już szczególnie z lokatorkami.

— O tym chciałeś ze mną mówić?

— Siadaj, siadaj. To bardzo poważna rozmowa, nie płoche żarty, Kloss. Możesz mieć kłopoty. Chyba nie lubisz mieć kłopotów?

— Daj mi cygaro, Hermann, masz zawsze dobre cygara.

— Co chcesz przez to powiedzieć, Hans? — wycedził wolno Brunner.

— Nic — powiedział. — Po prostu przy poważnych rozmowach lubię palić dobre cygara. Ale zanim przejdziesz do tych swoich rewelacji, może zechcesz powiedzieć, jakie są wyniki śledztwa w sprawie zamachu na życie funkcjonariuszki służby pomocniczej, Edyty Lausch? Pytanie jest prywatne, pytam jako jej kuzyn i... — zawiesił głos — narzeczony.

— Chciałem cię ostrzec, Hans. Ty chyba nie wiesz, co się wokół ciebie dzieje. Zaklinam cię na naszą przyjaźń, daj sobie spokój z tą dziewczyną. Ja nie powiem nikomu, ale ty ze swojej strony musisz zapobiec rozgłosowi. To się nie może roznieść, że cokolwiek cię z nią łączy.

— Nie rozumiem cię, Hermann, mów jaśniej.

I wtedy Brunner kazał wezwać schwytanego partyzanta. Pierwszą rzeczą, jaką dostrzegł Kloss, był jego ubiór. Nie znaczy to, żeby ten lekko łysiejący, trzydziestoparoletni człowiek był jakoś szczególnie ubrany, ale miał całe i czyste ubranie. Żadnych śladów pobicia. Kloss nieraz widział ofiary przesłuchań w tym gmachu. Zaciskał pięści, wściekły z bezsilności. Wiedział, jak wyglądają ofiary takich przesłuchań. Już wtedy zaczęło mu coś świtać. Dostrzegł, że Brunner popełnił błąd. Potem, gdy wysłuchał zeznań tego człowieka, gładkich, nawet zbyt gładkich, zrozumiał więcej. Sprawa napadu na wiadukt niewiele, jak widać, interesowała Brunnera. Rzekomy partyzant podawał się za adiutanta dowódcy partyzanckiego Bartka. Kiedy Kloss poprosił o rysopis i tamten powiedział: „blondyn”, Kloss już wiedział, że ma do czynienia z bluffem, ale jeszcze nie mógł pojąć jego istoty. Bartek na fotografiach z listów gończych był blondynem, od blisko roku ma przyciemnione włosy. Ale jądro zeznań Wasiaka (takie nazwisko i pseudonim „Grzmot” podał zatrzymany) tkwiło w czym innym. Otóż Wasiak twierdził, że Bartek miał się wkrótce spotkać z kobietą współpracującą od dawna z bolszewickim wywiadem. Ta kobieta jest podobno młoda, niedawno przyjechała do tego miasta, w którym była już kiedyś i właśnie wtedy została zwerbowana. Wasiak zna jeszcze imię tej dziewczyny. Oczywiście — Edyta. Kloss uśmiechnął

się. Pedanteria Brunnera jest zabawna.

Kazał odesłać Wasiaka, siadł naprzeciw Brunnera i bez pytania sięgnął po następne cygaro. Chwilę palił w milczeniu, zrozumiał już prawie wszystko, brak mu było tylko jednego elementu. I wtedy przypomniał sobie wydarzenia, błahe na pozór, na które wówczas nie zwrócił uwagi. Brunner z kieliszkiem podszedł do Edyty, nagle upuścił szkło, schylił się i zbierał je niezgrabnie drżącymi rękami. Myślał, że Brunner był po prostu bardzo pijany. Teraz wie, rozumie, że Brunner poznał Edytę i ona jego rozpoznała. Ostatnie ogniwo zagadki. Pojmuje teraz, dlaczego Edyta nie chciała mu powiedzieć o odkryciu, jakiego dokonała. Ciążyło jej to odkrycie, ale nie dopuszczała do siebie myśli, żeby oficer gestapo był tym bandytą, który w ową noc przygniótł jej dłoń obcasem. I jeszcze jedno: nagły skurcz twarzy Brunnera przed kilkunastoma minutami, gdy Kloss uczynił niewinną uwagę o dobrych cygarach, jakie zwykle pali sturmfuehrer. To zabawne, uwaga była naprawdę niewinna.

— No i co powiesz teraz? — zmrużył oczy Brunner. Odpędził dłonią niebieskawy dym.

— Należy ci się rewanż — odpowiedział z szerokim uśmiechem. —Ty mnie niedawno ostrzegałeś, teraz ja cię ostrzegę. Widzisz, idziesz sobie, Brunner, drogą, spostrzegasz coś, co wydaje ci się na przykład jajkiem, takie śliczne, okrąglutkie. Bierzesz to do ręki, a to nagle wybucha i urywa ci paluchy. To nie jest jajko, Brunner, to jest granat! Pamiętaj, że ostrzegł cię przyjaciel. Lepiej nie dotykaj tego, poparzysz się ciężko. Czy ta metaforyka nie jest dla ciebie zbyt skomplikowana?

— Nie mogę zlekceważyć zeznań tego partyzanta — rzekł Brunner.

— Możesz mu podyktować inne, tak samo wiarygodne jak te. Zresztą, o ile się znam na rzeczy, ten facet długo nie pożyje.

— Chciałem, żebyś był po mojej stronie, wolisz być przeciwko mnie?

— Nie interesuje mnie ansa, jaką niektóre osoby żywią do blondynek, nie zamierzam się tym interesować. Ale zanim zrobisz lekkomyślny krok, pamiętaj o jajku, które może wybuchnąć w ręku. Tylko tyle, Brunner. I wezmę sobie na drogę jeszcze jedno cygaro, są naprawdę świetne. — Tym razem nie darował Brunnerowi. Zdanie o cygarach musiało brzmieć dwuznacznie, o drogich, bardzo dobrych cygarach, których ceny w czasie wojny dochodzą do astronomicznych rozmiarów. Trzeba być bardzo bogatym człowiekiem, żeby pozwolić sobie na palenie takich cygar. Taką treść chciał przekazać Kloss Brunnerowi. Powinien zrozumieć.

11

W domu znalazł Kurta zajętego praniem firanek, które, odkąd Kloss tu mieszkał, nigdy chyba nie były prane. Ani on, ani Kurt nie widzieli w tym nic nienormalnego.

— Pani kazała — odpowiedział Kurt na jego pytające spojrzenie, jakby dla nich obu nie mogło być wątpliwości, o jaką panią chodzi. Oddał mu też kartkę pozostawioną przez Edytę. Pisała, że ma dyżur do północy i ma nadzieję, że Kloss ją tam odwiedzi. Zamierzał pójść od razu, natychmiast po zjedzeniu obiadu przyniesionego przez Kurta z kasyna, ale wezwano go do sztabu i harował niemal do dziesiątej przy mapach, na które trzeba było nanieść dane o koncentracji sił rosyjskich nad Wisłą, dostarczone niedawno przez samoloty zwiadowcze. Już w drodze przez tory, kiedy zagapiwszy się omal nie wpadł pod manewrującą lokomotywę, przypomniał sobie, że wcale tego nie planując, znajdzie się w pobliżu przygotowanej akcji na wiadukt. Spojrzał w tamtą stronę, jakby w obawie, czy nie dostrzeże czegoś, co mogłoby pokrzyżować akcję, ale wszystko wskazywało na to, że Niemcy nie spodziewają się niczego. Co prawda wachman przytupywał przy wjeździe na wiadukt, tam, gdzie z plątaniny szyn stacji rozrządowej wyodrębniają się dwa tory przerzucone przez wiadukt, wiodące w stronę frontu.

Łoskot przejeżdżającego parowozu zagłuszył kroki Klossa, kiedy wchodził do pokoju telefonistek. Stanął za plecami Edyty i delikatnie dotknął ręką jej twarzy.

— Hans! —zawołała ucieszona. — Jaki jesteś zimny. Cieszę się, że przyszedłeś. Byłam taka niespokojna.

— Teraz możesz już być spokojna, Edyto — powiedział poważnie.

Bez przerwy niemal dzwoniły telefony. Edyta zajęta była wkładaniem i wyjmowaniem wtyczek. Podsunęła mu bloki ołówek.

— Żeby ci się nie nudziło, będziesz moją sekretarką.

Kloss otwiera blok, widzi wetknięte tam zdjęcie, chce je włożyć gdzie indziej, ale Edyta nie pozwala.

— Nie poznajesz? Przecież to zdjęcie, które przysłałeś mi z Królewca.

Przyglądał się chwilę temu obcemu chłopakowi. On w tym wieku wyglądał chyba inaczej.

— Jaki byłem wówczas młody — rzekł — nieopierzony szczeniak.

Monotonnie cykający zegar elektryczny wskazywał dziesiątą dwadzieścia cztery. Jeszcze pół godziny. Zamyślony nie zauważył, że ktoś otworzył drzwi. Drgnął dopiero na dźwięk głosu Brunnera.

— Nie spodziewałem się ciebie, Hans.

Odwrócił się powoli w stronę wchodzącego.

— Nie posłuchałeś mojej rady, nie wyciągnąłeś wniosków z bajki o jajku, które okazało się granatem.

— Dość żartów — uciął Brunner. — Panno Lausch, jest pani aresztowana.

Dopiero teraz Kloss dostrzegł, że Brunner nie przyszedł sam. Dwóch SS-manów w hełmach opadających na oczy stanęło przy drzwiach. Edyta przez chwilę nie mogła wydobyć z siebie głosu.

— Pan oszalał — powiedziała wreszcie.

— Spokojnie, Edyto — włączył się Kloss. — Bądź uprzejma zająć się swoją pracą. A ty, Hermann, odeślij swoich ludzi na dół. Jeśli zechcesz, zawołasz ich za pięć minut. Jeśli tego nie zrobisz, będę mówił przy nich. Ale nie radziłbym. To niebezpieczne.

— Dokładnie pięć minut — zgodził się. Gestem odesłał SS-manów. Odeszli bez słowa, jak automaty. — Pannę Lausch aresztuję pod zarzutem współpracy z bolszewickim wywiadem.

— To kłamstwo! — zerwała się Edyta, ale uspokajający gest Klossa kazał jej wrócić na miejsce.

— Rozumiem, Brunner, teraz aresztujesz pannę Lausch, a kiedy będziecie przechodzili przez tory, ona zacznie uciekać i zginie podczas próby ucieczki. Wasiak, co prawda, także zginie lub już zginął, ale zostanie dokument obciążający Edytę. Do tej pory twoje rozumowanie jest prawidłowe. Ale mylisz się, jeśli sądzisz, że po śmierci Edyty Lausch nie będzie już nikogo, kto by znał nazwisko mordercy sprzed czterech lat, bandyty, który w celach rabunkowych zastrzelił kobietę i dwuletnie dziecko. My obaj wiemy, Brunner, że mordercą jest człowiek, którego jeszcze w cztery lata po tym wydarzeniu stać na palenie wyłącznie pięciomarkowych cygar.

— To on! — krzyknęła histerycznie Edyta. — Teraz wiem na pewno.

— Prosiłem, Edyto — uspokajał ją jak dziecko. Kiedy znowu odwrócił się do Brunnera, ten stał już z bronią wymierzoną w ich stronę. Ale Kloss, nie zrażony tym bynajmniej, rozsiadł się wygodnie, jakby nie dostrzegał lufy rewolweru trzymanej dokładnie na wysokości jego głowy.

— Schowaj to i siadaj — rzekł bardzo spokojnie. — Nie myślisz chyba, Brunner, że jestem idiotą, że nie przygotowałem się do tej rozmowy. Oprócz Edyty Lausch był jeszcze jeden świadek, o którym nie wiesz, dozorca tego domu...

To jest humbug. Ale Kloss wie, że Brunner nie ma żadnych szans sprawdzenia tego w tej chwili. Teraz chodzi tylko o to, żeby jak najszybciej schował rewolwer.

— Jego zeznania — ciągnął dalej — oraz zeznania panny Lausch spoczywają w kopercie, która w wypadku mojej gwałtownej śmierci dotrze do rąk wysokiego funkcjonariusza RSHA, którego to bardzo zainteresuje, ponieważ to on właśnie jest owym amtsleiterem z tego miasta. Zainteresuje go tym bardziej, że wówczas stracił nie tylko złoto i biżuterię, do której posiadania doszedł drogą podobną do twojej, ale także żonę i córeczkę. Rozumiesz zatem, Brunner, że powinieneś jak najszybciej schować ten kawałek żelaza, który trzymasz w ręku, i

odtąd dokładać wszelkich starań, abym dożył sędziwego wieku, ponieważ moja śmierć kosztowałaby cię życie.

Brunner już przed chwilą schował rewolwer. Stał teraz przed Klossem z błaganiem w wodnistych oczach, sflaczały jakiś, w mundurze nagle zbyt luźnym, jakby w jednej sekundzie postarzał się o kilkanaście lat. Drżały mu ręce. Nie usiłował nawet ukryć tego drżenia.

— Hans — wybełkotał — byliśmy przyjaciółmi, nie zrobisz tego...

— Nie zrobię — powiedział Kloss — jeśli wyjdziesz natychmiast, zabierzesz swoich SS-manów, zniszczysz kłamliwe zeznania rzekomego partyzanta Wasiaka i zapomnisz, że kiedykolwiek istniały.

— A gwarancje? Jakie będę miał gwarancje?... — zaczął.

— Żadnych gwarancji — skończył zimno — i nie chcę cię więcej oglądać. Ale przedtem przeprosisz pannę Lausch za pomyłkę, jakiej omal nie popełniłeś.

— Proszę mi wybaczyć, panno Lausch — powiedział, zasalutował niezgrabnie i wyszedł potykając się o próg, nim Edyta zdążyła cokolwiek powiedzieć.

— Rozumiem, Hans — powiedziała — co mi groziło. Znowu uratowałeś mi życie, jak wtedy, gdy się topiłam. Ale nie puszczę tego płazem, nie obowiązują mnie wasze układy.

Zadzwonił telefon. Podała mu blok i ołówek.

— Telefonogram, notuj: Przekazać zawiadowcy rozkaz zatrzymania transportu „E—19”, który wjedzie za dwie minuty. Jako pierwszy przepuścić pociąg specjalny numer 1911, wiozący robotników na budowę umocnień przyfrontowych — dyktowała powoli Edyta. Gdy skończyła, sięgnęła po blok, w którym notował. Przytrzymał jej rękę.

W jednej chwili zrozumiał, co zdarzy się za kilka minut. Kilka tysięcy ludzi, stłoczonych w bydlęcych wagonach, wiezionych na roboty, poderwanych zostanie wybuchem, runie wraz z wagonami w trzydziestometrowy rów kamieniołomu. Snop ognia, jęki rannych, zmasakrowane zwłoki.

— Nie przekażesz tego zawiadomienia, Edyto — powiedział cicho.

Nie zrozumiała. Przez moment myślała, że Klossowi zebrało się na niezbyt mądry dowcip, chciała mu powiedzieć, że nie pora na żarty, że niewykonanie rozkazu grozi jej służbowymi konsekwencjami, że pociąg nadjedzie lada chwila, a zawiadowca musi mieć czas na przełożenie zwrotnic, ale z twarzy Klossa poznała, że nie żartuje. Chwyciła jedną z wtyczek, która wetknięta w gniazdko uruchomi sygnał telefoniczny w biurze zawiadowcy, ale wyrwał jej przewód z brutalnością, jakiej się po nim nie spodziewała. Dostrzegła, że teraz on trzyma w ręku rewolwer, że on, jej Hans, mierzy do niej, a z wyrazu jego twarzy poznała, że jeśli postanowił, żeby nie przekazała tego rozkazu... Dopiero łoskot przejeżdżającego w pędzie pociągu, transportu „E—19”, który miała zatrzymać, a który teraz pędził w stronę wiaduktu, zbudził ją z odrętwienia.

— Hans — zaczęła — nie rozumiem...

Spoglądał na drgającą strzałkę sekundnika: jeszcze trzydzieści sekund, jeszcze dwadzieścia...

— Otwórz usta — poprosił i gdy to uczyniła, potworny wybuch wstrząsnął powietrzem. Przez wybite szyby wpadł nagle wiatr, porywając rozłożone papiery i wpychając do wnętrza tumany śniegu.

On wiedział! — przebiegła jej przez głowę straszna myśl. I w jednej chwili uświadomiła sobie to, czego nawet nie przeczuwała, a co z wiedzą, jaką posiada obecnie, komponuje się w logiczną całość. To, że ukrył się za drzwiami, nim weszła wtedy do jego pokoju, jakąś niechęć, którą wyczuła od razu, do wspomnień, te układy z Brunnerem, a nawet to, że kilka minut temu nie poznał siebie na zdjęciu.

— Słuchaj uważnie — dotarł do niej jak przez warstwę waty głos Klossa. — Teraz nie mamy innego wyjścia, musimy uciekać oboje. Ukryję cię, przeżyjesz wojnę, naprawdę cię kocham, wszystko ci wytłumaczę.

— Strzelaj! — usłyszała swój głos. — Dlaczego nie strzelasz?... Powiedz, jak się nazywasz, jak się nazywasz naprawdę, a potem mnie zabij. A może chcesz mi zaproponować współpracę, zażądasz, żebym razem z tobą wysadzała niemieckie pociągi, zabijała niemieckich żołnierzy? Kim jesteś? Nie jesteś Niemcem...

— To teraz nie ma znaczenia. Kocham cię i chcę uratować. Jeśli zostaniesz, Brunner cię zlikwiduje, nie będę cię mógł ochronić.

— Brunner jest mordercą, jest łajdakiem, ale jest Niemcem. A ty... a ty nie potrafisz mnie nawet zastrzelić. Nienawidzę cię, słyszysz, nienawidzę! — krzyknęła i ze szlochem padła w jego objęcia.

Do Bartka! — myślał Kloss gorączkowo. — Muszę się dostać do Bartka. — Usiłował sobie przypomnieć, czy w mieszkaniu nie zostawił niczego, co mogłoby zaszkodzić jakimś ludziom. Chyba nie, zawsze był ostrożny. Przebiegło mu jeszcze przez myśl, że skończył swą rolę, że nigdy już nie będzie Hansem Klossem i odczuł coś w rodzaju ulgi.

Przytulona doń Edyta dotknęła dłonią czegoś zimnego. To ją otrzeźwiło. Wyciągnęła rewolwer z kabury i cofnęła się o dwa kroki. Podniosła rękę do strzału, ale ręka jej opadła. Ona także nie potrafiła strzelić do niego.

— Uciekaj! — krzyknęła. — Uciekaj sam! — I nagle odwróciła się gwałtownie, jakby wyczuła, że w drzwiach pojawił się sturmfuehrer Brunner. — Dobrze, Brunner, że jesteś. Chciałam ci właśnie powiedzieć, że wasze układy nic mnie nie obchodzą. Zapłacisz za zamordowanie tej kobiety. A ty, Hans — odwróciła głowę w jego stronę i już nie zdążyła nic więcej powiedzieć. Moment jej nieuwagi wystarczył Brunnerowi, aby oddać strzał. Schował rewolwer do kieszeni.

— Nie przekazała rozkazu o zatrzymaniu transportu. Sama potwierdziła swoją winę.

Kloss wstał z klęczek, płaszczem okrył bezwładne ciało Edyty. Bez słowa popatrzył w oczy Brunnerowi. Obaj wiedzą, że od tej chwili są dla siebie śmiertelnymi wrogami.

SPISKOWCY

1

Mógł ją przesłuchać w pomieszczeniach Abwehry, postanowił jednak zobaczyć tę kamienicę na Dominikańskiej i mieszkanie, w którym zastrzelono pułkownika von Ostroema. Wszystko w tej sprawie, powierzonej mu z powodów zupełnie dla niego niezrozumiałych, wydawało się dziwne i dwuznaczne. Od kilkunastu dni zresztą, odkąd wraz z dywizją generała Rascha przeniesiono go pod Kraków, działy się rzeczy dziwne i kapitan Hans Kloss odnosił wrażenie, że przeoczył coś bardzo ważnego i że grozi mu niebezpieczeństwo, którego nie zdołał rozpoznać. Do niebezpieczeństw zdążył przecież przywyknąć, ale teraz czuł się tak jak człowiek idący we mgle, gdy światełka wyznaczające kierunek pojawiają się jednocześnie z wielu stron.

Kobieta, która otworzyła mu drzwi, wydawała się przestraszona. Może zresztą, doszedł później do wniosku, było to bardziej niespokojne zdziwienie niż strach. „Mnie już przesłuchiwano... wiele razy”. Wiedział o tym; czytał nawet protokoły przesłuchań.

Wprowadziła go do pokoju bardzo typowego, krakowsko mieszczańskiego, w którym należało się poruszać wśród starych mebli, zakurzonych stolików, pokrytych makatkami foteli. Nad kanapą wisiał portret ślubny; mężczyzna miał twarz wesołego żaka, który fatalnie czuje się w sztywnym kołnierzyku i czarnym ubraniu.

— Rodzice żyją? — zapytał.

— Nie — westchnęła. — Oboje zmarli przed wojną. Zostawili mnie samą.

Dali jej imię Wanda, pomyślał, co nie przeszkodziło Wandzie w przyjęciu volkslisty. Wstawiła sobie dodatkowe „c” do nazwiska: było Harnak, jest — Harnack. Może teraz żałuje?

—Ja już mówiłam — szeptała i powtarzała to zeznanie jak wyuczoną lekcję, nie patrząc na Klossa. Mówiła fatalnie po niemiecku wtrącając polskie słowa. — Byłam w łazience, a Walter... to jest pułkownik von Ostroem otworzył im drzwi. Usłyszałam strzał i straciłam przytomność.

— Straciła pani przytomność — powtórzył Kloss powoli. — A dlaczego pani powiedziała „im”? Ilu ich było?

— Ja... nie wiem. Oni... to znaczy polscy bandyci chodzą zawsze we dwóch. Opowiadano mi o wykonaniu wyroków... Moja przyjaciółka Elza...

— Dlaczego pani sądzi, że to był wyrok?

— Bo... oni tak nazywają morderstwo.

— Czy strzał — zapytał Kloss — usłyszała pani od razu po otwarciu drzwi, czy minął jakiś czas?

— Nie wiem — szepnęła. — To wszystko działo się tak szybko... Dlaczego pan mnie męczy? Ja od śmierci Waltera tylko płaczę i płaczę. — Istotnie: płakała. Czarny tusz rozmazywał się pod oczyma. „Brzydka, pomyślał Kloss. Co w niej widział Ostroem?” Twarz miała płaską, nos nieco zadarty, tylko oczy, duże i niespokojne, wydawały się interesujące.

— Pani kłamie! — powiedział. — Pani dobrze wie, kto tu przyszedł. Pani była z nimi w zmowie!

— Nie! Nie! — krzyknęła. — Przecież... — umilkła i patrzyła na Klossa zdziwiona i przerażona.

— Co: przecież!?

— Pan kapitan Henke... — zaczęła i znowu urwała, jakby oczekując, że Kloss zrozumie, co chciała powiedzieć.

— Wiem, że przesłuchiwał panią kapitan Henke, ale teraz ja prowadzę tę sprawę. A ja — mówił cicho — mogę zapomnieć o pani volksliście. Jaka z pani Niemka!

— Nic nie rozumiem — szepnęła i chusteczką rozmazywała tusz.

— Ja tu wrócę — rzekł Kloss. — Proszę się dobrze zastanowić. Zostawiam pani trochę czasu, a następne przesłuchanie będzie wyglądało inaczej.

Omiótł raz jeszcze wzrokiem pokój i wyszedł. Trwał lipcowy upał. Na Grodzkiej znalazł się w tłumie przechodniów i poczuł na sobie spojrzenia, do których już przywykł. Pełne nienawiści i pogardy. Wiedział, co myślą teraz ci młodzi chłopcy w oficerkach i dziewczęta w lekkich kolorowych sukienkach. Myślą: „kończy się twój czas”. Początek lipca czterdziestego czwartego roku pełen był przecież nadziei i oczekiwań. Wojska radzieckie docierały do Bugu... Jutro lub pojutrze... Tak; ale dni czy tygodnie dzielące Hansa Klossa od tego jutra najeżone były niebezpieczeństwami. „Staję się zbyt nerwowy i niespokojny, myślał. Nic gorszego niż poddawać się przeczuciom. Intuicja? Skąd ta świadomość zagrożenia pozbawiona w istocie podstaw? Nie ma powodów...”

Czy naprawdę nie było? Rozważał raz jeszcze dlaczego właśnie jemu powierzono sprawę pułkownika Ostroema? Ostroem był szefem sztabu dywizji von Rascha. Przeniesiony z frontu zachodniego na wschodni dopiero teraz znalazł się w okupowanej Polsce. Ulubieniec generała, oficer, który zrobił szybką karierę choć nie należał do partii — tyle Kloss o nim wiedział. Marcin, z którym na polecenie centrali nawiązał kontakt po przyjeździe do Krakowa, twierdził, że wydaje się nieprawdopodobne, by jakakolwiek grupa podziemna zlikwidowała Ostroema. Chyba, że przypadek... Pomyłka? Wyrok, nie wykonany, na Wandę Harnack?... Nie było dowodów, nawet podejrzeń, że współpracowała z gestapo. „Postaram się coś ustalić”, powiedział Marcin.

Rankiem poprzedniego dnia Kloss przechodząc ulicą Floriańską zobaczył na wystawie sklepu zegarmistrzowskiego stary budzik nastawiony na godzinę szóstą. Był to sygnał. Znak, że Marcin chce się z nim zobaczyć przed ustalonym terminem w sprawie nie cierpiącej zwłoki. Spotkali się na plantach. Nie było to zbyt bezpieczne. Kloss usiadł na ławce obok mężczyzny w kolejarskim mundurze. Zapalił papierosa. „Tylko jedno — szeptał Marcin nie patrząc na niego i nie podnosząc oczu znad gazety — pułkownik Konrad z kontrwywiadu AK chce nawiązać z tobą kontakt. Skąd wie o tobie i twoim przyjeździe do Krakowa?” „Zgoda na kontakt”, odparł Kloss niczego nie wyjaśniając. Marcin był zdziwiony i podejrzliwy. „Chcesz ryzykować? Jeśli tak...” Podał mu adres i godzinę. „To pewno lokal, mruknął, który już likwidują”.

Czekało go więc spotkanie z Konradem, a później jeszcze jedno, znacznie zapewne sympatyczniejsze, ale równie dziwne. Ta dziewczyna... Nie, nie powinien o niej myśleć. Jak Ostroem poznał Wandę Harnack? Nawet jej nie zapytał. Kapitan Henke też nie zadał takiego pytania. Dlaczego mu odebrano śledztwo i powierzono je Klossowi? Ciągle do tego wracał. Wezwał go sturmbannfuehrer Greiner, oficer SD, któremu teraz w istocie, podobnie jak cała tutejsza Abwehrstelle, podlegał. Greiner był małym ruchliwym człowieczkiem, który nigdy nikomu nie patrzył w oczy. „Przejmie pan to śledztwo”. I żadnych więcej wyjaśnień. Dopiero, gdy wychodził z gabinetu Greinera i stał już na progu, usłyszał: „Jest w tym jakieś wielkie świństwo, Kloss. Radzę panu uważać”.

Potem wezwał go von Rasch. Kloss sądził, że stary Prusak, „wielbłąd” jak nazywano dowódcę nie wiadomo dlaczego w dywizji, darzy go swego rodzaju sympatią. Rasch nie cierpiał przesady i zbytniej gorliwości, a do oficerów z formacji policyjnych odnosił się z niezbyt ukrywaną pogardą, co nie przeszkadzało mu zresztą w dokładnym wykonywaniu wszystkich policyjnych rozkazów. To on kazał zmieść z powierzchni ziemi wioskę Klepacze pod Homlem. „Kloss, powiedział, ja bardzo cenię kapitana Henke i mam w dupie wszystkich wazeliniarzy z SD, a panu ufam. Lubiłem Ostroema i nie życzę sobie, by cokolwiek rzuciło cień na niego lub na moją dywizję”. Kloss powiedział tylko: „Tak jest”.

Co oznaczały słowa Rascha? O co chodziło Greinerowi? Oni już przecież wszyscy wiedzą, myślał, że wojna jest przegrana. Rasch otrzymał rozkaz przygotowania obrony Krakowa i będzie go wykonywał precyzyjnie, ale nie może mieć złudzeń... Czy jednak taki stary Prusak jest zdolny do samodzielnego myślenia, do działania?

Nie. Nikt z nich nie jest zdolny. A Henke? Henke był najinteligentniejszy. Pracował kiedyś w sztabie Canarisa, a gdy odsunięto admirała i podporządkowano Abwehrę RSHA, a właściwie Schellenbergowi, posłano go na front wschodni. Greiner mu oczywiście nie ufa; nie ufa zresztą nikomu. Czy Henke prowadzi własną grę? Jaką? Pomyślał, że mogłoby go to właściwie niezbyt obchodzić, gdyby nie pewien dokument leżący niewątpliwie w szafie pancernej w gabinecie kapitana Henke. Musiał go zdobyć.

Dochodził już do Rynku, gdy zobaczył samochód zatrzymujący się przy krawężniku. Właśnie on, Henke! Sam prowadził.

— Lubisz spacery w południe? — zapytał otwierając drzwi samochodu.

Wiedział oczywiście, że poszedłem do tej Wandy, która chciała Niemca, pomyślał Kloss. — Spadłeś mi z nieba — powiedział. — Masz niezwykłą intuicję.

Ernst Henke roześmiał się. — Jak powiada Greiner, oficerowie Abwehry, raczej byłej Abwehry, nie mogą pochwalić się nawet intuicją. Pojedziemy na obiad?

Kloss skinął głową.

W kasynie na Zyblikiewicza było duszno i tłoczno. — Kiedyś — powiedział Kloss, gdy wstawali od stołu — była tu biblioteka. Ciekaw jestem, co stało się z książkami? — „Sam się odsłaniam, pomyślał natychmiast. Dlaczego to powiedziałem?”

Henke spojrzał na niego uważnie. — Mam u siebie — rzekł —  ostatnią butelkę koniaku z Francji. Wstąpisz?

Słońce skłaniało się ku zachodowi, ale do spotkania z Konradem pozostało jeszcze sporo czasu. — Ostatnią — mruknął — zostawiłeś chyba na specjalną okazję?

— Więc wyobraźmy sobie — roześmiał się Henke — że jest okazja.

Na stoliku przy niestarannie pościelonym łóżku stała fotografia młodej kobiety z dzieckiem. — Żona? — zapytał Kloss pijąc powoli koniak, który rzeczywiście okazał się dobry.

— Zginęła podczas bombardowania Hamburga — szepnął Henke.

— Przepraszam — mruknął Kloss.

— Nie szkodzi. Wiesz, jak to jest. Ani przez chwilę nie możesz się uwolnić od pamięci. Cokolwiek mówię i cokolwiek robię, pamiętam: nie zdążyła dobiec do schronu. Spłonęła, dosłownie: spłonęła, jakby uderzył w nią ogień z miotacza płomieni. Tak ją widzę, płonącą, z dzieckiem na ręku.

Kloss milczał. Henke napełnił znowu kieliszki. — Słuchaj, Hans... Ty jesteś przecież Niemcem!?

— Dziwne pytanie — szepnął Kloss. I znowu powrócił niepokój.

— Pytanie nie jest aż tak dziwne — rzekł Henke. — Może kiedyś to uzasadnię. Znam cię już wiele miesięcy. Wiem, że nie jesteś ani tępy, ani fanatyczny... Wybacz. Czy myślisz czasem: dokąd zmierzają Niemcy?

Prowokacja? Henke wykonuje jakieś polecenie Greinera? Nie, to chyba nieprawdopodobne. Jest szczery? — To trudne pytanie, Ernst — powiedział po chwili.

— Boisz się? Cenię naszego starego Prusaka za to, te nie boi się mówić, co myśli. Więc ja ci powiem... — i znowu napełnił kieliszki. — Do klęski. Ta wojna jest przegrana. Fuehrer prowadzi kraj do największej katastrofy w dziejach Niemiec.

,,Dopiero teraz to dostrzegłeś”, pomyślał Kloss.

— Każdy uczciwy oficer niemiecki — ciągnął Henke — powinien mieć odwagę powiedzenia tego najpierw sobie. Gdy dowiedziałem się o śmierci Ewy, gdy minęło pierwsze cierpienie, zrozumiałem, kto ponosi odpowiedzialność.

„Jest szczery, zdecydował Kloss, ale o co mu chodzi?” A Henke znowu rozlewał koniak. Pił powoli Za otwartym oknem zaszumiały drzewa; wiatr był gorący i wdzierał się do pokoju.

— A jeśli tak — rzekł Kloss — a jeśli masz rację, co z tej racji wynika? Żołnierz niemiecki musi spełnić swój obowiązek!

— Do końca? — uśmiechnął się Henke. — Jesteś oficerem fuehrera? Nie widzisz, co uczyniono z naszą armią? Dyletanci i amatorzy decydują o strategii…

— No i tacy specjaliści, jak von Rasch, mój drogi.

— On wykonuje swój obowiązek. Ale on także wie, co o tym myśleć. Dla oficera — szeptał — nie ma nic straszniejszego nad złamanie przysięgi. Ja to rozumiem. W historii Niemiec... No tak... Ale teraz Niemcy trzeba ratować…

— Co to znaczy?

Henke jakby zesztywniał. — Może za wcześnie o tym... Jesteś bardzo milczący, Hans. Ala wiem, że nie zdradzisz… Mam, jakby to powiedzieć, gwarancję... Potrzebna jest nowa wersja polityki niemieckiej. Bez fuehrera. Bo z fuehrerem i jego ludźmi nikt nie zechce rozmawiać.

— Dosyć powiedziałeś.

— Nasza armia ciągnął — jest w stanie bronić ściany wschodniej, jeśli... Dziś jeszcze mamy dosyć atutów w ręku, żeby pertraktować. Jutro może być za późno…

Kloss milczał. Od wielu tygodni podejrzewał, choć były to podejrzenia nie poparte oczywistymi dowodami, że w armii niemieckiej istnieje, dość ciągle wąska, konspiracja widząca ratunek Niemiec w obaleniu Hitlera. „Chcieliby, myślał, dogadać się z Zachodem. I zapewne nie tylko oni. Taki człowiek jak Schellenberg także nie zrezygnowałby z próby... Ale ludzie typu Henke sądzą, że mają więcej szans. Są na pewno antyhitlerowcami; myślą w kategoriach tradycyjnej polityki niemieckiej. Co powinien zrobić? Poza przekazaniem informacji… Mają konkretne plany? Są zdolni do działania? I dlaczego Henke powiedział, że ma gwarancje mojego milczenia?

— Zamyśliłeś się, Hans — szepnął Ernst. — Nie zadam ci teraz pytania: czy jesteś z nami. Zadam je później. Wypij; pijesz bardzo ostrożnie. Jedno ci powiem; nie doceniałeś niemieckiego kontrwywiadu.

— Cóż to znaczy?

— Nie, Nic, nic. Jak idzie śledztwo w sprawie śmierci Ostroema?

Kloss patrzył w okno. Drzewa szumiały coraz głośniej. — Dlaczego musiał zginąć? — rzucił w przestrzeń nie spodziewając się odpowiedzi. A potem zupełnie innym tonem stwierdził: — Kłamie ta… Harnack.

— W tym kraju — stwierdził Henke — otacza nas taka nienawiść, że śmierć oficera niemieckiego nie powinna nikogo dziwić. Sprawcy są oczywiści. I nie sposób ich teraz odnaleźć.

Kloss podniósł kieliszek. Nie czuł działania alkoholu; pił jak wodę. — A jeśli Greiner —  rzekł — zrobi to, co zamierza, gdy sprawcy nie zostaną wykryci: każe rozstrzelać wszystkich mężczyzn w kamienicy. To przecież dzielnica — dodał — w której mieszkają także Polacy. — Czy Henke zwrócił uwagę, że słowo „także” wymówił w szczególny sposób?

— Brzydzę się nimi — powiedział Henke. — Wyrośli z nizin, jak Greiner. Są…

— To niczego nie zmienia.

— I niczego nie zmieni jakikolwiek wynik śledztwa. Czy sądzisz zresztą, że Ostroema nie zabili Polacy? Więc kto?

— Nic nie sądzę — mruknął Kloss. — Rozlej tę resztę... Jak twoje wyniki?

— To cię interesuje — szepnął Ernst. — Powiedziałem już, że ty, z Abwehry, nie doceniałeś Abwehry. Tych kilkunastu ludzi, których zostawimy za Wisłą może się przydać w każdej sytuacji... — Urwał na chwilę. — Także jako atut. Karta do gry.

2

Po cywilnemu, w marynarce zarzuconej na ramiona, czuł się znacznie lepiej wśród przechodniów na Rynku Głównym. Wieczór był nieco chłodniejszy, wiatr osłabł, a od południa, od gór ciągnęły niskie zwały chmur. Nie myślał ani o rozmowie z Henkem, ani o czekającym go spotkaniu z Konradem; wbrew sobie idąc powoli, nawet zbyt powoli, bo pozostało już niewiele czasu, myślał o Alicji. Tak nazywała się dziewczyna, którą spotkał przypadkowo przed dwoma dniami. Przypadkowo? Czy tylko zawodowa nieufność i nieustanna podejrzliwość kazały mu wątpić? Nie miał dostatecznie zasadnych powodów? Polka, nie żadna z volkslisty, czy prostytutka, ale dziewczyna niewątpliwie interesująca, inteligentna i, jeśli można jej wierzyć, z tak zwanego dobrego domu umawia się z Niemcem!? Nic o nim nie wiedząc? Otrzymała zadanie? Konrad? Po co miałby to robić? Kloss nawet nie przyznał się jej, że mówi po polsku. A ona nieźle włada niemieckim; zdarzyło się przecież, dwu— czy trzykrotnie, raz w tej kawiarni, w Alei Trzech Wieszczów, że wtrącała polskie słowa. Udawał, że nie rozumie. Gdy powiedział po niemiecku: „podobasz mi się”, szepnęła po polsku: „także mi się podobasz” i potem zaraz po niemiecku zręczne, ale dość oschłe zdanko: „Dziękuję panu. Miło mi to słyszeć”. Gra? A może po prostu, zwyczajnie, on, Hans Kloss, kapitan Abwehry, podoba się Alicji? „Dlaczego, myślał, nie mogę w to uwierzyć? Cóż bardziej parszywego niż moja rola?”,

Było tak: szedł Aleją Trzech Wieszczów wracając z dzielnicy niemieckiej. Minęła go dziewczyna w lekkiej jasnej sukience niosąca wypchaną teczkę. Pomyślał patrząc na nią: „znakomite nogi”. I właśnie w chwili, gdy to pomyślał, dziewczynie teczka wypadła z rąk i książki, bo dźwigała książki, rozsypały się na chodniku. Oczywiście postąpił tak, jakby to uczynił każdy normalny mężczyzna na jego miejscu: zaczął pomagać zbierać. Książki były stare, przedwojenne wydania rozmaitych powieści: Nałkowskiej, Kadena, a także „Pan Tadeusz” w pięknej introligatorskiej oprawie. Chętnie zabrałby ze sobą ten egzemplarz. „Dziękuję, szeptała, dziękuję, pan jest bardzo dobry, niosę to do antykwariatu i jestem taka niezręczna...” Teczka była ciężka, więc poszedł z nią do tego antykwariatu i dowiedział się od razu, że pochodzi z Bochni, że jest córką adwokata, że studiowała prawo i że przyjechała tu do koleżanki, której książki właśnie...” Po co to wszystko mówiła? Przecież nie oczekiwał żadnych wyjaśnień. Nie czuła się chyba skrępowana idąc z niemieckim oficerem i bez trudu dała się zaprosić do kawiarni „nur für Deustche”. Było jednak jeszcze coś, co nie przestawało go niepokoić: gdy po raz pierwszy, pochylając się nad książkami leżącymi na chodniku, zobaczył jej twarz z bliska, wydało mu się, że już ją kiedyś widział. W dzielnicy niemieckiej, w której mieszkał? Kiedyś w przeszłości?

„Czy myśmy się już nie spotkali? — zapytała go jedząc drugą porcję lodów, naprawdę dobrych w tej kawiarni. „Nie przypominam sobie, powiedział, a taką dziewczynę pamiętałbym na pewno”. Rozmowa była żadna, błaha, a przecież wyczuwał napięcie, jakby istniało coś, czego nie chcieli sobie powiedzieć, i dręczyli się wiedząc o tym. „Podoba się panu Kraków? Czy pan także mówi »stare niemieckie miasto«?” W każdym zdaniu podejrzewał podstęp, grę. W jaki sposób Ostroem poznał Wandę? Ale Wanda miała volkslistę, a Alicja, gdy wychodzili z kawiarni, oświadczyła: „jestem Polką, pan jest Niemcem. O tym nie wolno ani na chwilę zapomnieć”. Nie wydawało się jednak, że pamięta. „Polka zadająca się dzisiaj z oficerem niemieckim powinna budzić we mnie pogardę, myślał”. Zgodziła się na następne spotkanie. „Czy wie pan, gdzie jest ulica Spadzista? Przecznica od Królowej Jadwigi. Proszę przyjść...” I znowu podejrzenie. Pułapka? Ale Alicja podobała mu się naprawę i to niepokoiło go najbardziej.

Spojrzał na zegarek. Przyspieszył kroku; nie powinien się spóźnić. Ulica Miodowa była już niedaleko; znalazł kamienicę o numerze podanym przez Marcina, przystanął, zapalił papierosa, rozejrzał się. Było pusto. Dopiero po chwili dostrzegł kogoś w bramie naprzeciwko. Wolnym, swobodnym krokiem przeciął jezdnię; człowiek usunął się w głąb podwórza, ale zdołał go rozpoznać. To był Marcin. „Obstawa, pomyślał. Może nie tylko obstawa. Także obsesja nieufności.”

Na drugim piętrze zapukał trzykrotnie, tak jak mu kazano. Drzwi otworzył wysoki mężczyzna o nieco siwiejącej czuprynie. Hasło było zbyteczne; znali się przecież, widzieli tylko jeden raz, ale żaden z nich nie zapomniał. Było to pod miejscowością Lisko—Zdrój. Nie wiedział jak nazywała się naprawdę Hanna Bezel, która dla polskiej dwójki pracowała od czasów przedwojennych, zdobywając zaufanie dostojników Abwehry. Nie domyślił się, że pełni taką samą rolę jak on, Kloss, i że powinni grać razem; dopiero, gdy nawiązał łączność z Konradem... Popełnił nieostrożność, zdecydował się na ryzyko, przecież wówczas konieczne: był w oddziale partyzanckim w niemieckim mundurze. Ale to on właśnie dostarczył Konradowi wykradziony przez Ewę Fromm, dziewczynę zamęczoną potem w gestapo, mikrofilm zawierający plany umocnień Wału Atlantyckiego...

— Nie spodziewałem się, że spotkamy się raz jeszcze — powiedział Konrad — ale to było konieczne.

Wprowadził go do małego, skąpo umeblowanego pokoiku: stół i dwa krzesła. „Marcin miał rację, pomyślał Kloss, to jest lokal, który opuszczają.” Butelka i szklanki były już przygotowane. Konrad rozlał wódkę, stuknęli się. — Twierdzę i twierdziłem — powiedział pułkownik — że brak współpracy między nami jest szkodliwy.

Kloss uśmiechnął się. — Nie do mnie należy kierować te słowa — rzekł.

— Myśmy współpracowali — mruknął Konrad. — Zresztą... nie będziemy wszczynać dyskusji politycznych.

— Też tak sądzę.

— Uznałem za konieczne — ciągnął pułkownik — ostrzec pana. Stało się coś bardzo złego: aresztowano Hannę Bezel.

— Jak... — zaczął Kloss.

— Nie wiemy — przerwał Konrad — ale wiemy, że Hanna nic nie powie. Męczą ją w berlińskim gestapo.

Pamiętał: szli razem leśną drogą nic o sobie jeszcze nie wiedząc, a potem była niemal szczęśliwa, gdy usiedli we trójkę z Konradem... Cóż to za różnica, że ona dla dwójki, a on...

— Czy sądzi pan — zapytał — że jest jakaś szansa? Że mógłbym...

— W tej sytuacji — powiedział Konrad — bardzo niewiele... Mamy informacje z gestapo. Ktoś, nie wiemy kto, może ich agent, może któryś z partyzantów, dwóch dostało się w ich łapy pod Miechowem, zeznał, że razem z Hanną był w moim oddziale oficer niemiecki. Rozumie pan? W Lisku znajdował się niemiecki dom wypoczynkowy, więc ustalenie „kto” nie będzie zapewne łatwe. Ale pan przecież współpracował wówczas z Hanną, oboje dostaliście od pułkownika Langnera z Abwehry to samo zadanie... Nie wiem, czy gestapo powiązało te fakty.

— Rozumiem — mruknął Kloss. Więc nie myliła go intuicja!

— Niebezpieczeństwo może nie być tak duże — dodał natychmiast Konrad. — Dwóch partyzantów, którzy widzieli pana z bliska, odesłaliśmy do oddziałów operujących na zupełnie innych terenach. Sprawdzałem: są w tych oddziałach. Ten, który zeznał lub doniósł, nie był zapewne w stanie podać rysopisu. Oglądał pana z daleka. Jednakże...

— Jednakże — powtórzył Kloss. — W naszej pracy mści się każda nieostrożność.

— Właśnie! — podchwycił Konrad. — Pańskie zdrowie! — podniósł szklankę w górę. — Chętnie chciałbym mieć takiego wywiadowcę jak pan.

— Macie niegorszych — szepnął Kloss.

— Może kiedyś... — Konrad jakby zapomniał o Klossie. Jego wzrok błądził po pustych ścianach pokoju. — Dziwne myśli ogarniają człowieka, gdy zaczyna zdawać sobie sprawę, że zbliżamy się do końca. Jaka będzie Polska? Co stanie się z nami? Wojska sowieckie na Wołyniu rozbrajają oddziały AK. Wysyłają ludzi w głąb Rosji Co zrobią na Lubelszczyźnie? A w Warszawie?

— Mieliśmy nie wszczynać — rzekł niechętnie Kloss — dyskursów politycznych.

— Możemy jednak współpracować. Przynajmniej do...

— Z pewnością.

— Chodzi mi o plany obrony Krakowa.

Kloss uśmiechnął się. — Dostarczę panu informacje, które posiadam i które już przekazałem. I pomyślał: „Marcin będzie niezadowolony”. — Ja także proszę o pomoc. — dodał. I opowiedział Konradowi o śmierci pułkownika Ostroema.

— Nie było takiej akcji — rzekł Konrad. — Nie wykonało tego żadne nasze zgrupowanie. Nie interesowaliśmy się nigdy tym oficerem. A jeśli chodzi o babę... — machnął ręką. — Zwykła... Niech odpowiada po wojnie.

Kloss nie spodziewał się innej odpowiedzi. Sprawa szefa sztabu dywizji generała Rascha zainteresowała jednak Konrada bardziej niż można było przypuszczać. W jakim stopniu można liczyć na wewnętrzny rozkład armii niemieckiej? Czy mogą istnieć plany antyhitlerowskiego przewrotu? Jakie siły doszłyby wówczas w Niemczech do władzy?

— Nie wiem — powiedział Kloss. — Ja osobiście uważam, ze nie są zdolni do skutecznego działania. A liczyliby zapewne na dogadanie się z Zachodem...

Umilkli, Konrad, znowu zamyślony, wydawał się nieobecny. Dopiero po chwili zapytał: — Co pan zamierza? Uzna pan, że sytuacja dojrzała do rezygnacji? Do wycofania się?

— Nie — powiedział Kloss. — Jeszcze nie.

— Wycofałbym pana — mruknął Konrad. A gdy stanęli przy drzwiach, powiedział: — Zbadam sprawę Ostroema. I ustalili sposoby kontaktu. Już nie za pośrednictwem Marcina.

3

A może nie iść na Spadzistą? Jednak szedł. „Nie umiem zrezygnować z tej dziewczyny”, myślał. A właściwie skąd ta pewność, że powinien rezygnować? Znowu intuicja? Nie zawiodła go jednak. Czy sytuacja jest groźna? Jeśli Hanna Bezel nie wymieniła jego nazwiska, mogli nie sprawdzać, z kim była w Lisku. Nie należy na to liczyć: mają przecież zeznanie kogoś, kto widział niemieckiego oficera w oddziale Konrada.

Gdy wyszedł od pułkownika, zreferował rozmowę z nim dość dokładnie Marcinowi. Marcin słuchał i nie przerywał. Szli razem pustą już ulicą i to też było dostatecznie ryzykowne. „Niemieckie klęski zwiększają naszą pewność siebie, myślał Kloss. Stajemy się nieostrożni”.

Marcin powiedział coś podobnego. Potem dodał, że przekaże te wszystkie informacje i niech decydują, czy Kloss ma zniknąć. A gdy się żegnali, oświadczył: „Ja nie ufam Konradowi. Jestem przeciwny twoim z nim kontaktom”. „A przecież, rzekł Kloss, musimy się jakoś dogadywać. I dzisiaj. I jutro”.

Marcin milczał. Odszedł, gdy zbliżyli się do skrzyżowania. Zniknął w ciemnościach wąskiej uliczki. On, który nigdy nie miewał wątpliwości; Kloss wiedział także, że nie miał życia prywatnego. Mieszkał samotnie w jakimś pokoiczku na Zwierzyńcu. „My jesteśmy, mawiał, tylko żołnierzami tylko pionkami wykonującymi swoje zadanie. Siebie, własne myślenie, rozmaite tam potrzeby trzeba wyłączyć”. Kloss nie umiał. Co powiedziałby Marcin, gdyby mu wyznał, że idzie do dziewczyny, o której nie wie nic albo bardzo mało, że być może przyszykowano pułapkę… Kto? Konrad? Greiner?

Uliczka jak uliczka… Zbliżała się godzina policyjna, więc pusto i ciemno, domy wydawały się martwe, ani światełka w zasłoniętych oknach. Gdzieś stuknęły drzwi, gdzieś zaszczekał pies. Dlaczego wybrała takie miejsce i tak późno? Przytulił się do muru stojącej nie opodal rogu Królowej Jadwigi kamienicy i czekał. Nikt za nim nie szedł, tego był przynajmniej pewien. Ale czy ktoś ukryty w bramie lub gdziekolwiek nie obserwuje go tutaj? Wreszcie ją zobaczył. Szła spokojnie i pewnie; była w lekkiej garsonce, torebkę miała przewieszoną przez ramię. Nikt za nią nie szedł, nikt jej nie obserwował.

— Jak to dobrze, że jest pan po cywilnemu – powiedziała. I zabrzmiało to bardzo szczerze. – Mogę sobie wyobrazić, że umówiłam się na randkę ze zwyczajnym chłopcem.

— Jestem zwyczajny – roześmiał się. I nagle zapragnął mówić po polsku. Wydał się sam sobie śmieszny i zbyt podejrzliwy. Ale gdy słuchał jej niemczyzny, ładnej i swobodnej, znowu ogarnęły go wątpliwości. – Gdzie się pani nauczyła tak dobrze niemieckiego? – zapytał.

Wybuchnęła śmiechem. – Najpierw gimnazjum i lekcje prywatne, mój ojciec chciał, żebym władała dobrze dwoma zachodnimi językami: niemieckim i angielskim, a potem dwa lata pracy w Magistracie w Bochni. Pisałam po niemiecku na maszynie. Jeśli pan woli... możemy mówić po angielsku.

— Nie – mruknął. Stali obok siebie, bardzo blisko i Kloss objął ją, przytulił, szukał jej ust, broniła się chwilę, ale jakby niechętnie, wbrew sobie, potem przywarła do niego, trwało to przecież bardzo krótko, zbyt krótko, wyślizgnęła się z jego ramion i zobaczył łzy w jej oczach. „Nie powinnam, powiedziała po polsku. Nie, nie”. I potem natychmiast po niemiecku: — Zbyt dużo nas dzieli… Hans.

— Nie! – zawołał. – Zapomnij o tym. Nie umiesz na parę godzin zapomnieć? Wyobraź sobie, że nie jestem Niemcem…

— Mogę to sobie wyobrazić – powiedziała nagle cicho i spokojnie; a on pomyślał: „sygnał ostrzegawczy, sygnał ostrzegawczy” i natychmiast przestał myśleć. Wyglądała ślicznie; pod marynarką miała lekką bluzeczkę, oddychała szybko i zapragnął przytulić ją raz jeszcze…

— Ty mi się też podobasz – szepnęła. Znowu: najpierw po polsku, potem cicho po niemiecku.

— Dokąd cię zabrać?

Milczała sporą chwilę. Wahała się.

— Dobrze – rzekła wreszcie. – Jestem zła… bardzo zła… Robię to, czego robić nie powinnam. Pójdziemy do mnie… Ale tylko, żeby wypić herbatę… Chwilę posiedzieć. Musisz mi obiecać…

Kloss milczał.

— Obiecujesz? – I nie czekając na odpowiedź, wzięła go pod rękę.

Dom był niewielki, jednopiętrowy, oddzielony od ulicy metalowym ogrodzeniem. Otworzyła furtkę własnym kluczem. Weszli do obszernego ciemnego przedpokoju, z którego prowadziły schody na górę. – Pusto dzisiaj – szepnęła. – Jak to dobrze. — I dodała natychmiast. — Ciągle zapominam, że jesteś po cywilnemu.

Pokój, do którego go wprowadziła, był spory i ładnie urządzony. Fotele i kanapa pod dużą stojącą lampą, pianino, tapczan przykryty wzorzystą narzutą. Na biurku — fotografie, na toaletce — kobiece drobiazgi. Wąziutki korytarzyk oddzielał pokój od kuchni i łazienki.

Rzuciła torebkę na biurko. — Usiądź grzecznie, zrobię herbatę i coś… — Nie dał jej dokończyć, chwycił ją w ramiona. – Obiecałeś! — szepnęła. — Nie! A skąd wiesz — krzyknęła nagle czy nie jestem z polskiej konspiracji! Skąd…

— Nic nie chcę wiedzieć! — szepnął i była to prawda. Nie chciał myśleć; pamiętać, podejrzewać. Nie chciał być Hansem Klossem, a raz jeden tylko sobą i mieć tę dziewczynę, która wydała mu się teraz ważniejsza od wszystkich dających się wyobrazić zadań. Alicja broniła się jednak, ale gdy dotykał jej ust, jej piersi, wiedział, że też pragnie, słyszał jej oddech… — Nie mogę — szepnęła już po polsku. — Nie mogę...

Zaniósł ją na tapczan.

… Potem było tak, jakby ocknęli się po długim śnie. Leżała przytulona do niego, bardzo cicha i spokojna. — Jesteś cudowny — szepnęła.

Objął ją i jeszcze raz przytulił. Odpoczywał nie myśląc; słowa wydały mu się zbyteczne. Jeszcze nie teraz… „Za chwilę, doszedł do wniosku, zacznę mówić po polsku”. I uśmiechnął się do tej myśli. Alicja zdziwi się na pewno; może będzie szczęśliwa? I natychmiast usłyszał samego siebie, zawodowca, Hansa Klossa: „Milcz, naiwny durniu!”

A Alicja przylgnęła do niego znowu: „lubisz mnie trochę?”. Niemieckie „kocham” wydało mu się twarde i szorstkie. – Jak – zapytał – mówi się po polsku „miłość”? – I to pytanie wydało mu się nagle obrzydliwe. Mijał nastrój. Obok niego leżała naga dziewczyna, o której nic nie wiedział.

— Podaj mi papierosy – powiedziała nie odpowiadając na pytanie. – Są w torebce.

Wstał. Torebka leżała na biurku. Gdy podchodził, zawołała: — Nie! Daj mi całą torebkę! – Była spora, z miękkiego materiału. Gdy wziął ją do ręki wyczuł twardy przedmiot, którego kształt natychmiast rozpoznał. Miała broń! I chciała, żeby o tym wiedział! Czy obserwowała go uważnie? Panował nad swoją twarzą: podał jej torebkę, usiadł na tapczanie nie patrząc na nią. – Bardzo ładne mieszkanie – powiedział. – Lubię stare meble i przytulność, którą tworzą. – Świadomie posłużył się niemieckim słowem „gemütlich”, którego nie cierpiał. Ona tymczasem wyjmowała papierosy i położyła torebkę obok siebie, otwartą. „Taka jest moja miłość, pomyślał. Nigdzie nie uciekniesz, durniu, dopóki to się nie skończy. Czego ona chce? Wykonuje zadanie? Czyje? Więc wszystko to było nieprawdą, zwykłym kłamstwem, grą?”

— Zapalisz papierosa? — zapytała. Były z dobrego tytoniu, nabijane własnoręcznie w starych gilzach morwitan. — Posłuchaj — szepnęła po polsku, jakby czytając jego myśli. — To wcale nie było kłamstwo... Naprawdę mi się bardzo podobasz...

— Czuję — rzekł po niemiecku — że mówisz coś przyjemnego. Niestety: nie rozumiem.

Jakby nie usłyszała.

— Dlaczego grasz? — ciągnęła po polsku. — Dlaczego ciągle udajesz? Czy nie dałam ci dosyć dowodów...

Patrzył teraz na nią i na otwartą torebkę; zapalił papierosa i starał się, by na twarzy pozostał uśmiech zadowolonego z siebie mężczyzny.

— Dlaczego? — powtórzyła. — Czy naprawdę sądzisz, że miałbyś mnie tak łatwo, gdybym się nie domyśliła... Głupcze! Przypominasz sobie Lisko-Zdrój!? Widziałam cię w oddziale! To na pewno byłeś ty! Najpierw miałam wątpliwości! Teraz... Byłam łączniczką, przyjeżdżałam do Liska z Krakowa i właśnie wtedy...

— O czym ty właściwie mówisz, kotku? — zapytał. — Słucham słów i nawet muszę przyznać, że ładnie brzmią... Powtórzysz to po niemiecku?

„A jeśli powtórzy? — myślał. — Jaki mam wówczas wybór? Czy istnieje zupełna pewność, że to prowokacja Greinera? Czy mogę założyć, że ktoś inny zeznał w gestapo, a ona mnie także widziała? Konrad nie wspominał o żadnej dziewczynie. Jeśli zobaczę broń, będę ją musiał natychmiast... Wstrętne! Obrzydliwe!”

Narzuciła na siebie koc, wydawała się zniechęcona. — Mówiłeś wtedy po polsku — rzekła — mówiłeś po polsku z chłopcami. Czyżbym się myliła!?

— Powtórz to po niemiecku! — powiedział ostrzej.

— Zastanawiam się — rzekła więc po niemiecku — co powinna uczynić polska dziewczyna po przespaniu się z Niemcem.

Roześmiał się i sporo go ten śmiech kosztował. — Uczynić to raz jeszcze — rzekł. „Jeśli jest agentką Greinera, myślał, nie odznacza się szczególną zręcznością. Wydaje się jej, że mnie rozpoznała, ale ciągle nie jest pewna. Boi się powtórzyć po niemiecku, bo nie wie, jak zareaguję. Reakcja może być nieobliczalna. Jeśli jest głupiutką łączniczką, zachowuje się fatalnie”. I nagle ogarnęła go czułość. Leżała bezbronna, osłonięta kocem, zwyczajna ładna dziewczyna, którą wojna wciągnęła w swoje tryby; co z nią uczyniono? Jeśli jest agentką Greinera, powinien czuć nienawiść i obrzydzenie. Z pewnością przekazałaby go w łapy gestapo. A kogo ma jeszcze na sumieniu? Może właśnie Hannę Bezel? A Jeśli nie jest? Jeśli po prostu...

Pochylił się nad nią, zamknął torebkę i położył ostrożnie na podłodze. „Śmieszny jestem”, pomyślał. Jego dłoń delikatnie spoczęła na jej włosach; głaskał ją tak, jak głaszcze się rozpłakane dziecko. Przymknęła oczy i jej twarz wydała mu się nagle bardzo spokojna. Poddawała się pieszczocie. Odpoczywała. Uśmiechnęła się. — Jesteś biedna — powiedział — ale wojna nie będzie trwała wiecznie i będzie się można kochać nie myśląc o niej.

— Ty rzeczywiście — szepnęła — nie znasz polskiego.

„Czy zostało jeszcze we mnie, myślał Hans Kloss, coś, co nie byłoby z mojej roli?”

4

Dwóch młodych mężczyzn weszło wieczorem do kamienicy na Dominikańskiej. Wanda Harnack wybierała się właśnie na spotkanie z kapitanem lotnictwa, którego poznała poprzedniego dnia w niemieckiej kawiarni, gdy zastukano do drzwi.

— Kto tam?

— Z kwiaciarni — usłyszała.

Pomyślała, że ten Kurt jest jednak wspaniałym chłopcem i otworzyła drzwi. Młody człowiek wepchnął ją do korytarzyka, drugi zaciągnął zasuwę. Zobaczyła w jego dłoni pistolet i krzyknęła. Nogi odmówiły jej posłuszeństwa, opadła na podłogę i patrzyła na nich dużymi przerażonymi oczyma.

— Wanda Harnack? — usłyszała.

— Ja — wymówiła z trudem. — Panowie... Ja musiałam... ja...

Mężczyzna, który wszedł pierwszy, wydobył z kieszeni jakiś papier. „Wanda Harnack — czytał — za współpracę z okupantem, za zdradę... W imieniu Rzeczypospolitej...” — Urwał nagle i patrzył na nią jęczącą. — Nie... nie — było to ciche żałosne wycie. — Nie zabijecie mnie... ja tylko... ja tylko...

— Wstań — rzekł młody człowiek, który czytał. — Wyrok może być łagodniejszy.

Podniosła się z trudem. Patrzyła na pistolet.

Mężczyzna wepchnął ją do pokoju. — Siadaj — powiedział — i nie płacz. Kara cię nie minie, ale masz szansę żyć. Jeśli powiesz prawdę. Kto zabił Ostroema?

Milczała.

— Masz trzy minuty czasu. Ty... szmato! — dodał. — Co powiedziałaś Niemcom!?

— On mi kazał! — krzyknęła przez łzy. — Powiedział, że zginę.

— Jak to było?

— Byłam w łazience — szeptała — gdy zadzwonili do drzwi. Słyszałam głosy; ja nie rozumiem, gdy mówią szybko po niemiecku.

— Ilu ich było?

— Był tylko on.

— Dlaczego powiedziałaś: „zadzwonili”?

— Nie wiem... — szeptała. — Wyszłam z łazienki... w szlafroku, drzwi do przedpokoju były otwarte... i on wtedy strzelił. Nie usłyszałam huku tylko łoskot padającego ciała. Walter uderzył głową o ścianę, a ja stanęłam na progu, nogi się pode mną ugięły, usiadłam na podłodze. Zobaczyłam go nad sobą... Nie. Widziałam tylko lufę pistoletu skierowaną we mnie... Tak jak teraz, w przedpokoju ... Chciał strzelić... Tak jak wy. A co ja zawiniłam? — zaczęła się nagle żalić. — Co ja zrobiłam złego? Niby trudno zabić kobietę!? Przyszli Niemcy, nie było co jeść i znalazł się taki jeden, z Arbeitsamtu, który powiedział, że Harnak to niemieckie nazwisko, że mogę być Niemką i mieć inne kartki... Ja umiałam trochę po niemiecku...

— No i puszczałaś się z frycami — powiedział mężczyzna.

Spojrzała na niego. — A czego innego chcecie od nas? — krzyknęła. — Na czym wam zależy?

— Co było dalej? Nie zabił cię.

— Zapytał, czy jestem Niemką...      ,

— I powiedziałaś, że tak...

— Wtedy on, że dla dobra Niemiec musiał zastrzelić Ostroema, że brzydzi się zabijaniem kobiet, ale jeśli będzie musiał, to mnie zastrzeli...

— Sentymentalny fryc...

— I powiedział, jak mam zeznawać, a jeśli komukolwiek parę z gęby, zginę.

— Miałaś szczęście...

— Przysięgłam, że nic nie powiem. Co mi tam! Chcę żyć! Nie mam dokąd wyjechać.

— I zeznałaś — powiedział ten z pistoletem — że polscy bandyci zabili Ostroema. Że ci to przeszło przez gardło! „Polscy bandyci”! Patrzyłaś spokojnie jak wyprowadzali mężczyzn z kamienicy.

— On powiedział że branie zakładników to nie jego sprawa.

— Szlachetny! Kto clę przesłuchiwał?

— Najpierw... żandarmi. Byłam przestraszona, nieubrana, cały czas płakałam.

— Biedna! A potem?

— Właśnie... on. Kapitan Ernst Henke. Wezwał mnie do siebie i rozmawiał ze mną tak, jakby mnie w ogóle nigdy w życiu nie widział. Wypytywał o szczegóły, a ja powtarzałam wszystko, co kazał mówić przedtem.

— Kapitan Ernst Henke — powtórzył ten z pistoletem. — Kto jeszcze?

— Ten drugi, który teraz prowadzi śledztwo. Powiedział, że się nazywa kapitan Hans Kloss. I że jeszcze tu wróci. Boję się — szepnęła — boję się strasznie. Co ze mną będzie? Ten drugi powiedział, że mi nie wierzy... Myślałam, żeby pójść do Henkego. Oni mnie zabiją albo poślą do obozu.

— To zupełnie prawdopodobne — rzekł mężczyzna z pistoletem.

— Co ze mną będzie? — powtórzyła.

Nie było w ich spojrzeniach ani litości, ani współczucia.

— Jaki jest los szmat? — zapytał ten z pistoletem. — Zawsze podły.

5

Konrad czekał na niego na Miodowej. Kloss miał mało czasu, bo na czwartą po południu wezwał go Greiner, ale informacje, które mógł otrzymać od pułkownika, wydały mu się dostatecznie ważne, by ryzykować drugą wizytę w tym samym lokalu. Chciał zresztą zadać Konradowi jeszcze jedno pytanie. Myślał ciągle o Alicji; wyszedł od niej rano, gdy jeszcze spala. Przed wyjściem uczynił to, co uczynić musiał: sprawdził zawartość torebki. Znalazł mały pistolet typu walter i kennkartę na nazwisko Alicji Wojcieszak, urzędniczki Magistratu w Bochni. Nie starczyło czasu na przeszukanie mieszkania. Patrzył na nią, śpiącą, wydała mu się spokojna i bezbronna, że zawstydził się niemal swych podejrzeń. Natychmiast jednak powróciły, gdy raz jeszcze, spokojnie, analizował ich nocną rozmowę.

Konrad przekazał mu dokładnie i ze szczegółami raport „jego” ludzi, tak się wyraził, z rozmowy z Wandą Harnack. — Zadziwiające — rzekł — że ten Henke, oficer kontrwywiadu, mógł postąpić w ten sposób. Dlaczego zabił Ostroema?

— Mogę się tylko domyślać — rzekł Kloss.

— Mamy tego oficera w ręku — mruknął Konrad, i to „my” zaniepokoiło jednak Klossa. — Proszę go zostawić mnie — powiedział.

— Sądzę, że dojdziemy do porozumienia — uśmiechnął się Konrad. — Henke z pewnością nie działa sam. Informacje o konspiracji w armii niemieckiej są bardzo ważne.

— Co zrobiliście z Harnack?

— Jesteśmy mniej naiwni niż Henke — burknął Konrad. — Babę kazałem przetransportować do oddziału. Może pan powiedzieć Henkemu, że w każdej chwili możemy ją wyjąć spod klosza i dostarczyć. Niech pan pamięta, co mnie interesuje: plan obrony Krakowa, pól minowych...

— Mnie też to interesuje — powiedział Kloss.

— Sądzę, że nie ma sprzeczności — odrzekł Konrad. — To śmieszne — ciągnął. — Siedzą dwaj polscy oficerowie i wygląda tak, jakby się targowali. Możemy sobie zaufać?

Kloss milczał sporą chwilę. — Sądzę, że tak — oświadczył wreszcie.

— Ja też jestem tego zdania. A jutro? Czy nieuchronne jest... — nie dokończył — No i co pan postanowił?

— Nie otrzymałem jeszcze żadnych poleceń. Czy — zapytał — w oddziale pod Liskiem była jakaś łączniczka? W czasie mojego pobytu...

Konrad odpowiedział nie od razu. — Łączniczka? Niechże sobie przypomnę... Możliwe, że to było właśnie wtedy. Przyjeżdżała „Oleńka”, to pseudonim oczywiście, z Krakowa...

— Co się z nią stało?

— Nie mam pojęcia. Pewno pracuje. Nikt mi nie meldował o aresztowaniu... Pan sądzi?

— Nic nie sądzę. Nie wydawał pan żadnych poleceń? Na przykład: sprawdzania mnie?

— Znowu nieufność — mruknął Konrad. — Gramy ze sobą i gramy przeciwko sobie. Nie, mój panie. Jestem lojalny. I liczę na to samo. Proszę mi powiedzieć, o co chodzi: sprawdzę.

— Dość niesprecyzowane podejrzenie — rzekł Kloss. I zawahał się.

— No więc?

— Poczekajmy jeszcze — powiedział. — Może sam coś ustalę.

— Jak pan chce... „Oleńka”. Nie przypominam sobie twarzy... W pana sytuacji byłbym bardzo ostrożny...

...I znowu niedaleko Rynku Głównego Zobaczył samochód Henkego. Tym razem Ernst się nie zatrzymał. „Czyżby mnie śledził?” — myślał Kloss. Postanowił, że tego dnia wieczorem spróbuje otworzyć szafę pancerną w gabinecie Henkego. Musiał się spieszyć, a nie mógł założyć, że Ernst ulegnie szantażowi. Rozgrywka z nim będzie zapewne trudna. Może Henke mógłby się zgodzić na współpracę z wywiadem angielskim, nawet Konradem... Agenci Abwehry za Wisłą to dla niego zbyt ważny atut... Wielokrotnie widział, jak Henke zamykał i otwierał szafę, a kiedyś zdarzyło się, że zostawił klucze na biurku i wyszedł z gabinetu. Dosłownie na chwilę. Wystarczyło jednak czasu, by wydobyć z kieszeni odrobinę plasteliny...

Upał trwał. Ludzie gromadzili się pod głośnikami radiowymi. Widział twarze pełne napięcia i oczekiwania. „Czy Niemcom uda się zatrzymać ofensywę radziecką? Są już blisko, tak blisko, że każdy dzień wydaje się ostatni. Ta niecierpliwość, myślał, moja niecierpliwość także, może być groźna”. Złapał rikszę i kazał się zawieźć na Pomorską; wiozący go chłopak nie ukrywał nawet wstrętu i pogardy. Zostawił go w połowie drogi oświadczając, że niestety zepsuł się rower. Nie chciał jechać na Pomorską, zbliżyć się nawet do siedziby gestapo.

Greiner już go oczekiwał. Siedział za pustym biurkiem i palił cygaro. Wskazał mu gestem miejsce, potem wydobył z szafy butelkę koniaku.

— No i jak tam pańskie śledztwo? — zapytał.

— Przesłuchuję — powiedział Kloss.

— Wy, panowie z Abwehry, macie dużo czasu — rzekł Greiner. — Czego pan dowiedział się o Ostroemie? Rozmawiał pan z generałem von Raschem?

— Tak.

— No i co?

— Ostroem — powiedział Kloss — był po raz pierwszy w GG. Nie wiadomo, jak poznał tę Harnack. Podejrzewam ją: albo sama go zabiła, albo kłamie. Należy ją aresztować i przesłuchać. — Pomyślał, że zniknięcie Wandy powinno przekonać Greinera, że on, Kloss, ma rację.

Sturmbannfuehrer słuchał uważnie. — No — rzekł — jest pan mądrzejszy niż Henke. Ja także nie wierzę tutejszym volksdeutschom. Mam swoje informacje, panie Kloss. A pojutrze będę miał ciekawsze. — Rozlał koniak. — Powiem panu, co najgroźniejsze: defetyzm. Mnie nie wychowano w oficerskich domach, ale ja tych panów znam. Strach ich obleciał. Nie wierzą w geniusz fuehrera. Ostroem był uczciwy. Czy pan mnie rozumie?

— Chyba tak — rzekł Kloss.

— Są tacy — ciągnął — którzy mnie nie doceniają. Myślą sobie: prostak z SD. Oni są wyszkoleni, z doświadczeniem, z tradycjami... No i co z tego? W końcu okazuje się, że Greiner jest lepszy. Ja cenię szczerość. Czy pan jest szczery, panie Kloss?

— Obraża mnie ta wątpliwość — stwierdził dość ostro.

— Tak. No dobrze. Co jeszcze?

—  Chciałbym przesłuchać mieszkańców kamienicy. Zakładników także.

— To zbyteczne — mruknął Greiner. — Zakładników każę pojutrze rozstrzelać. Polacy patrzą na wschód i stają się bezczelni. Trzeba, żeby nie przestali się bać.

6

Przeglądał papiery, raczej udawał, że przegląda. Czekał. Minęła już dziesiąta, a Henke nie opuszczał ciągle swego gabinetu. Parę razy wychodził na korytarz; u Ernsta paliło się światło, a klucz tkwił w drzwiach.

Obiecał Alicji, że jeśli zdąży, wstąpi do niej. Już nie pojedzie. W sklepie u zegarmistrza znowu zobaczył budzik. Marcin wyznaczył spotkanie na następny dzień. „Niepokoi się, myślał. A jeśli centrala rozkaże zniknąć?” Mój Boże! Znaleźć się w lesie i walczyć z bronią w ręku. Albo przejść na drugą stronę! Czuł, że ma dosyć Hansa Klossa, że to swoje wcielenie traktuje już jak coś obcego, jak coraz dotkliwiej doskwierający garnitur, w którym nie można oddychać. „Siebie samego całkowicie poświęcić” — mówił Marcin. Tak, oczywiście, ale istnieją przecież jakieś granice ludzkich możliwości. Jeszcze przed rokiem, dwoma, zrezygnowałby zapewne ze spotkań z Alicją. „Nie ma w naszej robocie nic gorszego niż zbyteczne, nieuzasadnione ryzyko — mawiał Marcin”. Nie powiedział mu nic o niej. Czy była rzeczywiście „Oleńką” z oddziału Konrada? Jakże oni wszyscy lubią sienkiewiczowskie pseudonimy! Oleńki, Kmicice, Wołodyjowscy... On, Kloss, nie jest z Sienkiewicza. Pan Henryk nie zechciałby zapewne opisywać czarnej roboty wywiadowcy. Po wojnie wszystko zostanie upiększone i oczyszczone z codziennego błota. „O czym ja właściwie myślę?”

Zastukano do drzwi. Na progu stał Ernst. — Jeszcze pracujesz, Hans? Ja już idę do domu. Może wpadniesz na kieliszek?

— Mówiłeś, że masz ostatnią butelkę.

— Każda jest ostatnia — rzekł Henke.

— Chyba nie dzisiaj — zawahał się Kloss. — Posiedzę jeszcze z godzinkę.

— Szukałem cię wczoraj. Wróciłeś chyba bardzo późno. Dziewczyna?

— Dziewczyna — potwierdził.

— Jeśli Polka, gratuluję ci. Sypiałem z Francuzkami, ale nigdy z Polką. No to do zobaczenia. — Zniknął.

Kloss odczekał jeszcze piętnaście minut i ruszył korytarzem. Było pusto, ale w dwóch czy trzech pokojach paliło się jeszcze światło. Na półpiętrze stał obojętny wartownik.

Otwarcie drzwi pokoju Henkego zajęło mu kilkanaście sekund. Sprawdził, czy okno jest szczelnie zasłonięte i zapalił lampę na biurku. Czy Ernst nie zmienił klucza cyfrowego? Umiał w takich momentach panować nad sobą i działać sprawnie. Ani jednego zbytecznego ruchu! Szarpnął drzwi kasy, puściły. „Łatwo mi to przyszło”, pomyślał. Wewnątrz leżały starannie poukładane teczki; Henke słynął z pedantyzmu i porządku.

Znalazł tę jedną, na której zależało mu naprawdę. Tylko wykaz. Kilkanaście nazwisk ludzi, którzy mogą czekać miesiącami, zanim nie uruchomi ich umówiony sygnał. Prawdziwy kapitał Abwehry: długofalowy wywiad.

Położył wykaz na stole i wydobył z kieszeni maleńki aparat fotograficzny. Wystarczy kilkadziesiąt sekund... Ostry błysk światła i zdjęcie zostało wykonane. Nie zdążył jednak schować aparatu do kieszeni. W otwartych gwałtownie drzwiach stał kapitan Ernst Henke z pistoletem w ręku.

— Tak przypuszczałem, Hans, że cię tu zastanę. To było zbyt łakome, prawda, a o wykazie mówiłem ci trzykrotnie.

Kloss schował spokojnie aparat do kieszeni. — Zamknij drzwi — Ernst — i schowaj tę pukawkę.

— Drzwi zamknę — mruknął Henke. Okrążył biurko i siadł na fotelu. — Będę czuł się lepiej, jeśli ty też usiądziesz. Nie sądzę, byś miał ochotę sięgnąć do kabury, wystarczy nam moja.

Kloss odsunął nieco krzesło od biurka. — Szkoda — rzekł — że nie wziąłeś ze sobą tej ostatniej butelki. Poczęstuj mnie papierosem.

— Nie opuszcza cię dobry humor, Hans. Zapominasz, że jestem jednak oficerem niemieckiego kontrwywiadu.

— Ja także.

— Ale nie tylko — powiedział Henke. — Widzisz: ja ci już mówiłem, że nigdy nie doceniałeś Abwehry. Traktowałeś nas w istocie jak bandę głupców. Miałeś zapewne trochę racji, ale tylko trochę... W Abwehrze byli także tacy oficerowie jak ja. Zainteresowałeś mnie dość dawno, jeszcze gdy pracowałem w sztabie u Canarisa. Nie miałem żadnych dowodów, ale dziwiły mnie twoje sukcesy. Nie, nie porażki... sukcesy. Tobie udawało się na ogół likwidować szpiegów. Nie aresztować i rozgrywać, ale wysyłać w podróż do nieba. Rozumiesz mnie?

— Chyba tak...

— Jesteś cudownie spokojny, to mi się podoba.

— Nie mam powodów do niepokoju — mruknął Kloss.

— Tak sądzisz? Lubię cię Hans... Otóż aresztowano niejaką Hannę Bezel, agentkę wywiadu angielskiego czy też jego filii polskiej dwójki. Zainteresowała mnie ta sprawa; było także zeznanie konfidenta, że Hannie Bezel podczas jej pobytu w oddziale partyzanckim towarzyszył jakiś niemiecki oficer. Niestety, amatorzy z gestapo odebrali nam tę sprawę, ale ja ją ciągnąłem na własną rękę. Pojechałem do Liska, porozmawiałem z niejakim kapitanem Boldtem, który był tam w tym czasie, i ustaliłem, jakie zadanie otrzymał wówczas oberleutnant Hans Kloss. No i co o tym powiesz?

— Nic.

— Prawdopodobnie albo tobie, albo Hannie Bezel udało się dostarczyć aliantom plany umocnień Wału Atlantyckiego. Dobry jesteś, Hans! Od jak dawna pracujesz dla wywiadu angielskiego?

Kloss milczał. Nie zamierzał zaprzeczać. Przekonanie Boldta, że należy do siatki angielskiej było mu teraz bardzo na rękę.

— Możesz nie odpowiadać. Wiem, że od dawna. Czy jesteś Niemcem? — Teraz wpatrywał się w Klossa z uwagą i oczekiwaniem.

— Tak — rzekł Kloss. — A co ci przyszło do głowy?

Henke odetchnął z ulgą. — Praca dla obcego mocarstwa — rzekł — jest sprzeczna z honorem niemieckiego oficera. Istnieje jednak sytuacja szczególna...

Kloss mu przerwał. — Teraz ja ci coś opowiem — rzekł. — Pewien naiwny oficer z Abwehry musiał zlikwidować swego starszego kolegę, ponieważ istniało niebezpieczeństwo, że zdradzi on szczegóły spisku. Takie morderstwo jest też sprzeczne z honorem niemieckiego oficera. Zastrzelił go w mieszkaniu kochanki, ale kobietę oszczędził, co było błędem niewybaczalnym. Kobieta zeznawała jak jej kazał, przyciśnięta do muru wyznała jednak prawdę...

Henke wstał trzymając ciągle broń w dłoni. — Ty...

— Ja tylko poradziłem Greinerowi, żeby ją przesłuchał...

— Jak mogłeś! — krzyknął Henke. Przez chwilę wydawało się, że strzeli.

— Uspokój się! Greiner jej nigdy nie znajdzie. Kazałem ją dobrze schować. Mogę oczywiście w każdej chwili... Odłóż pukawkę.

— Myślę — powiedział Henke — że masz rację. Zabawy z bronią są zbyteczne. Zachowałem się trochę jak dziecko... Przepraszam.

Patrzyli na siebie. — Masz tę ostatnią butelkę? — zapytał Kloss.

— Wolałbym — powiedział Henke — żebyś mi oddał swój aparat. Nie wykluczam, że otrzymasz go z powrotem razem z zawartością, ale nie pozbawiaj mnie tego atutu, jeśli mamy się dogadać.

Kloss zawahał się. — W porządku — rzekł wreszcie — oddaję ci.

— Ostatnia butelka stoi u mnie na stole — stwierdził Henke.

7

Była to istotnie długa rozmowa. „Stopień szczerości, myślał Kloss, jest zawsze wątpliwy. Obaj mamy w ręku atuty, ale obaj zdajemy sobie sprawę z możliwości błędu. Jak Henke rozmawiałby ze mną, gdyby wiedział, że nie pracuję dla Anglików? A co ja wiem o nim? Muszę założyć, że jest członkiem konspiracji oficerskiej. Jeśli pełni podwójną rolę nie mam żadnych szans. On też nie miałby szans, gdybym ja pracował dla SD. Jakże mi obrzydły te piętrowe gry i piętrowe możliwości!”

Pili. Koniak smakował Klossowi tego wieczoru jak nigdy. I nie działał. Był ciągle doskonale trzeźwy i nie spuszczał wzroku z Ernsta.

— Wyobraź sobie — mówił Henke — że mamy możliwości pewnych kontaktów z Zachodem. Wiemy, że nikt nie będzie rozmawiał z Hitlerem czy... Schellenbergiem, ale sam rozumiesz, jak kontakty są trudne. Czy byłbyś gotów przekazać pewne informacje... powiedzmy zupełnie wstępne...

— Jakie?

— Sam rozumiesz... Nie mógłbym o tym decydować bez konsultacji.

— Czy wymieniłbyś moje nazwisko?

— To teraz nie konieczne.

— Sądzę — rzekł Kloss — że przekazanie listy tych nazwisk byłoby dowodem waszej dobrej woli.

— Anglicy przewidują przyszłość — mruknął Henke. — Nie dziwię się im. Myślę, że będziemy potrzebni, Hans. Jednakże... muszę uwierzyć w twoją lojalność... Wiem, że będzie to lojalność niejako podwójna, ale zakładam, że tobie także chodzi o przyszłość Niemiec... .

Jak dobierał słowa! — Nie masz wyboru — powiedział.

— Ty też nie masz wyboru — odrzekł Henke. I nagle się roześmiał. — Rozmawiamy jak dwie wysokie układające się strony. Do diabła z tym! Hans... trzeba po prostu wyprowadzić Niemcy z tego gówna! Czy wiesz, co zrobię z Greinerem?

— Domyślam się. Powiedz mi: co właściwie zamierzacie?

— Czekamy na sygnał.

— A gdy sygnał nadejdzie?

— Nadejdzie szybko. Wtedy armia obejmie władzę.

— I uratujemy Niemcy?

— Powiedziałeś to ironicznie, Hans. Tak... i jeszcze raz tak.

— Armia, Ernst, była cały czas posłuszna.

— Więc teraz odzyska własne oblicze.

— Wierzysz w to naprawdę?

— Wierzę — powiedział i wypił duszkiem kieliszek koniaku.

— Dlaczego musiałeś zabić Ostroema?

— Powiedział mi, że on składał przysięgę fuehrerowi i że nie tylko jej nie złamie, ale zamelduje o wszystkim, co wie.

— Więc sam widzisz...

Henke miał jednak słabszą głowę niż Kloss. Pocił się; rozpiął guziki koszuli. — To było straszne — powiedział. — Wierzyłem Ostroemowi jak samemu sobie. I musiałem go zastrzelić. Musiałem, rozumiesz! Nigdy nie zapomnę jak patrzył na mnie, a ja pociągałem za cyngiel. Krzyknął: „Ernst!”

„Mięczak”, pomyślał Kloss.

Patrzył na niego załzawionymi oczyma. — Dogadaliśmy się, Hans? — zapytał.

— A jak sądzisz, Ernst? Jaki mamy obaj wybór?

— Nie chcesz mnie chyba zwerbować do angielskiej siatki?

— Nie muszę.

— Jest — rzekł — jeszcze jedna ostatnia butelka.

Kloss wybuchnął śmiechem. — Niezły zapasik przywiozłeś z Paryża.

— A co ty myślałeś? Generał Rasch jeszcze dzisiaj pije mój koniak, bo mu wyschły własne źródła. Chcę z nim rozmawiać.

— O czym?

— O przyłączeniu się do nas. Rasch będzie musiał objąć tu dowództwo.

Kloss był zupełnie trzeźwy. — Ty oszalałeś — rzekł cicho.

— Dlaczego?

— Czy możesz przez chwilę sądzić, że „wielbłąd” będzie konspirował? To jest stary Prusak, człowieku, będzie pokpiwał z SD i wykona każdy rozkaz. Kto przygotował tę wojnę? Tacy jak on.

— Powiedziałeś to tak — szepnął Henke — jakbyś nie był oficerem niemieckim.

„Inteligentny mięczak”, pomyślał Kloss. Ale Henke szybko zapomniał. — Muszę — wyjaśniał. — Otrzymałem polecenie i nie ma nikogo innego, z kim można by tu rozmawiać. Ja w niego wierzę — nawet podniósł głos. — Nigdy nie zrobił nic podłego... (A pod Homlem, chciał mu przypomnieć Kloss.) Nie słyszałeś, jak mówił o kapralu i o tych wazeliniarzach z Berlina...

— Mówił w zaufanym gronie — powiedział Kloss. Patrzył pod światło na płyn w kieliszku, który zmieniał barwę i stawał się teraz niemal złocisty. — Jesteś durniem, Ernst — stwierdził miękko.

Patrzył na niego jak skarcone dziecko. — Dlaczego?

— Masz cokolwiek, cień czegokolwiek, czym mógłbyś go trzymać w szachu?

— Tak jak ty mnie albo ja ciebie — burknął Ernst.

— Powiedzmy. To jest twarda gra, Henke.

— Cóż mogę mieć... na mojego dowódcę?

Właściwie przestało to Klossa interesować. Zastanawiał się, tylko, co zezna przyciśnięty do muru Henke. Zanim nadejdzie ten sygnał, o którym mówił, jeśli w ogóle nadejdzie. Co oni zamierzają, dobrze byłoby jednak wiedzieć. Usunięcie Hitlera drogą zamachu wojskowego? I jaki byłby rezultat? Że uda im się podważyć jedność sprzymierzonych? Zawrzeć pokój, a nie — kapitulować? Mało prawdopodobne.

— O czym myślisz, Hans?

— Powiedz mi — sądził, że nadeszła właściwa chwila — komu mówiłeś o swoich podejrzeniach w stosunku do mnie?

— Nikomu. Miałbym niby Greinerowi? Ale ci powiem: ten konfident, który cię widział w Lisku...

— Bzdura!

— Nie musisz zaprzeczać, Hans. Czynisz to chyba ’z przyzwyczajenia... Więc ten konfident istnieje. Nie umiał podać rysopisu, przynajmniej w tym meldunku, który ja czytałem, zanim nam odebrano śledztwo. I oskarżają Abwehrę...

— Czy ten konfident... to kobieta...

— Przecież wiesz, jak się podpisuje donosy... I podpis pamiętam: „das Wiesel”.

„Łasica, pomyślał Kloss. Łasica jest po polsku rodzaju żeńskiego, a po niemiecku nijakiego.”

— Jedno ci powiem — ciągnął Henke. — Wiem, gdzie i kiedy Greiner przyjmuje konfidentów. Musieliśmy wiedzieć. Ze względu na bezpieczeństwo... W kamieniczce na Krupniczej, podam ci adres, gdy się ściemni, po dziewiątej trzydzieści wieczorem przychodzą. To jest tajny lokal gestapo...

— Czy wiesz — zapytał Kloss — że Greiner pojutrze rozkaże rozstrzelać zakładników wziętych na Dominikańskiej? A ponieważ nie znajdzie już Wandy Harnack, zrozumie, że niczego się nie dowie.

Henke patrzył na niego martwymi, niewidzącymi oczyma.

8

Miał od rana mnóstwo roboty i nie miał nawet czasu myśleć o Alicji. Przede wszystkim — spotkanie z Marcinem. Meldunek, który trzeba będzie zaszyfrować jeszcze tej nocy, okazał się jednym z najdłuższych, jakie Kloss dotąd przekazał.

— Czy ty naprawdę przywiązujesz jakąś wagę do tej oficerskiej konspiracji? — zapytał Marcin.

Wzruszył ramionami. — Nie wiem. Ale jest to jeden z istotnych elementów sytuacji. Świadczy o rozkładzie i próbach ratowania...

— Szczury uciekają z płonącego okrętu.

— Można to i tak nazwać — powiedział Kloss, choć wcale nie był tego pewien.

Spotkali się na zapleczu sklepu zegarmistrzowskiego. Było to stosunkowo najbezpieczniejsze miejsce; oficerowie niemieccy często tu wstępowali. Nie meldunek jednak był najważniejszym tematem rozmowy.

— Greiner musi zginąć — powiedział Kloss.

Marcin milczał.

— Musi zginąć — powtórzył — i to dzisiaj, zanim wyda rozkaz rozstrzelania zakładników. Zasłużył na to.

— Taki sam rozkaz wyda jego następca. Chodzi ci o zakładników, czy o własne bezpieczeństwo?

— O wszystko.

— Próbowałem — powiedział Marcin — coś ustalić w sprawie śmierci Ostroema.

— Konrad już ustalił. Zapomniałem ci powiedzieć.

— Zapomniałeś — powtórzył. — A jak sobie wyobrażasz taką akcję? Wiesz, ile czasu zajmie rozpracowanie?

— Mam gotowy plan. Znam adres tajnego lokalu gestapo. Greiner przychodzi tam co dzień i spędza przynajmniej godzinę, przyjmując konfidentów.

— To ciekawe — rzekł Marcin. — Przychodzi sam?

— Nie wiem.

— Więc na czym polega twój plan?.

— Podłożyć w tym lokalu ładunek wybuchowy o dużej sile, z zapalnikiem zegarowym nastawionym na godzinę dziesiątą wieczorem. On przychodzi o dziewiątej trzydzieści.

— A jeśli nie przyjdzie?

— Powiedział mi wczoraj: „pojutrze będę wiedział więcej”. Oznacza to, że dzisiaj oczekuje konfidenta, który ma coś ważnego do powiedzenia.

— Nieprecyzyjne to.

— Chcesz działać bez ryzyka?

— Ja ryzykuję także życie ludzi, którzy mieszkają w tej kamienicy.

— Wiem — szepnął Kloss. I ogarnęło go nagle zniechęcenie. — Jeśli się nie zgodzisz, sam zastrzelę Greinera na Krupniczej.

— Nie wolno ci tego robić! Tak się składa, że nasza grupa ma ładunki wybuchowe... Do kolejówek. Jak dostać się do mieszkania?

— Tego rodzaju lokale bywają na ogół w dzień puste albo rzadko używane. Powinna pójść ekipa hydraulików albo gazowników... Sam bym chętnie wziął udział.

— Oszalałeś! Jeśli — rzekł Marcin — zobaczysz na wystawie budzik ze wskazówką nastawioną na godzinę dziesiątą, będzie to oznaczało, że zadanie zostało wykonane.

Poszedł sam zobaczyć tę Krupniczą. Mieszkanie nr 6 mieściło się w oficynie, na ostatnim, trzecim piętrze. Przechodziło się przez brudne podwórze, a dom był stary, dawno nie odnawiany. Pomyślał, że to trzecie piętro jest niezłe, siła wybuchu powinna pójść w górę; gdzie zdołają umieścić ładunek, jeśli zdołają? Pod kanapą, pod tapczanem, w koszu na śmieci? Tego typu lokale, wiedział to z doświadczenia, są na ogół jednopokojowe; jeśli pomieszczeń będzie więcej, powiedział, to Marcinowi, nie wolno żałować ładunków.

Myślał, że może źle ocenia Marcina; jest rozważny, działa niepochopnie, a nieufność i podejrzliwość cechuje przecież ich wszystkich, jego, Klossa, także. A jeśli podejrzliwość staje się obsesją, jeśli nie skończy się wraz z wojną? Postał trochę na Krupniczej, popatrzył w okna, a gdy odchodził, minęła go ekipa hydraulików. Weszli do bramy. Oni?

Obiad zjadł z Ernstem. Obaj byli milczący, jakby już nic nie pozostało do powiedzenia. Wyszli razem na ulicę zalaną słońcem. — Przekazałeś? — zapytał Henke.

— Przekazałem — potwierdził Kloss.

— Zawsze sądziłem, że jesteś szybki. Myślę zresztą, że niedługo coś się zdarzy.

— Co?

— Zobaczysz. Jutro przyjmuje mnie von Rasch.

— Zrezygnuj z tego — powiedział Kloss. — Uwierz mojej wiedzy o ludziach. Łudzisz się.

W oczach Ernsta Henke nie dojrzał zbyt wiele nadziei. — Muszę — usłyszał. — Powinieneś to zrozumieć, Hans. Zastrzeliłem Ostroema, bo musiałem. Oprócz Rascha nie istnieje teraz nikt inny, kto mógłby uczynić to, co trzeba, po nadejściu sygnału.

Przymus, konieczność... Może Henke ze swego punktu widzenia ma rację. On przecież myśli zupełnie innymi kategoriami niż Kloss. Jemu chodzi o Niemcy. Pozostał niemieckim oficerem wychowanym w Wehrmachcie i myśli o ocaleniu tego, co można jeszcze ocalić ze zdobyczy Trzeciej Rzeszy. Nie rozumie, że nic. Że nie wystarczy pozbyć się Hitlera i SS. Że von Rasch, którego chce wciągnąć do spisku, będzie musiał zapłacić także swój rachunek. A może von Rasch myśli podobnie jak on? Nie jest zresztą rzeczą kapitana Hansa Klossa rozważanie zawiłości psychologicznych; powinien wyłącznie gromadzić informacje, informacje, które mogą być przydatne, lub nie mają żadnego znaczenia. Inni będą zastanawiali się nad tym, czy oficerski spisek w Trzeciej Rzeszy ma szansę powodzenia i co by było, gdyby... Hans Kloss ma swój własny scenariusz. Kto jest agentem, który wybrał sobie pseudonim „Łasica”? Jak łatwo jednak udało się wyciągnąć z Henkego tę informację! Jak on by postąpił na jego miejscu? Nie mógł wyobrazić sobie siebie w podobnej sytuacji.

Nie wrócił już do biura. Włóczył się po ulicach, omijając ciągle sklep zegarmistrzowski. Co robi Alicja? Będzie czekała wieczorem na niego? Mówiła, że jej współlokatorka wróci dopiero za trzy dni... Wstąpił do kawiarni, wypił filiżankę kiepskiej kawy i zdecydował się wreszcie iść na Floriańską. Łagodny cień leżał już na ulicach; szedł w tłumie ludzkim na nic tym razem nie zwracając uwagi i stanął przed wystawą. Zobaczył budzik! Był nastawiony na godzinę dziesiątą. Więc udało się! Raczej: uda się, jeśli wszystko przebiegnie tak jak przypuszczał. Bo przecież coś może zatrzymać Greinera albo nie zjawi się konfident, albo... Jeszcze prawie pięć godzin. Wrócił do biura. I oczywiście natychmiast zjawił się Henke.

— Mówiłeś prawdę! Harnack zniknęła.

— Nie wierzysz moim informacjom?

— Ależ wierzę, wierzę...

— Nie powinieneś był sprawdzać. Jesteś nieostrożny.

— Nie — odparł Henke. — Jestem niespokojny. Boję się, że Greiner coś wywąchał. Byłem dzisiaj u niego, wypytywał mnie długo o moje stosunki z Ostroemem, a potem zaczął pytać o ciebie.

— Co mianowicie? — zapytał Kloss.

— Śmieszne! Dokąd chodzisz po cywilnemu i co wiem o twoich tutejszych informatorach.

— Mógł mnie zapytać.

— Właśnie. A jeśli wie, że się przyjaźnimy?

— Posłuchaj. Ernst, zawodzą cię nerwy. Jeśli mamy grać razem, musisz panować nad sobą.

— „To śmieszne, myślał, że ja mu to mówię”.

— Ty masz więcej wprawy — mruknął Henke.

Przeglądał potem papiery leżące w szufladach i niszczył niektóre, jakby miał tu więcej nie wrócić. Właściwie powinien być na to przygotowany; miał parę wariantów zniknięcia i fałszywe dokumenty w sklepie zegarmistrzowskim.

Wyszedł z biura około ósmej. Poszedł piechotą. Chciał znaleźć dobry punkt obserwacyjny. Okrążał Krupniczą, spacerował po Karmelickiej, Rajskiej, Garbarskiej... Czas płynął niezmiernie wolno. Mrok już zapadał, minęła dziewiąta, Kloss nieustannie spoglądał na zegarek ... „Powinienem wrócić, powinienem być jak najdalej stąd”. Wiedział, że nie jest w stanie zrezygnować. I wiedział także, czego boi się najbardziej.

Parę minut przed wpół do dziesiątej zobaczył zatrzymujący się na rogu Karmelickiej samochód. Wszedł do bramy i czekał. Z samochodu wysiadł Greiner, po cywilnemu, i ruszył Krupniczą. Kloss poszedł po chwili za nim. Stanął w przeciwległej bramie i widział jeszcze sylwetkę Greinera znikającą w studni podwórza. Czekał. Upłynęło parę minut i zobaczył właśnie to, czego obawiał się najbardziej. Zobaczył ją z daleka, gdy skręciła w Krupniczą i szła szybkim pewnym krokiem środkiem chodnika. Miał jeszcze czas, kilkadziesiąt sekund czasu... Mógł wyjść z bramy, z cienia i zastąpić jej drogę. „Nie chodź tam, Alicjo, Oleńko, Łasico...” Kilkadziesiąt sekund... Nigdy nie trwały tak długo i trwały potem powtarzając się wielokrotnie. Przystanęła, zanim weszła do bramy. Jakby się zawahała. Otworzyła torebkę. Poczuł się tak, jakby wiedziała o jego obecności. Uczynił jeden krok... Brakowało jeszcze dwóch do wyjścia z cienia. Wyjęła puderniczkę i zapewne obejrzała swoją twarz w lusterku. Potem weszła do bramy i już jej nie widział. „Nigdy się nie dowiem, myślał, kim byłaś, dlaczego zdradzałaś. Byłaś Niemką? Polką? Kupiono cię? Zmuszono? W co wierzyłaś?”

Minuty płynęły wolno, a on stał, nie odchodził, jakby miał nadzieję, że Alicja wyjdzie wcześniej, że zdąży złożyć swój szpiclowski raport i uratować życie. Ogarniała go nienawiść najgłębsza do siebie, kapitana Hansa Klossa, że musiał skazać ją na śmierć, że nie mógł, nie miał prawa ułaskawić w ostatniej chwili.

Odszedł za siedem dziesiąta. Gdy był już na Szewskiej, powietrzem targnął potężny wybuch. Płomień wyskoczył ponad dachy Krupniczej i szybko zniknął.

Wziął dwa proszki nasenne i udało mu się zasnąć. Obudził go telefon; musiał dzwonić dość długo, zanim Kloss sięgnął po słuchawkę.

— Dowódca prosi pana natychmiast do siebie —  usłyszał głos adiutanta generała Rascha.

— Wszystko pamiętał i nic nie chciał pamiętać. Wziął prysznic, ogolił się, ubrał, a czynił to jak zwykle sprawnie i z zadziwiającą szybkością. Samochód czekał już przed domem.

Generał Rasch spacerował po gabinecie. Oznaczało to, że zdarzyło się coś naprawdę niezwykłego. Gdy Kloss stanął na progu i zaczął meldować swoje przybycie, Rasch przerwał mu natychmiast.

— Zostaw pan te głupstwa! Zawiodłem się na tym oficerze, straszliwie się zawiodłem… Nie wie pan, o kogo chodzi? O pańskiego przyjaciela Ernsta Henkego. Przyszedł do mnie z samego rana. Nie był głupi; wiedział, co myśleć o tym wszystkim, o tym całym gównie... Ale żeby!? Co świętszego dla żołnierza niemieckiego od przysięgi! Ja mam ją złamać? Ja, generał von Rasch, syn generała von Rascha, wnuk generała von Rascha. Ale to jeszcze nic! Zmusiłem go do przyznania... Domyślałem się tego. To on zamordował Ostroema! Tak nisko upadł! Waltera Ostroema, który z moich rąk otrzymał Żelazny Krzyż z dębowymi liśćmi.

Ani jeden muskuł nie drgnął na twarzy Klossa.

— Co pan z nim uczynił, generale?

— A co pan sobie myśli? Co niby miałem uczynić? Dałem mu piętnaście minut i zrobił to, co było jego obowiązkiem. Strzelił sobie w łeb. Dlatego pana wezwałem. Niech pan siada wreszcie.

Kloss usiadł.

— Może pan się napić koniaku, dobrze panu zrobi. Chciałem wypić z nim po kieliszku. A teraz niech pan słucha i potem wykona, mam nadzieję, że nie należy pan do tej zgrai wazeliniarzy i durniów, tak przynajmniej twierdził Henke. Samobójstwo z przyczyn czysto prywatnych; rozstrój nerwowy, śmierć żony. Ani słowa o Ostroemie i tych wszystkich bzdurach. Nic takiego nie mogło się zdarzyć w mojej dywizji.

— Postąpił pan źle, generale — powiedział Kłosi. — To był najuczciwszy oficer w pańskiej dywizji.

Zdawało się, że von Rasch eksploduje. Uniósł się na fotelu i osiadł na nim z powrotem. — Wykona pan? — zapytał cicho.

— Wykonam bardzo dokładnie, panie generale — oświadczył Kloss i wstał. Chciał jeszcze zobaczyć twarz Ernsta Henkego. Gdy był już na progu, usłyszał. — Nie wiem, czy pan wie, że posłali wczoraj do nieba tego sturmbannfuehrera Greinera. Zginął razem z kochanką. Ci panowie boją się nawet sprowadzania dziewcząt do własnych domów.

Hans Kloss z trudem, z ogromnym trudem, zamykał za sobą drzwi.

... Po nieudanym zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 roku generał von Rasch znalazł się wśród aresztowanych generałów. Nic mu nie pomogła wierność. Został powieszony.

AKCJA „LIŚĆ DĘBU”

1

Z niewielkiego rynku, właściwie placyku pośrodku osady widać było jak na dłoni most na Redze i junkierski pałacyk, w którym mieścił się sztab dywizji. W głębi, aż do ciemniejącego na horyzoncie lasu, ciągnęły się łąki pokryte płatami buroszarego, topniejącego śniegu. Trwała odwilż. W tym roku już pierwsze dni marca zapowiadały nadejście wczesnej wiosny.

Kloss patrzył na most, na rzekę atakującą przybrzeżne pola, na szosę niknącą wśród drzew i myślał o oddziałach pancernych, które właśnie tędy przejść muszą, by otworzyć drogę na Kołobrzeg i Szczecin. Przez rzekę Regę, której nie umiał już nazywać inaczej jak jej polską nazwą, przez osadę Forburg, zwyczajnie i prawdziwie — Osiek i dalej przez Döberitz, czyli po prostu Dobrzyce. Nic dziwnego, że generał Pfister, dowódca dywizji grenadierów, a właściwie jej resztek pozostałych z bojów o Wał Pomorski, przywiązuje taką wagę do mostu na Redze. „Wysadzić albo obronić, w żadnym wypadku nie oddać wrogowi”.

Skądś z daleka doszedł pomruk artyleryjskiej kanonady; każdy niemiecki grenadier wiedział, że wróg jest tuż — tuż i chyba już ani Pfister, ani nawet SS-man Kussau nie wierzyli, że Rega stanie się rubieżą zagradzającą drogę w głąb Rzeszy. „Wytrzymajcie, fuehrer na was patrzy” — odczytał dziś generał depeszę z OKW. Potem powiedział: „Obronić albo wysadzić”, ale znaczyło to po prostu: wysadzić w odpowiednim momencie, by przez ten most nie mogły przetoczyć się czołgi T-34 budzące postrach na setkach kilometrów od Wisły do Wrocławia i Wału Pomorskiego. Właśnie dlatego rozkazano zaminować most, a dowódca ochrony czeka tylko na telefoniczny rozkaz generała...

Z placyku rozbiegały się gwiaździście uliczki, jedną z nich powinna być Döberitzstrasse, czyli Dobrzycka. Kloss dostrzegł z daleka tabliczkę, ale zanim skręcił, rozejrzał się jeszcze dokładnie, sprawdził, czy nie jest śledzony, czynił to jednak raczej z przyzwyczajenia niż z rzeczywistej potrzeby. Nikt w tym Forburgu, który jutro będzie znów Osiekiem, nie zwracał uwagi na kapitana Wehrmachtu. Od mostu na Redze piął się w górę, a potem wlókł dalej właśnie Dobrzycka, ponury pochód uchodźców. Drabiniaste wózki, które najczęściej ciągnęły kobiety, tłum starców i dzieci zaglądających łakomie do okien nie opuszczonych jeszcze domów, szczęśliwi posiadacze rowerów usiłujący przepchać się na czoło kawalkady... Od czasu do czasu tłum nagle gęstniał, rozlegały się ostrzegawcze krzyki, kto nie zdążył zepchnąć wózka na pobocze, tracił dobytek pod gąsienicami idących na wschód transporterów i dział pancernych. Żołnierze w hełmach spoglądali ponuro na uchodźców. Więc tak wyglądał ich odwrót; Kloss nie czuł litości, oto nadeszło nareszcie to, na co od lat czekał.

Przyspieszył kroku. Numer 64 powinien być gdzieś przy końcu ulicy. „Mieszka samotnie i w dobrym punkcie” — powiedział łącznik podając Klossowi ten adres we Fryburgu. Dywizja Pfistera przybyła tu poprzedniego dnia jako drugi rzut obrony, ale Kloss w ciągu dwunastu godzin zdążył już zebrać sporo informacji mogących zainteresować dowództwo nacierających na tym odcinku polskich formacji. Sądził, że fryburski kontakt umożliwi mu nawiązanie łączności i przekazanie raportu. Więc przede wszystkim system obrony mostu i pułk grenadierów z rezerwy OKW, który w nocy przerzucony zostanie do lasu Weipert... Mówił o tym przed godziną Pfister; gdy wezwał do siebie Klossa i kapitana Kussau, przydzielonego do nich z rozbitej nad Wisłą dywizji SS. Pfister... typowy Prusak, niemal podręcznikowy okaz oficera Wehrmachtu, dla którego nie istnieje nic poza aktualną sytuacją na powierzonym mu odcinku.

— Oczekuję od panów szczególnie precyzyjnego wykonywania rozkazów — oświadczył.

Obaj, Kloss i Kussau, powiedzieli „tak jest”, ale potem Kloss odważył się zapytać:

— Pan generał sądzi więc, że nieprzyjaciel przełamie naszą obronę na rzece?

— Ja nie sądzę — odrzekł Pfister. — Ja przewiduję każdą możliwość. Ten most nie zniszczony nie może wpaść w ich ręce. Ale rozkaz wysadzenia mogę wydać tylko ja i wydam go dopiero wówczas, gdy stanie się to absolutnie konieczne.

Potem poinformował ich właśnie o pułku przydzielonym z rezerwy i lokującym się w lesie Weipert, a następnie bez pauzy, tym samym obojętnym tonem, zaczął mówić o sprawie porucznika Kahlerta.

— Postawić przed sądem polowym i rozstrzelać — generał nie przewidywał dyskusji ani wątpliwości.

Kloss rozumiał, ze nie wolno mu protestować, że los tego oficera jest przesądzony. Dojrzał zadowolenie we wzroku SS-mana Kussau; ten nie lubił Kahlerta. Nic dziwnego! Kahlert, student z Wiednia, był jednym z najprzyzwoitszych oficerów dywizji i niezbyt starannie ukrywał swą pogardę dla ludzi z SS.

— Kahlert — ciągnął generał — wbrew rozkazowi oddał bolszewikom wieś Klaudorf.

— Nie mógł się tam utrzymać — Kloss jednak zareagował. — Zajął lepsze pozycje obronne.

Popatrzyły na niego szklane oczy generała.

— Zna pan rozkaz fuehrera, kapitanie. Trzeba dać przykład.

Kloss już nie protestował. Pomyślał o Simone, drobnej Francuzce, która pracowała w kasynie dywizji i od wielu miesięcy była kochanką Kahlerta. Sądzili, że dociągną do końca wojny...

Kloss mijał już ostatnie zabudowania Döberitzstrasse i zobaczył nareszcie numer 64. Niewielki, drewniany domek otoczony ogródkiem, metalowa tabliczka z nazwiskiem właściciela. Przeczytał: Thomala.

Otworzył mu drzwi siwy mężczyzna pod sześćdziesiątkę. Jego twarz wydawała się tak swojska, że Kloss, wbrew instrukcji, wypowiedział pierwszy człon hasła rozpoznawczego po polsku:

— Czy to pan odwiedza w Berlinie ciotkę Elizę?

— Tak — odrzekł cicho Tomala. — Ciotka Eliza mieszka przy Alexanderplatz.

Wprowadził go do niewielkiego pokoju, jakich Kloss widział setki w tych wioskach i miasteczkach. Haftowane makatki, atłasowe poduszki, wyszywane napisy. Tylko obraz Matki Boskiej Częstochowskiej na ścianie kontrastował z tym po niemiecku mieszczańskim wnętrzem.

Tomala postawił na stole butelkę i dwa kieliszki. Spoglądał jeszcze na Klossa z odrobiną nieufności, przyzwyczajał się powoli, trochę po chłopsku kluczył i nie od razu przystąpił do rzeczy.

— Dobrze, że jesteś — stwierdził wreszcie. Od pierwszej chwili mówił Klossowi per „ty”. — Jutro rozpoczynamy akcję „Liść dębu”.

— „Liść dębu” — powtórzył Kloss — cóż to za akcja?

— Nie mówiono ci? — W głosie Tomali zabrzmiała znowu nieufność.

Kloss spokojnie zapalał papierosa.

— Jestem na tym terenie od wczoraj. — On też obserwował uważnie Tomalę. Wiedział z doświadczenia, że w konspiracji najniebezpieczniejsze jest zawsze nawiązywanie nowego kontaktu. Tomala od pierwszej chwili budził zaufanie, ale Kloss nie przestawał być czujny.

— Akcja „Liść dębu” planowana jest już od tygodni — wyjaśniał tymczasem Tomala. Chodzi mianowicie o to, by uchwycić most na Redze w momencie rozpoczęcia natarcia i utrzymać go do nadejścia naszych oddziałów. Nie wolno dopuścić, by Niemcy zdążyli zniszczyć most.

— Kto to ma wykonać? — zapytał Kloss.

Tomala milczał sporą chwilę.

— Pojutrze o czwartej rano na polanie na zachód od lasu Weipert wyląduje grupa naszych spadochroniarzy —powiedział wreszcie. — Przeprowadzę ich przez las do Fryburga. Zaatakują załogę broniącą mostu w momencie rozpoczęcia natarcia.

Kloss zerwał się z krzesła. Chodził szybkimi krokami po pokoju. Przez las Weipert! Co za szaleństwo! Przecież w tym lesie stacjonuje pułk pancernych grenadierów!

— Akcję trzeba natychmiast odwołać! — krzyknął. — I zmienić plany!

Tomala patrzył na niego nie rozumiejąc.

— Dlaczego?

— Nawet mysz nie prześliźnie się przez las Weipert.

— Był czysty jeszcze dzisiaj. Tę informację sam przekazałem.

— Do dzisiaj — powiedział Kloss.

Tomala sięgnął po kieliszek. Jego ręka drżała.

— Ja już nic nie mogę zrobić.

— Chcesz, żeby chłopcy zginęli?

— Ja już nic nie mogę zrobić — powtórzył. — Widzisz, łącznik zrzucony przed miesiącem z radiostacją ulokował się gdzieś w Dobrzycach. Nawet ja nie wiem, gdzie.

— Jak to nie wiesz?! Nie masz kontaktu?

— Tylko przez naszego człowieka w Dobrzycach. Nazywa się Weiss. Przyjeżdżał tu raz na tydzień. Ale teraz drogi są zajęte, nie ma żadnej komunikacji...

— Trzeba natychmiast kogoś posłać do tego Weissa. Wiesz, gdzie go szukać?

— Znam adres. Właściwie... — Kloss wiedział, że Tomala nie powinien mu mówić, ale sytuacja była wyjątkowa. — Bautzenstrasse dwadzieścia osiem.

— Trzeba natychmiast kogoś posłać. To wszystkiego dwadzieścia parę kilometrów.

Tomala milczał. Dopiero teraz Kloss dostrzegł, że stary mężczyzna jest zmęczony. Pod oczyma miał sine plamy, wargi wyschnięte. Ciągnie ostatkiem sił — pomyślał.

— Ilu i jakich masz ludzi? — zapytał łagodniej.

— Nowych — powiedział Tomala. — Tylko nowych. Kiedyś mieszkało tu sporo Polaków — zaczął mówić nagle szybciej — cała ulica Dobrzycka to byli właściwie Polacy. Nie doczekali. Ja też pewno nie doczekam.

— Jakich masz ludzi? — powtórzył Kloss.

— Jest Janka, Polka pracująca u sąsiadów. Sąsiedzi już uciekli. Jest mój wnuk Erwin. Ma dopiero szesnaście lat. Jest jeszcze paru chłopców z Polski wywiezionych tu na roboty, ale nie zdążę ich tak szybko zawiadomić.

— Rozumiem. — Kloss spacerował po pokoju. Stanął przed zbiorową fotografią wiszącą nad komodą.

— Miejscowa Polonia — powiedział cicho Tomala. — Z tych na zdjęciu pozostałem tylko ja... Może ktoś przeżyje obóz.

— Nie należało przechowywać tego zdjęcia. A w każdym razie nie należało wieszać go na widocznym miejscu — stwierdził sucho Kloss. Usiadł naprzeciwko Tomali i także poczuł się zmęczony.

Jeszcze dwa miesiące — pomyślał — może trzy miesiące.

— Musisz posłać tę Jankę i swojego wnuka — oświadczył — nie ma innej rady. Niech idą do Döberitz, do Dobrzyc — poprawił się natychmiast — dwiema różnymi drogami. Jedno z nich musi dojść. I to jeszcze dzisiaj. Weiss zdąży przekazać meldunek.

— Erwin ma szesnaście lat — szepnął Tomala. — Janka niewiele więcej...

— Trudno. Zrobisz, jak powiedziałem. Pamiętaj, że jeśli nie nadamy meldunku, nasi spadochroniarze zginą w lesie Weipert, a Niemcy zdążą wysadzić most.

— Zawołać ich natychmiast?

— Zawezwiesz ich potem. Nie powinni mnie widzieć. W jaki sposób dowiemy się, że meldunek został nadany i akcja odwołana?

— Dwa razy dziennie: o godzinie 7.30 rano i dwudziestej wieczorem w paśmie piętnastu megaherców nasi nadają dziewięć taktów Poloneza As—dur Chopina.

— Co to znaczy?

— Jest polonez, będzie akcja. Nie będzie poloneza, akcja odwołana.

— Rozumiem.

— No dobrze, ale jeśli nasza grupa nie przybędzie, w jaki sposób uniemożliwić wysadzenie mostu?

— Pomyślimy — powiedział Kloss. — W meldunku trzeba zaproponować inne miejsce zrzutu. — Wyjął z torby mapę i długo ją studiował. — Może na południe od Forburga. Od Osieka — poprawił się znowu.

Tomala przetarł okulary.

— Chyba tak — powiedział — chyba tak. Jeśli tam jest czysto.

Na ulicach i polach pokrytych jeszcze śniegiem leżała mgła. Kloss stanął na rynku, rozejrzał się, był to już odruch, zapalił papierosa. Po chwili wiedział już, co go zaskoczyło: cisza. Działa na wschodzie milczały. Oznacza to zapewne — pomyślał — że jutro albo pojutrze... Tak, najdalej pojutrze, parę godzin po lądowaniu spadochroniarzy, lądowaniu, do którego nie wolno dopuścić...

2

Prowizoryczne pomieszczenie kasyna sztabu dywizji mieściło się poniżej pałacowego parteru; schodziło się tu po paru schodkach z obszernego hallu, w którym urzędowali stale oficer dyżurny i dwóch służbowych podoficerów. Generał Pfister osobiście wyznaczał pomieszczenie dla kasyna. „Miejsce, gdzie jedzą oficerowie — powtarzał — musi być schludne i przyjemne”. O schludność kasyna dbała właśnie Simone.

Kahlert poznał ją, gdy dywizja stacjonowała we Francji, i uprosił generała, by pozwolił mu wziąć dziewczynę ze sobą i zatrudnić w sztabie dywizji. Ta filigranowa brunetka o dużych oczach zaskakiwała Klossa. Wydawała się nie dostrzegać nikogo oprócz Kahlerta: traktowała wszystkich z tą samą obojętną, nieco suchą, a nawet wrogą grzecznością, z jaką spotykali się w kawiarenkach i bistrach Paryża. Przywykli do tej dziewczyny, nawet polubili ją po swojemu, a szef sztabu, oficer znacznie inteligentniejszy od swego dowódcy, zauważył kiedyś, że ta dziewczyna, która nie chce przyjąć do wiadomości trwania wojny i sądzi, że ze wszystkich spraw na tym świecie naprawdę ważna jest tylko miłość — odgrywa rolę czegoś w rodzaju maskotki dywizji. Kahlert, z którym Kloss zaprzyjaźnił się, jeśli słowo „przyjaźń” było tu właściwe i mogło być użyte, powiedział mu kiedyś, że z Simone nigdy nie rozmawiają o wojnie, a jeśli czasem się pokłócą, to o to tylko, czy potem zamieszkają w Paryżu, czy w jego rodzinnym Wiedniu! Nie będzie żadnego „potem”; Pfister wydał rozkaz rozstrzelania Kahlerta i Kloss wiedział, że nie ma żadnej szansy, by cofnął decyzję.

Gdy wróciwszy od Tomali zszedł na dół, kasyno było jeszcze puste. Simone stała przy barze i wycierała kieliszki. Robiła to bardzo sprawnie, szybko, jakby nie interesowało jej nic oprócz tych kieliszków.

Usiadł przy stoliku, ona przybiegła natychmiast niosąc na tacy porcję gulaszu.

— Mam jeszcze dla pana coś z Francji — powiedziała. Napełniła kieliszek i butelkę natychmiast schowała z powrotem pod ladę. Stanęła obok niego.

— Niech pani siądzie.

— Nie, dziękuję — szepnęła. Nigdy, podając w kasynie, nie siadała przy stolikach. — Panie kapitanie — mówiła kiepską niemczyzną, nagle przeszła na francuski i zaczęła mówić szybciej tym swoim paryskim dialektem, połykając końcówki i całe słowa. — Panie kapitanie, na miłość boską, co oni chcą zrobić z Rolfem?

Kloss milczał. Wiedział, ze musi jej to powiedzieć i nie starczało mu odwagi.

— Hans — szepnęła. Znała jego imię, mówili sobie przecież z Kahlertem po imieniu, ale nigdy do Klossa nie zwracała się w ten sposób. — Hans — powtórzyła — słyszałam, jak Siebert, adiutant generała, mówił, że go rozstrzelają. Czy to prawda?

Milczał.

— Na miłość boską, czy to prawda? .

— Tak, Simone...

— Trzeba coś zrobić — to był prawie krzyk. — Trzeba mu pomóc, prosić generała. On nie chciał mnie przyjąć, generał, wartownik kazał iść raus. Oni nie mogą go rozstrzelać... Niech pan coś zrobi, panie kapitanie, niech pan natychmiast coś zrobi!

Pomyślał o tych, których rozstrzeliwano we Francji i rozstrzeliwano w Polsce. Nie mógł pomóc Kahlertowi i nie chciał kłamać.

— Jestem bezsilny, Simone — powiedział. — Starałem się... — głos uwiązł mu w gardle.

— A Rolf uważał pana za swego przyjaciela. — Powiedziała to po niemiecku i natychmiast przeszła na francuski. — Pan także mną pogardza, prawda? Wyście gardzili i mną, i Rolfem. Francuzką, która poszła z Niemcem! Poszłam z Niemcem — krzyknęła — i nic mnie nie obchodzi oprócz niego. On nie może zginąć, słyszy pan, ta przeklęta, brudna wojna nie może mi go odebrać!

Kloss milczał.

— Pan jest sztywny i zimny jak każdy Prusak — w jej oczach pojawiły się łzy. — A ja myślałam...

W drzwiach kasyna stanął Kussau. Wyrzucił rękę w hitlerowskim pozdrowieniu i z nietajoną drwiną spojrzał na Klossa i Simone.

— A on? — spytała nagle. — A może on zechce pomóc?

— To beznadziejne, Simone — powiedział Kloss twardo.

Ona oczywiście nie uwierzyła. Po chwili podchodziła już do stolika SS-mana, niosąc na tacy kieliszek i tę samą butelkę francuskiego koniaku wydobytą spod lady. Stanęła obok kapitana Kussau, podobnie jak niedawno obok Klossa. Dochodziły go strzępy ich dialogu, miękka, szkolna niemczyzna Simone i twardy berliński akcent Prusaka.

— Mam ogromną prośbę, kapitanie, ogromną — mówiła Simone. — Pan wie, oczywiście, że chodzi o Kahlerta. Tylko pan może mi pomóc.

— Pogadamy o tym — Kussau rozparł się wygodnie na krześle — pogadamy, dziecinko. Masz coś lepszego do żarcia niż ten gulasz? Może parówki? Wczoraj nam dałaś znakomite parówki z musztardą.

— Dla pana będą.

Zniknęła za bufetem, a Kussau wyszczerzył zęby w uśmiechu.

Kloss wstał. Najchętniej podszedłby do niego i powiedział, tak by usłyszała także Simone: „Nie oszukuj tej dziewczyny, nie wykorzystuj sytuacji. Wiesz dobrze, że nie pomożesz Kahlertowi i zrobiłeś wszystko, aby go rozstrzelano”. Milczał jednak, musiał milczeć. Ostre starcie z Kussau’em byłoby zbyt ryzykowne, utrudniłoby wykonanie zadania, a Kloss nauczył się już panować nad sobą; na wojnie nie istnieje mc oprócz tego, co służy wojnie. A jednak...

Simone wniosła parówki. Kussau połykał je, smarując musztardą. Francuzka stała obok niego.

— Jeszcze jeden kieliszek koniaku — powiedział Kussau. — A o Kahlercie, dziecinko, pogadamy później. Później, u mnie w pokoju. Jeśli, oczywiście, będziesz miała ochotę.

Kloss wyszedł.

Przydzielono mu pokoik na drugim piętrze w bocznym skrzydle pałacu, przeznaczonym zapewne niegdyś dla służby i gorszych gości. Przez okno widział rzekę Regę, most i skraj lasu. Daleko, na horyzoncie, niebo świeciło, migotliwy blask piął się w górę, opadał, tryskał smugami światła. Tam był front. Jeśliby udało się zachować ten most — myślał Kloss — oddziały pancerne wyjdą natychmiast na przestrzeń operacyjną, znajdą się na tyłach Pommern Stellung, sięgną do morza. Jak ocenia sytuację generał Pfister? Kiedy wyda rozkaz wysadzenia? Gdyby nie bał się śmiertelnie Himmlera, kazałby zapewne zniszczyć most wcześniej, ale wówczas odciąłby drogę odwrotu niemieckim oddziałom czołowym, znajdującym się na tamtym brzegu rzeki. Może już je poświęcił? Wie, że rubież Regi jest nie do utrzymania, ale wie także, że musi opóźniać natarcie.

Spojrzał na zegarek. Mała wskazówka stała już niemal na ósemce. Otworzył radio, znalazł falę; długą chwilę słyszał tylko trzaski, potem poprzez szum i warkot przedarły się pierwsze takty Poloneza As—dur. Wydawało mu się, że są zbyt głośne, że docierają do wszystkich, w całym pałacu. Zamknął radio. Więc meldunek jeszcze nie dotarł. Nie mógł dotrzeć. Janka i Erwin wyszli przed trzema godzinami, w Dobrzycach będą najwcześniej przed północą, a kiedy Weiss zdąży przekazać polecenie radiostacji? Zdąży. Ściągnął bluzę i rzucił się na łóżko. Po paru minutach obudziło go pukanie. Na progu stała Simone.

— Przyszłam — powiedziała. Wyglądała bardzo ładnie, miała na sobie wieczorową sukienkę, w której nigdy nie pokazywała się w kasynie.

Zerwał się z łóżka.

— Niech pani siada, Simone... Ja zaraz...

— Usiądę obok pana — uśmiechnęła się blado. Zapaliła papierosa. Zobaczył jej twarz bardzo blisko, gdy podawał jej ogień.

— Mogłam pójść do pana albo do niego — szepnęła. —Wiem, że nie lubicie się narażać, wiem, że te niebezpieczne, ale przecież gdyby pan naprawdę chciał... Może się opłaci — dodała. Zauważył, że z trudem wstrzymuje łzy, wargi jej drżą i gdy za chwilę zdobędzie się na uśmiech, odniesie ogromne zwycięstwo nad sobą. Kloss umiał to docenić.

— Simone — zaczął i od razu zrozumiał, że nie uwierzy w nic z tego, co jej musi powiedzieć.

— Może się opłaci — powtórzyła. — On siedzi w podziemiach, prosiłam, żeby mnie do niego puścili, ale oni... Zęby przynajmniej puścili, żebym mogła go zobaczyć. Hans! Nie odmówisz, prawda?... Lubiłeś Rolfa i ja ci się też trochę podobam.

— Simone — powiedział twardo. — Czego właściwie oczekujesz? Litości?

— Nie — rzuciła ostro. — Nie litości. Tego się nie spodziewam. Wiem, że nic za darmo... Jestem gotowa... Nie musicie go przecież zabijać! To niemożliwe, żebyście go musieli zabić! To nonsens! Bezmyślne głupstwo. Po co ma ginąć Rolf? Ja nigdy nie uwierzę... Jeśli nie można go zwolnić, pozwólcie mu uciec... Hans! Przecież...

— Spróbuj dostać się do generała, Simone. I nie miej wielkich nadziei — musiał to jej powiedzieć.

— Odmawiasz?

Milczał.

— Odmawiasz — powtórzyła. Zerwała się z łóżka. —Będziesz żałował, słyszysz? Wszyscy będziecie żałowali. Za rzeką stoją Rosjanie!

— Nie — zaprzeczył. — Za rzeką stoją Polacy, Simone.

— Wszystko jedno! Wtedy wy będziecie błagać o litość.  — Wyjęła puderniczkę, starła łzy i, nie spojrzawszy już na niego, wyszła z pokoju.

Otworzył cicho drzwi na korytarz i stanął na progu. Kussau mieszkał na tym samym piętrze, parę pokoi dalej. Simone stanęła przed drzwiami SS-mana, zapukała, weszła... Kloss czekał. Zapalił papierosa, zgasił światło i usiadł przy półotwartych drzwiach. Nie chciało mu się spać; łuna na wschodzie bladła, działa umilkły. Simone nie opuściła pokoju SS-mana Kussau.

3

Polecenie Klossa, żeby iść dwiema różnymi drogami, okazało się w praktyce niewykonalne. Do Dobrzyc prowadziły co prawda dwie drogi: szosa i bity trakt przez las Weipert, ale to drugie przejście, ze względu na stacjonujący w lesie pułk grenadierów, wydawało się zbyt ryzykowne. Janka i Erwin postanowili więc iść szosą, nie razem — oczywiście; Erwin ruszył pierwszy, po godzinie poszła Janka. Tomala nauczył każde z nich hasła i kazał wykuć na pamięć meldunek. Ucałował wnuka, ręce mu drżały, mówił z trudem.

— Twoja matka nie żyje — szeptał — ojciec... módlmy się, żeby wrócił. Uważaj...

— Nic mi się nie stanie, dziadku. — Wydawał się zbyt pewny siebie. W mundurze Hitlerjugend nie różnił się niczym od tysięcy chłopaków wrzeszczących na ulicach i wybijających takt w codziennych marszach podczas ćwiczeń. Wpakował do plecaka chleb i zmianę bielizny; na ulicy Dobrzyckiej włączył się natychmiast w tłum uchodźców, płynący ze wschodu nieprzerwanym potokiem. Mijał wózki konne, dwukółki, przyspieszał kroku, gdy poczuł na sobie czyjś zmęczony wzrok i przeczuwał prośbę o pomoc.

Uchodźcy szli powoli i w milczeniu. Nie słychać było rozmów, co najwyżej jeśli ktoś, zaprzęgnięty do wózka, stawał, by odpocząć, i tarasował drogę, rozlegał się ostry krzyk, potem płacz dzieci w zepchniętym na pobocze wehikule. Domy przydrożne zamknięto na głucho, a gdy ktoś skręcał w bok, by poszukać schronienia, noclegu, tłoczyli się za nim natychmiast inni; w tej gromadzie nie istniały ani wspólnota, ani samotność. Szli w nieznane i nie mogli jeszcze uwierzyć, że stało się już najgorsze, osaczyły ich rozpacz, przerażenie, nienawiść, oglądali się na wschód i widzieli tylko łuny wiszące nad horyzontem. Z zachodu nadjeżdżał czasem motocyklista lub spychały ich na pobocze ciężarówki i transportery. Widzieli żołnierzy w hełmach, działa i karabiny maszynowe, ale przestali już wierzyć, że cokolwiek powstrzyma nawałę idącą ze wschodu.

Erwin spostrzegł wkrótce, że jego strój wcale nie odwraca uwagi; przeciwnie — wyróżnia go w tym tłumie. Chłopców w jego wieku było niewielu, a mężczyźni, przeważnie starsi, nosili tylko cywilne łachy. Żadnych mundurów, których jeszcze przed paroma dniami widział tyle w swoim miasteczku. Żadnych członków partii, SA, funkcjonariuszy Todta i pracowników kolei. Tłum niemiecki, odarty nagle z uniformu, jakby się przeistoczył, zszarzał; na Erwina spoglądano z odrobiną nieufności, czasem ktoś westchnął, ktoś odwrócił wzrok.

Chłopak przyspieszał kroku. Chciał przedrzeć się na czoło pochodu, rozumiał zresztą, że musi być jak najszybciej w Döberitz. Dotąd dziadek nie powierzał mu żadnego zadania; nauczył go tylko po polsku, opowiadał historię Polski i historię ich rodziny. Erwin żył w świecie dwoistym, między szkołą i domem, Hitlerjugend i dziadkiem, czytał tylko po niemiecku, bo żadnych książek polskich oprócz Biblii dziadek w domu nie trzymał, i miał przyjaciół świętujących zwycięstwa, którymi on nie mógł się cieszyć. Wiedział, że jego ojciec był w Wehrmachcie, a gdy przyszło oficjalne zawiadomienie, że gefreiter Hans Thomala zaginął bez wieści, dzidek szepnął, że Janek „jest już na pewno u naszych”. Ojciec był jednocześnie Hansem i Jankiem, on sam, Erwin, bywał czasem Niemcem i zapominał o swej polskości, która jawiła mu się wówczas jako upośledzenie utrudniające życie. Potem osaczała go nagle wraz z opowieściami dziadka i dźwiękiem słów nie zawsze zrozumiałych... Polskość była jednak przeszłością, historią, trochę bajką, rzeczywistość i siłę stanowiły Niemcy i dopiero teraz, gdy świat zmienił się nagle, a łuna na wschodzie świadczyła o zbliżaniu potęgi, która przestała być bajeczką, wszystko, co słyszał i wiedział, nabrało kształtów realnych. Okazało się, że dziadek, spokojny starszy pan, podpisujący się z niemiecka „Thomala”, od wielu lat walczył, by tu była Polska i że on, Erwin będzie mógł niedługo wyzwolić się z dwoistości, mówić i myśleć w tym samym języku. Nie wiedział i nie bardzo umiał sobie wyobrazić, jacy są „tamci”; z tymi, którzy uciekali teraz na zachód, spędził całe życie. Idąc coraz szybciej, myślał o Elsi, piętnastoletniej dziewczynie, która wraz z rodziną wyszła już z Osieku i jest prawdopodobnie gdzieś tutaj, w tym pochodzie, nie sądził jednak, by udało mu się ją spotkać.

Mrok gęstniał, Erwin zbliżał się już do czoła pochodu, do wozów, które ciągnęły zmęczone konie, gdy nagle uderzyły go w oczy światła reflektorów. Wydobyły z ciemności ludzkie twarze, szperały w wózkach, muskały pobocza i krzaki przydrożne. Zorientował się zbyt późno. Na skrzyżowaniu stały ciężarówki, żandarmi w hełmach zagradzali drogę. Chciał skoczyć w bok, ale światło spływało już po nim, zasłaniał oczy, czuł się bezbronny i bezradny.

— Nie mam jednego płuca — wył jakiś mężczyzna. — Ludzie, nie udźwignę broni. Nie mogę chodzić.

— Dowieziemy cię — roześmiał się żandarm. Wpychał mężczyzn na ciężarówkę, a jego kolega liczył złowionych...

Erwin stanął przed nim i wyrzucił rękę do góry.

— Heil — powiedział lekceważąco żandarm. — Ten przynajmniej w mundurze. Jak się nazywasz?

— Erwin Thomala.

— Dokąd idziesz?

— Do Döberitz, do wujka.

— Ile masz lat?

— Szesnaście.

— W porządku. Nadajesz się. Twoi rówieśnicy już walczą.

— Wujek jest chory — spróbował Erwin.

— Do ciężarówki! — wrzasnął żandarm i chłopak posłusznie wszedł na stopień. Czy miał szansę ucieczki? Ciągle o tym myślał: czy powinien był ryzykować? Gdyby zobaczył ich wcześniej, gdyby od razu skoczył w bok...

Ciężarówka ruszyła. Wzdłuż pochodu uchodźców gnała coraz szybciej na wschód, minęła Forburg, czyli Osiek, przeskoczyła most na Redze i pięła się przez las w kierunku coraz ostrzejszej łuny na wschodzie.

— Na rzeź — powiedział jakiś mężczyzna. — Do rzeźni...

Erwin myślał o Jance. Może jej się uda? Przecież nie ruszają dziewcząt.

Janka szła tymczasem szosą w obcym tłumie, myśląc o tym tylko, aby być jedną z nich, niczym się nie wyróżniać, nie przyspieszać zbytnio kroku, nie wyprzedzać wózków... Zerwała z sukienki i płaszcza literę „P”, a żałowała tylko, że nie wzięła ze sobą jakiegoś bagażu, choćby plecaka, bo wszyscy byli objuczeni, ciągnęli walizki i tłumoki, odpoczywali co chwila na poboczu. Powtarzała w myśli słowa meldunku, żeby nic nie zgubić: „Las Weipert obsadzony, lądowanie niemożliwe, proponuję inny teren...” Musi dotrzeć z tym meldunkiem do Hansa Weissa, Bautzenstrasse dwadzieścia osiem. Hans Weiss. Obejrzała się i zobaczyła łunę na wschodzie. Jeszcze przed paroma godzinami sądziła, że pójdzie na wschód i niedługo wróci do Lublina, a tymczasem wlecze się na zachód w tłumie kobiet i dzieci, które po raz pierwszy w tej wojnie poznały gorycz klęski. Szła lekkim, swobodnym krokiem, gdy poczuła na sobie czyjś uważny wzrok... Jednak wyróżniała się w tym tłumie! Jakaś kobieta pchała spory wehikuł zaopatrzony w prowizoryczny, płócienny dach.

— Jesteś sama, dziecko? — zapytała.

— Moi są na przedzie — odpowiedziała natychmiast Janka. Jej niezbyt poprawna niemczyzna nie zwracała jednak uwagi.

— Pomogłabyś trochę!

Janka zaprzęgła się do wózka obok kobiety. Szły po kamienistym bruku, wlokąc swój ciężar, teraz była naprawdę jedną z nich, nikt na nią nie patrzył, potykała się i napinała ramiona, milcząc, jak wszyscy w tym pochodzie.

Stanęli. Gdzieś w oddali wytrysnęły smugi światła, czarna ciężarówka przystanęła na poboczu.

— Chociaż odpoczniemy — powiedziała kobieta.

— Ja chyba wrócę do swoich — szepnęła Janka.

— Pomóż jeszcze — poprosiła. — Daleko przecież nie odejdą. Wszyscy spotkamy się w Döberitz.

W tej chwili spod płóciennej osłony okrywającej wózek wysunęła się kilkuletnia dziewczynka. Przetarła oczy i gdy smuga światła wydobyła na chwilę z ciemności twarze ludzkie, spojrzała na mamę i Jankę.

— Mamo — krzyknęła — a co tu robi ta Polka od Ginterów?

— Polka! — kobieta przywarła do Janki. — Więc jesteś Polką? Dlatego nie chcesz pomóc? Gdzie masz „P”?

— Ja...

— Czekasz na swoich, co? — Zmęczenie i nienawiść znajdowały ujście w krzyku. — Przyglądasz się nam teraz, cieszysz się, że giniemy z głodu i ze zmęczenia?

Z nie oświetlonej ciężarówki stojącej na poboczu wyskakiwał żandarm.

— Tu, tu! — krzyknęła kobieta. — Polka!

Biegł do nich. Janka, nie myśląc, pchnęła kobietę, przeskoczyła rów i zobaczyła tuż przed sobą czarną ścianę lasu. Musnęło ją światło reflektora; gdy dopadła do pierwszych drzew, usłyszała suchy trzask serii z automatu i głośny niemiecki wrzask. Nie czuła strachu, tylko serce biło mocno i pot zalewał oczy. Grunt był grząski, z trudem wyciągała nogi, gałęzie biły ją po twarzy; żandarmi byli już na skraju lasu, światła latarek błyskały między drzewami. Szli tyralierą. Pośliznęła się nagle i upadła w jamę wypełnioną zeschłymi liśćmi. Wstrzymała oddech. Mijali ją, szli w głąb lasu, widziała z dołu światło latarek i wydobywane z ciemności fragmenty twarzy w hełmach.

— Przeklęta Polka! — usłyszała.

Przeszli. Po kilkunastu minutach wracali do szosy, omijając już z daleka jej wykrot, zmęczeni i zniechęceni. Ruch na drodze był coraz mniejszy, z rzadka rozlegał się warkot motoru, mijały godziny i dopiero nad ranem usłyszała dochodzący z daleka ze wschodu grzmot dział. Zasypiała i budziła się natychmiast, nie miała zegarka, nie wiedziała, ile minęło godzin...

Ruszyła, gdy świt wydobył już z ciemności sylwetki drzew i błyskającą między nimi taśmę szosy. Wlokła się wolno skrajem lasu, las zapewniał bezpieczeństwo. Urwał się nagle, wyszła na łąkę i zobaczyła przed sobą Dobrzyce. Szosa była zupełnie pusta. Dopiero przed samym miastem stało dwóch młodych żołnierzy Wehrmachtu. Przeszła obok nich z bijącym sercem, nie zatrzymali, wydawało się nawet Jance, że starali się nie patrzeć. Po nocy spędzonej w lesie musiała zresztą wyglądać okropnie; podarta i zmięta sukienka, potargane włosy...

Była więc nareszcie w Dobrzycach. Szła wąskimi uliczkami, pustymi o tej porze, chodnikiem pokrytym strzępami papierów, workami, szmatami, gratami wyrzuconymi z mieszkań. Niektóre domy były pootwierane na oścież, opuszczone przez mieszkańców. Czytała tabliczki na rogach ulic. Bautzenstrasse? Nie miała pojęcia, gdzie może być ta ulica.

Starsza kobieta taszczyła na plecach worek. Gdy Janka zapytała ją o drogę, postawiła worek na ziemi i przyglądała się uważnie dziewczynie. Bautzenstrasse? Tak, była taka ulica. Powiedziała „była”.

— Panienka pójdzie prosto, potem na lewo...

Już z daleka zobaczyła rząd wypalonych domów, szła wzdłuż nich parę minut. Czyżby numer dwadzieścia osiem?... Nie, ten dom ocalał. Dwupiętrowa kamieniczka na skrzyżowaniu, brama wejściowa otwarta. Na pierwszym piętrze zobaczyła miedzianą tabliczkę z nazwiskiem „Hans Weiss”. Udało się! Poprawiła włosy i odpoczęła chwilę, zanim nacisnęła dzwonek. Tak jak polecił stary Tomala: trzy razy krótko, raz długo...

Otworzył jej człowiek w czarnym mundurze. Zanim zdołała cokolwiek powiedzieć, cofnąć się lub rzucić do ucieczki, wciągnął ją do przedpokoju. Drugi, z pistoletem w dłoni, czekał już w drzwiach.

— Mamy ptaszynę, co? — wybuchnął śmiechem. — Wiedziałem, że ktoś przyjdzie.

Janka, pchnięta brutalnie, znalazła się w niewielkim pokoju. Na podłodze, wśród wyrzuconej z szaf bielizny? książek i papierów, siedział starszy mężczyzna, po twarzy spływała krew.

— No, panie Weiss — powiedział gestapowiec z pistoletem. — Teraz zaczniesz mówić. Kim jest ta panienka?

Weiss milczał.

Drugi Niemiec w mundurze sturmbahnfuehrera podszedł do Janki i lufą pistoletu przejechał po policzku dziewczyny.

— Posłuchaj, moja mała... Nazywam się Knoch. Zapamiętaj to nazwisko, bo jeśli przeżyjesz parę tygodni, będzie ci się śniło po nocach. Zapamiętałaś?

— Tak.

— Jak się nazywasz?

Janka milczała.

— Jak się nazywasz? — ryknął. — I gadaj zaraz, kto cię przysłał.

Przymknęła oczy i zdawało się jej, że jest znowu w lesie. Spadała w jamę, jama była bardzo głęboka i nie poczuła nawet uderzenia, które rzuciło ją na podłogę.

4

Spojrzał na zegarek, dochodziła jedenasta rano. Szosą ciągnął znowu sznur uchodźców, niechętnie spychano wózki na pobocze, ustępując przed motocyklem. Kloss jechał powoli, a gdy dotarł do lasu, skręcił w bok, wąską dróżką zanurzył się w gęstwinę. Zatrzymał silnik. Tu na pewno nikt go nie widzi. Z wewnętrznej kieszeni płaszcza wydobył tablice rejestracyjne. Postanowił zachować jak najdalej posuniętą ostrożność; zdawał sobie sprawę, że gra jest ryzykowna, a stawka bardzo wysoka. Jeśli ktoś w Dobrzycach zanotuje nawet numer jego motocykla, na nic mu się to nie przyda. Zmienił tablice, te właściwe schował do kieszeni płaszcza i ruszył z powrotem do szosy. Musi być w Dobrzycach jak najwcześniej, musi dotrzeć do tego Weissa, bo jeśli kontakt nie istnieje albo meldunek nie może być nadany, trzeba będzie... Miał już plan, właściwie zarys planu, ale zdawał sobie sprawę z rozmiaru ryzyka... Najpierw należy spróbować nawiązać kontakt. Dlaczego łącznicy nie dotarli? Zatrzymano ich po drodze? Nie zastali Weissa? Miał jeszcze nadzieję, gdy o 7.30 rano nastawiał radio na falę piętnastu megaherców. Słyszał szum i trzaski, pomyślał: nie nadadzą, ale już po paru sekundach usłyszał dźwięki Poloneza As-dur. Akcja nie została odwołana! O czwartej nad ranem spadochroniarze wylądują na zachód od lasu Weipert i nieuniknienie zetkną się z żołnierzami pułku grenadierów pancernych. Niemcy wysadzą most. Nie mógł do tego dopuścić! Musiał sam działać.

Dobrzyce nie leżały już w zasięgu ich dywizji, należało więc znaleźć jakiś pretekst motywujący wyjazd. Zastanawiał się właśnie nad tym, gdy zjawił się feldfebel wzywający go do generała.

U Pfistera zastał już paru oficerów. Był promieniejący i wyświeżony Kussau, był porucznik Walter i kapitan Koeller, był także dowódca ochrony mostu, saper, major Vogel. Generał pochylał się nad mapą.

— Natarcia przeciwnika spodziewam się w najbliższych dniach — ogłosił. — Może nawet w najbliższych godzinach. Fuehrer przywiązuje ogromną wagę do linii Regi... Otrzymaliśmy rozkaz: ani kroku w tył. — Spojrzał na swoich oficerów. Stali nieruchomo, żaden z nich nie zamierzał zabierać głosu. Tylko Kussau chrząknął aprobująco.

Kloss patrzył przez okno na most i poszukiwał bezskutecznie pretekstu: jak umotywować wyjazd do Döberitz? Nic nie mógł wymyślić, czuł, że to nader wątpliwe, by generał zechciał pozwolić na opuszczenie sztabu. Okazało się jednak, że pretekst był zbyteczny. Pfister wydał najpierw, a właściwie powtórzył rozkazy dla dowódcy saperów Vogla. „Most wysadzić wyłącznie na moje polecenie, otrzymacie je, gdy zaistnieje bezpośrednie zagrożenie przedmieścia przez czołgi przeciwnika”. Nie wierzył więc na serio w możliwość utrzymania linii Regi. Potem odprawił Vogla i zrobił to, czego Kloss się nie spodziewał: polecił Walterowi, Koellertowi, Kussau’owi i jemu wyjechać na inspekcje oddziałów dywizji. Klossowi przydzielił pułk grenadierów w lesie Weipert. Las Weipert! Zachodni kierunek dobrzycki. Oczywiście nie miał prawa zbaczać do Döberitz, ale musiał ryzykować. Sfałszowane tablice rejestracyjne miał już przygotowane; poprzedniego dnia postanowił je zniszczyć, niebezpiecznie było mieć coś takiego w bagażu, teraz się przydadzą. Posterunki na szosie notują numery... Nikt nie powinien wiedzieć, że był w Dobrzycach.

Zbiegł jeszcze na śniadanie. Kussau właśnie dopijał herbatę, Simone stała obok niego. Usłyszał strzęp dialogu.

— Przyjdziesz dzisiaj — powiedział Kussau.

— Co z Rolfem? Trzeba zaraz iść do generała. Przecież pan obiecał...

Kussau odstawił szklankę, wstał i wybuchnął śmiechem.

— Jesteś fajna dziewczyna, Simone... Wyjątkowo fajna. Ja ci nie wystarczę?

— Nie! — krzyknęła — przecież... — Ale on nie słuchał. Skinął głową Klossowi i opuścił kasyno.

Simone podała bez słowa talerz zupy. Kloss jadł szybko, gorąca ciecz parzyła wargi. Ona stała przy bufecie, skupiona i nieruchoma. Co mógł jej powiedzieć? Że nie ma już żadnej szansy, że Kussau ją oszukał...? Wybiegł bez słowa. Miał bardzo mało czasu. Chciał wstąpić jeszcze do Tomali, potem przejechać przez las Weipert, spojrzeć na ten pułk grenadierów, wrócić znowu do szosy... i do Dobrzyc. Ile czasu musi mieć Weiss na przekazanie meldunku?

Tomala nic nie wiedział. Był nie ogolony, oczy miał podkrążone, postarzał się o parę lat w ciągu tej nocy.

— Nie powinienem był go posyłać — powiedział cicho. — Nie powinienem. Teraz już nikt mi nie został.

Kloss chciałby go pocieszyć, ale tamten machnął tylko ręką.

— Ja nie tracę nadziei — rzucił. — Mnie życie przyzwyczaiło do najgorszego i nigdy nie tracę nadziei. Nie mówmy o tym. Jedno z dwojga: albo Erwin i Janka nie zdołali dotrzeć do Dobrzyc, albo Weiss wpadł...

—Trzeba to ustalić i dlatego jadę do Dobrzyc — oświadczył Kloss.

— Ty?

— Tak. Hasło i adres.

— Nie powinieneś tego robić.

— Muszę, nie ma innej szansy.

— Nie ma już żadnej szansy. Oni wylądują o czwartej nad ranem.

— Akcja musi się udać. Posłuchaj, jeśli znajdę Weissa, jeśli Weiss nie wpadł, przekażę mu meldunek. Jeśli jednak to się nie uda...

— Wpadniesz sam.

— Nie wpadnę — powiedział twardo Kloss. — Nie mogę sobie na to pozwolić. Wrócę tu w każdym razie. Zmobilizuj przynajmniej pięciu Polaków spośród przywiezionych na roboty. Rozumiesz? Masz kontakt z tyloma ludźmi?

— Mam. Co mają robić?

— Czekać na mnie u ciebie w domu. Muszą to być ludzie pewni; nie wykluczam, że zdekonspiruję się przed nimi, jeśli Weiss jest nieczynny. —I dodał: — Ja dekonspiruję się tylko w sytuacjach ostatecznych. Podczas mojej służby zdarzyło mi się to właściwie raz. A teraz hasło i adres.

Zbliżał się do Dobrzyc. Szosę wypełniał znowu tłum uchodźców, spychany na pobocze przez samochody idące ze wschodu. Wiozły rannych. Wyprzedzali je motocykliści, a z rzadka tylko pojawiały się z kierunku zachodniego transportery pancerne. Kloss, lawirując w tym tłoku, podjeżdżał do skrzyżowania. Widział już Dobrzyce rozciągnięte na płaskiej równinie; dwóch żandarmów z trudem dawało sobie radę z ruchem. Uchodźców spychano na boczną drogę, kontrolowano ciężarówki wojskowe. Kloss wydobył z kieszeni rozkaz wyjazdu i zwolnił, gdy przejeżdżał obok żandarma, z którym wykłócał się własne jakiś jegomość w tyrolskim kapeluszu, dowodzący, że ma rodzinę w Dőberitz.

— 148 pancerna! — krzyknął.

Żandarm spojrzał na niego, ale nie zdążył podnieść ręki. Kloss pomyślał, że numer pewno zapisał, ale nie miało to żadnego znaczenia. Dodał gazu i hamował już przy pierwszych domach miasteczka. Wydawało się dość puste. Obok ogromnego gmaszyska stały ciężarówki, na które policjanci i gestapowcy ładowali skrzynie.

Wyprowadzacie się — pomyślał Kloss — i nigdy tu już nie wrócicie. — Pomyślał także, że może wykonuje teraz ostatnie swe zadanie po tej stronie frontu.

Za rynkiem zaczynała się gmatwanina uliczek. Kloss na chybił trafił wjechał w najszerszą i stanął przy skrzyżowaniu. Należało jednak zapytać kogoś, gdzie jest ta przeklęta Bautzenstrasse! Zobaczył młodego chłopca w mundurze Hitlerjugend.

— Bautzenstrasse?

— Właśnie tu — odparł służbiście chłopak, wskazując na lewo.

Teraz należało zachować najwyższą ostrożność. Zakładał co prawda, że jeśli nawet Weiss wpadł, gestapowcy nie urządzili zasadzki w jego mieszkaniu, nie do tego im było, ale musiał przewidywać każdą ewentualność. Jechał wzdłuż wypalonych domów; z daleka dostrzegł, że numer 28 stoi na skrzyżowaniu z jakąś wąską uliczką. Skręcił w tę przecznicę i postawił motocykl pod zasłaniającym go od Bautzenstrasse murem. Nie zgasił silnika. Gdy stanął przed wejściem do domu, nie zauważył nic podejrzanego: żadnych patroli, samochodów. Pusta, wypalona ulica, na chodnikach resztki wyrzucanych w pośpiechu gratów, strzępy afiszów hitlerowskich na murach. Wszedł na pierwsze piętro; miedziana tabliczka z napisem „Hans Weiss”. Wydobył z kabury pistolet, odbezpieczył. Był teraz napięty, czujny, osiągnął ten stan, kiedy refleks zawodził go rzadko. Nacisnął dzwonek: dwa razy krótko, raz długo. Odskoczył natychmiast od drzwi i wyprężył się oparty o ścianę. Ten, kto stanie na progu, zauważy go dopiero po kilkunastu sekundach. Kilkanaście sekund czasu...

Drzwi otwarto gwałtownie. Kloss zobaczył młodego gestapowca z pistoletem w dłoni. Parę sekund wahania... Więc zasadzka! Kocioł!

— Co tam, Franz? — usłyszał głos z wnętrza mieszkania.

Strzelił. Nacisnął cyngiel w momencie, gdy gestapowiec go dostrzegł. Zwalił się bez jęku na posadzkę, a Kloss skoczył w dół. Ten drugi strzelił; kula przeszła nad głową Klossa, posypał się tynk. Odwrócił się na sekundę, zobaczył twarz tamtego, miał go na muszce, ale sturmbahnfuehrer, bo to był sturmbahnfuehrer, uskoczył za framugę drzwi.

Widział mnie — pomyślał Kloss.

Siedział już na siodełku motocykla, gnał pustą przecznicą; teraz potrzebny spokój, myślał, należy wydostać się z miasta, koniecznie inną drogą. Sturmbahnfuehrer podniósł alarm, ile trzeba mu było czasu na uruchomienie pościgu? Trzy, cztery minuty... W mieszkaniu Weissa ma na pewno telefon; samochody już ruszają, jeśli oczywiście mają jeszcze dyspozycyjne wozy... Należy założyć, że mają... Wydali rozkazy posterunkom, zapewne proste: zatrzymywać motocyklistów. Może porzucić motocykl? Nie.

Stanął, zapalił papierosa, wyciągnął z kieszeni mapę. Uciekając nie należy zbytnio się spieszyć — taką wyznawał zasadę. Spieszą się tylko amatorzy. Niepotrzebnie powiedział żandarmowi na szosie: 148 pancerna. Będą szukać w dywizji. Zresztą i tak szukaliby w dywizji, żadna inna jednostka nie stacjonuje w okolicy. Na dalszą metę może liczyć tylko na skuteczne natarcie naszych oddziałów, na bliższą — na znalezienie drogi, której nie zdążyli jeszcze obsadzić. Którędy? Była właściwie jedyna szansa: polna droga w kierunku lasu Weipert. Schował mapę, motocykl skoczył zbyt gwałtownie, po chwili mijał ulice miasteczka, wjechał w szeroką aleję, po obu stronach stały wille, już zapewne opuszczone, dostrzegł wątły lasek po prawej i łąki ciągnące się do szosy.

Na szosę zjadę już w lesie — pomyślał.

Motocykl i żandarma zobaczył nagle, gdy wyskoczył zza zakrętu; ściągnął kaburę na brzuch, odpiął, broń wyślizgiwała się z niej lekko. Czy żandarm otrzymał już polecenie? Niemożliwe, zawiadomili najpierw posterunki na szosach, z takimi nie mają łączności radiowej. Żandarm jeszcze nic nie wie, ale jeśli zażąda papierów, musi zginąć. Niemiec palił papierosa, automat miał przewieszony przez ramię. Dostrzegł motocykl Klossa w ostatniej chwili, nie zdążył podnieść ręki. Kloss widział go jeszcze kilkanaście sekund w lusterku, potem na polnej drodze podniósł się tuman kurzu.

Należało jednak strzelić — pomyślał — ale gdybym strzelił, mieliby pewność, że tędy pojechałem... Żandarm nie mógł widzieć mojej twarzy, najwyżej numer... —Uśmiechnął się. Miał jednak szczęście, że zmienił tablice rejestracyjne.

Wjechał w las i pierwszą dróżką skręcił do szosy. Po paru minutach zobaczył białą od pyłu drogę, po której sunął nieprzerwany pochód uchodźców.

5

U Tomali już czekano. Kloss wstawił motocykl na podwórze i zanim zdążył zastukać, Tomala pojawił się w drzwiach.

Weszli do ciemnego przedpokoju i stanęli obok siebie tak blisko, że Kloss czuł na twarzy jego oddech.

— Tam jest kocioł — powiedział sucho. Nie mógł go oszczędzać, nie umiał nawet pocieszać.

Tomala milczał. Kloss powoli przyzwyczajał się do ciemności; zobaczył oczy Tomali, potem stary otarł je rękawem.

— Oni czekają — rzekł.

— Ilu? — zapytał Kloss.

— Trzech. Dwóch nie udało mi się znaleźć.

— Pewni?

— Znam ich parę miesięcy. Wykonywali proste zadania, przynosili informacje. Jeden jest z Warszawy, dwóch z Kielc.

— Mówiłeś im coś?

— Nie. Tylko tyle, że czeka ich poważne zadanie. Są gotowi.

— W porządku, idziemy.

— Więc się zdekonspirujesz?

— Muszę. Posłuchaj... jeśli połączycie się z naszymi, a ja... a ja zostanę jeszcze po tej stronie frontu, tych trzech trzeba będzie odesłać głęboko na tyły i kto wie... może izolować do końca wojny... To twarda konieczność.

— Rozumiem twarde konieczności — powiedział Tomala.

Otworzył drzwi. Słońce, opadające już ku zachodowi, oświetlało pokój. Kloss stanął na progu, w słońcu i zobaczył tych trzech z literami „P” na bluzach, jak zerwali się z krzeseł, oniemieli i przerażeni. Jeden skoczył do okna, ale zatrzymał go rozkazujący głos Tomali:

— Stać! — i po chwili: — Zamknąć okno. Omówimy szczegóły akcji.

Kloss siadł na środku pokoju, poczęstował ich papierosami.

Wszyscy byli bardzo młodzi, najstarszy mógł mieć niewiele ponad dwadzieścia lat.

— Edward Sasik — przedstawił się. — Z Warszawy.

— Co robiłeś?

Wzruszył ramionami.

— Trochę w warsztacie ślusarskim.

— W konspiracji?

— Przez dziesięć miesięcy — oświadczył z dumą. — Pracowałem w wytwórni.

— Jakiej wytwórni?

— Jak to jakiej? Broń robiliśmy.

Dwaj młodsi pochodzili z jednej wioski, Tomek Pakuła i Bolek Skałka. Nie wychylali nosa poza tę swoją Kielecczyznę; dopiero teraz przygnano ich tutaj. Otaczali Klossa ciasnym kołem; widać było z ich twarzy, że chcieliby pytać... Nie ośmielili się, a Kloss nie zamierzał wyjaśniać czegokolwiek...

— Akcja jest niebezpieczna — powiedział. — Możecie zginąć lub wpaść w ręce wroga. Jeśli któryś z was chciałby się wycofać, może zrobić to jeszcze teraz.

Milczeli.

— O czwartej rano nieco na zachód od lasu Weipert lądują nasi spadochroniarze. Osiemnastu ludzi, którzy mają wykonać zadanie niezmiernie ważne dla powodzenia natarcia: uniemożliwić Niemcom wysadzenie mostu na Redze i utrzymać przyczółek mostowy do chwili przełamania frontu i nadejścia naszych czołgów. Powinni dotrzeć nad rzekę około szóstej rano. — Urwał. —Wy ich przeprowadzicie przez las Weipert. W lesie tym stacjonuje niemiecki pułk pancerny.

— Jak chcesz tego dokonać? — zapytał Tomala. Nie znał jeszcze planu Klossa.

— Istnieje tylko jeden sposób. Przeprowadzić ich jako grupę polskich jeńców. .Kto z was zna niemiecki?

Oprócz Tomali po niemiecku umiał trochę Sasik.

— Ryzykowne — powiedział Tomala — bardzo ryzykowne.

Jakby Kloss nie wiedział! Ale czy istnieje inne wyjście? Kto w sytuacji frontowej prowadzi jeńców w kierunku pierwszej linii? Powiedzą oczywiście: do sztabu dywizji. Czy posterunki w lesie Weipert uwierzą? Czy nie zażądają dokumentów? Czy jakiś czujny gestapowiec nie podniesie słuchawki telefonu?

Kloss usiłował wyobrazić sobie tę drogę wśród ukrytych w lesie dział drugiego rzutu. Jakiemu Niemcowi przyjdzie do głowy, że ktoś ważył się na plan tak niesłychanie śmiały?

— Jest szansa, że to się uda. Spora szansa — dodał.

Tomala wzruszył ramionami. Twarz miał nieruchomą, wydawało się, że przestał dostrzegać Klossa i chłopców.

— Gdyby nie było żadnej szansy — powiedział — też bym poszedł. A niemieckie mundury? — zapytał nagle.

— Broń jakąś masz?

— Są dwa automaty w schowku i jeden pistolet.

— Powinno starczyć. Mundury trzeba zdobyć w polowym magazynie dywizji. I jakiś wózek, którym dowieziecie przynajmniej pięć kompletów na miejsce zrzutu. Tych, którzy umieją choć parę słów po niemiecku, przebierzecie.

— Magazyn... mundury... Jak chcesz to zrobić?

„Jak chcesz to zrobić?” — Kloss siedział nieruchomo na krześle i czuł ogarniające go zmęczenie. To był istotnie wariacki plan. A na przygotowania pozostały dosłownie liczone minuty.

— Magazyn mundurowy — powiedział — mieści się na bocznej uliczce, już pod lasem. Pilnuje go jeden wartownik. Sztuka polega na tym, by nie trafić na zmianę warty — spojrzał na zegarek. Ile mógł mieć jeszcze czasu? Był przekonany, że gestapowcy z Dobrzyc zjawią się w sztabie dywizji. Może najpierw będą szukać w pułku i w mieście? Jeśli przyjedzie ten, który go widział na klatce schodowej, powrót do sztabu stanie się zwykłym szaleństwem. „Przekroczeniem granic dozwolonego ryzyka” — jak pięknie mówią w centrali. A jednak musiał wrócić. Musiał przekroczyć tę granicę. Pomyślał, że w ciągu czterech lat służby ani razu nie ratował się ucieczką. Wytrwa do końca.

Chłopcy czekali. Czy mieli dość wyobraźni, by zdać sobie sprawę ze wszystkich trudności akcji? Jak dotrą na zachodni skraj lasu Weipert? Muszą przejść nocą, pchając przed sobą wózek z kompletami niemieckich mundurów i udawać uchodźców, a może lepiej patrol wojskowy? Potem skręcić w las, możliwie najdalej na zachód. Czekać...

Wstał.

— Idziemy — powiedział. — Na końcu Koburgstrasse znajduje się niewielki zagajnik. Wiecie, gdzie to jest?

— Tak — powiedział Tomala.

— Ja podjadę motocyklem. Wtedy wy...

Mundurowy magazyn dywizji był, jak zwykle w warunkach polowych, prowizoryczny. Ogromny namiot otoczony niskim ogrodzeniem z drutu kolczastego. Napis: „Wstęp wzbroniony”. Wartownik w hełmie przechadzał się drogą prowadzącą od Koburgstrasse wzdłuż lasu. Traktował tę służbę na tyłach, jak wszyscy żołnierze frontowi w podobnych sytuacjach, nieco wypoczynkowo. Podjeżdżającego Klossa zdążył zobaczyć jednak dostatecznie wcześnie, by wypluć papierosa i zdusić go butem.

Kloss zatrzymał motocykl, nie gasząc silnika. — Palicie na służbie!... — ryknął.

— Melduję posłusznie, panie kapitanie...

W tej chwili zza drzew wybiegł Sasik. Żandarm, wlepiając wzrok w Klossa, nie mógł go dostrzec. Parę sekund... Kloss zwiększył gaz i ryk silnika zagłuszył krzyk Niemca.

W namiocie było ciemno. Latarka Klossa oświetliła sterty porządnie poukładanych mundurów.

— Bluzy, spodnie, czapki, płaszcze. Nie zapomnijcie o pasach. Tomala, znajdź płaszcz z naszywkami feldfebla. Taki, co pasuje... Ty będziesz dowodził. Śmiałość... Bądźcie śmiali, na pytania odpowiadajcie krzykiem... Mamy za mało czasu, żeby wykombinować jakieś papiery. Musi się udać. Pamiętajcie: musi się udać...

Przymierzali płaszcze, gmerali w stertach czapek.

— Szybciej! To powinno wyglądać na rabunkowy napad bandycki. Zanim meldunek dojdzie do sztabu dywizji, minie parę godzin. Możecie być spokojni, nie zdążą uprzedzić patroli w lesie Weipert. Nie przyjdzie im to do głowy.

Nareszcie! Poszli od razu skrajem lasu w kierunku szosy. Kloss skoczył na siodełko i łąką dotarł do ulicy równoległej z Koburgstrasse. Zmierzchało już powoli, na wschodzie trwała cisza; ta cisza wydawała się groźniejsza, niż ciągły pomruk dział, do którego zdążyli już przywyknąć. Jutro rano, gdy desant wyląduje na zachód od lasu Weipert, rozpocznie się jeszcze jedno podczas tej wojny przygotowanie artyleryjskie, żelazny deszcz mszczący umocnienia, prasujący okopy, ogłuszający, wgniatający w ziemię... Potem pójdzie piechota, ruszą czołgi. Ale do jutra rana pozostało jeszcze sporo godzin, które trzeba przeżyć, w ciągu których zdecyduje się los mostu na Redze, czyli szybkość natarcia...

Dojeżdżał już do sztabu. Minął wrota prowadzące na podwórzec pałacowy, znający go wartownik zasalutował i w tym momencie Kloss przypomniał sobie o tablicach rejestracyjnych. Zapomniał je zmienić... Więc jednak popełnił ten głupi błąd! Więc jednak każdy popełnia w końcu błąd! Zawrócić? Za późno: zobaczył z daleka kapitana Koellerta, który zeskoczył z motocykla, machnął mu rękę i ruszył do pałacowego wejścia. Kloss jednym spojrzeniem ogarnął podwórzec. Dostrzegł czarnego „Mercedesa” przed wejściem.

Są, zdążyli przede mną — pomyślał. Pusto było jedynie przy bocznej ścianie prawego skrzydła; ściana nie miała okien, tylko poniżej poziomu podwórka wąskie szczeliny piwniczne. Kasyno! Musiał ryzykować. Zatrzymał motocykl przy samej ścianie, zerwał tablice. Rozejrzał się. Co z nimi zrobić, nie mógł ich przecież zabrać ze sobą! Zgiął je, wcisnął w ziemię niedaleko ściany, wdeptał butem. Nie dostrzegł Simone, która przyglądała mu się uważnie przez wąskie okienko kasyna.

6

Dwaj sturmbahnfuehrerzy z Dobrzyc: Knoch i Lehman, zjawili się w sztabie kilkanaście minut przed przyjazdem Klossa. W ciągu paru godzin zrobili wszystko, co możliwe, by znaleźć mężczyznę występującego w oficerskim mundurze Wehrmachtu, któremu udało się wywinąć z kotła i zabić gestapowca Fritza Schalbe. Obaj rozumieli, że stawka jest wysoka, że wpadli na ślad niebezpiecznego przeciwnika, najprawdopodobniej agenta wroga noszącego niemiecki mundur. Śledztwo w Dobrzycach zajęło im sporo czasu. Pierwszych, co prawda dość —wątłych, danych dostarczył chłopak z Hitlerjugend, na którego Knoch natknął się na rogu Bautzenstrasse.

— Nie widziałeś motocyklisty w oficerskim płaszczu?

Widział. Wskazał ulicę, nie był jednak pewien stopnia wojskowego i nie zwrócił uwagi na numer. Był natomiast pewien, że motocyklista przejeżdżał obok niego tylko raz.

Należało wypytać wszystkie posterunki na szlakach wylotowych. Zmieniały się często; Knoch i Lehman musieli rozmawiać z kilkunastoma żandarmami. Oczywiście bardzo niewielu wykonywało polecenie notowania numerów, „Rozkaz nie był zbyt wyraźny — tłumaczyli się. —Właściwie chodziło tylko o podejrzanych.”

— Podejrzanych należy zatrzymywać! — ryczał Knoch.

Oczywiście widzieli wielu motocyklistów. Lehman notował informacje, z których nic nie wynikało. Dopiero dwa meldunki: posterunku z szosy idącej ze wschodu, z Forburga, i traktu z Döberitz do lasu Weipert, wniosły, wydawało się, nieco światła.

Żandarm z szosy wschodniej widział motocyklistę, który z daleka pokazał mu rozkaz wyjazdu i krzyknął „148 pancerna”. Żandarm z traktu zauważył najprawdopodobniej tego samego oficera, który nie zatrzymał się w ogóle.

— Jak to nie zatrzymał się? — ryczał Lehman. — Pójdziecie pod sąd.

Obaj zapamiętali tylko niektóre cytry numeru: 3, 8 i najprawdopodobniej 7. Było to już jednak sporo.

Posłali natychmiast gestapowców do wszystkich pułków 148-mej, z ogromnym zresztą trudem zdołali zmontować ekipy — ludzie rwali się na zachód; jazdę na wschód traktowali jak wyrok— sami zaś ruszyli do sztabu. Przyjął ich niezbyt chętnie generał Pfister. Wyjaśnili dokładnie sprawę, ale nie zdołali wywołać zbytniego zainteresowania generała.

— U mnie w dywizji — powiedział stary Prusak — nic takiego nie mogło się zdarzyć. Znam swoich oficerów.

— Jednak się zdarzyło — oświadczył ostro Knoch. — Motocykl był z całą pewnością ze 148-ej. Mamy niektóre cyfry numeru: 3, 8, 7.

— To sobie szukajcie. Ja mam front na głowie!

— Czy pan generał uważa, że powinniśmy się zwrócić do dowódcy frontu Reichsfuehrera Himmlera? — zapytał szeptem Knoch.

Pfister zmiękł. Wezwał oficera dyżurnego i kazał mu wymienić oficerów, którzy w ciągu ostatnich godzin korzystali z motocykli służbowych. Notatki oficera były dokładne: kapitan Koellert, kapitan Kloss, porucznik Walter, hauptsturmfuehrer Kussau.

— Kussau nas nie interesuje — oświadczył natychmiast Knoch. — Natomiast pozostałych zechce pan generał wezwać tutaj.

— Wezwę wszystkich — powiedział sucho Pfister. —Jeśli oni są podejrzani, Kussau będzie traktowany tak samo. Za godzinę — dodał. — Teraz nie mam czasu. Mogą panowie zjeść kolację.

Poszli najpierw obejrzeć motocykle. Kloss widział ich wychodzących od generała; poznał natychmiast Knocha i właściwie w tym momencie powinien był opuścić sztab. Jaką miał szansę? Na co jeszcze liczył? Poczęstował oficera służbowego papierosem i zszedł na dół, do pustego kasyna.

Może jednak Knoch go nie pozna? Widział jego twarz parę sekund, Kloss był wówczas w hełmie i wielkich motocyklowych okularach, trudno o jakąkolwiek pewność. Musi ryzykować, nie wolno mu teraz uciekać, musi dotrwać do chwili, gdy chłopcy z desantu rozpoczną walkę o przyczółek i ruszy natarcie.

Simone stała przy barze.

— Koniak? — zapytała obojętnie. — Kolacja?

— Jeżeli można, koniak. Zjem coś później.

Postawiła przed nim kieliszek.

— Później? — zapytała. — Sądzi pan, że będzie jakieś „później”?

— Nie rozumiem.

— Oficer dyżurny powiedział mi, po co przyjechało tu gestapo z Dőberitz.

— Naprawdę? — Kloss spokojnie pił koniak. — Więc po co?

— Nie wie pan?

— Jeszcze nie.

— Podziwiam pana zimną krew — szepnęła. — Kim pan właściwie jest?

— Znamy się dość dawno, Simone.

— Ktoś zabił gestapowca w Dőberitz. Ten ktoś jechał motocyklem. Szukają go. Gdyby dowiedzieli się, że pewien oficer zmieniał tablice rejestracyjne po przyjeździe do sztabu, zapewne nie mieliby żadnych wątpliwości — Powiedziała to swoją paryską francuszczyzną.

Więc widziała go!

— Interesujące — odstawił pusty kieliszek. — I co dalej?

— Ten oficer nie był zbyt ostrożny. Wdeptał tablice w ziemię tuż pod moim oknem. Mogłabym je pokazać, numer zresztą pamiętam: 3837. Zgadza się?

Milczał.

— Niech pan coś powie!

Wzruszył ramionami.

— Nie mam nic do powiedzenia. Co pani chce zrobić, Simone?

— Nic mnie nie obchodzi ta wasza wojna — szepnęła —ale jak pan sądzi, czy taka informacja byłaby wystarczającą zapłatą za życie Rolfa?

Milczał.

—No, jak pan sądzi? Życie za życie. To się liczy, prawda?

Wstał. Prosić? Przekonywać? Wyjaśniać, że nic nie uzyska? Spojrzał na jej twarz. Oczy miała podkrążone, wargi nie pociągnięte szminką, spierzchnięte.

— A potem? — zapytał. —Jak z tym można żyć potem?

W tej chwili dobiegł ich szum motorów, bliski wybuch wstrząsnął murami zamku.

— Są — szepnęła. — Nieźle poinformowani, prawda?

A jeśli ją zastrzelić? — myślał. — Nie, nie zastrzelę jej.

Usłyszał klapnięcie drzwi wejściowych; na progu stał sturmbahnfuehrer Knoch. Jeszcze bliższy wybuch; brzęk tłuczonego szkła.

Knoch popatrzył na Klossa, potem sięgnął do kabury.

— To ty! — wrzasnął. — Ręce...

Nie zdążył nic więcej powiedzieć. Kloss był szybszy. Strzelił dwa razy. Knoch zwalił się na podłogę. Kloss podbiegł do niego; gestapowiec nie żył. Oba strzały były celne. Simone znieruchomiała przy barze, dłonią zasłoniła usta, jakby zmuszając się do milczenia.

Z kasyna pobiegł jeszcze na górę; w pokoju miał ukryte parę przedmiotów, których nie powinni znaleźć. Nie wywołany film, szyfr, miniaturowy aparat fotograficzny... Potem trzeba jakoś przejść Regę.

Był już na pierwszym piętrze, gdy zastąpił mu drogę oficer służbowy.

— Generał pana wzywa.

— Będę za pięć minut — powiedział Kloss. — Nie. Generał się niecierpliwi. Powiedział, że to bardzo pilne.

— Dobrze. Za chwilę...

Z korytarza wynurzył się sam Pfister.

— Proszę do mnie, Kloss.

Stało się — pomyślał i poszedł za generałem.

W gabinecie było przytulnie i cicho. Pfister zapalił papierosa, nie częstując kapitana.

— Za chwilę — powiedział — będą tu wszyscy. Śledztwo prowadzi sturmbahnfuehrer Knoch z Döberitz. Jak pan sądzi, czy to prawdopodobne, żeby któryś z naszych oficerów...

Kloss milczał.

—Jutro, najdalej pojutrze zacznie się natarcie — ciągnął Pfister. — Nie mogę pozwolić na żadne nieporządki w sztabie. Rozumie pan?

—Tak.

— Dlatego też postanowiłem, że z ramienia sztabu pan weźmie udział w prowadzeniu śledztwa. Zakomunikuję to Knochowi.

— Jestem wśród podejrzanych.

— Bzdura — powiedział Pfister. — Jest pan oficerem naszego kontrwywiadu.

Na progu stanął adiutant.

— Oficerowie czekają, panie generale.

— Prosić.

Kloss, nie pytając o pozwolenie, zapalił papierosa. Już na wszystko za późno. Sprawdził językiem, czy kapsułka z trucizną tkwi na swoim miejscu między zębami. Ostatecznie powinien być na to przygotowany; wcześniej czy później musiało się tak skończyć. Odznaczą pośmiertnie — pomyślał — ale w oficjalnym komunikacie nie powiedzą nawet „za co”. O nas się nie mówi.

Weszli. Pierwszy Lehman, za nim wszyscy ci, którzy korzystali w ciągu ostatnich godzin z motocykli: Koellert, Kussau, Walter... Kussau był wyraźnie pijany, na twarzy zastygł mu uśmiech, z trudem trzymał się prosto.

— Gdzie jest Knoch? — zapytał generał.

— Zjawi się lada chwila — odpowiedział Lehman. — Posłałem już mojego człowieka...

— Niech pan zaczyna — Pfister niecierpliwie spojrzał na zegarek. — Aha... I z mojego ramienia w śledztwie weźmie udział kapitan Kloss. Będzie mnie informował o rezultatach.

—Jak pan generał sobie życzy — oświadczył obojętnie gestapowiec. — Chciałbym jednak stwierdzić, że kapitan Kloss jest jednym z tych...

— Niech pan już zaczyna — przerwał generał.

— Wolałbym poczekać na Knocha. On widział tego człowieka.

— Mam zbyt mało czasu. — Pfister usiadł za biurkiem.

— Proszę, niech każdy z panów wymieni trasę, jaką dziś przebył — powiedział gestapowiec.

— Byłem w lesie Weipert — pierwszy odezwał się Kloss.

— A ja sobie jeździłem po jednostkach. — Kussau rozstawił szeroko nogi. — Zrobiłem mnóstwo kilometrów, dlatego jestem zmęczony.

— Proszę ściślej... — wtrącił Pfister. Kussau nie zdążył jednak odpowiedzieć. Do gabinetu wbiegł gestapowiec, jeden z ludzi Knocha.

— Panie generale, sturmbahnfuehrer Knoch nie żyje!

Generał zerwał się z miejsca.

— Jak to nie żyje? Podczas nalotu?

— Nie, panie generale. Zastrzelony w kasynie.

— Proszę za mną — powiedział Pfister.

Żadnej szansy ucieczki... W hallu gromadzili się już oficerowie sztabu dywizji, tworząc szpaler, którym szedł generał ze swoją świtą. Lehman obok Klossa, kapitan czuł na sobie nieustannie uważne spojrzenie gestapowca.

Na podłodze kasyna leżał Knoch. Lekarz sztabowy pochylał się jeszcze nad nim. Na widok generała stanął na baczność.

— Śmierć nastąpiła przed kilkunastoma minutami, panie generale — zameldował. — Dwa strzały. Oba w okolice serca.

Kloss dopiero w tej chwili zobaczył Simone; stała ciągle przy barze, a obok niej mężczyzna w czarnym mundurze. Powiedziała już? Nie, chyba nie.

Gestapowiec wyprężył się.

— Ona musiała widzieć mordercę, panie generale.

— Zeznała?

— Oświadczyła, że powie w obecności pana generała.

— Więc niech mówi — Pfister nie spojrzał nawet na Simone. Wydawało się, że nie dostrzega jej obecności. Dziewczyna podbiegła do generała.

—Panie generale...

— Więc kogo pani widziała? — mruknął niechętnie. Obok niego stał Lehman i patrzył na Simone jak myśliwy na łatwą zdobycz. Nieco z boku Kussau, za nim Koellert i Walter, a przy oknie, osobno, Kloss... Co zrobić, gdy powie? — Oczywiście — strzelać. Najpierw Lehman, potem Kussau. Przynajmniej... drogo sprzedać... drogo sprzedać...

Trwało milczenie.

— Panie generale — powiedziała wreszcie Simone — proszę o obietnicę darowania kary Rolfowi Kahlertowi. Zeznam wszystko, co wiem...

— Niech pan obieca, generale — szepnął Lehman.

Pfister wyprostował się i spojrzał chłodno na dziewczynę.

— Nic pani nie mogę obiecać — warknął. — Porucznik Kahlert został rozstrzelany przed paroma godzinami.

Zdawało się, że upadnie. Patrzyła na hauptsturmfuehrera Kussau, potem spojrzała na Klossa.

— Rozstrzelano go — powtórzyła. — Nie żyje...

— Kto zabił Knocha? — Lehman podniósł głos niemal do krzyku.

— Powiem — krzyknęła nagle Simone — oczywiście, że powiem. Myślicie, że będę milczała? Myślicie, że nie wskażę mordercy? To on, panie generale. — Całą ręką, całą postacią wskazała hauptsturmfuehrera Kussau. — Niech teraz płaci! Byłam tutaj...

Kussau, ciągle chwiejący się na nogach, wyszarpnął pistolet z kabury.

— Kłamiesz! — ryknął. Strzelił nie celując. Walter i Koellert natychmiast wyrwali mu broń z ręki, ale strzał był celny. Simone osunęła się na podłogę... Lehman i lekarz pochylali się już nad nią, Pfister nawet nie spojrzał.

— Kussau — szepnęła Simone.

— Nie żyje — lekarz zamknął jej oczy.

Lehman sięgnął do fartuszka dziewczyny. Z kieszeni wydobył zgięte tablice rejestracyjne.

— To te tablice — powiedział.

— Wy jej wierzycie? — Kussau usiłował wyrwać się z rąk Koellerta i Waltera. — To ona była bolszewickim szpiegiem, to ona... pewno zabiła Knocha...

— I jechała dzisiaj motocyklem, co? — szepnął ironicznie Lehman. — Dałeś jej do schowania tablice rejestracyjne. Współpracowała z tobą!

— Lehman, oszalałeś! — wył Kussau.

— Kussau spędził z nią ostatnią noc — powiedział kapitan Koellert.

— Dosyć! — generał nie podnosił głosu. — Zabierzcie go — rozkazał — i przesłuchajcie. Sąd polowy dywizji wyda wyrok. Śledztwo prowadzić, jak powiedziałem...

Kloss i Lehman zostali sami w kasynie.

— Przesłuchamy go razem — powiedział Lehman. — To będzie bardzo długo trwało, Kloss, bardzo długo, bo musimy dowiedzieć się wszystkiego.

Kloss nie słuchał. Patrzył na ciało Simone. Za chwilę je także zabiorą.

7

Samoloty nadleciały wcześniej, niż przewidywali. Czekali na zachodnim skraju lasu Weipert, ukryci w kępie krzaków. Łąki i nieużytki ciągnęły się stąd aż do Dobrzyc, równinna, pusta płaszczyzna, przecięta gdzieniegdzie wąskimi pasmami drzew lub wysepkami krzaków. Czy wylądują, jak planowano? A jeśli wiatr zniesie spadochrony na wschód, na las, gdzie stacjonował niemiecki pułk pancerny, albo na północ do szosy patrolowanej nieustannie przez żandarmów? Gdy udało im się tu przedostać, uwierzyli w powodzenie akcji. Przewieźli mundury na wózku, idąc poboczem szosy, a potem skrajem lasu. Nikt ich nie zaczepił; tłum uchodźców gęstniał z każdą godziną, stanowiąc znakomitą osłonę. Ale wiedzieli, że droga powrotna będzie znacznie trudniejsza: musieli przeprowadzić „jeńców” wzdłuż niemieckich stanowisk. Dotarcie do szosy i potem znowu szosą w kierunku przeciwnym niż fala uchodźców byłoby jeszcze niebezpieczniejsze. Zresztą na tę drogę nie mieli czasu, szosą było o parę kilometrów dalej, a oni musieli uchwycić przyczółek mostowy w momencie, gdy ruszy natarcie.

Tomala rozdał latarki, trzy krótkie sygnały świetlne miały wskazywać spadochroniarzom pozycje czekających.

Samoloty krążyły nad lasem i szosą, a po chwili usłyszeli wybuchy bomb. Zobaczyli pożar, który nagle oświetlił las, usłyszeli serie karabinów maszynowych i trzaskanie działek przeciwlotniczych. Na zachodzie wstała łuna, ogarniając coraz szerszą połać nieba; paliło się w Dobrzycach.

Dopiero po paru minutach zobaczyli czasze spadochronów powoli opadające na ziemię. Desant lądował przy akompaniamencie wybuchów, w centrum okalających ich coraz gęściej pożarów. Lądował niemal dokładnie w przewidywanym miejscu. Ujrzeli światła latarek, błyskały w rozmaitych punktach łąki, zapalały się i znikały coraz częściej i coraz bliżej siebie. Wybiegli zza krzaków; za chwilę zobaczą żołnierzy stamtąd. Powtórzyli swoje sygnały świetlne... Z daleka dochodziły jeszcze wybuchy, zagrał krótką serią karabin maszynowy, potem nastąpiła cisza...

Żołnierze desantu wyrośli przed nimi nagle: ujrzeli najpierw trzech ludzi z automatami gotowymi do strzału. Dalej, na łące, ktoś jeszcze wyplątywał się z czaszy spadochronowej.

Tomala stał wyprostowany, milczący; nie mógł oderwać wzroku.

— Kim jesteście?

— „Liść dębu” — powiedział Tomala.

Tamci opuścili automaty. Młody mężczyzna w hełmie, z mapnikiem na piersi, podszedł do Tomali.

— Porucznik Kożuch — przedstawił się — dowódca grupy — wyciągnął rękę.

Tomala stał wyprostowany, milczący; nie mógł oderwać wzroku od płaszcza, od hełmu z białym orłem.

— Nie myślałem, że doczekam — szepnął. Potem opanował się natychmiast. Precyzyjnie wyjaśnił sytuację. Porucznik słuchał w milczeniu, nieco nieufnie.

— Mówiono nam, że las Weipert jest czysty — spojrzał jeszcze raz na mapę.

— Był. Nie zdołaliśmy już skontaktować się z wami i zaproponować innego miejsca lądowania.

— Nie mam wyboru — powiedział porucznik. Spadochroniarze gromadzili się już wokół nich. Sprawdził: cała grupa wylądowała. Osiemnastu ludzi...

— Kto zna niemiecki?

Wystąpili: żołnierz ze Śląska i maturzysta z Lublina. Chłopcy Tomali przynieśli mundury. Sasik i Skałka oraz dwóch spadochroniarzy miało stanowić eskortę. Tomala zapiął starannie wehrmachtowski płaszcz; leżał na nim znakomicie.

— Chłopcy — powiedział porucznik — zdjąć pasy. Pasy i automaty schować pod płaszczami. Granaty do kieszeni. Jeżeli zajdzie potrzeba, strzelam pierwszy.

Ruszyli. Prosto na las Weipert; porucznik spojrzał na zegarek.

— Dwie godziny — mruknął — powinniśmy zdążyć.

Terenowy wóz zaskoczył ich nagle, jeszcze na łące, zanim dotarli do traktu przez las. Błysnęły reflektory, oświetlając Tomalę i dwóch chłopców z eskorty. Silnik jęknął na wysokich obrotach i stanął. Oficer SS ze szpicrutą w ręku wyskoczył z samochodu. Tomala krzyknął „Stój!” i zameldował. Służył kiedyś w wojsku kajzera, jego meldunek był wzorowy.

— Odprowadzacie do sztabu dywizji — powtórzył oficer SS. — A skąd?

— Specjalna grupa dywersyjna — powtarzał Tomala słowa, których przed paroma godzinami nauczył go Kloss. — Schwytano ich na północny wschód od Dőberitz. Z dywersyjnego desantu...

Oficer SS oglądał ich nieufnie. Coś mu się jednak nie podobało, coś wzbudzało jego czujność. W wozie pozostał tylko kierowca, podchodził do niego właśnie żołnierz ze Śląska.

SS-man szedł wzdłuż grupy jeńców. Stanął przed porucznikiem.

— Oficer?

Porucznik milczał.

— Odpowiadać!

— Nie rozumiem po niemiecku.

SS-man zerwał mu z ramienia mapnik. Otworzył. Błysnął latarką. Zobaczył las Weipert i zaznaczony niebieskim ołówkiem jego zachodni skraj.

— Co to znaczy?

Porucznik milczał.

— Ktoś mógłby tłumaczyć? — ryknął.

Obok SS-mana wyrósł Sasik. Niemiec oświetlił go latarką. Zobaczył automat Sasika.

— Nosicie rosyjską broń?

Sasik nie zrozumiał pytania.

— Odpowiadać!

— Ja nie wiem — odrzekł chłopak po niemiecku. Było to jedyne zdanie w tym języku, którego był zupełnie pewien.

— Wasze papiery— zwrócił się Niemiec do Tomali. Przesunął kaburę na brzuch, rozglądał się niespokojnie. Teraz nie mieli już wyboru. Porucznik podjął decyzję; nie wyjmując ręki z kieszeni, strzelił do Niemca. Chłopak ze Śląska uderzył kolbą kierowcę. Zapadła cisza...

— Mieliśmy szczęście — powiedział porucznik — bo oni byli sami. Ale tam?

Tomala wzruszył ramionami.

— Musimy ryzykować. To nasza jedyna szansa.

Poszli. Wijąca się, piaszczysta droga wiodła przez las. Na polanach widzieli namioty. Zarysy maszyn i ciemne sylwetki ludzi. Nikt nie palił tu ognisk. Pod drzewami chodzili wartownicy, obrzucając ich uważnymi spojrzeniami. Spadochroniarze starali się nie patrzeć... Rękoma zanurzonymi w kieszeniach płaszczy, które bez pasów wisiały na nich jak worki, obejmowali chropawe powierzchnie granatów... Wydawało się, że ta droga nigdy się nie skończy. Wdrapywali się na piaszczyste wzgórza, zanurzali w coraz głębszą gęstwinę, mijali ciężarówki i samochody osobowe... Porucznik, idąc za Tomalą, starał się zapamiętać wszystko; żadnych umocnień — myślał — nie zdążą się rozwinąć...

Jakiś oficer w płaszczu Wehrmachtu podszedł do Tomali.

— Co to za zbieranina?

— Polacy. Jeńcy, panie oberleutnant.

— Dokąd? Na pierwszą linię? Zwariowaliście?

— Do sztabu dywizji.

—Wykończcie ich tutaj.

— Mam rozkaz: odprowadzić do sztabu — ryknął Tomalą.

Oficer wzruszył ramionami i odszedł. Wlekli się dalej, porucznik coraz niespokojniej spoglądał na zegarek, na wschodzie trwała cisza, ale on wiedział, że gdy minie kilkadziesiąt minut... Mieli przed sobą jeszcze spory kawał drogi przez las Weipert, wzdłuż stanowisk pułku pancernego...

8

— Wyście naprawdę oszaleli! — twarz kapitana Kussau pokrywał gęsty pot. — To nie ja, nie ja, rozumiecie? Szpieg jest na wolności — z trudem chwytał oddech. — A wy mnie tutaj...

Lehman uderzył go w twarz. Kussau zwalił się ze stołka; po chwili z trudem podnosił się z podłogi. W rozdartej na piersiach koszuli, z krwią na wargach wyglądał strasznie. Przez kilkanaście sekund Kloss sądził, że rzuci się na Lehmana; ale on usiadł z powrotem na stołku i dyszał ciężko.

— Powiesz? — zapytał Lehman. — Jeśli powiesz, masz jeszcze szansę. Od kiedy jesteś na ich służbie?

Kussau milczał.

— Sprawdź, gdzie byłem po południu — szepnął wreszcie.

— Powiedziałeś sam, że pod Döberitz.

— U starego przyjaciela leśnika...

— On jutro wyśpiewa wszystko — powiedział Lehman.

— Dureń! — wrzasnął Kussau. — Przeklęty idiota!

Lehman znowu uderzył, Kussau potoczył się aż pod drzwi i nie wstawał długo. Macał rękoma powietrze jak ślepiec.

Kloss spojrzał na zegarek. Powinni już być! Powinien ich za chwilę zobaczyć przez okno wchodzących na dziedziniec. Ochronę sztabu zlikwidują bez trudu. Nie wolno dopuścić, by Pfister zdążył wydać rozkaz wysadzenia mostu... Muszą zdjąć posterunki wcześniej i utrzymać przyczółek nad Regą... Jak długo? Nie sądził, by opór pierwszej linii niemieckiej za rzeką mógł być zbyt twardy... A jeśli nie przeszli przez las Weipert?

— Kloss — powiedział Lehman — ta świnia nie chce się do niczego przyznać. Myślę, że ciągle nie rozumie, co go czeka. A powinien wiedzieć...

— Idiota, przeklęty idiota! — wybełkotał Kussau.

— Teraz ty — oświadczył Lehman. — Zmęczył mnie.

Wtedy Kloss ich zobaczył. Wchodzili właśnie na dziedziniec. Tomala zamienił parę słów z wartownikiem, potem zatrzymał grupę niedaleko pałacu. Kloss dostrzegł wysokiego mężczyznę, w którym natychmiast rozpoznał oficera; rozglądał się ciekawie, pokazał wzrokiem dwóm stojącym obok niego posterunek niemieckiego kaemu. Za chwilę — pomyślał Kloss. Tomala rozdzielił grupę; pięciu z jednym „wartownikiem” ruszyło w kierunku pałacu. To nie wzbudziło jeszcze podejrzeń...

— Kloss — powiedział Lehman — zaczynaj wreszcie...

W tej chwili do grupy „jeńców” podszedł kapitan Koellert, pełniący właśnie służbę w sztabie. Zwrócił się do „wartownika”.

Już — pomyślał Kloss.

Polski oficer wyrwał pistolet spod płaszcza, strzelił. Wtedy zaczęło się piekło... „Jeńcy” wydobywali automaty... Zanim niemiecki kaemista zdołał się zorientować, granaty zniosły jego stanowisko. SS-mani z ochrony sztabu bronili się zza ciężarówek, z sieni pałacu wybiegali oficerowie nie orientujący się jeszcze w sytuacji i ginęli pod celnymi strzałami. Porucznik z grupą żołnierzy szturmował już okna.

— Polacy! — ryknął Lehman. — Zdrada!

Kussau, siedzący dotąd spokojnie na krzesełku, zerwał się i skoczył do okna; spojrzał w dół, z wysokości pierwszego piętra, na podwórze, na którym bronili się SS-mani, i zanim Lehman zdołał się zorientować, porwał jego pistolet leżący na stole i runął w dół.

— Stój, Kussau! — ryknął Lehman. — Kloss, strzelaj!

Kussau wstawał już na dole z ziemi; wyglądał strasznie; twarz miał zakrwawioną, podarta w strzępy koszula nie okrywała ciała. Strzelił do biegnącego spadochroniarza, nie trafił i po chwili runął przecięty celną serią automatu.

— On jednak — powiedział Lehman — on jednak nie zdradził... więc kto?

Kloss wybiegł z pokoju. Na korytarzu było pusto, na dole jeszcze strzelano, żołnierze z desantu zdobywali już hali. Gabinet generała był na drugim końcu korytarza; gdy Kloss dobiegał do drzwi, pałac nagle drgnął, szyby pękły, potworny, nieustający grzmot szedł ze wschodu.

Zaczęło się! Natarcie!

Pchnął drzwi do gabinetu generała. Pfister siedział przy biurku nieruchomy, skamieniały, jakby wszystko, co działo się na dole i wokół niego, w ogóle go nie dotyczyło. Kloss stał na progu, ciężko dysząc.

— Proszę się zameldować, Kloss — powiedział generał.

Wypowiedział słowa meldunku. Dawno nie przeżył nic równie idiotycznego. Pomyślał, że najważniejsze teraz: nie dopuścić, by Pfister zatelefonował do Vogla i wydał rozkaz wysadzenia mostu. Jeśli Tomala nie zdąży, nie zjawi się tu za chwilę, a ustalili, że to właśnie on wedrze się do pokoju generała, Kloss będzie musiał sam uniemożliwić Pfisterowi wydanie rozkazu. Wojna trwa! Kloss nie powinien się dekonspirować, ale bywają sytuacje...

— Desant — powiedział generał. Właściwie krzyczał, żeby Kloss mógł go usłyszeć w potwornym huku. Rozpoczęli natarcie. Proszę mnie połączyć z przyczółkiem mostowym.

Kloss podszedł do telefonu. Teraz trzeba wyszarpnąć broń... Rewolwer Pfistera leżał na biurku, nie zdąży sięgnąć...

— Szybciej, Kloss!

Kloss podniósł słuchawkę i otworzył kaburę. W tej chwili odskoczyły gwałtownie drzwi. Na progu stał Tomala, za nim polski oficer.

— Ręce do góry — powiedział Tomala swoją nienaganną niemczyzną: — Ręce do góry obaj!

Pfister wykonał polecenie.

— Jestem dowódcą dywizji — powiedział, jakby żądając, żeby tamci się przedstawili.

— Wiem, wiem — mruknął Tomala. — Łączyć z przyczółkiem mostowym! Generale, proszę wziąć słuchawkę i wezwać do sztabu dowódcę saperów. — Szczęknął bezpiecznik pistoletu Tomali. — No, szybciej!

— Nie zrobię tego!

— Zrobi pan to natychmiast!

Pfister podniósł słuchawkę.

— Z czwórką — powiedział.

Było to jednak ryzykowne! Tomali powinno wystarczyć, że Pfister nie wyda rozkazu. Oczywiście... pozbawienie przedmościa dowódcy ułatwiało zadanie, ale jeśli generał zamiast powiedzieć: „Proszę przyjechać do sztabu”, powie: „Wysadzić”? Jeśli nie przestraszy się groźby. .. Czy Pfister wierzy, że zginie? Może jednak Tomala zna lepiej psychikę niemieckich generałów niż on, Kloss.

Czekali kilkanaście sekund.

— Vogel — usłyszeli głos Pfistera — proszę przyjechać natychmiast do sztabu.

Więc jednak Tomala miał rację!

Generał odłożył słuchawkę.

— Zostałem sterroryzowany w sposób niedopuszczalny podczas wojny prowadzonej przez cywilizowane narody.

Cywilizowany naród!

— Zostaniecie tutaj — powiedział polski oficer do Tomali. — Pilnujcie ich.

Wszystko przebiegało tak, jak zaplanowali! Pan generał Pfister odzyska wolność, żeby on, Kloss, mógł dalej działać!

Podszedł do okna. Na podwórze sztabu wjeżdżał właśnie samochód majora Vogla. Otoczyli go natychmiast spadochroniarze. Po chwili wóz z polską załogą jechał już w kierunku przedmościa… Most był uratowany.

Grzmot artyleryjski powoli słabł, usłyszeli długie serie broni maszynowej.

— Można zapalić? — zapytał Kloss. To był sygnał.

— Palcie — powiedział spokojnie Tomala.

Kloss podszedł do niego i jednym szybkim ruchem zwalił go z nóg. Czy nie uderzył zbyt mocno? Nie, chyba nie... Chwycił automat Tomali.

— Uciekamy, generale!

Zbiegli w dół i przez kasyno wydostali się na tyły pałacu. Potem ścieżką nad Regą, nie zauważeni przez nikogo, w kierunku lasu Weipert.

Gdy stanęli na wzgórzu i zobaczyli w dole rzekę, pałac, pola nad rzeką, do przedmościa podchodziły już czołgi... Polskie czołgi przejeżdżały przez most...

Jaka szkoda — pomyślał Kloss — jaka szkoda, że nie mogłem zostać.

— Uratował mi pan życie — powiedział generał — ale mam nadzieję... — urwał.

Kloss milczał.

Boisz się, że wyda się twoje tchórzostwo — pomyślał. — Bój się, tak trzeba. Ale uratuję cię, bo jesteś mi potrzebny, dajesz mi niezawodne alibi.

— Nikt się nie dowie, panie generale — odezwał się wreszcie — o tym, co się stało. Daję słowo niemieckiego oficera.

Generał Pfister odetchnął głęboko.

OBLĘŻENIE

1

Padał śnieg z deszczem, na morzu szalał sztorm. Kloss podniósł kołnierz płaszcza i przyspieszył kroku. Z wąskiej uliczki, przy której mieszkał, wszedł na rynek i przecinał go po przekątnej. Plac był niemal pusty, martwy, drzwi kamienic zaryglowane, okna zamknięte; tylko przed „Soldatenheim” zobaczył paru żołnierzy Wehrmachtu. Dziewczyna z literą „P” na płaszczyku przebiegła chodnikiem i zniknęła w jakiejś bramie. Usłyszał chrapliwy głos z megafonu: „Achtung, achtung... Komendant policji i SS miasta Tolberg rozkazuje, by jutro, to jest 18 marca 1945 roku, kobiety z dziećmi do lat piętnastu stawiły się o godzinie szóstej rano w porcie, skąd zostaną ewakuowane poza strefę frontową. Powtarzam...”

Głos docierał do niego jeszcze, gdy skręcił w główną Hitlerstrasse i mijał puste, zasłonięte kratami wystawy sklepowe. Postanowili ewakuować miasto... Czy sądzą, że uda im się utrzymać Tolberg? Jak długo? I natychmiast natarczywa myśl: jak długo to potrwa? Wojska radzieckie i polskie przełamały Wał Pomorski. Siódmego marca pierwszy żołnierz polski dotarł nad Bałtyk, ale w miastach nadmorskich utrzymują się wciąż Niemcy. Wykorzystując dawno przygotowany system umocnień, Himmler zabronił myśleć o kapitulacji. To miasto, podobnie jak wiele innych, trzeba będzie zdobywać w ciężkim boju... Kloss pomyślał, że czeka go wiele trudnych dni.

Spojrzał na zegarek. Za dziesięć minut powinien zameldować się u dowódcy obrony Tolbergu, pułkownika Brocha. Wieczorem musi być znowu na Kaiserstrasse. W piwnicach spalonej podczas nalotu kamienicy umieścił radiotelegrafistę, sierżanta zrzuconego przed tygodniem, jeszcze zanim polskie dywizje podeszły pod Tolberg. Radiostacja umożliwia codzienną łączność; wszystkie rozkazy obersta Brocha są natychmiast przekazywane polskiemu dowództwu. Pomyślał, że trzeba będzie, może już dzisiaj, przenieść sprzęt w inne miejsce; należałoby właściwie za każdym razem zmieniać punkt nadawania. Nigdy, nawet w ostatnich minutach bitwy, nie wolno nie doceniać wroga.

W adiutanturze Brocha zastał czekającego na dowódcę Brunnera. Sturmbanfuehrer powitał go kordialnie, z nie ukrywanym zadowoleniem. Zakomunikował natychmiast, że pułkownik zjawi się dopiero za parę minut i że oni, Brunner i Kloss, mają trochę czasu dla siebie i mogą spokojnie pogadać. Zachowywał się tak, jakby konieczność tej pogawędki była od dawna wiadoma i oczywista. Poczęstował Klossa cygarem i stanął przed wielkim planem Tolbergu wiszącym na ścianie. Kapitan obserwował sturmbanfuehrera czujnie; z Brunnerem wojenny los zetknął go wielokrotnie. Kloss wygrywał, ale nieraz już zastanawiał się, czy Brunner nie zgromadził dosyć materiału, by przynajmniej podejrzewać... Może jednak nie podejrzewał, po prostu uważał Klossa za kogoś podobnego do siebie: równie cynicznego i równie gotowego na wszystko w sytuacji, w której już nic nie było do stracenia.

— Parszywa zabawa — powiedział wreszcie Brunner.

— Parszywa — potwierdził Kloss.

Brunner podszedł do okna, stał odwrócony tyłem do Klossa, jakby nie chciał, by kapitan widział jego twarz.

— Co zamierzasz? — zapytał cicho.

— Nic. A ty, Hermann?

— Nie chcesz odkrywać kart, co? — Głos Brunnera był spokojny i obojętny. —Jutro mogą odciąć drogę morską. Te statki, które odpłyną rano, będą zapewne ostatnie.

— Zapewne... — Kloss nie zamierzał ułatwiać Brunnerowi gry. Należało w każdej sytuacji liczyć się z prowokacją.

Sturmbanfuehrer odwrócił się gwałtownie.

— I co? — zapytał. —I co? Pójdziemy jak barany pod nóż.

— Boisz się?

— A ty? A ty może się nie boisz, Kloss?

— Czego właściwie chcesz, Brunner?

Jeśli teraz powie coś konkretnego, zda się na jego łaskę i niełaskę. Zapewne wpadł na pomysł, którego nie może zrealizować sam, potrzebna mu pomoc. Dlaczego jednak zwraca się właśnie do niego? I co on, Kloss, powinien odpowiedzieć? Jaka pozycja w tej grze jest najlepsza? Wspólnika Brunnera? Lojalnego niemieckiego oficera?

Sturmbanfuehrer milczał. Przyglądał się uważnie Klossowi.

— Mam znakomity pomysł — rzekł wreszcie.

— Jaki?

— Poczekaj... — widocznie jednak wahał się jeszcze. — Pamiętaj, że ja nie lubię żartów. Obserwuję cię od dawna, Hans... I myślę sobie niekiedy, że warto by poszukać w twojej przeszłości...

Najpierw groźby — pomyślał Kloss.

— To nie ze mną — rzucił ostro. — Możesz szukać, czego chcesz. I powiedz swemu Gruberowi, żeby przestał za mną łazić...

— To także wiesz. Nie obrażaj się. Proponuję przymierze, nie wojnę...

— Mów, o co chodzi.

— To dość skomplikowane, mój drogi... Słyszałeś o profesorze Glassie?

Glass? Oczywiście: słyszał. Znany fizyk niemiecki, mieszkał właśnie tu, w Tolbergu. Prowadził jakieś badania, o których Kloss wiedział stanowczo zbyt mało, i kierował fabryką produkującą elementy sterownicze do V1 i V2. O tym Kloss wiedział i pamiętał. Dlaczego Brunner wymienił nazwisko Glassa? Jeśli to nie prowokacja, rzecz wydawała się interesująca.

— Słyszałem — rzekł. — Mów jaśniej.

Nie dowiedział się jednak, na czym polegał pomysł Brunnera. Wszedł oberst Broch i zaprosił ich do swego gabinetu.

Dowódcę obrony Tolbergu Kloss znał niemal równie dobrze jak Brunnera. Służyli razem na froncie wschodnim; Broch, wówczas w stopniu majora, nie ukrywał, że uważa wojnę ze Związkiem Radzieckim za szaleństwo. „To skończy się tragicznie” — powtarzał, ale tylko w kasynie, gdy nieco wypił, a w pobliżu nie było nikogo z SS lub gestapo. Był oficerem zawodowym, dobrym rzemieślnikiem wojny i wykonywał ściśle każdy rozkaz. Jego sucha, pociągła twarz wydawała się teraz, gdy stanął przy swoim biurku i położył dłonie na mapie, niemal drewniana. Poinformował Brunnera i Klossa, że dowódca grupy armii „Weichsel” Himmler odrzucił kategorycznie wszelką myśl o poddaniu Tolbergu. Rozkazał: ani kroku w tył. Było to powiedziane tonem tak obojętnym, jakby Broch przekazywał dane dotyczące kolejnego ćwiczenia taktycznego. Następnie oświadczył równie sucho, że jednostki pancerne przeciwnika wyszły na szosę szczecińską i w ten sposób ostatnia droga na zachód została odcięta. Pozostał szlak morski, przynajmniej jeszcze pozostał. To, co musi być ewakuowane, będzie ewakuowane jutro.

Brunner i Kloss złożyli meldunki. Sturmbanfuehrer, jako dowódca miejscowej SS i policji, dziarsko oświadczył, że pełny porządek panuje w mieście. Rozstrzelano dwudziestu mężczyzn, którzy usiłowali rano wedrzeć się na statek odchodzący z portu.

Byli zdrowi i nadawali się do pełnienia służby wojskowej. Także dwie kobiety usiłujące siać panikę.

Broch skwitował ten meldunek skinieniem głowy. Co myślał naprawdę? Czy nie było go stać na żaden bunt, choćby próbę protestu?

Dobiegł ich pomruk artylerii. Zawyła syrena, a szyby zadzwoniły od bliskich wybuchów. Za oknem podniósł się wysoki, ciemnofioletowy słup dymu. Broch usiadł przy biurku i poczęstował ich papierosami. Nie zamierzał schodzić do schronu; przystąpił do rozpatrywania planu ewakuacji ludności cywilnej.

— Ludność cywilna najmniej mnie obchodzi — oświadczył natychmiast Brunner. — Najważniejsza jest fabryka.

— Tak — potwierdził Broch — ale trzeba wprowadzić jakiś porządek. Kobiety i dzieci...

— Zajmę się tym... — przerwał Brunner.

— Pan zajmie się fabryką — rzucił sucho pułkownik. —Mamy wyraźny rozkaz reichsfuehrera: należy ewakuować wszystkie maszyny i urządzenia. I dopilnować, by profesor Glass, cały i zdrowy, znalazł się na statku.

— SS obsadzi w nocy port...

— Port obsadzi Wehrmacht — powiedział Broch. Patrzyli chwilę na siebie, Kloss już sądził, że Brunner zaprotestuje, ale sturmbahnfuehrer skulił się tylko na krześle; wyglądał jak człowiek, który — już gotowy — zrezygnował ze skoku.

— Jak pan woli — mruknął.

— Odpowiada pan za fabrykę i Glassa. To wszystko.

Brunner zerwał się i wyrzucił ramię przed siebie. Spojrzał na Klossa. Gdyby byli sami, powiedziałby zapewne: „Już wiesz, o co chodzi?” Kloss wiedział albo przynajmniej zdawało mu się, że wie. Zawyła znowu syrena; za oknem panowała cisza, dopiero po paru minutach odezwała się artyleria. Broch otworzył okno, usłyszeli megafon: „Achtung, achtung! Wszyscy mężczyźni od 15 do 60 lat zgłoszą się dziś w komendzie miasta”.

— Co pan zamierza, pułkowniku? — zapytał Kloss.

Broch patrzył na niego, jakby nie zrozumiał pytania.

— Volkssturm — oświadczył zamykając okno — poślę nad kanał. Tam jest najsłabszy punkt obrony. Luka.

Człowieku, chciałby powiedzieć Kloss, wysyłasz starców i dzieci do rzeźni. Utrzymasz miasto o jeden dzień dłużej. Po co?

— Z wojskowego punktu widzenia... — zaczął.

— Wiem — uciął natychmiast Broch. —I co z tego, kapitanie?

— Wnioski nasuwają się chyba same.

— Nie należało tego mówić — oświadczył pułkownik. I dodał nieco innym tonem: — Nic nie możemy zrobić. Mamy wyraźny rozkaz. Czy pan tego nie rozumie? Każdy z nas może myśleć, co chce, to nie ma żadnego znaczenia. Znaczenie ma tylko rozkaz. Ja spełniłem swój obowiązek: zameldowałem reichsfuehrerowi, że obrona miasta jest, moim zdaniem, niecelowa. Reichsfuehrer nazwał mnie defetystą. Będę więc bronił miasta, Kloss, bo to mój żołnierski obowiązek. Nie ponoszę żadnej odpowiedzialności. Żadnej! — powtórzył i zamilkł, jakby czekając, że Kloss przyzna mu rację. Potem pochylił się znowu nad mapą. — Nic więcej nie mamy sobie chyba do powiedzenia — rzucił. — Czekam na informację o piątym odcinku. Co wiemy o siłach przeciwnika nad kanałem?

Kloss pomyślał, że trzeba jak najprędzej wykorzystać tę lukę w obronie. I pomyślał także, że jeśli los pozwoli mu przeżyć, porozmawia sobie z Brochem w innych okolicznościach...

2

Sierżant-radiotelegrafista, krępy chłopak o pucołowatej twarzy i zadartym nosie, nie umiał obyć się bez fajki. Twierdził, że niemiecki tytoń, którego dostarczał mu Kloss, jest absolutnie do niczego, rozdłubywał papierosy rozmaitych gatunków i przyrządzał skomplikowane mieszanki. Zajmowało mu to najwięcej czasu; w piwnicy wypalonego domu przy ulicy Kaiserstrasse 30 urządził się zresztą znakomicie. Ze starych mebli znalezionych w gruzach zmontował tapczan, stół, dwa krzesła i nawet fotel na biegunach.

— Takie jest podstawowe wojskowe prawo — tłumaczył Klossowi — żeby urządzać się na każdym miejscu postoju jak w domu. Nawet wtedy, kiedy nie wiadomo, czy za godzinę nie ruszysz dalej. Ja, panie majorze, byłem już szefem kompanii łączności i wiem, co i jak...

Klossowi wydawało się, że sierżant Kosek nie przyjmuje do wiadomości niebezpieczeństwa grożącego mu nieustannie w tej piwnicy, z której co wieczór wołał: „Wisła, Wisła, ja Skra, przechodzę na odbiór”. Wzmocnione patrole żandarmerii krążyły po sąsiednich ulicach, niemiecki nasłuch mógł wykryć już istnienie radiostacji albo wykryje w ciągu najbliższych godzin, a na twarzy Koska, gdy składał Klossowi meldunek — a czynił to wedle wszelkich reguł, choć jak mówił: „Do tego parszywego munduru, panie majorze, nie można przywyknąć” — nie widać było ani śladu niepokoju. Zapalał fajkę, ustępował Klossowi miejsca na fotelu i najchętniej opowiadałby o swych wyczynach na Wale Pomorskim.

Tego wieczoru, gdy Kloss wszedł do piwnicy, sierżant natychmiast podał mu kartkę gęsto wypełnioną czytelnym pismem radiotelegrafisty.

— Rozszyfrowałeś?

— Tak jest.

Tekst nie zawierał właściwie nic nowego poza jedną informacją, której wagę Kloss natychmiast docenił. Syn profesora Glassa, oberleutnant Glass, wzięty nad Wisłą do niewoli, znajdował się w obozie jenieckim. Czy uda się to wykorzystać? Zadania formułowane prosto i zwięźle były w rzeczywistości niesłychanie trudne: nie dopuścić do ewakuacji fabryki. I teraz jeszcze: nie dopuścić do ewakuacji profesora Glassa. Jak to wykonać, jeśli to w ogóle wykonalne?

Od wielu dni Kloss szukał sposobu dotarcia do fabryki. Wiedział, że pracuje tam sporo robotników rozmaitych narodowości, także Polaków, ale Brunner kazał zamknąć obóz, a Kloss nie mógł znaleźć nawet pretekstu, żeby obejrzeć dokładniej teren zakładu. Miał bardzo mało czasu, właściwie pozostały już tylko liczone godziny... Stanął przy maleńkim, zakratowanym okienku wychodzącym na podwórze. Co można zrobić? Co można zrobić oprócz przesłania meldunku, że jutro rano fabryka zostanie ewakuowana. A Glass odpłynie ostatnim statkiem... Podjąć szaleńczą próbę?

Zapadł już mrok; podwórze było puste, martwe. Ulicą przejechała ciężarówka, warkot motoru ucichał powoli, może to już koniec?

— Jak długo jeszcze, panie majorze? — zapytał sierżant.

— Trzeba będzie zmienić lokal — powiedział nie odwracając się Kloss. I właśnie wtedy zobaczył dziewczynę. Wbiegła na podwórze; była w rozpiętym płaszczyku oznaczonym literą „P”. Otwartymi ustami chwytała powietrze. Przystanęła w bramie, bo zobaczyła napis: Achtung! Minen!, który zapobiegliwie umieścił tu Kloss, ale nie wahała się zbyt długo. Dostrzegła drzwi prowadzące do piwnic... Usłyszeli jej kroki na schodach. Po paru sekundach zobaczyli w bramie SS-mana. Właściwie najpierw usłyszeli jego głos: Halt! Ich werde schüssen. SS-man także się zawahał ujrzawszy ostrzeżenie; ale pobiegł za dziewczyną.

Sierżant, stojący już przy oknie, spojrzał na Klossa. Kapitan skinął głową, wyciągnął broń, odbezpieczył. Kosek uchylił drzwi: w ręku trzymał nóż sprężynowy. Korytarz piwniczny był wąski i długi. Dziewczyna biegła potykając się w ciemnościach; gdy znalazła się przy drzwiach do ich nory, Kosek chwycił ją za rękę i rzucił do środka. Upadła na podłogę. SS-man zobaczył Koska dopiero wówczas, gdy otrzymał cios; nie zdążył nawet krzyknąć. Kloss słyszał tylko głuchy łoskot ciała uderzającego o kamienną posadzkę.

Przenieśli dziewczynę na fotel. Sierżant pochylił się nad nią, gdy otwierała oczy.

— Co z nią zrobimy? — zapytał.

— Będzie musiała zostać tutaj — powiedział Kloss. — Wypuszczać jej nie wolno. A tamtego trzeba gdzieś schować.

— Zrobi się — mruknął Kosek.

Ostrożnie wlewał dziewczynie do ust wódkę z menażki.

— Masz ci babo pasztet!

Dostrzegła najpierw twarz sierżanta, potem radiostację i pistolet automatyczny na krześle. Dopiero po chwili Klossa stojącego ciągle przy oknie. Wrócił strach, przymknęła oczy i opadła znowu na fotel.

— Nie bój się, głupia — warknął sierżant. — O nic nie pytaj, ale się nie bój. — I dodał: — Tylko mnie mogło coś takiego się zdarzyć! Mam babę do gospodarstwa!

Kloss podszedł bliżej. Dodatkowy kłopot! Nie dość, że trzeba zmieniać miejsce nadawania, ale jeszcze ciągnąć ze sobą tę dziewczynę! Choćby była najuczciwsza, ryzyko wypuszczenia jej wydawało się zbyt duże.

— Skąd jesteś? — zapytał po polsku.

Była jeszcze przerażona i nieufna.

— Z Warszawy — szepnęła.

— Gdzie pracujesz?

— U profesora Glassa. Przedtem pracowałam w fabryce.

Kloss usiadł obok niej. Teraz zaczęła interesować go naprawdę.

Niełatwo przełamywać nieufność, nie mówiąc nic o sobie i niczego nie tłumacząc. Oczywiście: nie mówiąc, ale przecież dekonspirując się, bo Barbara Stecka, tak nazywała się dziewczyna, widziała już dosyć, by zrozumieć prawie wszystko. Musiała zresztą uwierzyć, że są Polakami „stamtąd”, jeśli chciał wydobyć z niej cokolwiek interesującego. Najpierw opowiedziała swą przygodę z SS-manem. Pani, żona profesora Glassa, wysłała ją do apteki. Gdy dobiegała do rynku, zawyła syrena i zobaczyła nasze — to słowo wymawiała z naciskiem i dumą — nasze samoloty.

Przeczekała nalot w bramie, a gdy znowu zawyła syrena, ujrzała na chodniku ulotki. Nikogo nie było, więc podniosła jedną: była pisana po polsku i po niemiecku, wzywała Niemców do zaprzestania walki... Nie zdążyła jej zresztą przeczytać do końca, schyliła się raz jeszcze, by zebrać więcej i zanieść potem do fabryki, gdy zaskoczył ją ten SS-man. Stał widać w jakiejś bramie. Krzyknął: Halt! a ona zaczęła uciekać, skręciła w Kaiserstrasse, potem zobaczyła ten wypalony dom, myślała, że ukryje się gdzieś w gruzach. Przestraszył ją napis: Achtung! Minen! nie miała jednak wyboru, było jej zresztą wszystko jedno...

— Powinnam już wrócić — zaniepokoiła się. — Glassowa jest strasznie podejrzliwa.

Kloss nie podejmował jeszcze decyzji, chciał wiedzieć jak najwięcej, szczegóły, drobiazgi, ona odpowiadała ze zdziwieniem, nie rozumiała sensu tych pytań. Jak wygląda mieszkanie Glassów? Rozkład dnia? O której profesor wraca z fabryki? O której kładzie się spać? Wreszcie — fabryka. Barbara Stecka zawahała się jednak, zanim zaczęła mówić...

— Dziewczyno — powiedział sierżant. — Domyślasz się, po co tu jesteśmy? Nie chcesz nam pomóc?

Więc w fabryce pracują Polacy, Francuzi, Rosjanie, Jugosłowianie... Teraz odcięci od świata, nikomu nie wolno opuszczać baraków obozowych. Ją znają oczywiście wszyscy, i warta także, bywa w fabryce, czasem posyła ją Glassowa do męża, czasem majster Kroll da przepustkę, jeśli jest coś do załatwienia... Powoli dowiadywał się Kloss szczegółów o działającej w fabryce organizacji. I powoli powstawał plan akcji, w której Barbara Stecka miała odegrać niepoślednią rolę.

3

Był to, tak przynajmniej sądził profesor Glass, ostatni dzień istnienia fabryki w Tolbergu. Przed wojną wytwarzała radioodbiorniki, teraz stała się jednym z ważnych zakładów przemysłu wojennego. To on, Glass, opracował schematy produkcji, a w swoim laboratorium przygotowywał nowe modele aparatów sterowniczych. Znał tu każdą maszynę i odczuwał niemal fizyczny ból patrząc na rozpoczęty demontaż. Robotnicy z literami „P” i „Ost”, przyszytymi do kombinezonów pracowali w wielkiej hali pod nadzorem niemieckich majstrów. Obie zmiany, bez przerwy od wielu godzin. Czy zdążą? Glass obserwował demontaż przez oszkloną ścianę dyżurki. Wydawało mu się, że pracują zbyt wolno, że w tym tempie nie zdążą nawet przygotować do transportu najcenniejszych obrabiarek. To zresztą nie jego wina. Rozkaz ewakuacji należało wydać wcześniej. Powiedział to Brunnerowi, gdy stunmbanfuehrer zjawił się u niego w gabinecie. Było tu przytulnie i zacisznie, dźwiękochłonne płyty na drzwiach izolowały sanktuarium profesora od hal fabrycznych.

— O trzeciej trzydzieści rano przyślę ciężarówki — oświadczył Brunner.

— Nie zdążę. — Profesor Glass nie patrzył na gestapowca. Pogardzał takimi jak on i to uczucie, starannie zresztą ukrywane, sprawiało mu satysfakcję.

— Musi pan zdążyć. Zniszczymy to, czego nie zdążymy ewakuować.

— Chcecie zniszczyć fabrykę?

— Oczywiście — powiedział Brunner. – Wysadzimy w powietrze. Myślał pan, że przekażemy Polakom?

To, że jutro lub pojutrze mogą tu być Polacy, było dla Glassa ciągle możliwością teoretyczną. Wiedział i nie umiał u wierzyć...

— Co stanie się z załogą? — zapytał.

— O kim pan mówi? O tej cudzoziemskiej hołocie? Co to pana obchodzi? Ja się tym zajmę...

— Chciałbym jednak wiedzieć. —W gruncie rzeczy było to kłamstwo, właśnie nie chciał wiedzieć, lecz chciał odciąć się, odseparować od tego, na co i tak nie miał żadnego wpływu. Protestować? Jakie mogą mieć znaczenie protesty?

Brunner uśmiechnął się.

— Niech pan myśli o maszynach. I o sobie. Należy pan do nielicznych szczęśliwców, których ewakuujemy z tego miasta. Proszę przygotować dokumenty. I spalić wszystko, czego nie zdoła pan zabrać. — Sturmbanfuehrer zdusił w popielniczce nie dopalonego papierosa i opuścił gabinet.

Kierownika wydziału elektrycznego fabryki, inżyniera Alfreda Krolla, znalazł w dyżurce. Kroll siedział przed mikrofonem, jego głos, przekazywany przez wzmacniacze, rozlegał się w hali fabrycznej.

— Powtarzam — mówił Kroll — że robotnikom cudzoziemskim nie wolno bez specjalnego zezwolenia opuszczać zakładu. Każde wyjście poza teren fabryki będzie traktowane jak ucieczka. Przypominam, że robotnik jugosłowiański Christo Tretniew za próbę ucieczki został wczoraj skazany na śmierć. — Wyłączył mikrofon. Brunner uśmiechnął się i skinął aprobująco głową.

— W porządku, inżynierze Kroll — powiedział. — Trzeba to im powtarzać nieustannie.

Kroll wstał. Poruszał się z trudem, nie przywykł jeszcze do protezy, która od paru miesięcy zastępowała mu prawą nogę, amputowaną w szpitalu polowym pod Mińskiem. Brunner oczywiście wiedział o nim wszystko: i to, że Kroll otrzymał Żelazny Krzyż za bitwę pod Moskwą, i to, że nie wstąpił do NSDAP, i to wreszcie, że jego stryjeczny brat, pracujący w tej samej fabryce majster Kroll, miał matkę Polkę. Należało na inżyniera uważać i trzymać go mocno w garści; był teraz potrzebny, bardzo potrzebny.

— Ukończył pan zaminowanie fabryki?

— Tak jest — powiedział Kroll. I dodał: — Wykonałem rozkaz.

—Teraz niech pan posłucha: o trzeciej trzydzieści przyjadą ciężarówki.

— Za wcześnie.

— O trzeciej trzydzieści. Przedtem należy uzbroić wszystkich Niemców — spojrzał na zegarek — broń jest już dostarczona. Załoga niemiecka odjedzie ciężarówkami.

— A robotnicy zagraniczni?

— Pan żartuje, Kroll. Dlaczego pana także obchodzi los tych ludzi?

— Pracowałem z nimi. Niektórzy z nich to już fachowcy.

— Dosyć! — Brunner nie zamierzał podejmować jakiejkolwiek dyskusji z Krollem. — Oni zostaną tutaj.

— Nie rozumiem.

— Już pan rozumie. Tylko bez głupstw. To jest front, Kroll, a pan wie, że na froncie wykonuje się wszystkie rozkazy.

— Wiem — powiedział inżynier i pokuśtykał na swojej protezie w kierunku drzwi. — Czy to już wszystko?

—Wszystko. Klucz od magazynu z bronią ma dowódca straży fabrycznej.

—Wiem.

Brunner opuścił fabrykę, a Kroll, opierając się na lasce, poszedł halą fabryczną wzdłuż obrabiarek przygotowanych do demontażu. Starał się nie patrzeć na robotników, przyspieszał nawet kroku, co przychodziło mu przecież z trudem, ale czuł ich spojrzenia, ogarniał go jednocześnie strach, nienawiść, litość. Ci ludzie zginą, a ich śmierć obciąży także jego, Krolla, uczciwego frontowego oficera. Czy obciąży naprawdę? Przy końcu hali, przy nieczynnym już pulpicie sterowniczym, odgrodzonym od maszynowni szklaną ścianką, zobaczył swego brata stryjecznego, majstra Jana Krolla. Nigdy się nie lubili, a jednak istniała między nimi więź, której nie chcieli lub nie umieli zerwać. Życie ich od lat najmłodszych układało się odmiennie. Matka Jana była Polką, a jego ojciec, stryj Alfred, twierdził, że także rodzina Krollów jest pochodzenia polskiego, że jeszcze ich dziadek w czasach swej młodości podpisywał się po prostu „Król”. Inżynier Kroll nigdy o tej rzekomej polskości nie myślał, a majster Kroll, wychowany przez matkę, ciągle i zdaniem Alfreda całkowicie niepotrzebnie ją podkreślał. Nic dziwnego więc, że ich losy kształtowały się różnie. Alfred skończył studia, Jana wyrzucono z uniwerku. Alfred został oficerem i poszedł na front, Jan był robotnikiem, później majstrem w tolberskiej fabryce. Stał się ostrożniejszy, nie mówił głośno o polskości, a profesor Glass wyreklamował go z wojska.

Jan Kroll był mężczyzną barczystym, wysokim, o włosach już siwiejących. Nabijał właśnie fajkę, gdy w drzwiach sterowni stanął Alfred.

— O trzeciej trzydzieści — powiedział. — O trzeciej trzydzieści przyjeżdżają ciężarówki.

Majster wzruszył ramionami i wskazał Alfredowi miejsce przy pulpicie.

— A co z nimi? — zapytał.

— A jak myślisz? —wybuchnął nagle inżynier. — Ze ich ewakuują? Ze pozwolą im tu zostać?

— Trzeciego wyjścia nie ma.

—Jest! — Alfred wybuchnął nagle śmiechem. Dławiła go złość. Oto przychodzi klęska, a on nic nie osiągnął; stracił tylko nogę, a byle gestapowiec traktuje go jak parobka. I zrobił to, czego mu nie wolno było robić. Powiedział.

Majstrowi zgasła fajka. Wysypał tytoń na podłogę.

— I co ty? — zapytał. — I co ty? — krzyknął nagle, a zdarzało się bardzo rzadko, żeby Jan Kroll krzyczał.

— Nic. — Alfred uspokoił się i ogarnął go natychmiast strach. Jak mógł to powiedzieć? Właśnie Janowi!

— Słuchaj — szepnął — my nie mamy z tym nic wspólnego. Nie nasza sprawa. Zostało jeszcze parę godzin... Nie wolno ci nikomu ani słowa...

Jan milczał.

— Czemu tak na mnie patrzysz? Człowieku, odezwij się... — Alfred tracił panowanie nad sobą. — Nie jestem zbrodniarzem, jestem oficerem...

— A co będzie jutro? — zapytał wreszcie Jan.

— Nie rozumiem.

—Jutro — powtórzył. — Albo za parę dni. Wytrzymasz?

— Nie rozumiem.

— Pytam cię, czy wytrzymasz. To, że wiedziałeś i że widziałeś.

—Widziałem niejedno.

— Wojna jest przegrana i Niemcy za wszystko będą musiały zapłacić.

— Niemcy! — wybuchnął Alfred. — Więc kto? Ja? Ty? Dlaczego ja? Byłem tylko oficerem! Do mnie też nie miano zaufania; ciągle pamiętali o twoich rodzicach...

— Przeszkadzałem ci w karierze?

—Przeszkadzałeś.

— Teraz posłuchaj... —Jan nabił znowu fajkę i zapalił. — Posłuchaj uważnie. Jesteś szmata...

Alfred zerwał się ze stołka.

— Siadaj. Masz ochotę przeżyć? Masz oczywiście... Ale jeśli nawet przeżyjesz, to po tym, co tu się stanie, znajdą cię wszędzie, rozumiesz?

— Nikt mnie nie będzie szukał.

— Będzie. Ja daję ci szansę...

—Ty mnie szansę? Oszalałeś?

— Tak. Nic od ciebie nie chcę. Dostarczysz mi szkic zaminowania fabryki.

—Nie!

— Poczekaj. —Jan Kroll nie tracił spokoju. —I powiedz, o której godzinie niemiecka załoga otrzyma broń oraz gdzie broń jest zmagazynowana.

— Nic ci nie powiem. Idę. — Chwycił swoją laskę.

— Zastanów się. Wyjdziesz, jak się zastanowisz... — I dodał łagodniej: — Chcę cię uratować, Alfred. Ciągle wierzę, że jesteś w gruncie rzeczy porządnym człowiekiem. Mogłeś mi nie powiedzieć. Powiedziałeś. Wiesz, co by ci za to groziło w gestapo?

Alfred stukał swoją laską o podłogę.

— Co chcesz zrobić?

— Nie wiem. Może nic.

— Nierówna wymiana. Ja daję ci wszystko, a ty...

— Szansę. Dowiedz się, że nie jesteś na liście ewakuowanych. Profesor Glass nie uznał cię za niezbędnego. Jesteś tylko elektrykiem. Widziałem u niego tę listę.

—Kłamstwo! —Alfred znowu stracił panowanie nad sobą.

—Prawda. Zostajesz tutaj... Rozumiesz, co to znaczy?

Zapadło milczenie.

— Dobrze — powiedział wreszcie Alfred. Usiadł ciężko na stołku przy pulpicie. — Zaminowanie jest ukończone. Wystarczy włączyć kontakt w kasie pancernej u Glassa, żeby po trzech minutach nastąpił wybuch.

— Kto ma to zrobić?

—Nie wiem. Pozostanie mu jeszcze trzy minuty czasu na opuszczenie fabryki.

— Tobie każą to zrobić, durniu, ale nie wyjdziesz już stąd żywy. Co z bronią?

—W magazynie, u szefa ochrony. O 2.45 ma być rozdana ludziom.

Ciężkie korpusy obrabiarek opuszczały już swoje cementowe łożyska. Dwóch inżynierów w mundurach partyjnych, Koch i Strudel, pilnowali kolejności przygotowań do transportu i popędzali robotników. Głuche uderzenia młotów mieszały się z wrzaskiem płynącym z megafonów. Majster Kroll, idąc powoli środkiem hali, wyłuskiwał z tłoku i zamieszania tych, z którymi natychmiast powinien się zobaczyć. Polak Stanisław Ogniwek, Rosjanin Tołmakow, Francuz Paul Levon... Kierownictwo tajnej organizacji, która powstała przed paroma miesiącami. Zaczęło się właśnie od przyjaźni tej trójki, od długich rozmów wieczornych w baraku. Potem dobierano ludzi, na których można polegać, a gdy Jan Kroll został członkiem kierownictwa, przystąpiono do działania: sabotażu i przygotowywania ucieczek. Nie było łatwo. Glass zorganizował bardzo dokładną kontrolę techniczną, a obóz był ściśle pilnowany. Wiele jednak części wykonanych w fabryce w Tolbergu nadawało się tylko na szmelc.

Stanisław Ogniwek pochodził z Warszawy, był przed wojną studentem politechniki, Tołmakow, człowiek już starszy, pracował w jednej z fabryk Kijowa, a Levon był robotnikiem z Lyonu. Ci trzej rozumieli się doskonale, choć ich rozmowy toczyły się w dziwnym francusko-niemiecko-polskim dialekcie, choć dzieliło ich wszystko: wiek, wychowanie, przeszłość...

Kroll wyłuskał ich wreszcie z tłumu, wskazał palcem.

— Wy trzej — powiedział — chodźcie ze mną.

— Po co pan ich zabiera? — napatoczył się Strudel.

— A rozmontować zegary w sterowni?

— W porządku — machnął ręką Niemiec.

Majster referował ściśle i krótko. Byli właściwie przygotowani na to, co usłyszeli... rozważali niejednokrotnie takie możliwości, ale w głębi duszy wierzyli jednak, ze nasze wojska przyjdą szybciej, niż Niemcy zdążą ewakuować fabrykę.

— Cokolwiek byśmy zrobili — powiedział Levon — zginiemy.

— Chcesz, żebyśmy nic nie robili? — zapytał Ogniwek.

Levon wzruszył ramionami.

—Jaką mamy szansę?

— Niewielką — przyznał Polak. — Trzeba jednak spróbować.

Kroll i Tołmakow też byli tego zdania. Niski, łysiejący Tołmakow natychmiast stwierdził, że nie ma co filozofować, trzeba się zająć konkretami. Ogłosił tę prawdę swoją przeraźliwie niezdarną niemczyzną.

— Kto pilnuje magazynu z bronią? — zapytał.

Plan nasuwał się sam; Ogniwek, który uważał się za speca od spraw wojskowych, ponieważ ukończył przed wojną podchorążówkę, obejmował kierownictwo nad całością. Dokładnie o 2.40, to znaczy pięć minut przed wydaniem Niemcom broni, Ogniwek i dwóch ludzi rozbroi dowódcę ochrony fabryki i odbierze mu klucz od magazynu. Dwudziestu pięciu ludzi pod komendą Tołmakowa weźmie z magazynu broń; Niemców izoluje się natychmiast w podziemnych składach fabryki. Levon i jego Francuzi mają ubezpieczać akcję Ogniwka i zająć się nie zorganizowanymi, aby nie dopuścić do paniki.

Wiele szczegółów było oczywiście jeszcze do omówienia, ale pozostawało przecież pytanie najważniejsze: Co dalej? Zdołają uzbroić robotników i zająć fabrykę; jak długo mogą się bronić? Godzinę, dwie? A potem? Wysadzić się w powietrze? Przecież chodzi im także o to, żeby uniemożliwić ewakuację fabryki i urządzeń. Levon wybuchnął śmiechem.

— Skąd wiecie, czy miny nie eksplodują, jeśli Niemcy zaczną ostrzał artyleryjski? Im przecież wszystko jedno...

— Im też chodzi o maszyny — powiedział Kroll.

— A nam o ludzi.

Więc przebijać się przez front? Pięciuset robotników, a tylko kilkudziesięciu uzbrojonych. Nie istnieje najmniejsza szansa... Może dwóm, trzem udałoby się uratować...

— Gdybyśmy mieli łączność z naszymi z tamtej strony — westchnął Ogniwek.

Patrzyli przez szklaną ścianę na halę produkcyjną, na ludzi pracujących przy stanowiskach obrabiarek. Usiłowali wyobrazić sobie, jak to będzie wyglądało, gdy Ogniwek da sygnał. Dowódca ochrony przebywa najczęściej w swojej dyżurce. Po terenie fabryki kręci się dwóch, trzech strażników, przed wejściem stoi warta. O 2.40 dowódca ochrony najprawdopodobniej pójdzie już do magazynu... Trzeba go obezwładnić między dyżurką a magazynem, jeśli będzie sam... A jeśli nie będzie sam? Postanowiono więc zwiększyć grupę Ogniwka. Rozważali te szczegóły myśląc ciągle: a co potem?

— Podczas bitwy — powiedział Levon — wszystko przebiega zazwyczaj inaczej, niż to planowano przed bitwą.

— Patrzcie! — krzyknął nagle Staszek. — Baśka od Glassa! Jak się tu dostała?

Istotnie, przez halę fabryczną szła Baśka Stecka.

4

Podjął to ryzyko. Nie miał właściwie wyboru: był to jedyny sposób dotarcia do fabryki. Uwierzył w uczciwość tej dziewczyny. Sierżant Kosek miał wątpliwości: a jeśli prowokacja? A jeśli ją złapią i wszystko z niej wyduszą? Jeśli, jeśli... Niebezpieczeństwo groziło na każdym kroku, ale nie od dzisiaj, od pięciu niemal lat, i wydawało się Klossowi wręcz nieprawdopodobne, że nigdy dotąd... Skręcił w szeroką aleję, wzdłuż której stały wille bogatych obywateli Tolbergu. Za chwilę zobaczy profesora Glassa i przeprowadzi rozmowę, której wyniku nie można przewidzieć. Co warte są jego karty? Właściwie tylko jedna: syn Glassa w polskiej niewoli. Wyłoży ją niechętnie, ale wykładając powie Glassowi wszystko i sam znajdzie się w pułapce. Wówczas... Pozostanie tylko jedna możliwość... Nie chciał o niej myśleć, myślał ciągle o Barbarze Steckiej. Czy dotarła do fabryki? Czy nawiązała kontakt z organizacją, jeśli ta organizacja istnieje naprawdę i ma jakąkolwiek możliwość działania.

Na niebo wyskoczyły długie pasma białych świateł reflektorów i krzyżowały się nieustannie, próbując złowić niewidoczne samoloty. Z zachodu doszedł pomruk dział i potem, ledwie jeszcze słyszalny, odległy terkot karabinu maszynowego. Kiedy zaczną natarcie? Przez kanał, zanim Volkssturm obsadzi lukę, przez fabrykę... Za dwie godziny Kosek ma czas nadawania. Czy niemiecki nasłuch wpadł już na ślad?

Zbliżał się do willi Glassa. Była bliźniaczo podobna do innych, też okolona ogrodem, cicha i ciemna. Pchnął furtkę, przycisnął dzwonek. Otworzyła mu żona profesora, w szlafroku, rozczochrana...

— Słucham pana — warknęła niechętnie.

— Kapitan Kloss z Komendy Garnizonu — przedstawił się. — Chcę mówić z profesorem.

— Niech pan wejdzie.

Wszedł do pokoju, który wyglądał jak pobojowisko. Otwarte szafy, na podłodze walizki, bielizna... W rogu klęczała Basia owijając papierem talerze. Więc już wróciła, pomyślał.

— Pakujemy się — powiedziała pani — to straszne. —I natychmiast zwróciła się do Basi: — Szybciej! W takim tempie nie skończymy do rana.

Profesor przyjął go w swoim gabinecie. Panował tu jeszcze ład, wszystko zostało na swoim miejscu: książki w wielkich, ciężkich szafach, głębokie fotele przy małym okrągłym stoliku, obraz nad biurkiem... Glass zaproponował kieliszek koniaku, okazało się natychmiast, że to Martel, że ostatnia butelka, której nie warto przecież zabierać na statek. Niech więc pan kapitan pije... I może od razu przejdziemy do rzeczy, bo czasu jest mało. On, Glass, nie pojmuje zresztą, czego jeszcze może od niego chcieć kontrwywiad, bo jeśli dobrze zrozumiał, kapitan jest z kontrwywiadu...

Kloss rzucił na stół paczkę amerykańskich papierosów.

— Zapali pan?

— Zapalę — powiedział profesor i ze zdziwieniem oglądał papierosy. — zdobycz wojenna? — zapytał.

— Powiedzmy. — Kloss ważył każde słowo; nawet intonacja, nawet sposób akcentowania miały w tej rozmowie ogromne znaczenie. — Wyjeżdża pan jutro, profesorze?

—Tak.

— Oczywiście zdaje pan sobie sprawę, że ta podróż morska nie będzie zbyt bezpieczna...

—Wiem. Nie wiem tylko, co może być dzisiaj bezpieczne. Ale czemu zawdzięczam wizytę?

— To nie takie proste, profesorze — powiedział Kloss. —Obchodzi pan w tym roku coś w rodzaju jubileuszu, prawda?

— Pan chyba żartuje, kapitanie...

— Nie. Przed dziesięcioma laty docent Glass spędził parę miesięcy w berlińskim Moabicie za pomoc udzieloną koledze, który...

— O tym wszyscy wiedzą — przerwał profesor.

— Tak. Oczywiście. Myślę, że tylko pan o tym zapomniał... Potem pańska wiedza znakomitego fizyka służyła bez reszty Trzeciej Rzeszy. Nagrody, odznaczenia... Wreszcie ta fabryka.

— Zadziwia mnie pan, kapitanie. Czyżby otrzymał pan zadanie sprawdzenia mojej lojalności?

— Zastanawiam się tylko — mówił Kloss wiedząc, że z każdą chwilą ryzykuje więcej — czy nie pozostało w panu nic z tamtych lat... Pański najlepszy przyjaciel, doktor Bort...

— Dosyć. — Glass wstał, podszedł do okna. Cios był widać celny. — Myślałem, że kontrwywiad Trzeciej Rzeszy ma coś lepszego do roboty, niż zajmowanie się moją osobą.

Więc ciągle nie rozumiał!

— A tak, zapewne — powiedział Kloss. — Doktor Bort, panie profesorze, został rozstrzelany w Hamburgu.

Glass otworzył drzwi prowadzące z gabinetu na werandę. Stał odwrócony do Klossa tyłem, patrząc na pusty ogród.

— Niech pan zamknie drzwi!

Profesor odwrócił się gwałtownie.

— Prowokacja?! — Było to powiedziane zbyt głośno. Potem zamknął jednak drzwi i wrócił na swoje miejsce. Kloss włączył radio: usłyszeli takty wojskowego marsza.

— Rozumiem, że liczy się pan z prowokacją. Istnieje oczywiście taka możliwość. Wyobraźmy sobie jednak, że ktoś powiedziałby panu: profesorze Glass, nie należy się ewakuować. Nie tylko dlatego, że droga jest niebezpieczna, ale także po to, by uratować cokolwiek z własnego życia...

— Wyobraźmy sobie — Glass odzyskał już spokój — że tak postawione pytanie powtórzyłbym w gestapo.

— Pytający miałby zapewne jakieś zabezpieczenie.

— Mógłby po prostu bluffować.

— Jak w pokerze — stwierdził Kloss. — Sprawdza się po odsłonięciu kart, jeśli oczywiście dochodzi do odsłonięcia.

Glass napełnił znowu kieliszki.

— Widzi pan — powiedział — jestem właściwie matematykiem i lubię rozważania teoretyczne. Stwórzmy nową figurę; ten pytający musiałby po pierwsze mieć prawo zadawania pytań a po drugie: ofiarować jakieś gwarancje.

— Myśli pan o gwarancjach przeżycia? Może dawałby tylko szansę? Jedyną osiągalną w obecnej sytuacji.

— Zbyt to enigmatyczne, kapitanie. Dowodzi raczej braku jakiejkolwiek karty. Powiedzmy jednak, że nie jestem fanatykiem, że teoretycznie byłbym skłonny do rozważenia rozmaitych sytuacji...

_ To obiecujące — powiedział Kloss.

— Skłonny — powtórzył profesor — ale tylko z ludźmi do tego upoważnionymi. Poza tym wydaje się pan zapominać, że dla Niemca najważniejszy jest obowiązek wierności.

— Obowiązek? I dlatego zgoda na wszystko, profesorze? Wieczna kapitulacja?

— Pan posuwa się zbyt daleko. To ryzykowne, kapitanie.

— Mówimy teoretycznie.

— Teraz pan się wycofuje. — W głosie profesora Kloss usłyszał ton rozczarowania. — Nawet rozmawiając teoretycznie musiałbym wiedzieć, że mam do czynienia z człowiekiem właściwym.

— A gdyby tak? Rozważyłby pan propozycje konkretne?

— W pewnych granicach — powiedział Glass.

— Żądanie jest proste — Kloss odsłaniał karty. — Nie ewakuować się.

— Czyje żądanie? Kto usłyszy moją odpowiedź?

Kloss podszedł znowu do radia. Marsz wojskowy zabrzmiał teraz głośniej.

— Co pan wie o swoim synu, profesorze Glass?

Glass zerwał się z krzesła.

— Na miłość boską! — Teraz był szczery, nie starał się panować nad twarzą. — Nic nie wiem. Zaginął przed czterema miesiącami na froncie wschodnim. Nie chciałem wierzyć w jego śmierć. Żyje? Niech pan szybko mówi, czy żyje?

— Tak — powiedział Kloss. — Jest w niewoli.

Glass upadł na krzesło. Zasłonił twarz dłońmi, potem przetarł chusteczką oczy.

— Czy to pewne? — zapytał. — Skąd ta informacja?

— Odpowiedź wydaje się zbędna. Sądzę, że pan zrozumiał.

— Zrozumiałem — szepnął Glass.

— A gdyby pan zamierzał powtórzyć komukolwiek tę rozmowę...

— Proszę nie kończyć. Zrozumiałem wszystko.

— Wojna jest twardą grą, profesorze — ciągnął Kloss. —Nie produkuje pan zabawek dla dzieci, tylko urządzenia do pocisków spadających teraz na Londyn.

—Wiem.

—I chodzi o to, żeby nie wykorzystano pana więcej do żadnej produkcji.

— Wiem — powtórzył znów Glass.

— Sądzę, że powiedzieliśmy sobie wszystko. Nie jest to jednak takie proste: nie ewakuować się. Jutro nie zostawią pana w spokoju. Dlatego proponuję: za dwie godziny spotkamy się na rogu Pommernstrasse i Hindenburgplatz.

Profesor wstał. Wydawało się, że zapomniał o Klossie.

— Kurt żyje — szeptał — Kurt żyje...

5

Siedział w ciemnej, wąskiej klitce na jedynym tu krześle stojącym obok łóżka. Basia zamknęła starannie okno, potem podeszła do drzwi i cicho przekręciła klucz w zamku. Z mieszkania nie dochodziły żadne odgłosy.

Trwała cisza.

— Profesor poszedł spać — szepnęła — on zawsze o tej porze drzemie. Baba jest w stołowym.

Usiadła na łóżku. Nie widział jej twarzy, tylko ręce kurczowo ściskające metalowe pręty, na których spoczywał wąski materac. Po rozmowie z Glassem okrążył willę, wyszedł na ulicę i wrócił tutaj. Basia, jak to ustalili, zostawiła otwarte okno w swoim pokoiku za kuchnią.

— Opowiadaj — powiedział.

Mówiła bardzo cicho. Ci w fabryce, nie wymieniała nazwisk, potraktowali jej relację nieufnie. Twierdzili, że to może być prowokacja, że nawet likwidacja SS-mana o niczym nie świadczy. Przekonywała ich, że nikt nie mógł przecież wiedzieć, dokąd będzie uciekała, przypadek nie do przewidzenia, że jeśli jej wierzą... Przeważyło wreszcie zdanie, że kontakt należy nawiązać. Jedyna szansa. Nie mają właściwie nic do stracenia, jeśli zostaną sami, zginą z całą pewnością, a fabryka będzie zniszczona. Poinformowała Klossa o szczegółach planu. Słuchał uważnie, zadając pytania, na które Basia najczęściej nie umiała odpowiedzieć. Kto z Niemców ma broń krótką? Ilu robotników należy do organizacji? Czy znają plan alarmowy fabryki, bo taki plan musi istnieć?

Doszedł wreszcie do wniosku, że jest szansa powodzenia, ale powstaniem należy pokierować.

Może — myślał — to moja ostatnia akcja i może nadszedł czas...

— Będziesz musiała pójść tam raz jeszcze — powiedział.

Skinęła głową. Była na to przygotowana; umówiła się z majstrem Krollem, że za półtorej godziny jeden z nich, Kroll albo Levon, będzie na nią czekał w miejscu, gdzie mur otaczający fabrykę dochodzi do mokrych łąk biegnących aż do kanału. Nie chciała już ryzykować przechodzenia obok wartownika.

—Powiesz im — ciągnął Kloss — że plan jest w zasadzie słuszny. Ale tylko w zasadzie. Chcę być osobiście na miejscu i kierować akcją. Dlatego też nie o 2.40, lecz dokładnie o 2.25 grupa dwóch, trzech ludzi zdejmie wartownika przy bramie. Musi to zrobić tak zręcznie, by Niemiec nie zdążył wystrzelić. O 2.30 ty i ja wejdziemy do fabryki. I wtedy rozpocznie się akcja. Powiedz im, że nawiążę kontakt z naszymi. Rozumiesz?

— Rozumiem.

Spojrzał na zegarek. Powinien jeszcze wstąpić do Brocha, a potem pójść na Kaiserstrasse. Kosek musi nadać meldunek i otrzymać odpowiedź. Natarcie przez kanał na fabrykę powinno zacząć się najpóźniej o drugiej. Było to wszystko bardzo ryzykowne, ale nie widział żadnych innych możliwości. Zapalił papierosa. Płomyk zapałki wydobył z ciemności twarz Basi. Ciemne worki pod oczyma, wargi bez kropli krwi.

— Trzymaj się, dziewczyno — powiedział. — Przyjdę po ciebie pod okno o godzinie drugiej. — Zawahał się. Może nie brać jej do fabryki? Musiał. Przecież tamci go nie znają i on ich nie zna.

— Co było po moim wyjściu u Glassów? — zapytał jeszcze.

Profesor powiedział żonie: „Nie pakuj się, zostajemy”. Ona krzyczała i protestowała, a wtedy on położył jej dłoń na ramieniu i rzekł: „Kurt żyje. Jest w niewoli”. I jeszcze coś, czego Basia nie zrozumiała. Potem Glassowa popłakiwała siedząc na wielkiej, zapakowanej już walizce, a on wrócił do gabinetu.

Usłyszeli odgłos kroków, ktoś wszedł do kuchni.

— Glassowa — szepnęła Basia. — Przygotowuje ziółka dla męża.

— Pamiętaj — mówił cicho Kloss — niech w fabryce będą gotowi, ale niech czekają na mnie. Najważniejsze: zdjąć wartownika.

Znowu kroki. Kloss wstał, podszedł do okna i właśnie wtedy rozległ się krzyk Glassowej.

— Fritz! — wołała — Fritz!

Po chwili była już w kuchni. Zanim Kloss zdążył wyskoczyć przez okno, biła pięściami w drzwi służbówki.

— Otwieraj! — krzyczała — otwieraj!

Kloss zniknął w ciemnościach ogrodu, Basia stanęła na progu.

— Dlaczego się zamykasz? Kto u ciebie był?

— Nikt, proszę pani.

— Gdzie jest mój mąż?

— Przecież pan profesor śpi w gabinecie — Basia mówiła swoją powolną, szkolną niemczyzną.

— Zniknął! — Glassowa pobiegła znowu przez kuchnię i stołowy. Stanęły na progu gabinetu. Drzwi od werandy były otwarte, wiatr pozwiewał papiery z biurka, obok kanapki, wciśniętej między szafy biblioteczne, leżały nocne pantofle profesora Glassa.

— Może wyszedł na chwilę — powiedziała Basia.

— Bez butów? — Glassowa wybiegła na werandę, potem do ogrodu. I znowu rozległo się wołanie: — Fritz! Fritz!

Gdy wróciła do gabinetu, jej oczy pełne były łez.

— Mój Boże, mój Boże — szeptała. — Co z nim się stało?

Podniosła słuchawkę telefonu, z trudem nakręciła numer.

— Tu Glassowa — powiedziała. — Chciałabym mówić ze sturmbanfuehrerem...

Brunner zjawił się w mieszkaniu Glassów po kilkunastu minutach. Nie zdejmując czapki spacerował po gabinecie profesora, niecierpliwie i jakby nieuważnie słuchając relacji Glassowej. Obejrzał nocne pantofle, poszperał w papierach i szufladach, wysłał dwóch ludzi do ogrodu, by dokładnie przeszukali teren.

Potem usiadł na kanapce i wyciągnął przed siebie nogi w znakomicie błyszczących butach.

— Powiedziała pani, Frau Glass, że był tu kapitan Kloss. —Ta informacja od początku wydawała się interesować go najbardziej.

— Tak — szepnęła.

— Rozmawiali w gabinecie. O czym?

—Ja nie podsłuchuję, panie sturmbanfuehrer.

— Szkoda. Co było potem?

— Już mówiłam. — Przyłożyła, chusteczkę do oczu. —Mąż kazał mi przerwać pakowanie.

—Dlaczego?

— Nie wiem. I nie pytałam, bo powiedział mi, że Kurt żyje. Rozumie pan? Tyle czasu nic nie wiedzieliśmy o naszym chłopcu... Pobeczałam się. Jest w niewoli, ale żyje.

— Skąd ta wiadomość?

Wzruszyła ramionami.

—Może przez Czerwony Krzyż?

— Żarty. O Kurcie powiedział pani po wyjściu Klossa?

—Tak.

—I co było dalej?

— Pobiegłam na werandę, do ogrodu, potem do służbówki po naszą Polkę. Zamknęła się na klucz. Wydawało mi się, że słyszałam głosy, że ktoś u niej był. Przesłucha ją pan?

— Przesłucham — odpowiedział niecierpliwie Brunner.

— No dobrze, niech pani ją zawoła.

Przyglądał się Basi bez zainteresowania. Ujął ją pod brodę, lekko trzepnął dłonią po policzku.

— Co wiesz?

— Nic, proszę pana.

— Nie kłam. Miałaś u siebie chłopca?

— Nie, proszę pana... Mój chłopiec pracuje w fabryce. Pani Glass się zdawało.

Znowu ją uderzył. Nieco mocniej.

—Niemcom się nie zdaje, du... Kiedy widziałaś po raz ostatni profesora?

— Pan poszedł spać do gabinetu.

— Sprawdzimy jeszcze, czy nie kłamiesz. Powiedz mi...

Nie zdążył jednak zadać pytania. Do gabinetu wszedł SS-man, szepnął Brunnerowi parę słów do ucha i zniknął. Sturmbanfuehrer zesztywniał, zdjął czapkę...

— Idź stąd — rozkazał Basi i zwrócił się do Glassowej: — Musimy być dzielni — powiedział — jesteśmy Niemcami. Pani mąż nie żyje. Przed chwilą, niedaleko stąd, za ogrodem, znaleziono jego ciało. Musi pani pojechać ze mną. Trzeba zidentyfikować zwłoki.

6

Należało złożyć Brochowi sprawozdanie o sytuacji na piątym odcinku. Piąty odcinek — to właśnie kanał, najsłabszy punkt obrony, o który pułkownik niepokoił się najbardziej. Następnego dnia, ale dopiero następnego dnia, zamierzał posłać tam dwa bataliony Volkssturmu, tymczasem miał nadzieję, że przeciwnik nie będzie zaczynał od forsowania przeszkody wodnej. Należało utrzymać go w tym przekonaniu. Między kanałem i fabryką ciągnęły się łąki i pastwiska pozbawione niemal umocnień; przecinał je tylko rów przeciwpancerny, skąpo obsadzony przez piechotę uzbrojoną w panzerfausty. Kloss nie sądził, aby ta przeszkoda była zbyt groźna. Jeśli natarcie zacznie się dostatecznie wcześnie, nasze wojska powinny dotrzeć na czas do fabryki.

Broch tkwił nad mapami, nie podniósł nawet wzroku, gdy kapitan wszedł do gabinetu.

Kloss powiedział:

—Na piątym odcinku nie zauważono żadnych ruchów nieprzyjaciela.

— W porządku — pułkownik wskazał mu krzesło. —Myślę, że rozpoczną natarcie na koszary i dworzec. W każdym razie ja bym tak postąpił na ich miejscu. Daje nam to szansę utrzymania portu i fabryki przynajmniej do jutra wieczór. A potem...

Zadzwonił telefon, pułkownik podniósł słuchawkę i słuchał czyjegoś meldunku.

Sprawa była widać ważna, bo Broch nie przerywał mówiącemu, a na jego twarzy rysowało się napięcie. Może meldują już o Glassie? Co się właściwie stało z profesorem? Kloss, gdy wyskoczył z okna pokoiku Basi, okrążył jeszcze willę i wszedł na pustą werandę. Słyszał głos Glassowej rozmawiającej przez telefon z Brunnerem. Na podłodze werandy pełno było śladów zabłoconych butów. .. Ślady wiodły od drzwi ścieżką do furtki wychodzącej na ulicę. Spenetrował ogród, ale nic nie znalazł, nie miał zresztą czasu, gestapo mogło się zjawić lada chwila. Zamordowano profesora? Porwano? Kto? Dlaczego? Po co?

Usłyszał głos Brocha:

— Dobrze. Wszystko zrozumiałem... Proszę wziąć pluton żandarmerii i pluton z batalionu Falkenhorna. Meldować. — Odłożył słuchawkę.

— Nasłuch ustalił koordynaty nieprzyjacielskiej radiostacji — powiedział. — Działa tu w mieście. Nieprawdopodobne!

Kloss z trudem panował nad twarzą. Najważniejsze: nie dać nic po sobie poznać i być na Kaiserstrasse wcześniej niż Niemcy. A meldunek? Za pół godziny rozpoczynał się czas nadawania; jeśli Kosek nie przekaże, że nacierać trzeba nocą, że o 2.40 robotnicy chwytają za broń, wszystko będzie stracone.

— Falkenhorn rozpocznie za godzinę przeszukiwanie kwadratu — powiedział Broch.

Kloss wstał.

— Wracam na piąty, panie pułkowniku. Mogę się odmeldować?

Broch skinął głową i w tej chwili na progu stanął Brunner. Warknął niedbale: „Heil Hitler”  i natychmiast zwrócił się do Klossa:

— Spieszysz się, Hans?

— Spieszę się — chciał wyminąć Brunnera.

— Będziesz musiał jednak zostać. Chciałbym — podszedł do biurka Brocha — złożyć ważny meldunek, panie pułkowniku, i zadać w pana obecności parę pytań kapitanowi Klossowi.

Broch spojrzał na niego niechętnie.

— Co się znowu stało? Przypominam, że w tym mieście nie ma nic istotnego poza sprawami walki.

— To dotyczy profesora Glassa. — Brunner zwięźle relacjonował wydarzenia. Oznajmił, że SS-mani znaleźli ciało uczonego niedaleko ogrodu. Zwłoki były straszliwie zmasakrowane.

Broch skrzywił się, ale przyjął wiadomość dość obojętnie. Nic go teraz nie obchodziło oprócz spodziewanego natarcia.

—Czy pan wie, co to znaczy? — mówił Brunner. — Trzeba natychmiast meldować przez radio reichsfuehrerowi.

— Niech pan melduje. A co to ma wspólnego z kapitanem Klossem?

—Ma. Kapitan Kloss kilkanaście minut przed śmiercią Glassa był w willi profesora.

Broch wzruszył ramionami.

— Był pan tam, Kloss?

— Byłem — odpowiedział obojętnie. — Wracając z piątego odcinka. Przypomniałem sobie, że mam coś do przekazania profesorowi, a został tylko dzisiejszy wieczór. —Myślał szybko: Glassowa na pewno powtórzyła Brunnerowi to, co mąż powiedział jej po wyjściu Klossa...

— O czym rozmawiałeś z profesorem? — pytał Brunner.

— To nie ma nic wspólnego z tą sprawą — rzucił Kloss ostro. Patrzył Brunnerowi prosto w oczy. — Mogę jednak powiedzieć pułkownikowi... W czasie walk o Pommernstellung spotkałem pewnego oficera ze 148 dywizji, który był przyjacielem młodego Glassa. Powiedział mi, że syn profesora, ranny, dostał się do niewoli. A ponieważ jechałem właśnie do Tolbergu, prosił o przekazanie tego ojcu. —Wymyślił tę historyjkę na poczekaniu; brzmiała dość prawdopodobnie.

— Długo zwlekałeś, Hans — szepnął Brunner.

— Muszę przyznać, że zapomniałem o tym — Kloss zwracał się ciągle do pułkownika Brocha.

— Po twoim wyjściu — ciągnął sturmbanfuehrer — profesor powiedział żonie, że rezygnuje z ewakuacji...

— Nic mi o tym nie mówił.

— Czyżby, Kloss?

Stali teraz naprzeciwko siebie jak dwaj zawodnicy gotujący się do walki.

— Teraz ja, Brunner, chciałbym ci zadać parę pytań...

— Jakim prawem?

— Panowie — Broch nie podniósł nawet głosu. — Jesteście w gabinecie dowódcy, kontynuujcie tę rozmowę gdzie indziej...

Broch ogłaszał w ten sposób swą obojętność dla sprawy Glassa.

Wyszli do adiutantury.

— Gdzie znalazłeś zwłoki, Brunner? — zapytał Kloss.

— Za ogrodem, niedaleko płotu. Tam, gdzie zaczynają się już łąki.

— Dziwni mordercy... Nie chcieli zabijać w domu, co?

— Nie lubię tego tonu, Kloss.

— Zapomniałeś, Brunner, że wymieniłeś już dzisiaj nazwisko profesora Glassa. Żył jeszcze wówczas.

Sturmbanfuehrer roześmiał się nagle.

— Chcesz grać przeciwko mnie?

— To ty grasz przeciwko mnie. Chcę tylko zobaczyć ciało.

— Możesz — powiedział obojętnie Brunner. — Zidentyfikowała je już Glassowa.

Zwłoki były straszliwie zmasakrowane. Kloss nie patrzył długo; rozpoznał tylko bonżurkę. W tej bonżurce Glass przyjmował go w gabinecie. I koszulę... ciemnogranatową, z miękkim kołnierzykiem.

— Straszny widok, co? — szepnął Brunner. — Nie lubisz takich widoków?

— Przywykłem do rozmaitych śmierci — powiedział sucho Kloss. I zapytał: — Sekcji oczywiście nie przeprowadzono. Ani żadnych dokładniejszych oględzin?

—Nie.

— Glassowa rozpoznała ciało męża po bonżurce i koszuli?

—Tak.

— Mogłeś jej zaoszczędzić tego widoku, Brunner. To było zbyteczne. Jak ci się zdaje, dlaczego profesor ma koszulę naciągniętą na lewą stronę?

Patrzyli na siebie. W oczach Brunnera Kloss dostrzegł strach i nienawiść.

— Może ty na to odpowiesz? — szepnął sturmbanfuehrer.

— Może odpowiem — powiedział — ale nie teraz. Teraz nie mam czasu.

Wyszedł ze sztabu. Czy zdąży? Ulice były ciemne, puste; na niebie krzyżowały się znowu światła reflektorów, ale nie słychać było ani samolotów, ani pomruku artylerii. Na ziemi i w powietrzu trwała cisza. Przeciął rynek, na Kaiserstrasse już biegł.

Broch powiedział, że Falkenhorn zacznie przeszukiwanie kwadratu za godzinę; spojrzał na zegarek: zbliżała się 21.30, czas nadawania radiostacji Koska. Muszą przekazać meldunek o fabryce, a jeśli zaczną nadawać, nasłuch Falkenhorna natychmiast z ogromną dokładnością ustali ich miejsce pobytu. Co robić?

W piwnicy sierżant już czekał. Kloss wyjaśnił mu zwięźle sytuację. Stał przy okienku zasłoniętym teraz czarną szmatą, z trudem łapiąc oddech.

—Niech pan napisze tekst, panie majorze —powiedział sierżant starannie nabijając fajkę.

— Nadajemy. Niszczymy szyfry, papiery. Radiostacja też nie będzie nam już potrzebna — mówił Kloss układając szybko meldunek. —Wywołuj.

W tej chwili usłyszeli warkot ciężarówek. Samochody jechały Kaiserstrasse.

— Są — powiedział Kloss. — Nie zdążymy.

— Mój czas — sierżant usiadł przy aparaturze. — Niech pan stąd idzie, majorze.

— Oszalałeś!

— Niech pan stąd idzie — powtórzył Kosek. — Ja muszę nadawać, potem nie będę już potrzebny, a bez pana tamci w fabryce przepadną.

Usłyszeli znowu warkot silników.

— Po co ma ginąć dwóch — powiedział sierżant — jeśli wystarczy jeden. — Sięgnął po plecak i wyciągnął z niego granaty. Położył obok siebie automat. Robił to wszystko starannie, bez pośpiechu. — „Raz rodyła maty” — szepnął.

Kloss rozumiał, że Kosek ma słuszność, nie powinien się wahać, powinien natychmiast opuścić piwnicę. Sierżant musiał zginąć wykonując swoje zadanie, on, Kloss, musiał przeżyć dla wykonania swojego. Takie było prawo wojny, ale buntował się przeciwko niemu, czuł, że nie będzie w stanie zostawić w piwnicy tego chłopca, który nałożył właśnie słuchawki i gestem ręki jeszcze raz wskazał majorowi drzwi. Przyszedł mu nagle do głowy pomysł szaleńczy, jeden z tych pomysłów, które udawały się niekiedy, choć szans powodzenia było trzy, cztery na sto. Nie miał prawa, żaden z jego przełożonych nie zaakceptowałby takiej decyzji, a jednak postanowił ryzykować. Jeszcze otwierając drzwi myślał: „nie, nie zrobię tego, nie wolno mi”. Sierżant już nadawał, nie odwrócił się nawet, gdy Kloss wychodził, major nie zobaczył jego twarzy. Korytarzyk był długi i ciemny. Po obu stronach znajdowały się drzwi do piwnic —wszystkie zamknięte: ich były trzecie od wejścia. Kloss znalazł ciało SS-mana zabitego przed paroma godzinami; było ciężkie, niósł je z trudem. Ciężarówki stawały już na Kaiserstrasse; słyszał niemiecki wrzask i tupot butów, gdy kopnięciem otworzył drzwi „ich” piwnicy. Sierżant kończył właśnie nadawanie; spojrzał na Klossa ze zdziwieniem i bez sympatii.

— Po cholerę pan tu? — warknął nie przestrzegając już żadnych regulaminów wojskowych.

— Ściągaj z niego mundur i przebieraj się w te SS-mańskie łachy — rozkazał Kloss. Zdmuchnął płomyk lampy naftowej, zerwał zasłonę z okna. Niemcy wpadli już na podwórze; biegli ku oficynie i do drzwi piwnicznych. Kloss nacisnął cyngiel automatu: strzelał celnie, krótkimi seriami. Teraz myślał tylko o walce, widział tylko muszkę, celownik i ciało wroga. Sierżant zapinał SS-mański płaszcz, po chwili stał obok majora. Niemcy zalegli na podwórzu otwierając bezładny ogień. Kule rozłupywały mur nad oknem.

— Dosyć! — rozkazał Kloss.

Tamci strzelali jeszcze; skokami podchodzili do drzwi piwnicznych...

— Granaty — powiedział Kloss. Chwycili po jednym i wybiegli na korytarzyk. Gdy pierwszy żołnierz pokazał się w wejściu, ciemna sylwetka na tle jaśniejszego nocnego nieba, Kloss rzucił swój. Wybuch targnął murami, odłamki uderzały o ściany korytarza. Na chwilę zapanowała cisza. Niemcy odskoczyli od drzwi.

— Teraz ty — powiedział Kloss i wskazał „ich” piwnicę. Dopiero wówczas sierżant zrozumiał plan majora. Cisnął granat; rzucili się na ziemię, w piwnicy przez kilkanaście sekund szalało piekło. Niemcy otaczający podwórze zobaczyli czarny dym wydobywający się z wąskiego okna.

Przebiegli przez korytarzyk i weszli do pierwszej piwnicy od wejścia. Stali przy drzwiach wstrzymując oddech. Minęło kilka minut, zanim Niemcy odważyli się wtargnąć do podziemi. Tak jak przewidział Kloss, ci, co weszli pierwsi, biegli do piwnicy, z której strzelano i którą zniszczył wybuch. Za chwilę znajdą szczątki radiostacji i zmasakrowane ciało. Pomyślą, że radiotelegrafista sam wysadził się granatem.

Ich czekało jeszcze najtrudniejsze... Kloss obejrzał sierżanta, zapiął mu guzik od płaszcza i otworzył drzwi. W korytarzu, pełnym żołnierzy niemieckich, było czarno od dymu. Każdy oddech sprawiał ból. Kloss stanął, rozejrzał się...

— Sprawdzić wszystkie pomieszczenia! — ryknął.

Jak to dobrze — myślał — że mam do czynienia z Wehrmachtem, a nie z SS. SS jest zajęte w porcie.

Jakiś podoficer przy wyjściu spojrzał na niego ze zdziwieniem. Ale natychmiast zastygł w postawie „na baczność”, gdy Kloss podszedł do niego i powiedział niemal szeptem:

— Co to za bałagan? Zaprowadźcie porządek i meldujcie majorowi Falkenhorn.

Przechodzili przez podwórze, a gdy znaleźli się na ulicy i szli powoli wzdłuż kolumny wojskowych ciężarówek, Kloss pomyślał, że znowu spełniło się nieprawdopodobne...

— Przyjęli meldunek? — zapytał sierżanta.

— Przyjęli — odpowiedział Kosek. I dodał: — Myślałem, że to będzie mój ostatni meldunek. Przepraszam, panie majorze...

Kloss spojrzał na zegarek. Zostały jeszcze cztery godziny do akcji w fabryce.

7

Inżynier Alfred Kroll szedł pustymi ulicami Tolbergu. Szedł coraz wolniej, wysuwając przed siebie laskę jak ślepiec. Z fabryki do sztabu było ponad trzy kilometry. Znał tę drogę przecież znakomicie, ale teraz wydłużała się niepomiernie. Mógł oczywiście zatelefonować, przyjechaliby natychmiast, gdyby napomknął, o co chodzi, ale on postanowił jednak iść osobiście, jakby ta godzina marszu była mu jeszcze potrzebna do namysłu. Nie, nie mógł już zmienić decyzji. Nie mógł postąpić inaczej, zaprzeczyć samemu sobie, stać się nagle, ostatniego dnia kimś innym niż ten, którym był przez całe życie. Minął Hindenburgplatz i przystanął na chwilę przed gimnazjum imienia Bismarcka. Tu zdawał maturę, tu wstąpił do Hitlerjugend, tu przychodził później, już jako oficer, by opowiadać młodzieży o przeżyciach frontowych. Za rogiem, w zaułku noszącym dumną nazwę Heldenstrasse, mieszkała Inga. Zginęła w Hamburgu podczas nalotu latem czterdziestego trzeciego roku. Obiecywali sobie, że po wojnie zamieszkają tutaj w Tolbergu, najchętniej w domu nad morzem. Inga wierzyła w zwycięstwo, namawiała go, by wstąpił do NSDAP, ale on nigdy nie chciał zdeklarować się ostatecznie. Potem był front i znowu Tolberg, ale już bez Ingi... I nagle, ostatniego dnia, on oficer frontowy, inwalida wojenny, kawaler Żelaznego Krzyża, miałby odrzucić całą swoją przeszłość, zdradzić, bo to byłaby przecież zdrada, tylko po to, by przeżyć? Zbyt wysoka, nie opłacająca się cena. Może od jutra udawać przeciwnika hitleryzmu, może powoływać się na rzekomo polskie pochodzenie rodziny Krollów? Nie. Nie lubi oczywiście Brunnera, podobnie jak tych wszystkich facetów z trupimi główkami na czapkach, którzy patrzyli na niego z pogardą i nigdy mu naprawdę nie ufali, ale to jednak Niemcy; łączy go z nimi ten sam wojenny los. Jestem ze zwyciężonymi, nie z jutrzejszymi zwycięzcami — powtarzał sobie.

A jednak dręczył go niepokój. Sześciuset robotników fabryki zginie i jego, Alfreda Krolla, obarczy teraz — z całą pewnością — współodpowiedzialność za ich śmierć. Ale potem spłonie fabryka, zginie cały Tolberg i wszystko, co było jego życiem. Ma rację fuehrer rozkazując „zostawiajcie spaloną ziemię”... Przeżyją tylko szczury.

A tamci już myślą, że wygrali. Wtedy, gdy powiedział swemu bratu, powodowany nieprzemyślanym impulsem — tak to teraz oceniał — to, czego nigdy nie powinien mówić, ogarnęła go natychmiast nienawiść. Widział zaaferowaną, napiętą twarz majstra Krolla, nie uszło jego uwagi spotkanie robotników w sterowni, zauważył Polkę, o której wiedział, że była służącą Glassa. Co zamierzali ci skazani na śmierć? Oczywiście jemu, Alfredowi Krollowi, nie zaufają. On zdradził im powierzoną mu tajemnicę, a oni zapomnieli o nim natychmiast, odrzucili go jak przedmiot, który spełnił już swoją rolę. I oto znalazł się w próżni, sam jeden. Kuśtykając po hali widział robotników biegających od maszyny do maszyny, słyszał szepty w niezrozumiałych językach. Ci trzej, którzy spotkali się w sterowni u majstra Krolla, byli szczególnie ruchliwi. Znał ich, pracowali w fabryce już dawno, Polak, Francuz i Rosjanin. Ten Francuz, Levon, mówił nawet nieźle po niemiecku, znał Paryż, a Kroll lubił wspominać stolicę Francji, którą odwiedzał jeszcze przed wojną. Levon miał piękną dziewczynę, robotnicę imieniem Yvonne. Kroll jej nie cierpiał. Wydawało mu się, że spogląda na niego z pogardą i odrazą. Spróbował kiedyś zwrócić się do niej swą kiepską francuszczyzną, milczała z oczyma wbitymi w ziemię. Musiał to samo powtórzyć po niemiecku, a Levon tłumaczył. Tego wieczoru, po rozmowie z bratem, śledził ich udając, że interesuje go demontaż zespołów elektrycznych.

Nie ulegało wątpliwości, że oboje, należeli do spisku, kto z nich zresztą nie należał? Cała ta ogromna gromada ludzi ze znaczkami „P” i „Ost” wydała się teraz Krollowi potężnym żywiołem, grożącym w każdej chwili wybuchem. Zamierzał wrócić do dyżurki, gdy zobaczył, że Levon, rozglądając się ostrożnie, idzie ku wyjściu z hali.

Pokuśtykał za nim. Na dziedzińcu fabrycznym było pusto. Stojące na rampie, bezużyteczne już wagony zasłaniały horyzont. Ujrzał sylwetkę Francuza przemykającego się między wagonami. Chłopak szedł w głąb dziedzińca, w kierunku kanału. Kroll wiedział, że nad brzegiem, do którego dochodził mur okalający fabrykę, nie ma warty. Dalej były łąki, pola, drugi, tak zwany „właściwy” kanał i już front. Czyżby Francuz zamierzał uciec! Jeśli tak, nie zdoła mu przeszkodzić, choć Levon miał niewiele szans. Jeśli nawet sforsuje mur, po którym biegły przewody wysokiego napięcia, nie przejdzie przecież przez front, a w mieście przecież go złapią...

Nie mógł oczywiście iść tak szybko jak Francuz, ale widział ciągle jego sylwetkę, rysującą się na tle jaśniejszego nieba. Levon niedaleko brzegu skręcił w prawo i podszedł do muru. Kroll, ostrożnie kuśtykając, dotarł nad samą wodę; z trudem wyciągał nogę z błota, zdawało mu się, że Francuz musi go usłyszeć, dostrzec, dyszał ciężko i sam sobą pogardzając, stwierdził, że się boi. Tamten był zdrowy, silny... Levon usiadł na kamieniu i dopiero podchodząc bliżej, Kroll zobaczył wyrwę w murze; była zbyt mała, by człowiek mógł się przez nią prześliznąć, chyba dziecko, ale wystarczająca, aby rozmawiać z kimś z zewnątrz.

Więc po to tu przyszedłeś — pomyślał Kroll. Nie opodal tego miejsca rosły krzaki. Inżynier usiadł na ziemi i ukryty, mógł nareszcie odpocząć. Czekał. Czekanie trwało długo, widział plecy Francuza, teraz wstawał, chodził wzdłuż muru, podszedł nawet tak blisko krzaków, że Kroll ścisnął już laskę, zdecydowany uderzyć, broni nie miał przy sobie, ale tamten go nie zobaczył. Wreszcie! Usłyszał kobiecy głos, który wydał mu się znajomy. Czyżby tylko randka, pomyślał z rozczarowaniem. Ale nie była to randka. Głos stamtąd zapytał: „Levon?”. „Tak” odpowiedział Francuz. Rozmawiali po niemiecku! Kroll już wiedział, kim jest ta kobieta za murem: dziewczyna od Glassów. Nie znała francuskiego, a Levon oczywiście nie mówił po polsku.

Była to śmieszna, powolna niemczyzna, najzupełniej jednak zrozumiała. Tak jak należało się spodziewać, przygotowywali powstanie. Dziewczyna tłumaczyła, że należy rozpocząć od zdjęcia wartownika; dopiero gdy przyjdą do fabryki, a stanie się to o 2.30, zajmą magazyn i rozbroją Niemców.

— Czy ten twój niemiecki oficer jest zupełnie pewny? — zapytał jeszcze Levon..

— Zupełnie — powiedziała dziewczyna. — Możemy mu wierzyć.

— To nasza jedyna szansa — rzekł Francuz. — Inaczej zginiemy wszyscy. Rozumiesz, co się stanie, jeśli gestapo dowie się wcześniej?

— Rozumiem — szepnęła.

Niemiecki oficer! Kroll myślał o nim, przecinając rynek i skręcając w ulicę, przy której mieścił się sztab. Więc jednak znalazł się Niemiec, który uwierzył, że można zdradą oszukać wojnę i śmierć. A jeśli gestapo już wie? A jeśli tamten zameldował szybciej, niż to zdoła uczynić on, Kroll?

Wartownik zastąpił mu drogę; Kroll wymienił nazwisko sturmbanfuehrera, ale minęło dobre piętnaście minut, zanim wpuszczono go do środka.

Brunner przyjął go stojąc na środku pokoju w czapce i płaszczu. Spieszył się.

— O co chodzi? — rzucił ostro. — Dlaczego pan opuszcza fabrykę? Dlaczego pan nie telefonuje? Czy pan wie, że profesor Glass został zamordowany?

Zachwiał się, nie czekając na zaproszenie usiadł na krześle. Glass nie żyje? Zabili go. A on się jeszcze wahał! Krótko, ściśle, jak na froncie przed bitwą, referował fakty. Podał nazwiska, powtórzył rozmowę przy murze fabrycznym. Nie oszczędzał nikogo. Nie oszczędzał także brata. Czuł się niemal szczęśliwy; po raz pierwszy od wielu dni był spokojny.

Brunner słuchał nie przerywając; na twarzy sturmbanfuehrera gościł ironiczny półuśmiech, ni to aprobaty, ni to drwiny.

— Spełnił pan swój obowiązek, inżynierze Kroll — powiedział — jest pan uczciwym Niemcem. —I potem zapytał od razu: — Kto poinformował tych ludzi o szczegółach planu ewakuacji fabryki?

—Ja — rzekł Kroll natychmiast. — Powiedziałem to mojemu bratu.

—W porządku — machnął ręką Brunner. — Rzesza panu wybaczy. Nie mógł pan zresztą przypuszczać, że brat jest zdrajcą.

Zaprowadził go do pułkownika Brocha. Kroll musiał jeszcze raz powtórzyć swoją relację. Nie widział twarzy dowódcy obrony Tolbergu, dopiero gdy skończył, spojrzały na niego chłodne, puste oczy.

— Zarobił pan na ewakuację — rzekł Broch — jeśli nie było pana na liście. — Zabrzmiało to jak drwina. — Co pan o tym sądzi, Brunner?

— Myślę, że wiem, kim jest ten oficer — powiedział sturmbanfuehrer. — Pan także wie, pułkowniku.

—Kto?

— Właśnie on. Kloss.

— Nie ma pan podstaw...

— Ale będę miał podstawy — spojrzał na zegarek i ruszył ku drzwiom. — Biorę ludzi i jadę do fabryki.

— Chwileczkę — pułkownik chciał coś powiedzieć, może wydać inny rozkaz, ale zrezygnował. — Niech pan jedzie. — Potem, gdy byli już przy drzwiach, dodał: — Nie wierzę, nie wierzę, że to on... — I znowu pochylił się nad mapą.

Ciężarówki z SS-manami czekały już przed sztabem. Brunner i Kroll wsiedli do osobowego wozu; jechali w milczeniu, bez świateł przez puste miasto. Trwała cisza; umilkła artyleria, reflektory nie przecinały ciemnego nieba. Minęli bramę fabryczną; SS-mani wyskakiwali z samochodów, okrążali hale produkcyjne gęstą tyralierą. Brunner wydawał jeszcze rozkazy. Kroll usłyszał: „Zwolnijcie wartownika, ukryjcie ludzi przy wejściu. Potem już wiecie...”

Weszli do wielkiej hali fabrycznej; Brunner prowadził kilkunastu SS-manów, którzy natychmiast skoczyli do środka jak psy spuszczone z łańcucha.

— Pod ściany, pod ściany! — rozległ się wrzask. —Niemcy do środka, reszta pod ściany.

Bili robotników kolbami, obalali na posadzkę, szybkimi, sprawnymi ruchami obmacywali mężczyzn. Rozszarpując ogarnięty paniką i strachem tłum, wyłuskiwali ukrytych za obrabiarkami i urządzeniami przygotowanymi do załadunku, spychając ich pod mur. Krzyczeli, ale w potwornym wrzasku słów nie można było rozróżnić... Kroll pomyślał, że tak wyglądać musi piekło. Brunner, stojący obok niego, obserwował z uwagą działalność swych ludzi. Wyrwał nagle z kabury pistolet i dwukrotnie wystrzelił... Rozległ się krzyk, potem zapadła cisza, a przynajmniej Krollowi wydało się, że jest cicho, bo zaczął słyszeć. W hali panował już porządek. Robotnicy stali już pod ścianami z rękoma założonymi na kark, a w środku, w grupce Niemców — majstrów i inżynierów Kroll zobaczył swego brata.

— Idziemy — powiedział Brunner. I dodał natychmiast: — Pokazujcie.

Kroll nie wiedział, że jeszcze to go czeka. Szedł z trudem, bardzo wolno, stukając laską o podłogę.

— Tych, których wymieniliście — rozkazał Brunner.

— Przecież i tak wszyscy...

— Pokazujcie... — powtórzył ostrzej sturmbanfuehrer.

Musiał to robić, musiał być konsekwentny.

Najpierw zobaczył twarz Polaka Ogniwka. Z policzka przeciętego uderzeniem kolby płynęła krew.

— Ten — powiedział.

Potem był Francuz Levon o twarzy martwej i niemal białej, Rosjanin Tołmakow plujący krwią, wreszcie Yvonne... Musiał ją wskazać, bo wspomniał o niej Brunnerowi.

— Pana brat?

Chciał powiedzieć, że sturmbanfuehrer zna przecież majstra Krolla, ale podszedł do grupki Niemców.

—Ten.

—Ja — powiedział Jan Kroll — ty durna szmato...

Brunner uderzył go w twarz. SS-mani zaprowadzili wszystkich do dyżurki. I tu także sturmbannfuehrer ustawił ich przy ścianie i przechadzał się w milczeniu wzdłuż szeregu, jakby chciał, żeby go dobrze zapamiętali, nauczyli się na pamięć jego twarzy, zanim zacznie przesłuchanie...

Stanął przed Ogniwkiem.

— Nazwisko? — warknął.

Ogniwek milczał.

— Nazwisko! — powtórzył Brunner łagodnie, a nie otrzymawszy odpowiedzi uderzył kolbą.

Ogniwek osunął się na ziemię...

— Oblej go wodą — rozkazał sturmbanfuehrer SS-manowi. Stanął przed Krollem.

— Wiesz, co cię czeka?

— Wiem.

— U nas umiera się powoli.

— Będę umierał powoli.

— Mógłbyś szybciej... Jak nazywa się oficer, z którym spiskowałeś?

— Nie znam żadnego oficera.

— Żal mi cię. Za chwilę będziesz mówił inaczej.

— Nie będę.

Znowu uderzenie kolbą. Jan Kroll zachwiał się, ale nie upadł.

— To tylko wstęp — powiedział Brunner — tylko niewinny początek.

Stanął przed Francuzem Levon.

— Co ci powiedziała Polka od Glassów?

— Nie widziałem jej.

— Kroll, niech mu pan powtórzy. Niech pan podejdzie bliżej.

Alfred Kroll podszedł. Mówił z trudem.

— Ustalili godzinę — mówił. — Dziewczyna miała tu przyjść z niemieckim oficerem.

— Jak się nazywa ten oficer? — ryknął Brunner.

— Nie wiem — szepnął Levon.

Sturmbanfuehrer podszedł do Yvonne.

—To twoja dziewczyna, prawda? Pomyśl, co z nią mogę zrobić, jeśli nie będziesz mówił. — Ujął Yvonne pod brodę. — Pomyśl, co ją czeka.

8

Dochodziła druga, gdy Kloss podszedł do okienka pokoiku Basi. Willa Glassów pogrążona była w ciemnościach, na ulicy, którą obserwował długo, zanim pchnął furtkę, pusto i spokojnie. Sierżant Kosek, ciągle w mundurze SS-mana, został przed domem. Dziewczyna już czekała.

— Wszystko w porządku — oświadczyła, gdy znaleźli się znowu na ulicy. — Rozmawiałam z Levonem, przekazałam polecenia. Będą gotowi o drugiej trzydzieści.

— Byłaś w fabryce? — zapytał Kloss.

— Nie. Spotkaliśmy się przy wyrwie w murze.

— Nikt cię nie obserwował? Nikt za tobą nie szedł?

— Nie — powiedziała. — Na pewno nie.

Kloss spojrzał na zegarek. Powinni dojść do bramy fabrycznej dokładnie o drugiej trzydzieści. Czasu było dosyć, nawet niewielka rezerwa...

— Nasi powinni już zacząć — szepnął sierżant.

— Mam nadzieję, że niedługo ich usłyszymy. — Zwolnił kroku.

Czy organizacja fabryczna dobrze przygotowała akcję? Może, ogarnęły go teraz wątpliwości, należało wcześniej przedostać się na teren fabryki? Wydało mu się nagle, że popełnił jakiś błąd, że coś przeoczył...

— Od kogo — zwrócił się do Basi — dowiedzieliście się o planie ewakuacji fabryki?

Dziewczyna nie ukrywała już teraz nazwisk.

— Od majstra Jana Krolla.

— Niemiec?

— Polskiego pochodzenia.

Jaka szkoda, że było tak mało czasu! Ze nie mógł zobaczyć tego Krolla, porozmawiać z ludźmi z fabryki.

Basia prowadziła ich zaułkami, potem dotarli do wąskiej uliczki biegnącej wzdłuż muru fabrycznego. Trwała ciągle cisza i ta cisza, spokój nad kanałem zaczynały niepokoić Klossa. Niebo nieco pojaśniało, na północy, nad morzem, wydawało się zupełnie białe. Podchodzili do wartowni...

— Kosek — powiedział Kloss. — Zostajecie parę kroków za nami, gdyby zdarzyło się coś nieoczekiwanego, wiejcie. . — A potem sami wiecie...

—Tak jest, panie majorze.

Stanęli, obserwowali bramę. Pusto, cicho, ani śladu straży.

— W porządku — westchnęła Basia. — Idziemy... Zdjęli wartownika.

— A oni? — szepnął Kloss. — Nie zostali przy bramie? Wrócili do środka?

Poszedł jednak. Rozpiął kaburę, odbezpieczył pistolet.

Gdy znalazł się na wysokości budki wartowniczej, z ziemi, zza krzaków rosnących wzdłuż drogi prowadzącej do fabryki zerwali się SS-mani. Runęli na Klossa, nie zdążył wyszarpnąć pistoletu, uderzenie kolbą w tył głowy obaliło go na ścieżkę... Zaterkotały serie automatu. To Kosek, wbrew rozkazowi, otworzył ogień. SS-mani wybiegali już na ulicę. Trzech wlokło Klossa w kierunku hali fabrycznej, dwóch prowadziło Basie, reszta otaczała Koska przypartego do muru. Sierżant rzucił granat. SS-mani odskoczyli, potem znowu otworzyli ogień. Pierwszy pocisk trafił Koska w rękę, drugi był celniejszy. Sierżant tracił przytomność. Zdążył jeszcze pomyśleć, że po raz pierwszy w życiu nie wykonał rozkazu...

W dyżurce Brunner czekał już na Klossa. Gdy go wprowadzono, słaniającego się jeszcze, na twarzy sturmbanfuehrera zakwitł triumfujący uśmiech.

— No co, Hans — powiedział — miałem rację. Ze mną się nie wygrywa. Dziewczynę pod ścianę! — ryknął. Nie spojrzał na nią nawet. Interesował go tylko Kloss...

— Ty szmato — cedził przez zaciśnięte zęby. — Ty szczurze uciekający z tonącego okrętu. Myślałeś, że przeżyjesz, co? I zagrałeś jak amator... Od kiedy im służysz, gadaj?!

Kloss milczał. Jeszcze się wahał, minęło trochę czasu, zanim podjął decyzję. Tak: konspiracja była zbyteczna. Nie musiał już udawać niemieckiego oficera; po raz pierwszy od pięciu lat mógł przestać grać tę rolę...

— Od początku, Brunner — powiedział głośno. — Od chwili, gdy włożyłem wasz mundur. Nie domyślałeś się, co? Jestem oficerem polskiego wywiadu.

W dyżurce zapanowała cisza. Patrzyli na Klossa ludzie stojący pod ścianą, zmasakrowani, skazani na śmierć... Ten człowiek w poszarpanym niemieckim mundurze wzbudzał podziw i szacunek. Reprezentował potęgę, której bliskość czuli już wszyscy: i oni, i SS-mani, i Brunner, milczący teraz, zaskoczony, okradziony ze swego triumfu. Gdyby Kloss powiedział, że dał się kupić przed dwoma dniami, że grał na własną rękę po prostu po to, by przeżyć, sturmbanfuehrer poczułby smak sukcesu. Ale ten człowiek wygrywał z nim przez tyle lat. Polak oszukiwał Niemców, polski wywiad...

— Jesteś Polakiem? — zapytał, choć znał już odpowiedź.

—Tak. — Kloss zobaczył twarz majstra Jana Krolla. Wyczytał w jego oczach wdzięczność i podziw.

Brunner tracił już panowanie nad sobą.

— Zapłacisz za to — ryczał — ale najpierw wyśpiewasz mi wszystko! Łączność! Kontakty! Siatka!

—Po co ci to, Brunner? —w głosie Klossa dźwięczała nie ukrywana drwina. — Za parę godzin sam będziesz śpiewał.

Sturmbanfuehrer rzucił się na niego, ale nie zdążył uderzyć... Pękały szklane ściany, wydawało się, że dyżurka, jak wagonik na karuzeli, zatoczyła łuk w powietrzu...

Wybuchy pocisków, coraz bliższe, osaczały fabrykę ze wszystkich stron... Potem ucichły nagle i ta cisza zaskoczyła ich; zastygli, oczekując następnego uderzenia...

Wbiegł SS-man.

— Panie sturmbanfuehrer — zawołał, nie przestrzegając już żadnej tajemnicy — telefonowali ze sztabu. Ich flota i lotnictwo zablokowały port...

Twarz Brunnera stężała.

— Pilnować ich — powiedział. — Potem wydam rozkazy. — Wyjął z kabury broń, odbezpieczył. — A ty — zwrócił się do Klossa — pójdziesz ze mną.

Prowadził go do gabinetu Glassa. Przez szklaną ścianę Kloss widział halę fabryczną, robotników stojących wzdłuż muru, SS-manów pilnujących ich z automatami gotowymi do strzału.

Nie doceniłem przeciwnika — myślał Kloss — ten błąd mści się zwykle najboleśniej.

W sanktuarium profesora było przytulnie i spokojnie. Głębokie skórzane fotele stały przy małym stoliku obok kasy pancernej.

— Siadaj — powiedział Brunner. Sam usiadł także, rewolwer położył na stole, nie zdejmując z niego dłoni.

— Chcesz zapalić?

—Tak.

— Nie masz już szans, mój drogi — mówił Brunner. — Przyznaję, że to długo trwało. Zbyt długo. Ty z pochodzenia jesteś jednak Niemcem, prawda?

—Nie.

— Nie wierzę... Zresztą... Myślisz, że nie zdążę? —zmienił nagle ton. — I ciebie... i ich... — wykonał nieokreślony ruch ręką. — Mam jeszcze dość czasu. Polacy nie polezą przez kanał...

— I co z tego? — zapytał Kloss. — Powiedzmy, że zdążysz. Nie wydostaniesz się już stąd. Zaskoczyła cię blokada portu; nie masz którędy uciekać...

Brunner milczał. Usłyszeli znowu wybuchy, jakby bliższe. Kanonada trwała parę minut, potem dobiegł ich stłumiony, odległy jeszcze terkot broni maszynowej. Na twarzy sturmbanfuehrera pojawił się niepokój.

— Hans — powiedział. —Twoja sytuacja jest bardzo kiepska, ale... w końcu znamy się tyle lat... Dwaj oficerowie tej samej służby, choć wrogich armii, mogą się przecież dogadać. — Obserwował pilnie twarz Klossa.

— Zmieniłeś ton.

— Okoliczności zmieniają się co chwila. Nie jestem głupi...

Czas! Kloss rozumiał, że przede wszystkim trzeba wygrać na czasie, od tego zależało życie tamtych i jego...

W drzwiach stanął SS-man.

— Przyjechały ciężarówki — zameldował.

— Precz! — ryknął Brunner. — Po co mi teraz ciężarówki? Mam wozić maszyny do zablokowanego portu? — SS-man zniknął.

— Co zamierzasz zrobić z fabryką? — zapytał Kloss.

Brunner uśmiechnął się.

—To zależy od wielu rzeczy... Od ciebie także... Mam pewną propozycję...

— Sądzisz, że będę z tobą handlował?

— Chyba tak, Hans.

— Chodzi o fabrykę i tych ludzi?

—Nie tylko, Kloss. Nie tylko. Mam jeszcze coś równie cennego... Czy możesz dać mi gwarancje?

Milczenie.

— Gwarancje — powiedział Brunner. —Ja nie mam złudzeń, mój drogi... Wiem, co warte są obietnice oficerów wywiadu. — Machnął ręką. — Ale jestem skłonny ci wierzyć. Pomyśl, że mogę zastrzelić ciebie, zlikwidować sześciuset waszych i wysadzić w powietrze fabrykę. Dużo wart jest Brunner, co? A poza tym...

— Masz także Glassa — powiedział spokojnie Kloss.

— Skąd wiesz?

— Sfingowałeś morderstwo i schowałeś gdzieś profesora. Zręczne! Ale robota niezbyt dokładna...

—Ta koszula, co? Głupstwo... Amerykanie lub Anglicy ozłociliby mnie za Glassa...

—Już nie ozłocą — rzekł Kloss: — Nam mniej na nim zależy. Chodziło o to, aby się nie ewakuował...

— Żartujesz. Pomyśl dobrze: robotnicy, fabryka i Glass. Czy to nie warte życia Brunnera? Czy nie warte? _ powtórzył. — A tylko ja wiem, gdzie jest profesor. Zapał jeszcze papierosa. Proszę bardzo, nie krępuj się...

Kloss sięgnął do kieszeni.

— Ręce na stół! — ryknął Brunner.

Kloss wyjął zapałki.

—Jesteś cholernie nerwowy—powiedział. — Twoi SS-mani obmacali mnie dokładnie. Sądzisz, że mogłem schować broń? Nawet oficerowie polskiego wywiadu, mój drogi, nie rozporządzają nadludzkimi możliwościami.

— Więc jak będzie? — zapytał Brunner.

— Jesteś wyjątkowa kanalia, Hermann. Już wczoraj schowałeś profesora, żeby móc dzisiaj handlować. I mnie chciałeś wrobić w sfingowane morderstwo.

Sturmbanfuehrer uśmiechnął się krzywo. Słowa Klossa potraktował jak pochwałę.

— Nawet aliantom — stwierdził — będą potrzebni dobrzy specjaliści.

— Łudzisz się, Brunner.

W tej chwili mocny wybuch targnął murem fabrycznym. Terkot broni maszynowej, bliski już, nieustanny, osaczał ich ze wszystkich stron...

Przeszli przez kanał — myślał Kloss. — Przeszli przez kanał i zaskoczyli!

Pękła szyba, tynk posypał się na podłogę; światło zgasło na chwilę i zabłysnęło znowu. Brunner skoczył z fotela. Kloss wykorzystał to natychmiast. Pchnął z całej siły stół na gestapowca i chwycił jego broń.

— Nie ruszaj się, Brunner, ja też nigdy nie pudłuję...

— Oszalałeś — powiedział sturmbanfuehrer. — Przecież się dogadujemy.

Na dole w hali strzelono parokrotnie. Potem rozległ się krzyk, długi, ucichający powoli...

— Mam Glassa — szepnął Brunner.

Terkot broni maszynowej, wybuchy granatów stawały się z każdą chwilą bliższe...

— Słuchaj, Brunner — mówił cicho Kloss. — Włączysz teraz mikrofon stojący na biurku Glassa. Widzisz?

— Tak...

— Wezwiesz tutaj inżyniera, który minował fabrykę.

— Tak...

— Jak on się nazywa?

— Kroll...

— Także Kroll... Teraz rozumiem... Każesz wyłączyć zespół zaminowania. Jeśli tego nie zrobisz, zastrzelę cię.

Brunner podszedł do biurka. Nie spuszczając z oczu Klossa trzymającego gotową do strzału broń, włączył mikrofon. Krzyczał, ale jego głos ginął w terkocie broni i wybuchach granatów...

— Nic z tego, Hans, nic z tego — szeptał Brunner. —Czego się zresztą boisz? Dogadamy się... Fabryka nie wyleci w powietrze.

— Nie chcę niespodzianek. Gdzie to jest?

Sturmbanfuehrer nie zdążył odpowiedzieć... Otwarte gwałtownie drzwi odsłoniły widok na korytarz pełen dymu i szkielet dyżurki pozbawiony szklanych ścian. Na progu stał inżynier Alfred Kroll. Przyszedł tu bez wezwania. Kloss zdążył jeszcze cofnąć się za Brunnera; lufę pistoletu wpychał w plecy gestapowca. Kroll od progu widział tylko sturmbannfuehrera i stojącego za nim więźnia. Mógł się nie domyślić...

— Czy to Kroll? — szepnął Kloss. — Mów!

— Gdzie jest centrala zaminowania? — zapytał Brunner.

— W kasie pancernej. Ale możemy także uruchomić z dziedzińca, po opuszczeniu fabryki. Dołączyłem dodatkowy przewód...

— Niech pan zniszczy — rozkazał Brunner.

— Co?

— Wyłączyć! — krzyknął sturmbanfuehrer czując ciągle pod łopatką lufę pistoletu. W tej chwili bardzo bliski wybuch wstrząsnął murami; przez okno wdarły się tumany dymu i kurzu. Krótkie serie broni automatycznej zaterkotały na dziedzińcu. Brunner zachwiał się, zatoczył i odsłonił Klossa. Alfred Kroll zobaczył broń w ręku człowieka, o którym wiedział, że jest wrogiem Niemiec. Zrozumiał...

— Tchórz! — krzyknął. — Tchórz!

Wyrwał z kieszeni pistolet, który przed paroma minutami otrzymał od dowódcy ochrony fabryki. Nie celując strzelił do Klossa.

Korytarzem biegł SS-man.

— Die Polen — ryczał. — Die Polen... — Zniknął na schodach prowadzących do hali. Brunner skoczył do okna, wybił sobą futrynę i zniknął w ciemnościach.

Alfred Kroll, nie patrząc już na Klossa, podszedł do kasy pancernej. Wyłuskał z kieszeni klucz. Za chwilę połączy przewody i wszyscy, atakujący i obrońcy, SS-mani i robotnicy zginą zmiażdżeni i spopieleni w gruzach fabryki. Kloss z trudem wstawał z ziemi: prawa ręka zwisała bezwładnie, nie czuł bólu, nie słyszał wybuchów granatów, widział tylko plecy Krolla i otwierające się ciężkie pancerne drzwi... Lewą ręką sięgnął po broń leżącą na podłodze, nie zdążył, bo inżynier odwrócił się nagle... Runął na niego, wymierzył cios, potoczyli się po ziemi...

Nacierająca polska piechota osiągnęła już dziedziniec. Serie karabinów maszynowych zmiatały SS-manów z płaskiego terenu. Łamiąc kratki ogrodzenia ukazał się czołg T-34. Mijał budynki fabryczne i krusząc mur wjechał na ulicę. Żołnierze atakujących oddziałów wdzierali się już do hali. SS-mani bronili się jeszcze, bez nadziei, zażarcie, strzelając do ostatniego naboju. Tłum robotników atakował ich wewnątrz... Ogniwek i Levon, już uzbrojeni, bo odebrali pistolety inżynierom niemieckim, torowali sobie drogę do gabinetu Glassa. W dymie i kurzu nie rozróżniali twarzy, postaci, widzieli tylko sylwetki ludzkie, cienie pojawiające się i niknące w półmroku... Ta walka, zacięta i bezładna, trwała jeszcze, gdy stanęli na progu gabinetu profesora. Zobaczyli otwartą kasę pancerną, przewody i Krolla, który leżąc na ziemi usiłował dosięgnąć pistoletu. Na próżno... Kloss wybił mu broń z ręki. Wtedy Kroll ostatkiem sił zerwał się z podłogi i skoczył w kierunku kasy... Zawisł na chwilę w powietrzu, jakby pokonując niewidzialną przeszkodę i wówczas Levon strzelił... Alfred Kroll opadł na ziemię. Był to ostatni strzał w bitwie o fabrykę.

Do gabinetu Glassa wchodzili już żołnierze w polskich mundurach. Wbiegł młody oficer w stopniu kapitana. Zobaczył Klossa, który właśnie przy pomocy Levona i Ogniwka wstawał z podłogi.

— Kto to jest? — zawołał.

Nie zdążono mu odpowiedzieć. Do gabinetu wchodził pułkownik, kapitan wyprężył się natychmiast, chciał meldować, ale pułkownik machnął tylko ręką.

— Zostawcie nas samych — rozkazał.

Kapitan dopiero po chwili zrozumiał, że pułkownik ma na myśli siebie i rannego niemieckiego oficera.

— Myślę — rzekł Kloss z trudem — że będę mógł zdjąć już ten mundur.

Pułkownik podszedł do okna.

— Nie złapaliśmy Brunnera — powiedział.

Profesor Glass obudził się rano. Otworzył oczy i zobaczył nad sobą niski, źle otynkowany sufit. Łóżko, na którym leżał, w niczym nie przypominało kanapki z jego domowego gabinetu. Było wąskie, żelazne, z rozprutego siennika sypała się słoma. Nic nie rozumiał, niczego nie mógł sobie przypomnieć... Skąd tu się wziął? Ile czasu minęło od chwili, gdy położył się spać w swoim gabinecie?

Wstał z trudem. Podszedł do wąskiego, zakratowanego okienka. Zobaczył uliczkę, którą znał... biegła od rynku w kierunku portu. Była zupełnie pusta... Ze wszystkich okien kamienicy naprzeciwko zwisały białe prześcieradła.

Usłyszał stukot butów. Dołem szedł oddział wojska, ale to nie byli Niemcy. Śpiewali. Profesor nie rozumiał słów. Wsunął rękę między kraty i pchnął futrynę okna. Szkło rozbijało się na chodniku...

SPOTKANIE NA ZAMKU

1

Wojska szły na zachód. Szesnastego kwietnia dywizje 2 Armii sforsowały Nysę Łużycką, korpus pancerny nacierał w kierunku Drezna, a na wschód wlokły się tłumy jeńców. Wojna nie była jednak skończona. Pancerne dywizje SS stawiały rozpaczliwy opór, w sztabach Wehrmachtu myślano o kontruderzeniach, które powstrzymać by mogły ofensywę na Berlin, feldmarszałek Schörner przygotowywał natarcie na północ.

W niewielkim niemieckim miasteczku, położonym na zachód od Nysy, mieścił się sztab II Armii Wojska Polskiego. Na rynku postawiono tablicę z drogowskazami: kierunek Drezno, kierunek Budziszyn. Ciężarówki mijały wrak niemieckiego „tygrysa” i sunęły nieco pod górę, krętą szosą wijącą się jak biała wstążka po szczytach wzgórz. Z okna domku położonego niedaleko drogi widać było tę szosę, miasteczko i linię lasów, w których jeszcze trwały walki.

Oficer w mundurze majora odwrócił się od okna i spojrzał na jeńca, którego właśnie przesłuchiwał. Przesłuchania ciągnęły się już wiele godzin, major był zmęczony, ale gdy zadawał pytania po niemiecku i odnajdywał w oczach jeńca zawsze to samo lękliwe zdziwienie, ogarniała go szczególna radość, jakiej w sztabie armii nikt chyba poza nim nie doznawał.

Oto po tylu latach noszenia niemieckiego munduru mógł być nareszcie sobą; nie grał, nie udawał, pozbył się dokuczliwej świadomości, że zdradzić go może byle gest, byle nieostrożne słowo.

Jeniec tkwił nieruchomo na krześle i oczekiwał na następne pytanie. Jeniec był oficerem w stopniu kapitana, nazywał się Broll i gdyby major wymienił nazwisko, które nosił był w armii niemieckiej, gdyby powiedział: Hans Kloss, okazałoby się niechybnie, że mają wspólnych znajomych, że już się gdzieś spotykali. Kapitan Broll pracował bowiem w Abwehrze i mógł dostarczyć informacji o ogromnym znaczeniu. Przesłuchanie wymagało więc uwagi i cierpliwości.

Tego samego zdania był na pewno siedzący przy biurku pułkownik; rozpiął mundur, ten kwiecień był niemal upalny, i ocierał pot z czoła.

— Powtórz pytanie — mruknął, zwracając się do majora.

— Pytani raz jeszcze — głos majora był twardy i ostry — gdzie Ring ukrył dokumenty?

Broll milczał. Na jego twarzy pojawiło się coś w rodzaju uśmiechu. Przejechał dłonią po nie ogolonych policzkach.

— Pan major mówi po niemiecku jak...

— Mówię — przerwał mu sucho. Zastanawiał się, czy ten Broll naprawdę nie wie, czy udaje. Jego odpowiedzi wydawały się szczere, mógł jednak grać. Major wiedział, że ci ludzie umieją grać. Broll orientował się przecież, jakie znaczenie dla polskiego kontrwywiadu mają dokumenty Ringa. Archiwum Abwehrstelle Wrocław.

Major słyszał o nim w czasie swej służby wywiadowczej; pułkownik Ring (spotykali się kiedyś z panem pułkownikiem) zajmował się werbunkiem agentów na ziemiach polskich. Przygotowywał ludzi, którzy mieli pozostać, dobrze zakonspirowani czekać na rozkaz, na sygnał, by rozpocząć pracę. Kloss musiał zdobyć to archiwum.

— Przysięgam, że nie wiem — powtórzył Broll.

Major słuchał brzmienia głosu. Niemiec mówił spokojniej, wydawał się teraz pewniejszy siebie.

— Więc twierdzi pan, że z pułkownikiem Ringiem spotkaliście się po raz pierwszy w Bischofsfelde?

— Tak — powiedział Broll.

— Pan kłamie! — krzyknął. —Wstać! — podniósł jeszcze głos i poczuł na sobie uważny wzrok pułkownika. —W styczniu uczestniczył pan w odprawie oficerów służby wywiadowczej we Wrocławiu...

— Tak — szepnął Broll. — Skąd pan wie? — Teraz się znowu bał. — Ale...

— Gadać prawdę!

— Wtedy zamieniliśmy tylko parę słów. Obojętnych. Spotkałem go dopiero w Bischofsfelde, parę godzin przed przyjściem waszych wojsk. Miał własną obstawę...

— I wiózł archiwum?

— Tak. Dostarczyłem mu benzyny. Powiedział mi tylko, że archiwum ukryje gdzieś w pobliżu. Nie powiedział, gdzie.

— Domyśla się pan?

— Panie majorze — głos Brolla załamywał się na wysokich nutach. —Ja chcę mówić prawdę... Pan i tak dużo wie, a ja...

— Co jeszcze powiedział?

— Że zostawia kogoś, kto będzie pilnował — wydusił z siebie Niemiec.

— Gdzie się zatrzymał w Bischofsfelde?

— U swojego krewnego. Też Ringa. Aptekarza. To znaczy u jego rodziny, bo aptekarza powołano do wojska. Był tam ze dwie godziny...

Major zadał jeszcze kilka pytań. Broll powtarzał w kółko to samo; może istotnie nie wiedział? Ring był doświadczonym oficerem Abwehry. Po co miałby informować tego człowieka?

Pułkownik również doszedł do wniosku, że jeniec powiedział wszystko, co mu było wiadome. Gdy Brolla wyprowadzono, podsunął majorowi szklankę z herbatą. Herbata była zimna i zbyt słodka. Milczeli, żaden z nich nie chciał pierwszy powiedzieć tego, co im obu jednocześnie przyszło na myśl. Pułkownik wyciągnął spod stołu flaszkę i rozlał wódkę do kubków. Z daleka doszedł pogłos artylerii.

— Z południa — powiedział major.

— Porucznik Nowak — stwierdził pułkownik — przeszukał okolice Bischofsfelde. Jest tam zamek, jezioro, sporo lasów... Nic nie znalazł. Żadnych śladów...

Obaj o tym wiedzieli. Wiedzieli także, że jeśli ten albo ci, których Ring zostawił do pilnowania archiwum, dojdą do wniosku, że dokumenty są w niebezpieczeństwie, raczej je zniszczą, niż pozwolą, żeby wpadły w ręce polskie.

— Musimy mieć to archiwum — powtórzył nie wiadomo po raz który pułkownik.

Major podszedł do okna. Patrzył na drogę biegnącą na zachód i myślał, że znowu się zaczyna, że znowu trzeba wrócić do roli, o której najchętniej by zapomniał.

— Kiedy mogę jechać? — zapytał.

Nareszcie zostało to powiedziane...

— Pamiętaj, że nie wydaję ci takiego rozkazu — oświadczył pułkownik. —Jesteś u nich spalony...

— W Bischofsfelde są nasze oddziały...

— Nasze — burknął pułkownik. — Nie jedziesz do dowództwa korpusu pancernego. Tam jest front! Diabli wiedzą, co może się zdarzyć.

Major wybuchnął śmiechem. Jak zwykle, gdy przystępował do planu akcji, opuszczały go wahania i niepokoje; myślał o szczegółach, do których przywiązywał ogromną wagę, albowiem od nich najczęściej zależało wykonanie zadania.

— Muszę mieć dobrą legendę — powiedział. — Zwiewałem z okrążenia, oczywiście po cywilnemu, idę do sztabu Schörnera. Chyba coś takiego.

— Do pomocy dam ci porucznika Nowaka. Będzie utrzymywał kontakt z dowództwami jednostek. Udzielisz mu instrukcji. To zręczny chłopak, nie zdekonspiruje cię.

Major milczał. Był już znowu kapitanem Hansem Klossem, wcielał się powtórnie w tę skórę; spojrzał na zegarek. Niedługo zapadnie mrok, porucznik Nowak podwiezie go bliżej Bischofsfelde, do miasteczka wejdzie już oczywiście sam. Potarł dłonią policzki. Dobrze, że rano nie zdążył się ogolić — powinien mieć zarost, powinien być zmęczony i głodny; oficer, który od wielu dni włóczy się po lasach...

— My oczywiście nic nie wiemy o tej rodzinie Ringa? —zapytał jeszcze.

Pułkownik przecząco pokręcił głową.

2

„Apotheke Johann Ring” mieściła się na jednej z wąskich uliczek Bischofsfelde, niezbyt daleko od rynku. Na rynku stał teraz polski czołg, a przed gmachem, w którym niedawno jeszcze stacjonował niemiecki sztab, spacerował wartownik z orłem na hełmie. Z okien kamienic zwisały białe flagi, mieszkańcy siedzieli w domach i z trwożliwym niepokojem wsłuchiwali się w odgłosy dochodzące z ulicy. Przejeżdżały ciężarówki, turkotały po bruku działa, czasami rozległa się piosenka; niezrozumiałe słowa wydawały się groźne i niosące zapowiedź zemsty: „Za górami, za lasami tańcowała Małgorzatka z huzarami”.

Inga Ring stała przy oknie i przez szparę w zasłonie widziała twarze żołnierzy. Wszyscy wydawali się jednakowi i groźni; szli na zachód, w głąb Niemiec, a ich marsz, ich triumf były chyba nieodwracalne. Inga poczuła się nagle bardzo stara; miała dopiero siedemnaście lat, ale w ciągu ostatnich paru dni przeżyła dwukrotnie trzęsienie ziemi.

Najpierw przyszli oni. Właściwie najpierw przeżyła to, w co jeszcze przed paru tygodniami nie byłaby w stanie uwierzyć: strach.

Stryj przyjechał na kilka godzin. Przywiózł list od ojca, powiedział, że ojciec został w oblężonym Wrocławiu, a potem spoglądał co chwila na zegarek i wybiegł z domu, nawet się z nią nie żegnając, gdy tylko odjechały ciężarówki z obstawą.

Schenk, który objął po ojcu aptekę i jeszcze tego samego dnia rano wykrzykiwał, że zwycięstwo jest pewne, ściągnął ze ściany portret fuehrera i wywiesił w oknach prześcieradła. Anna Maria Elken (może zresztą nazywała się inaczej) zakopała w ogródku swój SS-mański mundur i oświadczyła, że jest pielęgniarką z Hamburga i ma odpowiednie dokumenty. Berta zgodziła się, by Anna-Maria zamieszkała tymczasem u nich; właściwie tylko Berta się nie zmieniła; w kuchni nad jej łóżkiem wisiała maleńka fotografia wodza. To znaczy wisiała do obiadu, bo panna Elken, nie pytając Berty, zdjęła ją potem i rzuciła do ognia.

Wydawało się, że wszystko, czym żyli przez tyle lat, przestało nagle istnieć. Inga nigdy nie zapomni tych paru godzin przed wkroczeniem Polaków: w miasteczku panowała cisza, jakby wojna o nich zapomniała, a na ulicach, pod domami gromadzili się w trwożliwym oczekiwaniu ludzie, którzy jeszcze wczoraj nosili mundury partii, Volkssturmu lub SA. Nikt nie myślał o obronie. Fuehrerka Bund Deutsche Mädel w jaskrawej sukience ciągnęła ze sklepu do piwnicy worek kartofli. Blockfuehrer NSDAP paradował w połatanej kurtce i w podartych butach. Wyglądał jak włóczęga.

— Co się stało z Niemcami? — zapytała Inga. Machnął tylko ręką.

Od szosy wrocławskiej nadciągali oni. Czujnie, z bronią gotową do strzału. Ulice już były puste, domy zawarte na głucho. Potem pojawił się czołg; stanął, Inga widziała jego kopułkę i obracające się działo.

Ale to wszystko nie było jeszcze najgorsze, najgorsze miało dopiero nadejść. Noc minęła bezsennie; słyszeli tupot butów na ulicach, serie z automatów, ostre głosy w nieznanym języku. Siedzieli wszyscy w dużym pokoju: Berta, Schenk, Anna-Maria i ona, bojąc się zapalić światło, a nawet głośniej rozmawiać. Inga pomyślała, że Niemcy niedawno byli w Polsce, że chodzili tak nocami po polskich miastach, ale ta myśl nie przyniosła ulgi. Wzmogła tylko strach.

— Dlaczego tak się stało? — szepnęła. — Powiedzcie mi, dlaczego tak się stało?

Tamci milczeli. Anna-Maria paliła bez przerwy papierosy, spacerowała nerwowo po pokoju, a nawet podeszła do okna.

— Niech pani uważa — ofuknął ją Schenk — mogą zobaczyć.

Rano Inga wybiegła do ogrodu. Dzień był piękny, prawdziwie wiosenny, szczyty wzgórz kolorowe, jak zwykle o tej porze. Zajrzała do altanki, najbardziej lubiła tę altankę, i stanęła jak wryta. Krzyk zamarł jej na wargach. Na ziemi leżała Marta. Miała podartą suknię, a lewe ramię przewiązane szmatami. Gdy Inga pochyliła się nad nią, otworzyła oczy.

— Marto, Marto... — szepnęła.

Nie mogła jeszcze uwierzyć, że to ona. Widywała ją przynajmniej raz na tydzień; w każdą niedzielę biegała do zamku Edelsberg. W oficynie, w maleńkim, schludnym pokoiku, mieszkała Marta.

Mieszkała tam chyba od początku świata. Kiedyś, w czasach, których Inga już nie pamiętała, jej mąż był rządcą w majątku hrabiego. Mąż umarł, a Marta została na prawach wiecznej rezydentki. Gdy hrabia z rodziną opuścił zamek i zwolnił całą służbę, ona jedna nie chciała wyjechać. Nie miała dokąd. Inga namawiała ją, żeby przeniosła się do miasta, do nich, była podobno daleką krewną Ringów, ale Marta nie chciała. Przywykła do zamku.

— Polacy — szepnęła Inga — ranili cię Polacy. Zabiorę cię zaraz do domu, zrobimy opatrunek...

—  Nie do was — powiedziała Marta. — Nie chcę do was.

Inga nie rozumiała, myślała, że Marta majaczy, ale stara kobieta odzyskała jakby siły.

— Dziecko — szeptała — nikt nie może wiedzieć, że tu jestem. Słyszysz: nikt prócz ciebie. — I potem stało się to najstraszniejsze. Marta opowiadała z trudem, powtarzając niektóre zdania, nieskładnie i niezręcznie, ale sens był jasny. To nie Polacy do niej strzelali. Strzelał pułkownik Ring, stryj Ingi, ten sam Ring, którego Marta znała niemal od dzieciństwa...

Było tak: w południe Marta usłyszała warkot motorów. Stała w drzwiach oficyny, przygotowana na najgorsze, bo myślała, że to już Rosjanie albo Polacy.

Zobaczyła Niemców. Wyskakiwali z ciężarówki, a z samochodu osobowego wysiadł oficer, którego poznała natychmiast: Ring. Chciała biec ku niemu, ale zawahała się, sama nie umie wyjaśnić dlaczego, i pozostała na progu, a nawet cofnęła się nieco w głąb ciemnej sieni.

SS-mani trzymali w garściach pistolety maszynowe, a cywilni robotnicy wynosili skrzynie z ciężarówek. Marta zobaczyła, że Ring wskazuje im, znane tylko hrabiemu i jeszcze może dwu-trzem osobom, wejście do lochów zamkowych, starannie ukryte w ogrodzie. Odwalili płytę, a potem, gdy robotnicy wyszli z lochów, Marta usłyszała krótkie serie z automatów. Nie chciała wierzyć, nie mogła ciągle uwierzyć... Mężczyźni w cywilnych łachach opadali na ziemię, jeden jeszcze czołgał się po ścieżce, pułkownik dobił go z pistoletu. Ciała ładowali na transporter.

Stłumiła krzyk, a potem zobaczyła SS-mana, który podbiegł do Ringa i wskazywał mu drzwi prowadzące do oficyny. Słów nie słyszała, ale była już pewna, że SS-man j ą zobaczył.

I wtedy pomyślała, że najbezpieczniej będzie w parku, wybiegła z oficyny, usłyszała krzyk Ringa i dostrzegła podniesiony pistolet. Rzuciła się do ucieczki, do parku gęstego jak las było jeszcze parę kroków, ale nie zdążyła; poczuła uderzenie, które nic a nic nie bolało, i upadła na ziemię. To ją pewnie ocaliło, że straciła przytomność, bo Ring nie sprawdzał już, czy żyje. Nigdy nie wątpił o celności swych strzałów, Marta pamiętała to z czasów, kiedy hrabia urządzał polowania. Gdy się ocknęła, panowała już cisza, ale ona bała się wrócić do zamku i przyszła tutaj.

W głębi ogrodu znajdował się opuszczony domek, w którym mieszkał kiedyś ogrodnik. Inga przeniosła tam Martę, przysięgając, że nikomu, ani Bercie, ani Schenkowi, ani Annie-Marii nie wspomni o niej. Ukradkiem wyniosła z domu koce i przygotowała Marcie coś do jedzenia; potem zrobiła jej opatrunek. Znała się trochę na tym, bo w BDM skończyła kursy sanitarne.

Mrok już zapadł, po bruku zaturkotały znowu działa, przejeżdżały ciężarówki, a żołnierze na ciężarówkach śpiewali. Inga stała przy oknie i patrzyła przez szparę w zasłonie. Starała się nie myśleć.

— Odejdź od okna — usłyszała głos Schenka. — Wczoraj u Poznerów znaleźli broń. Chodzą po mieszkaniach.

— Niech przyjdą — powiedziała. Ich strach, ich niepokój wzbudzał w niej teraz tylko nienawiść. Niechże wreszcie przyjdą i niech to się skończy.

Anna-Maria Elken stanęła za nią. Inga poczuła jej dłoń na ramieniu. Otrząsnęła się gwałtownie.

— Przestań, opanuj się. — Głos Anny-Marii był cichy, ale natarczywy. — Jesteś dorosłą dziewczyną.

Jakże ich teraz nienawidziła! Schenka, Anny-Marii, Berty i stryja, który uciekając strzelał do Marty. Odwróciła się od okna, widziała ich twarze, białe w gęstniejącym mroku.

— Czy wszyscy Niemcy — powiedziała spokojnie — są takimi tchórzami jak wy? Mam nadzieję, że nie wszyscy.

— Histeryzujesz — na twarzy Anny-Marii pojawiło się coś w rodzaju uśmiechu. — Chcemy po prostu przeżyć. Nic więcej...

— Przeżyć! Przeżyjecie, jeśli nie umrzecie ze strachu. Pani się też bez przerwy boi, że ktoś panią pozna. Pielęgniarka z Hamburga!

— Moje papiery są w porządku — oświadczyła Anna.

—Maria.

— A tak, oczywiście, w porządku! Wszyscy jesteście w najlepszym porządku... — Chciała coś jeszcze dodać, ale w tej chwili usłyszeli pukanie do drzwi. Nie było to pukanie natarczywe, raczej grzeczne, a nawet nieśmiałe, jednak znieruchomieli, przekonani, że nadeszło już najgorsze...

— Niech pan otworzy, panie Schenk — odezwała się wreszcie Anna-Maria.

— Dlaczego ja? Lepiej, żeby kobieta...

Inga spojrzała na nich pogardliwie i wyszła do przedpokoju. Sekundy wlokły się nieskończenie długo, wreszcie usłyszeli rozmowę po niemiecku, a potem na progu, wsparty o ramię Ingi, ukazał się młody mężczyzna, nie ogolony, w ubraniu podartym i zabłoconym. Odetchnęli z ulgą; ten człowiek, kimkolwiek był, nie wydawał się niebezpieczny. Zrozumieli jednak od razu, że stanowił niebezpieczeństwo. Wyprostował się z trudem, a potem wyrzucił rękę przed siebie. .

— Heil Hitler — powiedział. Milczeli. Jeszcze przed trzema dniami każde z nich odpowiedziałoby mechanicznie tym samym gestem.

— Czego pan chce? — zapytał Schenk odzyskując głos.

— Zobaczyłem szyld: Johann Ring — rzekł mężczyzna.

— Nie miałem siły iść dalej. Dziś wtorek?

— Czwartek — powiedziała Inga przyglądając mu się uważnie. W jego twarzy było coś, co wzbudzało zaufanie. Pomyślała, że ten człowiek na pewno nie jest tchórzem.

— Straciłem rachubę czasu — ciągnął. — Jeśli czwartek, to już dziesięć dni, i zawsze tylko nocami, jak złodziej we własnym kraju...

— Kim pan jest? — Głos Schenka zabrzmiał natarczywiej.

Mężczyzna popatrzył na niego i Schenk cofnął się odruchowo.

— Kim jestem? — powtórzył. — Gdyby mnie złapali Rosjanie, nie zadaliby takiego pytania. Dawno tu są Rosjanie?

— Tu są Polacy. I szukają takich jak pan. Sprowadzi pan nieszczęście na to dziecko. — Schenk wskazał Ingę.

— O mnie proszę się nie martwić! — krzyknęła dziewczyna.

Mężczyzna zbliżał się do Schenka.

— A kim ty jesteś? Jak się właściwie nazywasz? — Powiedział to tonem dowódcy, przyzwyczajonego do wydawania rozkazów i otrzymywania ścisłych odpowiedzi.

Schenk wyprostował się odruchowo.

Wie, jak rozmawiać z takimi jak on — pomyślała Inga.

— Schenk. Wilhelm Schenk.

— Jesteś Chińczykiem?

— Nie. Jestem Niemcem.

— Więc pokaż, jak wygląda niemieckie powitanie! No, pokaż! — Był to już niemal krzyk.

Schenk zwarł obcasy i wykrzyknął: — Heil Hitler! — Wydawał się teraz innym człowiekiem. To ciągle działało. Berta była także wzruszona; podsunęła mężczyźnie krzesło i oświadczyła, że przyniesie coś do zjedzenia.

W mieszkaniu Ringów zapanował nagle inny nastrój; warkot motorów i głosy dobiegające z ulicy zdawały się mniej straszne i bardziej odległe. Tylko na wargach Anny-Marii Elken zawitał ironiczny uśmiech; przyglądała się nowo przybyłemu z ciekawością, z jaką patrzy się na egzotyczne zwierzę.

— Powiedzmy — zaczęła spokojnie — że udzielimy panu gościny...

— W czyim imieniu... — przerwała Inga.

— Chcesz go wypędzić?

— Nie.

— Więc siedź cicho. — Anna-Maria zwróciła się znowu do mężczyzny. — Chciałabym jednak wiedzieć, z kim mamy przyjemność...

Berta postawiła na stole talerz z zupą i mężczyzna wziął się łapczywie do jedzenia. Nie odpowiedział. Dopiero gdy wyskrobał resztę kaszy z talerza, zwrócił się do Anny-Marii:

— Najpierw — stwierdził cicho — powie pani, kim pani jest.

— Pielęgniarką z Hamburga! — wykrzyknęła Inga.

Anna-Maria wahała się, potem podjęła decyzję. Wstała.

— Anna-Maria Elken, sturmfuehrer SS. Ostatni przydział służbowy: Goerlitz.

Mężczyzna otarł usta szmatką przypominającą chusteczkę.

— Kapitan Hans Kloss — powiedział. — Ostatnio oficer kontrwywiadu przy sztabie 175 dywizji.

— Grupa Armii „Środek” — stwierdziła Fräulein Elken.

— Jest pani dobrze poinformowana.

— A tak. Dlaczego przedzierał się pan właśnie tędy?

— Śledztwo? — Kloss uśmiechnął się. — Byłem w okrążeniu. Do Odry — w mundurach, potem — każdy na własną rękę.

— I przypadkowo znalazł się pan w tym domu?

— W domu, w którym wcale nie jest bezpiecznie — wtrącił Schenk.

— Pułkownik Helmuth Ring jest z tej samej służby co ja, wiedziałem, że stąd pochodzi. U kogóż, jak nie u jego rodziny, mogłem szukać schronienia? Wystarczy?

— Pan znał mojego stryja? — zapytała Inga.

— Znałem. To wspaniały człowiek.

Nikt na pewno nie spodziewał się takiej reakcji Ingi. Zerwała się z krzesła.

— Wspaniały! — krzyknęła. — Pan też mówi, że wspaniały! Wszyscy jesteście tacy sami! Tchórze!

— Nie wolno tak mówić o stryju! — Berta podniosła głos.

— Nie wolno? — Inga nie panowała już nad sobą. — Czy sądzisz, że strzelanie do starych kobiet jest zajęciem godnym Niemca i mężczyzny?

— Co ty wygadujesz? Kto ci to powiedział? —W głosie Schenka dźwięczała nie tajona groźba. — Twój stryj nigdy nie strzelał do kobiet.

— Owszem, strzelał. Do kobiety! Do Niemki! — Cofała się do ściany; ogarnął ją nagle strach, nie poznawała ich: Schenka, Berty, Anny-Marii... Zbliżali się do niej groźnie.

— Kto ci mówił? — Schenk chwycił ją za ramię.

— Opowiedz natychmiast wszystko! —W głosie Anny-Marii pojawiły się metaliczne tony.

— Masz przed nami tajemnice! Kłamiesz albo fantazjujesz... — to Berta.

— Nie, nie! — krzyknęła Inga. — Nie kłamię! Strzelał w zamku Edelsberg... —Natychmiast zamilkła, bo zrozumiała, że powiedziała zbyt dużo. Ale oni zasypali ją pytaniami.

Milczała, przyciśnięta do ściany. Kloss, który przyglądał się tej scenie początkowo dość obojętnie, nagle zareagował.

— Skończyć z tym śledztwem — nie podnosił głosu, po prostu wydał rozkaz.

Odwrócili się do niego natychmiast.

— Proszę się nie wtrącać! To są sprawy rodzinne — wykrzyknął Schenk.

— Powiedziałem: skończyć z tym śledztwem — powtórzył Kloss. — Inga nikomu niepowołanemu nie zdradzi żadnej tajemnicy. Prawda, Inga?

— Prawda — powiedziała cicho i spojrzała z wdzięcznością na Klossa.

3

Zaprowadziła go do gabinetu ojca. Rozesłała pościel na tapczanie. Przyglądał się jej uważnie. Co naprawdę wiedziała? Co zaszło w zamku Edelsberg? Mógł to sobie wyobrazić, należało tylko uzyskać potwierdzenie.

Więc jednak zamek! Reakcja tamtych: Berty, Schenka, Anny-Marii świadczyła, że oni także coś wiedzą albo chcą wiedzieć. Jedno z nich może być pozostawionym tu przez Ringa psem łańcuchowym, pilnującym archiwum. Które?

Wyciągnął papierosy. Inga także poprosiła o papierosa.

— Już palisz? — zdziwił się. Zrozumiał natychmiast, że popełnił pierwszy poważny błąd. Ludzie ukrywający się w lasach nie miewają papierosów.

— Zapas — powiedział — uratowaliśmy z magazynów pułkowych.

Można by kazać dokładnie przeszukać zamek. Nowak nawiązał już kontakt z dowództwem jednostki stacjonującej w miasteczku. Oczywiście nic nie powiedział o Klossie; zameldował tylko dowódcy pułku, że przybył tu z zadaniem specjalnym. Kloss spotkał się z nim przed przyjściem do Ringów; rozmawiali parę minut w bramie opuszczonego domu. Ta brama wydała się zresztą Klossowi dobrym miejscem, pozostanie jako punkt kontaktowy.

Nowak był niespokojny, opowiadał o rozmowie w dowództwie. Pułkownik stracił kontakt z dywizją, sytuacja na froncie komplikowała się, na południu stwierdzili obecność większych niemieckich jednostek pancernych. Nie wiadomo, skąd tam się wzięły. Nic więc dziwnego, że dowódca pułku przyjął Nowaka niechętnie. Palnął mówkę na temat działalności różnych wysokich sztabów, które zamiast 76-tek przysyłają oficerów do zadań specjalnych.

Nie będzie pewno zachwycony, gdy każe mu się wyznaczyć ludzi do przetrząsania zamku, ale zadanie oczywiście wykona... Tylko czy należy postawić mu to zadanie? Jeśli nic nie znajdą, a poszukiwania na ślepo zajmą im na pewno sporu czasu, ostrzegą tamtych... Nie można przecież wykluczyć, że Niemcy przygotowali się do zniszczenia archiwum.

Kloss postanowił przeprowadzić najpierw rekonesans osobiście. Jeśliby mógł ustalić, co wie naprawdę Inga? I kto jest psem łańcuchowym jej stryja?

Paliła papierosa stojąc przy drzwiach. Kloss podszedł do niej i położył jej dłoń na ramieniu. Nie cofnęła się.

— Dlaczego nie usiądziesz?

— Ja już sobie pójdę.

— Poczekaj. Czy ta kobieta, o której mówiłaś, żyje?

Inga milczała. Jej oczy spoglądały teraz nieufnie.

— Dlaczego pan pyta?

Więc żyje — pomyślał Kloss. — W przeciwnym wypadku Inga zareagowałaby inaczej. Ona przecież nie boi się zdrady tajemnicy Ringa, bo nic o niej nie wie. Boi się o tę kobietę.

— Pytam — powiedział — bo jeśli ona żyje, grozi jej niebezpieczeństwo. Mieszkała na zamku?

— Tak — szepnęła Inga.

— I widziała — ciągnął Kloss, starając się wyobrazić sobie tę scenę. Pamiętał przesłuchanie jeńca. Ten Niemiec, Broll, mówił o dwóch ciężarówkach i samochodzie osobowym. — I widziała — powtórzył — jak przyjechały dwie ciężarówki i samochód osobowy. Wyładowano paki...

— Skąd pan wie? — krzyknęła dziewczyna. Spoglądała na mego z lękliwym zdumieniem.

Ta kobieta wie, gdzie Ring schował dokumenty — myślał Kloss. Rozumiał jednak, że zadawanie dalszych pytań nie miało już sensu. Zamek — to obszerny kompleks budynków, ogród, park, przystań nad rzeką, zapewne jakieś lochy i przejścia podziemne. Ilu trzeba ludzi, żeby to dokładnie przeszukać... My nie musimy się spieszyć, ale Niemcy... mogą zniszczyć archiwum, kiedy zechcą. Uświadomił to sobie raz jeszcze i pomyślał, że odnalezienie kobiety z zamku jest jednak sprawą ogromnej wagi.

Inga wie, gdzie jej szukać. Powie? Nie, raczej nie, straci tylko zaufanie, jeśli on teraz o to zapyta. Może kazać Nowakowi przesłuchać Ingę w dowództwie jednostki? Także zbyt ryzykowne... Wymaga dużo czasu i cierpliwości, a rezultaty...

— O czym pan myśli? — zapytała Inga.

— Uważaj na siebie — powiedział. — I jeśliby potrzebna ci była pomoc...

— Dziękuję — szepnęła. Zniknęła w ciemnym korytarzu.

Po paru sekundach usłyszał jej krzyk. Szarpnął drzwi i namacał w kieszeni bezpiecznik broni. Smuga światła z pokoju przecięła korytarz.

— Nic, nic się nie stało. — Głos Berty był spokojny, a nawet nieco drwiący. — Fräulein Inga jest po prostu zbyt nerwowa. Nie poznała mnie w ciemnościach.

Wrócił do pokoju, zgasił światło i otworzył okno. W domu panowała cisza, ale Kloss był przekonany, że przynajmniej dwie osoby czuwają, Inga i ten ktoś, kogo zostawił Ring. Czy nie mylił się sądząc, że człowiek Ringa mieszka w tym domu? Nie, chyba nie popełnia błędu. Zakłada zresztą, że jeszcze ktoś może być na zamku.

Usiadł na tapczanie i wsłuchiwał się w ciszę. Gdzieś szczęknęły drzwi, może okno; na ulicy panowała nieprzenikniona ciemność. Klossowi zdawało się, że dostrzegł cień przytulony do muru kamieniczki. Inga? Może Berta? Chociaż... Przecież nie tylko ona chciała wiedzieć, gdzie jest kobieta z zamku. Człowiek Ringa musi naprawić błąd swego przełożonego.

Nagle, gdy tak oparty o framugę okna wsłuchiwał się w panującą wszędzie ciszę, zobaczył na wzgórzach otaczających miasteczko ostre, podłużne pasma światła. Potem zaterkotały gdzieś bardzo blisko działka przeciwpancerne i rozwrzeszczał się, plując gęstymi seriami, ciężki karabin maszynowy. Oznaczało, to, że front, który jeszcze przed paroma godzinami był daleko na zachód od Bischofsfelde, nagle znalazł się tuż pod miastem.

Kloss zrozumiał, że musi się bardzo spieszyć. Wyskoczył przez okno i przylgnął do muru; ulica była pusta i ciemna. Tylko południowa strona nieba jaśniała migotliwym blaskiem. Grzmot dział narastał i już nie milkł.

4

Od szosy — ciemna aleja okolona drzewami. Czarny kontur zamku Edelsberg przypominał kiczowaty rysunek z bajki o duchach i czarownicach... Zarys murów i baszt na tle płonącego nieba.

Wyciągnął z kieszeni broń, odbezpieczył. Na dziedzińcu żwir chrzęścił pod butami. Kloss zrobił parę kroków w kierunku podjazdu, potem uskoczył za drzewo. Obserwował zamek z uwagą i napięciem. Okna były zamknięte i ciemne, ale gdy mijał bramę, zdawało mu się, że w jednym z nich, na pierwszym piętrze, pojawiło się migotliwe światełko. Czekał. Błysnęło znowu w oknie prawego skrzydła. Na zamku ktoś był.

Kloss zrozumiał, jak bardzo trudnego podjął się zadania. Przeszukiwać zamek? Nonsens... Gdyby można było zmusić do mówienia tego, kto pilnował archiwum? Jedyna szansa! Może należało jednak wziąć ze sobą Nowaka?

Rozmawiał z porucznikiem, zanim tu przyszedł. Nowak czekał w „ich” bramie; zameldował natychmiast, że sytuacja jest bardzo zła. Dowódca pułku nie chciał z nim w ogóle gadać! Tam jest zresztą sądny dzień, w pułku. Udało im się uzyskać łączność z dowódcą dywizji dopiero za pośrednictwem artylerii; trwają ciężkie walki obronne z nacierającymi z południa niemieckimi dywizjami pancernymi. Pułk prawdopodobnie opuści Bischofsfelde.

— Trzeba było powiedzieć dowódcy, jakie masz zadanie — stwierdził Kloss.

— Nie miałem rozkazu, panie majorze — szepnął Nowak. A potem zapytał, jakby Kloss mógł wiedzieć: — Co się właściwie stało na froncie?

— Prawdopodobnie Schörner usiłuje przebić się na północ — rozważał Kloss. — Ta kotłowanina może potrwać parę dni.

— A jeśli wrócą tu Niemcy?

— Nie na długo. Ja zostanę. Ty wycofasz się razem z pułkiem. — Od razu podjął tę decyzję. Nie miał zresztą innego wyboru.

— Pan major zostanie sam?

— Zawsze byłem sam — uśmiechnął się. — Jeśli sytuacja nie ulegnie zmianie, będziesz mi jeszcze potrzebny rano. Zapytaj dowódcy pułku, czy istnieją możliwości przydzielenia do naszej dyspozycji dwóch plutonów na parę godzin.

— Wątpię — powiedział Nowak

— Gdybym był na jego miejscu, też bym nie dał —mruknął Kloss.

Światełko nagle zgasło, potem pojawiło się znowu. Kloss ruszył ostrożnie przez dziedziniec. Drzwi wejściowe, ciężkie drzwi do głównej sieni zamku, były uchylone. Minął je jednak i obszedł budynek wokoło: znalazł to, czego szukał: wejście służbowe, oczywiście zamknięte, ale on nie rozstawał się ze swoim scyzorykiem, zawierającym komplet wytrychów.

Wąskim korytarzykiem dotarł do głównej sieni; szedł po omacku, zapalenie latarki byłoby zbyt niebezpieczne. Nie zamierzał zresztą przeszukiwać zamku; chciał zaskoczyć człowieka, którego, był tego pewien, pozostawił tu Ring. Wątły płomyk zapalniczki oświetlił szerokie schody; skradał się po nich na palcach.

Na korytarzu pierwszego piętra było już znacznie widniej. Duże okna wychodziły na południe. Kloss zobaczył znowu płonące niebo. Rakiety padały niedaleko miasta, wydobywając z mroku linię lasu i zarysy budynków. Długi rząd zamkniętych drzwi. Kloss mijał je ostrożnie, przystając i nasłuchując. Wszędzie panowała cisza.

Wreszcie, już na końcu korytarza, spostrzegł jedne drzwi lekko uchylone. Przez szparę zobaczył światełko, potem światełko zgasło. Ktoś, podobnie jak on, posługiwał się zapalniczką. Bardzo krótko, parę sekund widział zarys postaci. Człowiek z tamtej strony zbliżał się do drzwi, szedł dość pewnie, nie podejrzewając, że gdy stanie na progu... Kloss, przytulony do ściany, czekał... Drzwi skrzypnęły, zobaczył dłoń z pistoletem, uderzył kolbą, broń upadła na podłogę...

— Ręce do góry — powiedział.

Przed nim stała Anna-Maria Elken w płaszczu deszczowym i berecie na głowie. Pomyślał, że spodziewał się jednak kogoś innego, choć właściwie od początku powinien był podejrzewać, że Ring powierzy zadanie strzeżenia archiwum właśnie kobiecie. Panna Elken spoglądała na niego z pogardą i nienawiścią.

— Przypadkowy gość Ringów — szepnęła. — No, strzelaj, na co czekasz?

Kloss wepchnął dziewczynę do pokoju, który przed chwilą opuścił. Oświetlił ją latarką i trzymając ciągle pod pistoletem, podszedł do okna, by zasunąć zasłony. Przekręcił kontakt, zapłonęły żarówki w żyrandolu... Sam był zdziwiony. Elektrownia w Cottbus ciągle działała. Pokój był niewielki i dość przytulny. Pod oknem stało niewielkie biurko, w rogu kanapa i foteliki. Na ścianie wisiał wielki portret Bismarcka.

— Siadaj — powiedział Kloss — i mów. — Był zdecydowany wyciągnąć z niej wszystko. Jeśli zostawił ją Ring, musiała znać miejsce, w którym schowano archiwum. — Zapalisz? — zapytał.

— Zapalę — odpowiedziała, przyglądając mu się uważnie. — Jak na oficera służby Ringa zachowuje się pan dość grzecznie.

— Dziękuję — mruknął. Nie chowając pistoletu, podał jej ogień. —Jeśli powie pani wszystko i prawdę — oświadczył _ istnieje pewna szansa.

Zaciągnęła się dymem i nagle wybuchnęła śmiechem.

—Wszystko i prawdę! Wy nie wypadniecie nigdy z roli! A mogłabym sobie łatwo wyobrazić, że to ja zadawałabym pytania...

Co wie? Czego się domyśla? Za kogo go bierze? Jaką rolę powinien grać, żeby wyciągnąć z niej jak najwięcej?

Strząsnęła ostrożnie popiół.

— Mogłabym — rzekła powoli — spróbować jeszcze gry w ciuciubabkę. Podać panu parę rozmaitych historyjek wyjaśniających, dlaczego wybrałam się na spacer właśnie do zamku Edelsberg. Rezygnuję. Zakładam, że Ring powierza ważne zadania inteligentnym oficerom.

Teraz Kloss był zaskoczony. Bierze go za człowieka Ringa? Prowokuje? Kim jest ta dziewczyna?

— Po co pani tu przyszła?

Wydawała się zniechęcona. Rzuciła papierosa na podłogę.

— Już powiedziałam... Nie mam ochoty na wymyślanie historyjek. Postanowiłam zagrać z panem w otwarte karty. W końcu nie ma innego wyboru, Herr Kloss. Czy uważa się pan za uczciwego Niemca?

— Co to znaczy?

— Proste... Czy postanowił pan być lojalny do końca? A potem zginąć, oddać się do niewoli lub palnąć sobie w łeb?

To zaczynało być interesujące. Kloss już się domyślał, ale jeszcze nie był pewny. Czyżby Fräulein Elken?... Myśl wydała mu się nagle zabawna i z trudem powstrzymał się od śmiechu. Musiała zauważyć...

— Pan się uśmiecha, panie Kloss. Wolałabym, żeby schował pan pistolet, ale pan oczywiście tego nie zrobi. A ja mówię bardzo poważnie. Proszę sobie wyobrazić, że kapitan Hans Kloss, zamiast wykonywać do końca i bez powodzenia zadanie powierzone mu przez Ringa, znajdzie się w przyjemnym, neutralnym kraju z portfelem wypchanym prawdziwymi pieniędzmi...

Zaczynasz dość prymitywnie — pomyślał Kloss.

— Interesujące — mruknął. — Z jakiego to tytułu sturmfuehrer Elken roztacza przede mną tak zachwycające perspektywy?

Była nawet niebrzydka, ta dziewczyna. I spokojnie patrzyła na pistolet, który ciążył już Kłos sowi w dłoni.

— Wyobraźmy sobie — ciągnęła — że zwróciłby się ktoś z propozycją handlową. Tak to nazwijmy.

— Kto?

— Ktoś, kto kupiłby chętnie trochę papierów, zupełnie w tej chwili bezwartościowych dla Niemiec... i bezwartościowych dla pułkownika Ringa, który je schował w tym zamku.

Intensywnie myślał. Prawdopodobnie pracowała dla Amerykanów lub Anglików. Oczywiście Amerykanów interesowało archiwum Abwehry; chcieliby je mieć i to nie po to, żeby przekazać Polakom. Nie można jednak także wykluczyć prowokacji.

— Dlaczego pani sądzi — zapytał ostro — że archiwum jest tutaj?

—Niech pan nie udaje, kapitanie. Tę informację zawdzięczam głupiej Indze, a pańska obecność na zamku potwierdza ją ostatecznie. Ring zlecił panu pilnowanie archiwum.

Kloss milczał.

— Proponuję transakcję korzystną.

— W mieście są Polacy — powiedział Kloss. Nie zamierzał oczywiście dekonspirować się przed tą dziewczyną. Gra wydawała się zabawna, ale niestety, nie zbliżała go do rozwiązania zagadki. Zdobył tylko jedną dodatkową informację: archiwum Ringa należy strzec także przed wywiadem amerykańskim.

— Wystarczy — ciągnęła — że pan powie, gdzie to jest. Polaków proszę się nie obawiać.

— A skąd wiesz — rzucił ostro — że z tą propozycją handlową zwracasz się do właściwej osoby?

—Wiem. Przybiegł pan tu, bo podejrzewał, że ktoś wykorzysta informację Ingi. Zlikwidował pan już tę kobietę, o której opowiadała?

— Nie masz złudzeń, co?

— Nigdy nie miałam złudzeń — powiedziała obojętnie. — Więc jak? Jaka jest twoja odpowiedź? Tylko bądź tak uprzejmy i oszczędź mi zbytecznego gadania.

Istotnie... nie mieli już o czym rozmawiać. Człowieka Ringa nie było widocznie w zamku. Jeśli nie jest nim Fräulein Elken, to...

— Jazda — rzekł Kloss, starając się nadać swemu głosowi dostatecznie stanowcze brzmienie. — Wracamy.

Anna-Maria spojrzała na niego ze zdziwieniem.

— Co to znaczy?

— Po prostu: wracamy. Szybko. Idź pierwsza.

— Jeżeli chcesz mnie zabić po drodze, zrób to tutaj.

— Idź...Szła bardzo powoli. Korytarz, potem główny hali... Gdy znaleźli się za drzwiami, Fräulein Elken stanęła.

— Wy lubicie strzelać z tyłu, co?

Czyżby była Amerykanką? — pomyślał Kloss. Walczyli przeciwko wspólnemu wrogowi, a przecież...

— Nie zatrzymuj się — burknął.

— Zastanów się jeszcze. Robisz cholerne głupstwo.

— Idź! — wrzasnął.

Poszła przed siebie dziedzińcem, żwir znowu chrzęścił pod butami. Gdy znaleźli się na drodze, skoczyła nagle w bok, zrobiła to zręcznie, ale nie dość zręcznie, by nie zdążył strzelić, gdyby zechciał; ale on właśnie na to czekał; sądził, że spróbuje ucieczki. Schował spokojnie pistolet do kieszeni i zwolnił kroku. Trzeba jej dać trochę czasu, ciekawe, co teraz zrobi.

Gdyby mógł przewidzieć jej następne posunięcie, nie byłby taki spokojny...

5

Front był coraz bliżej. Gdy Kloss doszedł do domku Ringów, słyszał już bardzo wyraźne serie automatów. Gdzieś niedaleko, na łąkach, wybuchła mina z moździerza; żółty słup ognia piął się wysoko w górę. Pomyślał, że sytuacja musi być istotnie trudna, nie sądził jednak, by Niemcom udało się przedrzeć na północ.

Okno do jego pokoju było uchylone, w domu panowała cisza, ale Kloss nie wierzył tej ciszy. Nie śpią. Czekają. Mają nadzieję raz jeszcze zobaczyć hitlerowski Wehrmacht.

Pomyślał o kobiecie, o której mówiła Inga. Raniono ją na zamku Edelsberg, ale ona widocznie przyczołgała się do miasteczka, skontaktowała z Ingą i ukryła się gdzieś tutaj. Gdzie? Zapewne człowiek Ringa też chciałby to wiedzieć. Może on, Kloss, popełnił błąd, nie każąc Nowakowi przeszukać sąsiednich domów? Należało odnaleźć tę kobietę. Oznaczałoby to jednak dekonspirację, a jeśli Niemcy naprawdę wrócą? Choćby na parę godzin...

Okrążył dom i znalazł się w ogrodzie. Jeszcze tu nie był. Wąska ścieżka prowadziła do altanki. Zajrzał do środka, zapalił na chwilę latarkę. Na ziemi, wśród zeschłych liści, leżała zakrwawiona szmata. Ta kobieta była tutaj? Z altanki ścieżka prowadziła dalej, w głąb ogrodu... gęste krzaki bzu, a gdy je minął, zobaczył ogrodzenie i maleńki domek, zapewne ogrodnika.

W oknie było ciemno. Drzwi otwarte. Kloss wszedł do wnętrza. Światło z okna padało na łóżko, na którym leżała kobieta. Zobaczył szeroko otwarte oczy, twarz zastygłą w grymasie strachu. Kobieta nie żyła; niemiecki bagnet wbito po rękojeść.

Kloss poczuł się nagle winny; nie przewidział. Nie przewidział, że ten człowiek, którego zostawił Ring, będzie szybszy i sprawniejszy. Nie należało chodzić do zamku Edelsberg; należało czekać w domu aptekarza na następny ruch przeciwnika.

Kobieta z zamku domyślała się zapewne, co jej grozi. Przyszła do Ingi i prosiła o zachowanie tajemnicy. Gdyby on, Kloss, zdążył... Ogarnął go ten sam chłodny spokój, który odczuwał zawsze wtedy, gdy czekała go walka ze sprawnym i gotowym na wszystko przeciwnikiem. Teraz nie popełni już błędu.

Opuścił ogród i przez okno wrócił do swego pokoju. Siadł na tapczanie, zapalił papierosa. Nie chciało mu się palić, ale był bardzo zmęczony i czuł, że za chwilę zaśnie. Nie wolno mu było spać. Grzechotały 76-tki, a w domu trwała cisza, ale teraz bardziej niż kiedykolwiek był pewien, że cisza jest tylko złudzeniem.

Co robi Fräulein Elken? Dlaczego zapytała o tę kobietę? Które z nich? Berta? Schenk? A może ktoś zupełnie inny? Powoli mijały minuty; zaczynało już świtać, szarość wypełniała ulice. Zamknął oczy, na chwilę stracił przytomność i zerwał się natychmiast z tapczanu, gdy usłyszał ciche klapnięcie drzwi... Potem znowu cisza... Nad łąkami leżała mgła, bitwa jakby ucichła, mogło to oznaczać, że Niemców odrzucono, ale mogło to także oznaczać, że nasze oddziały opuszczają miasteczko.

Nagle — trzaśniecie drzwiami tak ostre, że musiało zbudzić cały dom, jeśli ktokolwiek spał. Kloss usłyszał krzyk Ingi.

Skoczył natychmiast ku drzwiom, ale stanął w połowie drogi i bez pośpiechu ściągnął marynarkę i rozpiął koszulę. Pistolet wsadził do kieszeni, drugi — maleńkiego waltera — miał w bucie. Usłyszał kroki na korytarzu, po chwili był już na progu, w otwartych drzwiach.

Zobaczył ich wszystkich: Ingę z bladą twarzą i nieprzytomnymi oczyma, Schenka — całkowicie ubranego, Annę-Marię, Bertę, wyglądającą zupełnie zwyczajnie —w sukni i fartuchu.

Inga krzyczała. Gdy Berta chciała do niej podejść, odskoczyła gwałtownie pod ścianę.

— Jesteście wszyscy — powiedziała spokojniej — nikt z was nie spał. — Zwróciła się nagle do Anny-Marii. — To ty! Ty wychodziłaś z domu. Słyszałam!

— Ingo, na miłość boską, co się stało?

— Jeszcze pytacie? A może to pan? Pan nawet nie zdążył się rozebrać?

Oczy Schenka patrzyły chłodno. Wzruszył tylko ramionami.

— Chciałam jej zanieść coś do jedzenia — mówiła Inga. —A ona...

— Kto?! — zawołała Berta.

— Marta Stauding. Teraz mogę już mówić. Ukryłam ją w domu ogrodnika, ale któreś z was widziało. Zamordowano ją. To moja wina — odwróciła się nagle do ściany i wybuchnęła płaczem.

— Tak — oświadczyła Berta. — To twoja wina. Należało nam wszystko powiedzieć, wzięlibyśmy ją do domu. Zabili ją widocznie Polacy.

— Polacy! — wybuchnęła Inga: — To nie Polacy strzelali do niej w zamku. To Niemcy!

Kloss poczuł na sobie uważny wzrok Anny-Marii.

To ty zabiłeś — mówiło jej spojrzenie.

— Każde z was mogło to zrobić! — krzyczała znowu Inga.

— Nie histeryzuj! — Bercie udało się jednak do niej podejść. —Teraz nie ma już sprawiedliwości. Teraz są Polacy...

Nagle ucichli wszyscy. Zesztywnieli. Usłyszeli stukot butów, a potem łomot do drzwi wejściowych.

— Otwierać! — krzyknął ktoś po polsku.

Czyżby Nowak zdecydował się na taki krok bez rozkazu? — pomyślał Kloss. — Sytuacja jest widocznie bardzo zła i postanowił mnie w jakiś sposób wyciągnąć. —Poczuł na sobie spojrzenie Anny—Marii. Ogarnął go nagle niepokój.

Inga otworzyła drzwi. Kloss zobaczył na progu sierżanta i dwóch szeregowych. Byli w hełmach, z automatami gotowymi do strzału. Myślał, że za chwilę wejdzie Nowak; ale porucznik się nie pojawił.

— Fryce, rączki na kark! — powiedział sierżant i uśmiechnął się. — Po waszemu: Hände hoch!

Wykonali rozkaz. Sytuacja zaczynała być wyjątkowo idiotyczna. Kloss myślał już tylko o tym, co powie Nowakowi. Ale go pułkownik ubrał!...

Sierżant pochodził zapewne ze Śląska, wtrącał co chwila niemieckie słowa.

— No, szwaby... tylko bez szwabskiego kręcenia. Który z was nazywa się Kloss?

— Ja — powiedział.

Obszukano go dość bezceremonialnie. Nie, w tym nie było żadnej gry, działali zupełnie serio. Żołnierz wyciągnął mu pistolet z kieszeni, potem waltera z buta. Zabrał dokumenty.

Kloss spojrzał na Annę-Marię i nagle zrozumiał; w każdym razie zdawało mu się, że rozumie. Ona przecież musiała się go pozbyć. Jak to zrobiła?

— Cały arsenał — oświadczył sierżant. — No, marsz, marsz do drzwi... Kto tu jest właścicielem mieszkania? Ty? — zwrócił się do Schenka.

— Ja jestem tylko pomocnikiem aptekarza, panie oficerze — stwierdził Schenk. — Gospodynią jest ta panna — wskazał Ingę.

Sierżant wziął ją pod brodę.

— No, jeśli jeszcze jednego u ciebie znajdę, to się nie pozbierasz. Macie szczęście, że nie jesteśmy szwaby. Oni za takie rzeczy wszystkich pod mur. — Uderzył Klossa w plecy i wyszli z mieszkania.

Było już zupełnie jasno. Gdy znaleźli się na ulicy, zagrzechotała znowu artyleria. Niedaleko, na rynku, wybuchnął pocisk; fontanna ziemi i piasku wytrysnęła w górę.

Przywarli na chwilę do muru, ale gdy ruszyli w kierunku sztabu, rozszalało się piekło. Niemiecka artyleria ostrzeliwała rynek; zobaczyli osuwającą się ścianę narożnej kamienicy, na chwilę zapanowała ciemność, czuli w gardle i płucach piasek, potem kurz opadł, a przez rumowisko przedarł się polski czołg. Odchodził na północ...

— Panie sierżancie — szepnął jeden z żołnierzy — major powiedział, żeby fryca zastrzelić, jeśli nie zdążymy doprowadzić do sztabu. Kulka w łeb i koniec.

Sytuacja z idiotycznej stawała się naprawdę niebezpieczna. Klossa opanowała chłodna wściekłość; mogło przyjść to, czego zawsze obawiał się najmocniej: śmierć od polskiej kuli. Nie zamierzał przecież rezygnować; nigdy dotąd nie rezygnował z walki. Czuł na plecach dotyk lufy automatu; ręce kazano mu trzymać ciągle na karku. Jeśliby nawet powiedział tym chłopcom, jeśliby się nawet zdekonspirował, czy uwierzą?

Sierżant wahał się jednak. Widać było, że to chłopak obeznany z frontem i nie podejmujący pochopnych decyzji.

— Może zdążymy — powiedział.

Ruszyli naprzód. Artyleria umilkła, zaterkotały kaemy, trzaskały kule karabinowe, usłyszeli bliskie wybuchy granatów. Ulica, jeszcze przed chwilą pusta, stanie się za chwilę terenem boju. Przez miasto odchodziła polska artyleria. Żołnierze przystawali za załomkami murów, klękali na kamiennych płytach i znowu odskakiwali w tył. Zobaczyli dwóch chłopców z rusznicą ppanc.

— Nie ma rady — oświadczył spokojnie sierżant. – Sztab już pewno zmienił m.p. Nie zdążymy.

Weszli do najbliższej bramy.

Kloss pomyślał, że w zasadzie sierżant miał rację. Gdy jazgot automatów umilkł na chwilę, słyszał już wyraźnie warkot motorów. Niemieckie jednostki pancerne wchodziły do miasteczka. Należało działać. Zdjął ręce z karku, wsadził je do kieszeni.

— Chłopcy — powiedział po polsku — musicie mnie jednak doprowadzić do sztabu. Jeśli zmienił m.p., znajdziemy go później na północ od miasta.

— Ty mówisz po polsku! — krzyknął sierżant.

— A mało to fryców mówi po polsku — zawołał ten sam żołnierz, który znalazł waltera w bucie. — Chce się wykpić od śmierci. Gdzie go teraz będziecie ciągnąć za sobą!

— Zrobicie głupstwo — Kloss zwracał się tylko do sierżanta. — Nikt was za to nie pogładzi po główce.

Bliski wybuch. Kloss rozpoznał natychmiast: strzelało niemieckie działo pancerne.

Sierżant przyglądał mu się uważnie.

— Mam rozkaz — oświadczył wreszcie. — To jest już front, człowieku...

— Pryśnie nam po drodze — zawołał ten sam żołnierz. Szczęknął zamkiem automatu. — Stawaj pod murem, fryc...

Kloss patrzył na ulicę. Widział tylko skrawek chodnika; co chwila przebiegali polscy żołnierze.

— Chłopcy — rzekł — jestem...

Tamten mu przerwał:

— Sam powiedziałeś: kapitan Hans Kloss.

Jeszcze parę sekund; trzeba uderzyć sierżanta i wyskoczyć na ulicę. Czy zdąży? Niewielka szansa, prawdopodobnie obaj żołnierze strzelą i któryś z nich musi trafić. W tej chwili, gdy już podejmował decyzję, zobaczył biegnącego środkiem jezdni Nowaka.

— Nowak! — ryknął.

Tamten zatrzymał się natychmiast i skoczył do bramy. Oddychał z trudem.

— O Boże —wyszeptał zupełnie nie po wojskowemu. — Już straciłem nadzieję.

— Ładnie mnie ubezpieczałeś!

Terkot automatów wzmagał się i nagle ucichł; granat wybuchł na ulicy, pokrywając ich twarze czarnym pyłem. Na nic nie było czasu. Nawet na zwymyślanie Nowaka.

Sierżant i obaj żołnierze, nic nie rozumiejąc, wykonywali rozkazy porucznika: oddali Klossowi broń i dokumenty.

Potem Nowak kazał im zaczekać w bramie. Oficerowie weszli do sieni; nawet tu słychać było warkot motorów.

— Zwiewaj — powiedział Kloss. — Ja zostaję. Zameldujesz, że dokumenty Ringa interesują także amerykański wywiad. Są z całą pewnością na zamku; postaram się ustalić dokładne miejsce.

— Niech pan pozwoli mi zostać — szepnął Nowak.

— Bzdura. Zajmiesz się sierżantem i tą dwójką. Trzeba ich odesłać na tyły. I żeby nie gadali.

— Rozkaz.

— Teraz szybko: jak to było?...

Nowak najchętniej opowiedziałby obszernie, ale pozostały liczone sekundy. Dopiero nad ranem udało mu się dostać do dowódcy pułku; wszedł razem z gońcem batalionu, broniącego południowego skraju miasta. Na przedmieście docierały już niemieckie ferdynandy, telefoniści ściągali linię, dowódca i szef sztabu, pochyleni nad mapą, nie zwracali na nikogo uwagi.

Wreszcie major go dostrzegł.

— Jeszcze tu jesteście? — ryknął. — Zęby za piętnaście minut... Chcecie wpaść w ich ręce?

Nowak zameldował natychmiast, że otrzymał rozkaz wyjaśnienia dowódcy pułku zadania, z jakim go tu przysłano.

— Trzeba było wcześniej — stwierdził major. — Teraz za późno. Nie chcę o niczym wiedzieć, mam dość własnych kłopotów.

Jakby na potwierdzenie tych słów, przed sztabem wybuchł pocisk. Usłyszeli brzęk szyb, dym i kurz wdarły się do pokoju; mapy i papiery poleciały na podłogę.

Major zaklął i wszyscy we trójkę przystąpili do zbierania z ziemi pułkowej kancelarii. Szef sztabu ubijał dokumenty w skrzynce. Nowak podniósł z podłogi zmięty karteluszek. Zobaczył parę słów po niemiecku, ale zanim je zrozumiał, przeczytał: Hauptmann Hans Kloss... W aptece Ringa ukrywa się oficer niemieckiego wywiadu — hauptmann Hans Kloss.

Poczuł, że blednie. Oparł się o stół.

— Co to jest? — zapytał.

— To? Aha.. — major machnął ręką. — Zabawne. Ktoś podrzucił taki donos. Karteczka przywiązana do kamienia. Przyniósł wartownik. Kazałem przyprowadzić tego Klossa... a jeśli nie zdążą...

Nowak stracił panowanie nad sobą.

— Panie majorze — krzyknął — to... zdrada!

— Co wyście powiedzieli? — dowódca pułku przesunął kaburę na brzuch.

— Ten Kloss, panie majorze...

Major zrozumiał.

— Niech was diabli! Nie mogliście powiedzieć? Biegnijcie — ryknął — może zdążycie...

Zdążył. Nie chciałby jednak przeżywać raz jeszcze tych paru minut; biegł środkiem ostrzeliwanej ulicy, nie słysząc wybuchów ani gwizdu kuł. Ktoś ryknął: „padnij”; ktoś chciał go zatrzymać... Gdy usłyszał warkot motorów i pocisk z działa pancernego rozwalił ścianę narożnej kamienicy, stracił nadzieję... I właśnie wtedy...

Klossa nie interesowały przeżycia Nowaka. Skwitował je krótko.

— W porządku — powiedział. — I zwiewaj. — Interesował go tylko ten donos. Anna-Maria Elken działała zdecydowanie, przyznawał, z jej punktu widzenia sensownie. Musiała dojść do wniosku, że jeśli wrócą tu Niemcy, Kloss będzie dla niej groźny. Kloss jako człowiek Ringa. Uśmiechnął się. Nieunikniona rozgrywka z panną Elken fascynowała go.

— Zwiewaj — powtórzył, a potem dodał łagodniej: —Postaraj się wyjść z tego cało, wolałbym, żebyś wrócił do sztabu armii. —Nie zabrzmiało to najlepiej, ale Kloss nie umiał odnaleźć teraz żadnych cieplejszych słów. Wiedział, że oczekuje go gra przynajmniej równie niebezpieczna, jak odchodzenie z polską tyralierą na północ.

Stanął w bramie i spojrzał na ulicę. Ulica była już pusta. Nowak i trzej żołnierze zniknęli za rogiem. Z tumanów kurzu i dymu wychynął niemiecki czołg.

Stało się — pomyślał Kloss i ruszył w kierunku, z którego nadciągali grenadierzy ostatniego walczącego marszałka Rzeszy.

6

Miasto było już inne, zniknęły białe prześcieradła, okna otwarte szeroko, na rynku powiewała flaga ze swastyką. Kloss w niemieckim mundurze z dystynkcjami kapitana szedł powoli ulicą, którą przed paroma godzinami odchodziła polska tyraliera.

Na rogu, niedaleko zburzonej kamienicy, leżał trup kobiety. Widział, jak do niej strzelano; oberst, z którym rozmawiał, powiedział krótko: erschossen. Nie zdążyła ściągnąć białego prześcieradła. SS-mani zatrzymali transporter i wyciągnęli ją z domu.

— Musimy być bez litości — powiedział pułkownik — przedtem nie byliśmy dostatecznie twardzi.

Była to trudna rozmowa. Teraz, gdy szedł powoli w kierunku apteki Ringa, mijając wozy pancerne i transportery, sądził, że najgorsze ma już za sobą. Pułkownik z dywizji pancernej, do którego zaprowadzili go SS-mani, nie należał ani do łatwowiernych, ani do naiwnych. Miał suchą, nieruchomą twarz pruskiego oficera, z której nic nie można było wyczytać. Przyjął Klossa tak, jakby już na niego czekał.

Teraz, gdy analizował raz jeszcze przebieg rozmowy, był nawet pewien: oberst już coś o nim wiedział. Sprawdził dokumenty, a potem zadał wszystkie niezbędne pytania: którędy Kloss przedzierał się z okrążenia, jakie nieprzyjacielskie jednostki spotkał na drodze, dlaczego pozostał w Bischofsfelde. Kloss odpowiadał krótko i precyzyjnie. Okazało się zresztą, że oberst służył kiedyś w 175 dywizji i zna dokładnie jej kadrę. Rozmawiali chwilę o Brunnerze.

—Więc nie wie pan, co się z nim stało? — zapytał oberst.

Kloss pomyślał, że także chciałby wiedzieć... Miał zresztą nadzieję, że Brunner nie zdąży dotrzeć do sztabu Schörnera...

— Nie wiem — powiedział. — Nie przedzieraliśmy się razem.

Najtrudniej było wyjaśnić, jak udało mu się wyrwać z rąk Polaków. Kloss miał żelazną zasadę: starał się zawsze, by jego relacje możliwie ściśle odpowiadały faktom. Zakładał, że pułkownik może przesłuchać kogoś z domu Ringa, jeśli nie przesłuchał dotąd... Opowiedział więc dokładnie o aresztowaniu, oświadczył, że udało mu się uciec w momencie, gdy pocisk z działa strzaskał narożną kamienicę.

— Miał pan szczęście — mruknął pułkownik. —Jak pan sądzi, kto mógł o panu donieść?

Interesowała go Anna-Maria Elken. Nie powiedział oczywiście, że zna to nazwisko, ale polecił Klossowi wymienić wszystkich, z którymi się zetknął w kamienicy Ringa. Każde słowo w tej rozmowie wydawało się znaczące. Było nawet dość dziwne, że dowódca frontowej jednostki wymaga relacji tak skrupulatnej. Wreszcie pułkownik oświadczył, że skieruje Klossa do sztabu zgrupowania. Dopiero wówczas kapitan odważył się zapytać o sytuację na froncie. Prusak popatrzył na niego szklanym wzrokiem.

— Nie ma żadnej sytuacji — mruknął. — Już nie ma. Proszę załatwić swoje sprawy i jechać do sztabu.

Otrzymał mundur, ogolił się. Gdy zobaczył się w lustrze znowu w tym mundurze, odniósł wrażenie, że patrzy na kogoś obcego. Tak mocna była w nim pewność, że już nigdy więcej, że już nie będzie grał tej roli, a tymczasem znowu... Mundur leżał zresztą kiepsko, był zbyt obszerny, buty uciskały.

SS-mani z transporterów nie oddawali honorów wojskowych, udawali, że nie dostrzegają oficera. Spoglądali na północ, skąd dobiegała nieustannie artyleryjska kanonada. Teraz znowu bliższa niż przed godziną. Jak długo to jeszcze potrwa? Tydzień? Dwa? Zupełnie wystarczy, żeby parę razy zginąć, a Kloss nie miał ochoty ginąć na progu zwycięstwa.

Stanął przed domkiem Ringów. Kogo zastanie w mieszkaniu aptekarza? Czy człowiek pułkownika Ringa zameldował się już w dowództwie jednostki? A Anna-Maria?

Drzwi wejściowe zastał otwarte. Na korytarzu starał się zachowywać jak najciszej. Z dużego pokoju, nazywanego tu stołowym, dochodziły głosy Berty i Ingi. Któraś z nich włączyła patefon... Horst Wessel Lied ze zdartej płyty... Parę taktów przerwanych nagłym zgrzytem...

— Dlaczego wyłączasz? — to głos Berty.

— Daj mi spokój.

— Nie cieszysz się?

— Nie wiem — to Inga. — Zdawało mi się, że ktoś wszedł. Może Anna-Maria?

— Wolałabyś Klossa, co?

Więc panny Elken jeszcze nie ma... Kloss nacisnął klamkę drzwi prowadzących do jej pokoju. Nie były zamknięte na klucz, tu zresztą nie zamykano drzwi na klucz.

Zajrzał do szafy, potem dostrzegł walizkę ukrytą za tapczanem. Otworzył ją bez trudu, posługując się maleńkim wytrychem ze swojego kompletu.

Szybko badał zawartość; miał nadzieję znaleźć coś, co potwierdziłoby ostatecznie podejrzenia i wykluczyło ewentualność prowokacji. Bielizna, kosmetyki, „Mein Kampf ”, puszka z kawą... Walizka nie miała drugiego dna. Badał wszystkie przedmioty po kolei. Najuważniej oczywiście kosmetyki. Rozkręcał szminki, oglądał grzebienie, otwierał buteleczki z wodą kolońską. Nic. Obejrzał także puszkę z kawą. Znał systemy stosowane w polskim i niemieckim wywiadzie, z Amerykanami nie spotkał się dotąd, a w każdym razie nie grał dotąd przeciwko nim. Opukując „Mein Kampf” upuścił na podłogę puszkę z kawą; potoczyła się na środek pokoju. Gdy ją podnosił, już wiedział. .. Boczna ścianka odskoczyła, odsłaniając schowek...

Niezbyt pewne — pomyślał.

Zobaczył cieniutki zwitek mikrofilmu; wymagał oczywiście dokładniejszych badań, ale tak na oko zawierał zdjęcia jakichś konstrukcji przemysłowych. Pochylił się nad walizką, by wszystko zostawić w jakim takim porządku, gdy nagle szczęknęły drzwi. Odwrócił się gwałtownie, ale nie zdążył wyciągnąć pistoletu... Zresztą sam nie był pewien, czy powinien to uczynić. Na progu stała Anna-Maria Elken, w mundurze sturmfuehrera, z bronią gotową do strzału.

— Rzuć tę pukawkę — powiedział obojętnie Kloss.

— Zdążyłeś już zameldować, co? Myślałeś, że dam się złowić jak idiotka?

— Podziwiam twoją odwagę — mówił teraz zupełnie szczerze. — Jak dawno pracujesz dla Jankesów?

Strzeli czy nie? Tak, z całą pewnością strzeli. Sekundy rozciągały się jak guma, a sytuacja wyglądała beznadziejnie.

Widział dłoń Anny-Marii, palec na cynglu, i...

W tej chwili w otwartych gwałtownie drzwiach zobaczył Ingę. Dziewczyna mocnym uderzeniem wybiła Annie—Marii broń z ręki. Pistolet upadł na podłogę.

— Słyszałam — szepnęła Inga, z trudem łapiąc oddech —słyszałam, jak pan powiedział: „Pracujesz dla Jankesów”...

— Dziękuję, Ingo — mruknął Kloss i podniósł pistolet.

Spojrzał na Annę—Marię. Najchętniej by powiedział: „Widzisz, co narobiłaś, idiotko?”.

— Uratowałam panu życie — Inga wyraźnie oczekiwała podziękowań. — Tak się cieszę, że Polacy pana puścili.

— Zwiałem — burknął. Bawił się pistoletem Anny-Marii i nie spuszczał jej z oczu. Co powiedzieć Indze? Że żartowali... Oczywiście nie uwierzy. Zresztą panna Elken zrezygnowała z wszelkich prób obrony.

— Hitlerowska żmija — szepnęła patrząc na Ingę. Inga nie zwracała na nią uwagi.

— Pan się tak zachowuje... jakbym... — Nie dokończyła. — Ona przecież chciała pana zabić!

Była to święta prawda, ta dziewczyna uratowała mu życie.

Trudno o coś bardziej idiotycznego — pomyślał i pocałował Ingę w policzek. Zarumieniła się.

W tej chwili usłyszeli warkot motoru; przed domem stanął samochód. Inga skoczyła do okna.

— Stryj! — krzyknęła.

Nie, tego było stanowczo za wiele, nawet dla Klossa. Amerykańska agentka, Niemka z BDM ratująca mu życie i wreszcie ten wytrawny lis z Abwehry, który niełatwo da się wykiwać. Przyszło mu do głowy tysiąc pomysłów, a żaden z nich nie był wart nawet funta kłaków.

Inga wybiegła z pokoju, zostawiając drzwi otwarte; Anna-Maria usiadła na tapczanie i zażądała papierosa. Tej już przynajmniej wszystko jedno! Będzie grała swoją ostatnią grę!

Kloss został przy drzwiach; słyszał rozmowę Ingi i Ringa — nie była to zresztą zbyt serdeczna rozmowa. Pan pułkownik usiłował nawet być miły, przynajmniej na początku.

— Jak się masz, Ingo! Wróciłem wcześniej, niż przypuszczałem. — Pochylił się, żeby ją pocałować. Dziewczyna odskoczyła.

— Nie podchodź do mnie!

Był naprawdę zdziwiony.

— Zwariowałaś? Co się stało?

— Strzelałeś do starej Marty!

Kloss przez uchylone drzwi zobaczył twarz Ringa. Pułkownik był wyraźnie zaskoczony; milczał.

— Powiedz — powtórzyła Inga — strzelałeś do Marty!

— Ona żyje?

— Nie wiesz? Kazałeś ją przecież dobić dzisiejszej nocy.

— Ach tak. — Ring znowu chciał położyć dziewczynie dłoń na ramieniu, ale Inga cofnęła się gwałtownie. —W porządku — rzucił. — Potem ci to wyjaśnię. Bądź mądrą dziewczyną...

Kloss pomyślał, że istotnie byłoby najmądrzej, gdyby Inga milczała, ale dziewczyna nie chciała milczeć.

— Jak możesz tak mówić! Ona mi wszystko powiedziała, stryju!

Jeszcze i to. Kloss zrozumiał, że życiu Ingi grozi teraz niebezpieczeństwo; wystarczyło spojrzeć na twarz Ringa. Pułkownik z Abwehry podejmował już jakąś decyzję. Kloss otworzył szeroko drzwi i stanął na progu. Postanowił przerwać tę scenę. Ring dostrzegł go natychmiast.

— Kto to jest?

—To kapitan Kloss — powiedziała Inga. — Rozmawia właśnie z amerykańskim szpiegiem, panną Elken. Uratowałam mu przed chwilą życie, ale nie okazał zbytniej wdzięczności. Piękne towarzystwo, nie ma co mówić — dodała.

—Wróć do swego pokoju i nie wychodź — rzucił ostro Ring. Potem, nie witając się z Klossem, wszedł do pokoju Anny-Marii.

— Witam panią, sturmfuehrer Elken — powiedział. — Poznaliśmy się w sztabie przed wyjazdem z Bischofsfelde. Pamiętasz?

Anna-Maria oglądała Ringa bez niepokoju, w jej oczach zapłonęły jakieś iskierki. Kloss bardzo był ciekaw, jak się zachowa ta dziewczyna, czy zagra va banque, czy spróbuje zaprzeczać.

— Kapitanie Kloss — Ring zwrócił się do niego po raz pierwszy — rozpoczął pan przesłuchanie?

— Nie, jeszcze nie. Chciałem zameldować... — nie skończył. Ring jakby znowu zapomniał o jego obecności.

— My się nie cackamy z wrogami, panno Elken. Jesteś Niemką?

— Nie — Anna-Maria wstała. — Jestem oficerem amerykańskiego wywiadu.

Kloss uśmiechnął się mimo woli. „Koleżanka”. Trzeba przyznać, że na odwadze jej nie zbywa. Postanowiła jednak zagrać va banque. A Ring? Jak się zachowa Ring?

Był zaskoczony. Spodziewał się widać zaprzeczeń i próśb. Tacy jak on często wypadają z roli, gdy znajdą się w sytuacji nieprzewidzianej.

— Ach tak — mruknął — oficer amerykańskiego wywiadu! Od kiedy w naszej armii? — I nie czekając na odpowiedź zwrócił się znowu do Klossa: — Umieszczali ich w SS, bo tam było trudniej nam dotrzeć. I jak mogliśmy wygrać wojnę?

Kloss, mimo powagi sytuacji, znowu z trudem powstrzymał się od uśmiechu. Pomyślał, że nie chciałby być jednak w skórze Ringa.

— Nie zamierzam odpowiadać na żadne pytania — oświadczyła Anna-Maria.

— Już ja z ciebie wyduszę... Po co przyjechałaś do Bischofsfelde?

— Na randkę z tobą — brzmiała odpowiedź.

Ta dziewczyna nie wypada jednak z roli. Kloss spojrzał na twarz Ringa, była purpurowa. A mimo to pułkownik nie wybuchnął. Kloss rozumiał znakomicie, że gdyby to nie był rok czterdziesty piąty, los Anny-Marii Elken byłby straszny. Zresztą ona też zachowywałaby się na pewno inaczej.

— Co za poufałość — szepnął tylko Ring. — My oduczymy cię bezczelności, piękna panno.

— Nie zdążycie. Moi szefowie — ton Anny-Marii był teraz spokojny, rzeczowy — polecili mi poznać pułkownika Ringa. Wtedy w sztabie mieliśmy zbyt mało czasu, by się dobrze poznać.

— Interesujące.

— Moi zwierzchnicy liczą na rozsądek pułkownika Ringa — ciągnęła Anna-Maria. — Wiedzą zresztą o panu sporo i cenią doświadczenie, które zdołał nabyć pan na wschodzie. — Ponieważ Ring milczał, dodała: — Daj mi papierosa.

Gdy Ring bez słowa wyciągnął z kieszeni pudełko i podsunął Annie-Marii, Kloss zrozumiał, że w sytuacji nastąpił zwrot i to zwrot, którego nie przewidywał i którego zaczynał się obawiać. Panna Elken była zręcznym graczem, natychmiast wykorzystywała każdą sytuację.

— W zamku Edelsberg — przystąpiła bez wstępów do rzeczy — ukryłeś archiwum Abwehrstelle Wrocław.

Ring zareagował natychmiast. To uderzenie okazało się jednak zbyt mocne. Odpiął kaburę i sięgnął po pistolet. Kloss uczynił natychmiast to samo, nie wiedząc jeszcze, co zrobi, jeśli Ring zechce strzelić do dziewczyny. Anna-Maria panowała jednak nad sytuacją, bardziej niż przypuszczał.

— Nie wygłupiaj się — powiedziała tylko. — Wiedziałeś, że Bischofsfelde należy do strefy rosyjskiej. Jak mogłeś dokumenty tak ważne ukryć w zasięgu Rosjan? Chciałeś im zostawić archiwum, czy co? — Teraz ona usiłowała grać rolę przesłuchującego.

— Nikt się nie dowie o istnieniu archiwum — powiedział Ring. — A ty zginiesz.

— Głupstwo. Polacy je znajdą i ciebie też znajdą. Oni mają na te sprawy nieco inny pogląd niż moi przełożeni. Jeśli przekażesz nam archiwum, otrzymasz gwarancję bezpieczeństwa i twój oficer także.

— Bezczelność! Chcesz zdyskontować naszą robotę, co? Polacy także chętnie zapłacą za te papierki.

Kloss podszedł do okna. Wynik tej rozmowy stawał się dla niego coraz bardziej jasny. Myślał teraz o własnych szansach uchronienia archiwum już nie tylko przed zniszczeniem przez Niemców, ale przed Amerykanami. Anna-Maria Elken, którą chciał ratować, którą traktował dotąd jak nieprzewidziany i zbyteczny kłopot, stawała się groźnym przeciwnikiem.

Miała szansę. Ring rozporządza na pewno dostateczną eskortą i transportem, by odkopać archiwum i przewieźć je na tereny, które zajmą Amerykanie. Do tego Kloss nie mógł dopuścić. Zanim to się jednak stanie, Ring musi przeciągnąć jego, Klossa, na swoją stronę: albo opłacić albo zlikwidować — innego wyjścia nie ma. Był pewien, że pułkownik za chwilę zechce z nim mówić sam na sam.

Tak też się stało. Stryj Ingi przerwał rozmowę z Anną-Marią, wezwał Bertę i kazał zamknąć Amerykankę w składziku, którego drzwi wychodziły na korytarz.

— Pilnuj jej, żeby ci przypadkiem nie zwiała — powiedział Bercie. — I potem jeszcze zapytał: — A gdzie jest Schenk?

— Nie pokazał się od rana — stwierdziła Berta i położyła ciężką dłoń na ramieniu Anny-Marii.

Zostali sami. Pułkownik długo milczał, potem podszedł do Klossa. Na jego twarzy pojawił się łaskawy uśmiech.

— Sporo o panu słyszałem, kapitanie. Jest pan podobno świetnym oficerem, jednym z tych, na których można liczyć. Skąd pan się tu właściwie wziął?

— Przedzierałem się.

— Tak, oczywiście, ale skąd pan się wziął w tym domu?

— Byłem pewien, że rodzina pułkownika Ringa udzieli mi schronienia.

— Tylko tyle?

— Tyle. — Kloss spostrzegł, że dłoń pułkownika Ringa wędruje do kabury pistoletu. Zanurzył dłoń w kieszeni, przesunął bezpiecznik waltera. — Sądzę, panie pułkowniku —oświadczył sucho — że teraz pan się mnie nie pozbędzie.

— Nie zamierzam — odpowiedział Ring, nie zdejmując dłoni z kabury. — Pana zdanie?

— Nie mam własnego zdania. Jestem oficerem niemieckim. — Nie zabrzmiało to zbyt mądrze, ale Kloss nie miał nic innego w zanadrzu. Mógł tylko udawać uczciwego Niemca. Dzień paradoksalnych sytuacji!

— Proszę się nie wygłupiać! — Ring podniósł nieco głos. — Obaj dobrze wiemy, że archiwum nie może wpaść w ręce Polaków. Zawiera informacje o ludziach, którzy mogą być jeszcze pożyteczni. Chyba pan to rozumie?

— Świetnie rozumiem. Zaczynam także rozumieć, że chce pan je przekazać Amerykanom.

Długą chwilę trwało milczenie.

— Czy widzi pan inne wyjście? — odezwał się wreszcie Ring. — Nie grajmy w ciuciubabkę. Wojna zbliża się ku końcowi albo też w wojnie nastąpi niespodziewany zwrot. Kto wie, czy prędzej lub później ta dziewczyna nie zostanie naszym sojusznikiem.

Na to liczysz — pomyślał Kloss. — Stare niemieckie marzenie o zmianie sojusznika.

— Wierzy pan w amerykańskie gwarancje?

— W nic nie wierzę. Ale jeśli istnieje szansa, to tylko ta jedna.

Cóż mógł zrobić? Trzeba było dalej grać dość niewygodną rolę uczciwego Niemca.

— Ta szansa nazywa się po prostu zdradą — powiedział.

Czy Ring wyrwie pistolet z kabury? Nie, nie zdecydował się; odparował dość spokojnie:

— Nie lubię wielkich słów, Kloss. Pan tego nie powiedział.

— Dobrze, nie powiedziałem. — Kloss przygotowywał sobie nowe stanowisko. — Rozumiem, że musi pan ze mną pertraktować — ciągnął — bo przypadkowo wiem dość dużo. Ale proszę mi powiedzieć, jakie ja mam gwarancje?

— Te same co ja.

— Nie. Pan jest w lepszej sytuacji. Mnie chodzi o gwarancje osobiście dla mnie.

Teraz Ring sięgnął do kabury; Kloss był szybszy. Trzymał już waltera w dłoni.

— Strzelam szybciej niż pan — powiedział. — Nie sądzę, pułkowniku Ring, by takie rozwiązanie było dla pana najlepsze.

Ring z trudem odzyskiwał spokój.

— Obaj jesteśmy zdenerwowani i nie panujemy nad sobą. Niech pan wreszcie powie konkretnie, o co panu chodzi.

— O gwarancje — powtórzył Kloss. — Takie, które by mnie upewniły, że nie zechce się pan mnie pozbyć. Inaczej: proszę mi podać dokładne miejsce, w którym schowano archiwum.

— W innej sytuacji kazałbym pana rozstrzelać. Archiwum odkopiemy razem.

— To mi nie wystarcza, pułkowniku. Jeśli nie dowiem się, gdzie jest archiwum, amerykańska agentka wraz z odpowiednim meldunkiem zostanie przekazana do sztabu grupy Schörnera. — Szantażował Ringa na zimno, ale bez jakiejkolwiek pewności, że szantaż będzie naprawdę skuteczny.

— Bluff — mruknął Ring.

— Nie, handel. Muszę mieć gwarancje, że nie zostawi mnie pan na lodzie.

— Słowo niemieckiego oficera.

Tym razem Kloss roześmiał się naprawdę szczerze.

— Pan żartuje, pułkowniku Ring.

— Archiwum jest w zamku Edelsberg.

— To wie już nawet amerykański wywiad — odpowiedział Kloss.

— Od Ingi, co? Ta Marta wszystko wygadała... Czy Inga wie, kto dobił Martę?

— Nie, ona nie wie — odpowiedział Kloss.

— A pan?

—Ja tak. Chociaż ten człowiek dobrze grał swoją rolę. Nie boi się go pan?

Patrzyli na siebie w milczeniu. Ten człowiek, o którym obaj teraz myśleli i który gdzieś tu był w tym mieście, stanowił zagrożenie dla Ringa i pewną szansę dla Klossa.. .Tak, na pewno szansę, ale taką, po jaką się nie sięga.

— Bzdura! — rzucił Ring. Nie chciał brać już pod uwagę żadnych możliwych komplikacji.

— Więc gdzie jest archiwum?

Pułkownik wahał się jeszcze.

— Dobrze, powiem. W parku Edelsberg, ukryte w piwnicach szesnastowiecznej kapliczki. Wystarczy panu?

— Dowód?

— Tym razem pan żartuje, kapitanie Kloss.

Czy wygrał tę rundę? Nie miał żadnej gwarancji, że Ring powiedział prawdę, a jeśli nawet tak, to jak wykorzysta tę informację, jak zdąży ją wykorzystać, zanim Ring i panna Elken wywiozą stąd dokumenty?

Z północy dobiegła znowu silniejsza kanonada artyleryjska; ulicą przejeżdżały niemieckie działa pancerne, a potem szła piechota; ale ta piechota, gdy Kloss popatrzył na nią z okna, wyglądała już znacznie gorzej niż czołowe oddziały, które zajmowały Bischofsfelde. Starzy ludzie w źle dopasowanych mundurach, wlokący się z trudem, w milczeniu w kierunku pola walki, niezbyt odległego od miasta.

Ring kazał Bercie przyprowadzić Annę-Marię. Amerykanka, gdy weszła do pokoju, od razu domyśliła się, że targ został ubity. Oświadczyła, że chętnie napiłaby się kawy, a także i czegoś mocniejszego; bo w składziku było obrzydliwie i duszno. Zwracała się zresztą tylko do Ringa, traktując go trochę jak podwładnego.

Kloss szczerze podziwiał jej pewność siebie, a Ring nie protestował. Wezwał Bertę i wydał polecenie. Potem siedli przy stole i rozpoczęli rozmowę o sprawach konkretnych. Anna-Maria lubiła ścisłość i rzeczowość. Pytała Ringa o ciężarówki, o eskortę i możliwość poruszania się w kierunku południowo-zachodnim. Wyraziła mimochodem niezadowolenie, że Niemiec nie orientuje się zbyt dobrze w sytuacji na froncie i nie wie, gdzie można spotkać oddziały polskie. Ring nawet dość nieśmiało, potem nieco ostrzej powracał do sprawy gwarancji! Gwarancje to było to, co interesowało go najbardziej.

— Przewieziecie archiwum i oddacie się w ręce amerykańskie — oświadczyła sucho Anna-Maria.

— Musimy mieć pewność.

— Nikt nie ma pewności, panie Ring, ja też. A pan w dodatku nie ma wyboru.

— Możemy walczyć do końca — oświadczył pułkownik.

— Proszę bardzo. — Anna-Maria znakomicie grała obojętność. —Walczcie sobie, jeśli macie ochotę, za fuehrera i Trzecią Rzeszę.

— Możemy zniszczyć archiwum i zlikwidować panią.

— To wam się także nie opłaci.

— Bluff! — szepnął Ring.

— Wszyscy trochę bluffujemy — roześmiała się Anna-Maria. — Ja mam przynajmniej nie fałszowane karty.

W tej chwili Berta wniosła na tacy dzbanek z kawą, butelkę, dwie filiżanki i dwa kieliszki. Ogarnęła zdziwionym spojrzeniem siedzących przy stole.

— Proszę podać trzecie nakrycie — polecił Ring, nie patrząc na Bertę.

To był błąd. Kloss od razu zrozumiał, że pułkownik Ring popełnił pierwszy poważny błąd. Wystarczyło spojrzeć na Bertę, żeby pojąć, co się działo w duszy starej kucharki. Opuściła pokój bez słowa, by po chwili wrócić z trzecią, filiżanką i z trzecim nakryciem.

Kloss był niemal pewien, że Berta, która znowu nad swoim łóżkiem w kuchni powiesiła portret fuehrera, pójdzie teraz do komendantury niemieckiej na rynku. Przez chwilę wahał się, czy nie ostrzec Ringa, ale zrozumiał, że wówczas on popełniłby błąd. Los pana pułkownika nic nie obchodził Klossa; obchodziło go archiwum i jeszcze...

Wiedział, że zależy mu na tym, by mimo wszystko uratować pannę Elken. A panna Elken wydawała się go w ogóle nie dostrzegać. Nie zauważyła również twarzy Berty, nie zobaczyła nienawiści w oczach starej kobiety.

Moja sojuszniczka — myślał Kloss — jest groźnym przeciwnikiem, ale popełnia zbyt wiele drobnych błędów, które mogą bardzo dużo kosztować.

Wychylił swój kieliszek i wstał od stołu. Ruszył ku drzwiom.

— Dokąd to, kapitanie Kloss? — zapytał groźnie Ring. — Niedługo wyjdziemy stąd wszyscy, gdy tylko nadjedzie ciężarówka.

— Zdążył pan już załatwić ciężarówkę? — uśmiechnął się Kloss.

— Proszę się o to nie martwić.

— I o mnie może pan być spokojny, pułkowniku Ring.

7

Inga była w swoim pokoju. Gdy wszedł, zerwała się gwałtownie z tapczanu; w oczach miała łzy.

— Proszę mi dać spokój! — krzyknęła.

Kloss usiadł na tapczanie i przyciągnął ją do siebie. Żal mu było tej dziewczyny. Widział, jak przeżywała śmierć Marty Stauding, potem uratowała mu życie. Wychowywał ją ojciec hitlerowiec, uczyła się w hitlerowskiej szkole i chodziła na zebrania BDM, ale przecież pozostało w niej coś, co rodziło nadzieje...

— Widziałaś Bertę? — zapytał.

Tak, kucharka zaglądała do niej, a potem wyszła do miasta. Bardzo niedawno. Nie rozmawiała z nią. Inga w ogóle nie ma ochoty z nikim rozmawiać; chce być sama.

— Słuchaj, Ingo — powiedział Kloss. — Idź stąd. Idź z tego domu i schowaj się u jakiejś koleżanki, u znajomych.

— Ja? Dlaczego? — jej oczy błyszczały. — Po co ta troska? Pan udaje troskę o mnie.

— Nie udaję, dziewczyno. Uratowałaś mi życie, a teraz ja chcę ci uratować życie. Grozi ci niebezpieczeństwo.

— Mnie? Niech pan mi da spokój. Ja już nikomu nie wierzę. Wierzyłam ojcu i wierzyłam stryjowi. Teraz mi wszystko jedno.

— Wiesz, dlaczego zginęła Marta?

Inga wtuliła głowę w poduszkę. Pogładził ją po włosach; pomyślał, że dużo trzeba będzie czasu i wysiłku, aby naprawdę uratować takie dziewczyny jak ona.

— Marta za dużo widziała — mówił powoli. — Widziała, jak Ring mordował robotników, a potem, co ważniejsze, jak zakopywali paki pod kapliczką w parku.

— Nieprawda! — krzyknęła Inga. — Wrzucali paki do lochów. Wejście jest na dziedzińcu, na prawo od bramy... — urwała gwałtownie, patrząc z przerażeniem na Klossa.

Więc jednak Ring go okłamał; oznaczało to, że pułkownik był zdecydowany wykończyć Klossa przed wydobyciem archiwum. Oznaczało to także, że Inga musi zginąć.

— Zwiewaj stąd jak najszybciej — powtórzył — i to postaraj się wyjść z domu tak, by nikt cię nie zauważył.

— Pan oszalał — szepnęła.

— Nie, nie oszalałem. Masz do czynienia z ludźmi zdolnymi do wszystkiego. Ten, który zabił Martę, nie będzie cię oszczędzał.

— Kto dobił Martę?

Kloss wstał.

— I tak wiesz zbyt dużo, Ingo. Zwiewaj.

— Nie.

— To są zbrodniarze.

— O kim pan mówi, panie kapitanie? — powiedziała nagle bardzo spokojnie. — Czy pan mówi o Niemcach?

— Tak— rzekł — o Niemcach.

Skoczyła do drzwi. Stała jeszcze w progu i patrzyła na niego pałającymi oczyma.

— Ja też jestem Niemką. I pan także. Muszą być Niemcy, którzy nie mordują, nie spiskują z Amerykanami; nie sprzedają tajemnic, którzy walczą...

— Ingo! — krzyknął.

Już jej nie było. Zobaczył ją jeszcze przez okno; biegła ulicą, środkiem jezdni w kierunku rynku, zapewne do niemieckiej komendantury. Żołnierze z transportera oglądali się za nią. Pomyślał, że znowu poniósł klęskę; tej dziewczyny nie udało mu się uratować.

Wyszedł na korytarz. Sądził, że pozostało mu już niewiele czasu do pojawienia się człowieka, którego Ring dobrze znał, a o którym postanowił zapomnieć. Wiedział, że rozegranie ostatniego aktu będzie bardzo trudne. Nie miał jeszcze żadnego planu, tylko parę pomysłów, parę pomysłów wykonalnych w pewnej bardzo określonej sytuacji...

Podszedł do drzwi prowadzących do pokoju Anny-Marii. Ring i panna Elken rozmawiali dość głośno, tak głośno, że rozumiał niemal wszystko. Rozmawiali o nim.

— Kiedy Inga powiedziała o zamku Edelsberg? — usłyszał głos Ringa.

— Wczoraj wieczorem.

— Schenk był przy tym?

— Był.

— A Kloss?

— Także. — W głosie Anny-Marii dosłyszał drwinę. — Brak zaufania, co? — powiedziała Amerykanka. — I brak lojalności. W waszej armii to zresztą typowe.

Krótki śmiech Ringa.

— Kloss nie zobaczy już zamku Edelsberg, moja droga.

Potem śmiech Anny-Marii. Kloss stwierdził ze zdziwieniem, że jej reakcja sprawiła mu przykrość. Czego się właściwie spodziewał? Że będzie go broniła, że ostrzeże przed Ringiem? Amerykanka nie miała żadnych powodów, by czuć sympatię lub wdzięczność dla oficera Abwehry, Hansa Klossa.

Wrócił do pokoju Ingi i zostawił uchylone drzwi. Z kabury wyciągnął pistolet służbowy, odbezpieczył i czekał. Był pewien, że Ring zacznie go szukać. Nie mylił się. Po paru minutach usłyszał kroki na korytarzu. Pustka w domu musiała zaskoczyć pułkownika.

— Berta! — krzyknął. — Inga! Gdzie wy jesteście? — A potem: — Kapitanie Kloss!

Milczał. Czekał z bronią gotową do strzału. Usłyszał głos Anny-Marii; zorientowała się poniewczasie.

— Zdaje się, że popełniliśmy błąd, pułkowniku. Nie należało nikogo stąd wypuszczać.

— Bzdura! — ryknął. Otwierał po kolei drzwi prowadzące do wszystkich pokoi; Kloss zobaczył go z pistoletem w dłoni stojącego na progu.

Cisnął w pułkownika krzesłem, broń potoczyła się po podłodze; Ring zdążył strzelić, ale już nie trafił.

— Przeliczył się pan — powiedział Kloss. — Mnie nie tak łatwo zlikwidować.

— Za parę minut będzie ciężarówka — Ring usiłował odzyskać panowanie nad sobą. — Pojedziemy razem. Obiecuję panu bezpieczeństwo, Kloss.

— Pan już nigdzie nie pojedzie, pułkowniku Ring.

— Gdzie jest Inga?

Kloss wzruszył ramionami.

— Boję się o Ingę — powiedział szczerze. — Jeśli nie będzie mądra... — urwał. Zobaczył w drzwiach Annę-Marię. Amerykanka od razu zrozumiała sytuację.

— Panowie jednak nie zdołali się dogadać — stwierdziła.

— Kapitan Kloss zwariował — mruknął Ring.

— Pułkownik Ring postanowił mnie zlikwidować —Kloss uśmiechnął się — o czym pani zresztą wiedziała. Ale nie zdążył.

Amerykanka przyglądała się im dość obojętnie. Popatrzyła na pistolet Klossa wymierzony ciągle w pułkownika.

— Mnie, moi panowie, jest wszystko jedno, kto wydobędzie archiwum. Jeśli wiesz — zwróciła się do Klossa —gdzie je schowano, zastrzel go i pojedziemy we dwójkę.

— Durnie! — wrzasnął Ring. — Na ciężarówce są moi ludzie. A gdzie jest archiwum, wiem tylko ja.

— Pułkownik Ring zapomniał o paru drobiazgach —szepnął Kloss — o takich drobiazgach jak Berta i Schenk.

— Doniosłeś?! — Wydawało się, że Ring rzuci się na Klossa nie zważając na niebezpieczeństwo. — Ten przeklęty idiota doniósł!

— Zrobiła, to już zapewne Berta.

Anna-Maria postanowiła jednak włączyć się do gry. Niepostrzeżenie podchodziła do miejsca, gdzie leżał pistolet Ringa. Schyliła się.

— Nie próbuj — powiedział Kloss — nie radzę.

— Chcesz nas oddać w ręce gestapo? — patrzyła teraz na kapitana z nienawiścią.

Odpowiedź wydawała się zbędna. Usłyszeli warkot motoru, samochód stanął przed domem, a po chwili rozległy się ciężkie kroki. Trzasnęły drzwi wejściowe.

Na progu w mundurze sturmbannfuehrera stanął pomocnik aptekarza — Wilhelm Schenk.

Kloss pomyślał, że nic tak nie kształtuje Niemców jak mundur. To był inny człowiek, a przecież ten sam, któremu jeszcze wczoraj Kloss kazał pokazywać, jak wygląda niemieckie pozdrowienie. To jego zostawił pułkownik Ring, by strzegł archiwum Abwehrstelle Wrocław: Wilhelm Schenk postanowił wykonać swoje zadanie do końca. Sterczał na progu, trzymając niedbale pistolet. Od razu właściwie ocenił sytuację i na jego twarzy pojawił się grymas przypominający uśmiech.

— Pan kapitan Kloss — rzekł — zachował się jednak jak przyzwoity Niemiec... A ty zdradziłeś,   Ring. Nie spodziewałem się, że nie wytrzymasz. Okazuje się, że brakło ci wiary w fuehrera i w Rzeszę. Potem zwrócił się do Anny-Marii: — Domyślałem się, kim jesteś, ścierwo.

Ring milczał; nie umiał jednak grać do końca.

— Archiwum będzie bezpieczne — ciągnął dalej Schenk.

— Twoja Inga — zwracał się znowu do Ringa — nie żyje. Właściwie to jej nawet trochę żal, bo była uczciwsza od ciebie. Musiałem sam ją zlikwidować. Za dużo wiedziała.

Pułkownik Ring rzucił się na ziemię i chwycił pistolet. Nie zdążył. Wilhelm Schenk wystrzelił nie celując.

— Tak kończą zdrajcy — stwierdził.

Kloss wiedział, że teraz strzeli do Anny-Marii. I Anna-Maria też o tym wiedziała. W jej oczach nie dojrzał strachu, tylko rezygnację. Oparła się o ścianę i czekała. Na północy coraz mocniej dudniła artyleria.

Kloss widział rękę Schenka i palec spoczywający na cynglu. Musiał podjąć decyzję natychmiast. Na mc nie było czasu, należało po prostu celnie strzelać. Strzelił celnie.

Schenk osunął się na podłogę i Kloss zobaczył ogromne zdziwienie w oczach Amerykanki. Zdziwienie, a potem nieprzytomną radość: ta kobieta zdążyła już pożegnać się z życiem..

Usłyszeli kroki. Ludzie Schenka, których sturmbannfuehrer zostawił w samochodzie na ulicy, wchodzili do domu. Było ich dwóch.

Kloss spojrzał przez okno. Zobaczył stojący przed domem pusty terenowy wóz. Pan sturmbannfuehrer nie przyjechał ze zbyt liczną obstawą.

Podał Annie-Marii pistolet Ringa.

— Strzelaj celnie, a potem szybko do samochodu!

— Rozumiem — szepnęła.

Kloss znał to uczucie, gdy sekundy wloką się jak minuty... Powinni już być, powinni już wejść do pokoju, słyszał ich głosy na korytarzu. Spojrzał na Annę-Marię.

Ta dziewczyna umiała jednak panować nad sobą. Broń nie drżała w jej ręku.

Są! Anna-Maria i Kloss strzelili jednocześnie. SS-mani zwalili się na podłogę.

W pokoju wypełnionym dymem i kurzem nie widzieli już własnych twarzy.

Zobaczyli je znowu, gdy znaleźli się na szosie prowadzącej do zamku Edelsberg. Kloss nacisnął mocniej pedał gazu, szosa była pusta, błyszcząca w zachodzącym słońcu.

Wjechali na drogę zamkową okoloną starymi drzewami. Kloss zatrzymał samochód. Dopiero teraz mógł spokojnie zapalić papierosa. Poczęstował Annę-Marię. Palili w milczeniu, patrząc na zamek Edelsberg, ostro zarysowany na tle błękitnego nieba.

— Co zamierzasz teraz robić? — zapytała Anna-Maria. — W jaki sposób przewieziemy archiwum do strefy amerykańskiej?

— Żartujesz — powiedział Kloss.

Spojrzała na niego zdziwiona.

— Nie wiesz, gdzie jest archiwum — domyśliła się.

Wybuchnął śmiechem.

— Archiwum, droga sojuszniczko, dostanie się we właściwe ręce. Jeszcze nie zrozumiałaś?

Zobaczył szeroko otwarte oczy Anny-Marii.

— Przegrałam tę rundę — szepnęła. — Ale wiesz co, Hans, czy jak ci tam na imię, zupełnie tego nie żałuję. Zupełnie nie żałuję — powtórzyła. — Cały zamek jest do naszej dyspozycji. Pójdziemy?

POSZUKIWANY GRUPPENFUEHRER WOLF

1

Było to w pierwszych dniach maja tego pamiętnego roku, w którym skończyła się wojna. Długo nie nadchodząca wiosna wybuchła nagle przed paroma dniami i jakby chcąc wynagrodzić trwające niemal do końca kwietnia zimno, nastąpiły gwałtowne upały.

Żołnierze rozbitych dywizji pozrzucali niepotrzebne już płaszcze, szli całymi gromadami w porozpinanych, sukiennych mundurach, nie otrzymali jeszcze drelichów, bo niespodziewana wiosna zaskoczyła kwatermistrzów. Trudno zresztą się im dziwić — rozgardiasz nadchodzącej klęski, oczywistej już nawet dla najbardziej zaślepionych, był dostatecznym usprawiedliwieniem. Ci, którzy jeszcze parę dni temu heilowali na ulicach, dławiąc dziarskimi okrzykami ogarniające ich zwątpienie, teraz, nie umawiając się, przygotowywali białe prześcieradła. Za parę dni przyczepione do kijów od szczotek staną się symbolem kresu paranoicznych rojeń o zwycięstwie nad całym światem. Ale chociaż białe flagi w większości domów czekały już przygotowane na zwycięzców, chociaż gdzieniegdzie pozdejmowano portrety wodza i usunięto z widocznych miejsc ozdobne wydanie „Mein Kampf ”, chociaż od zachodu słychać było podobny do jednostajnego brzęczenia trzmiela łomot strzałów i wybuchów, w tym niewielkim mieście zachodnich Niemiec nadal trwały instytucje powołane przez dogorywający reżim.

W czerwonym budynku obok katedry urzędowało ciągle gestapo, flaga ze swastyką zwisała nad bramą urzędu kreisleitera, a płoty ł ściany domów oklejone były plakatami wzywającymi do walki o każdy dom i ulicę, grożącymi śmiercią każdemu, kto ośmieli się zwątpić w zwycięstwo. Te groźby nie były przechwałkami. Czarne, gotyckie litery podawały nazwiska „przeklętych zdrajców i wrogów narodu niemieckiego”, to jest żołnierzy, którzy porzucili broń, albo starych, schorowanych ludzi, którzy usiłowali uniknąć wcielenia do Volkssturmu.

W sztabie mieszczącym się w budynku szkoły urzędował generał Willmann, dowódca dywizji, a właściwie resztek dywizji, którym powierzono obronę tego miasta. Nie wyglądał na człowieka zdecydowanego „na walkę do końca”.

Wstał właśnie z fotela, w którym drzemał, przetarł oczy podpuchnięte, zaczerwienione i zaczął dość niemrawo wdziewać kurtkę munduru. Klossowi zrobiło się żal tego starca. Odwrócił się od okna i pomógł generałowi włożyć mundur.

Znalazł się tutaj przypadkiem. Jednym z ostatnich samolotów startujących z okrążonego Berlina wydostał się z miasta, które tylko z nazwy było miastem, a teraz przypominało krajobraz księżyca. Samolot wypełniony oficerami, którym udało się wyżebrać fikcyjne przydziały do nie istniejących już najczęściej jednostek, wylądował właśnie tutaj. Przygodna ciężarówka podrzuciła go z lotniska do centrum, gdzie gdyby nie trzeszczące pod nogami szkło, walające się strzępy papieru jakiegoś ewakuowanego amtu i fruwające pierze z rozprutych poduszek, nie widać byłoby śladów wojny. Domy stały nietknięte.

Myślał właśnie, że powinien teraz skombinować jakiś samochód lub chociażby motocykl, żeby czym prędzej ruszyć na wschód, bliżej swoich. Perspektywa spotkania się z Amerykanami, którzy będą tu wkrótce, nie nęciła go zbytnio, chciał wrócić, żeby raz na zawsze pozbyć się znienawidzonego munduru. A jednak został. Przechodząc koło słupa z ogłoszeniami, machinalnie powiódł wzrokiem po afiszach. I to nazwisko u dołu największego plakatu sprawiło, że zawrócił i przeczytał cały afisz: „Żadnej kapitulacji. Walczymy do ostatniego żołnierza. Z rozkazu fuehrera nie ustąpimy ani pędzi ziemi, póki choć jeden żołnierz niemiecki będzie żył. Spełnimy swój obowiązek. Śmierć zdrajcom i dezerterom! Z mojego rozkazu powieszono dziś trzech zdrajców. Następnych czeka ten sam los. SS gruppenfuehrer Wolf ”.

Fakt, że SS gruppenfuehrer Wolf podpisał tę odezwę, oznaczał, że jest tutaj, a to zmieniało plany Klossa. Jednym z ostatnich zadań, powierzonych mu przez centralę, było właśnie ustalenie miejsca pobytu kilkunastu zbrodniarzy wojennych, którzy powinni za swe przestępstwa odpowiedzieć przed polskim sądem. Wolf był na tej liście. Zajmował na niej jedno z czołowych miejsc. Więc jeszcze nie teraz, jeszcze nie może zdjąć munduru feldgrau. Musi wykonać ostatnie, chyba już naprawdę ostatnie polecenie centrali.

Bez trudu znalazł sztab i zameldował się u generała Willmanna. Stary człowiek z wysadzoną przez jakąś narośl prawą stroną szyi nie zadawał zbędnych pytań.

—Potrzebuję oficera łącznikowego, zostaje pan u mnie — powiedział wczoraj.

Całą noc jeździli wzdłuż frontu na motocyklu prowadzonym przez kapitana Klossa, generał usiłował zorientować się, czym dysponuje dowodzona przez niego jednostka, nosząca ciągle w sztabowych papierach nazwę dywizji. Teraz zdrzemnął się godzinkę i znów ma ochotę na przejażdżkę. Czyżby naprawdę zamierzał bronić się w tym mieście? — myślał Kloss.

Z rozpoznania wynikało, że Amerykanie zajęli wczoraj miejscowość położoną dwadzieścia pięć kilometrów od nich na zachód i zatrzymali się, choć nie napotkali żadnego oporu. Ale to znany system Jankesów. Mają program i realizują go skrupulatnie, jak dzienną normę w fabryce. Dziś, a najpóźniej jutro, dotrą tutaj.

Generał narzucił na ramiona skórzany płaszcz bez dystynkcji i ruszył przodem.

— Dokąd, panie generale? — zapytał Kloss, gdy silnik motocykla wreszcie zaskoczył.

Tamten brodą wskazał kierunek. Kloss ruszył ostro, ale nie ujechał więcej niż trzysta metrów, gdy Willmann kazał stanąć. Byli na małym trójkątnym placyku koło poczty. W głębi, gdzie plac się rozszerzał, stało kilka czołgów. Paru czołgistów leżało pokotem w cieniu swych pomalowanych ochronną barwą olbrzymów, inni, rozebrani do pasa, polewali się wodą pod starą pompą. Jakiś skurczony żołnierz, zdjąwszy koszulę, uważnie oglądał jej szwy, inny, podłożywszy sobie pod głowę skórzany hełm, zażywał słonecznej kąpieli.

— Co jest, u diabła? Dlaczego stoicie? — zaskrzeczał po swojemu Willmann.

— Gówno cię to obchodzi — powiedział jeden z czołgistów i dostrzegłszy dystynkcje generała, gdy ten odchylił skórzany płaszcz, poprawił się: — Gówno to pana obchodzi, panie generale!

— Kloss! — zawołał generał nie oglądając się. — Proszę zapisać nazwisko i stopień tego łobuza.

— No, proszę pisać, kapitanie. Czemu pan nie pisze? Pułkownik Leutzke, dowódca brygady pancernej, składającej się obecnie z pięciu „tygrysów”, odznaczony Krzyżem Żelaznym z liśćmi dębowymi, trzykrotnie ranny — wybuchnął histerycznym śmiechem. — Proszę pisać!

— Jeśli nie ruszycie natychmiast — pienił się Willmann — każę rozstrzelać bez sądu!

— Ruszymy — powiedział tamten nagle uspokojony. Otarł dłonią czoło, rozmazując brud. — Ruszymy — powtórzył. — Każę ludziom wlać wody do baków. Jeśli silniki strawią, to odjedziemy, bo benzyny nie mam nawet kropli.

Willmann odwrócił się na pięcie i nie rzekłszy już ani słowa, poszedł w kierunku motocykla. Kiedy sadowił się w koszu, Kloss zobaczył jego twarz. Stary płakał.

Pięć lat —pomyślał Kloss —pięć lat czekałem na tę chwilę. — Teraz już nie czuł litości.

Znaleźli się na głównej ulicy. W kierunku mostu biegło kilkunastu szczeniaków w mundurach Hitlerjugend, każdy dźwigał pod pachą ogromną pięść pancerną. Kloss minął chłopców, wjechał na chodnik, tarasując im motocyklem przejście. Zeskoczył z siodełka. Najstarszy, biegnący na czele, miał może szesnaście lat, pozostali nie więcej jak trzynaście —  czternaście.

— Dokąd? — zapytał.

— Otrzymaliśmy rozkaz nie dopuścić Amerykanów do mostu — wyprężył się przed nim ten najstarszy. — Podobno na przedmieściu pojawiły się już amerykańskie czołgi.

— Wracajcie — powiedział spokojnie. — Odwołuję ten rozkaz. Kto go wydał?

— Gruppenfuehrer Wolf! — wrzasnął najstarszy. — Walczymy do ostatniego człowieka.

— Ja jestem dowódcą obrony tego miasta — generał niepostrzeżenie stanął za Klossem — a wy nie jesteście żołnierzami. Jesteście kupą zwariowanych szczeniaków. Wasze panzerfausty nie uratują już nic. Najwyżej czołgi zrobią z was marmoladę. Wracajcie do domu i żeby żaden nie ośmielił mi się wychylić nosa spod pierzyny.

— Przecież rozkaz fuehrera... — zapiszczał mały okularnik.

— Liczę do trzech — powiedział Kloss. — Złożyć panzerfausty pod ścianą i uciekać do domu. W przeciwnym razie — ojcowskim gestem zaczął rozpinać klamrę pasa. — W przeciwnym razie każdy dostanie po dziesięć razy na goły tyłek.

Chłopcy kładli panzerfausty pod ścianą. Niektórzy z ociąganiem, niektórzy z widoczną ulgą.

Generał odwrócił się, trącił coś, co wisiało w wybitej witrynie sklepu. Odwrócił twarz ze wstrętem. Kloss zobaczył żołnierskie buty. U haka, który przytrzymywał kiedyś markizy, wisiał człowiek w podartym mundurze feldgrau. Ktoś zdarł z jego kurtki naramienniki, oderwał hitlerowskiego orła znad kieszeni. Do zabłoconych butów wisielca przyczepiono kartkę: „Powieszony z rozkazu gruppenfuehrera Wolfa. Taki los czeka wszystkich dezerterów”.

Motocykl ruszył ostro, ale po kilku sekundach silnik zaczął się krztusić, by wreszcie zamilknąć.

— Nie ma benzyny, panie generale.

Willmann skinął głową i ruszył w stronę budynku sztabu. W milczeniu minął zdziadziałego volkssturmistę, który nawet nie usiłował udawać, że jest żołnierzem. Paląc papierosa rozmawiał z drugim wartownikiem, jakby w ogóle nie znał tego starca w skórzanym płaszczu. Dopiero gdy zapadłszy się w fotel, ciągle w tym swoim płaszczu, generał sięgnął po butelkę i wypił jednym haustem pół szklanki alkoholu, zwrócił się do Klossa:

— Zna pan tego Wolfa?

— Nie — odparł Kloss. — Podobno wczoraj przyleciał z Berlina.

— Pan przecież także przyleciał z Berlina. — Zamilkł na dłuższą chwilę. Podsunął Klossowi butelkę i szklankę z grubego szkła. —Wygląda na to, że on chce bronić tego miasta.

— Amerykanie są podobno piętnaście kilometrów stąd — powiedział Kloss. — A jeśli prawdą jest, co mówili ci chłopcy, wkrótce będziemy mieli parlamentariuszy. Jeśli wówczas padnie choć jeden strzał...

— Dość! — zerwał się niespodziewanie Willmann. Huknął pięścią w stół, aż zadźwięczało szkło. — Dość tego świństwa! — wrzeszczał. — Nie padnie ani jeden strzał więcej! — Przeszedł się kilkakrotnie po przekątnej pokoju, machinalnie przekręcił gałkę radia.

— Czy jest jakaś szansa porozumienia się ze sztabem armii, Kloss? — zapytał. Z radia wydobył się dźwięk dziarskiego marsza, który zagłuszył odpowiedź Klossa. Stary podszedł do aparatu, przyciszył muzykę.

— Radziści od wczoraj nie mogą nawiązać łączności. Na naszym paśmie nadaje jakaś rosyjska radiostacja.

— Zatem podejmę decyzję sam — powiedział Willmann takim tonem, jakby decyzję już podjął. Otworzył usta, żeby coś jeszcze dodać, ale nagle gestem nakazał Klossowi milczenie. Przytknął ucho do głośnika radiowego. Wzmocnił głos.

— Tu radio Hamburg. Tu radio Hamburg — usłyszeli. Głos spikera był uroczysty i napuszony. — Do wszystkich Niemców, do całego narodu niemieckiego, do żołnierzy i ludności cywilnej. Za chwilę podamy do wiadomości doniosłe i uroczyste oświadczenie...

Huknęły kotły i trąby. Kloss rozpoznał pierwsze takty VII Symfonii Bruecknera. Muzyka stopniowo cichła. Na jej tle usłyszeli ten sam uroczysty głos spikera.

— Dziś w godzinach rannych zakończył życie fuehrer wielkoniemieckiej Rzeszy Adolf Hitler. Zginął na posterunku, walcząc do końca przeciw bolszewizmowi. Zginął jak przystało na żołnierza, broniąc z orężem w dłoni stolicy Niemiec — Berlina. Na mocy testamentu fuehrera władzę obejmuje admirał Doenitz. Wielki admirał Doenitz jest od dzisiaj prezydentem Rzeszy, doktor Goebbels obejmuje stanowisko kanclerza; reichsleiter Bormann mianowany został ministrem partii, a SeySS-Inquart — ministrem spraw zagranicznych...

Jakieś trzaski zagłuszyły dalsze słowa spikera.

— A więc koniec — powiedział generał. — Koniec — powtórzył. — Przyjmę warunki Amerykanów. Zresztą — roześmiał się nerwowo — oni postawią tyłka jeden warunek: bezwzględną kapitulację.

— Ale zanim zjawi się ich parlamentariusz, gruppenfuehrer Wolf zdąży posłać na śmierć jeszcze kilkuset tych ogłupiałych szczeniaków — odezwał się Kloss. — W tym mieście jest jeszcze trochę latarń, na których można powiesić żołnierzy mających już dość tego piekła.

— Koniec. Taki koniec... — powiedział jakby do siebie generał. Wydawało się, że nie dotarły do niego słowa Klossa. A jednak musiał je słyszeć. — Ani jeden Niemiec więcej — powtórzył — nie zginie w tym mieście. Daję panu na to moje słowo. — Wrócił na fotel i zaczął sam napełniać szklanki. — A teraz — powiedział — chcę pana o coś prosić. Mógłbym panu dać rozkaz, ale wolę, żeby pan to traktował jako moją prośbę. Niech pan zbierze możliwie jak najwięcej ludzi, ściągnie, kogo się da, byle z bronią. Czołgistów sprzed poczty i saperów, którzy biwakują przed kościołem Świętego Sebastiana. Pójdą z panem, jeśli pan powie im, o co chodzi. Otoczycie ten czerwony, wysoki budynek koło katedry, tam teraz siedzą ci z SD, tam powinien być gruppenfuehrer Wolf. Nie pozwolicie wyjść nikomu. Jasne?

—Tak — powiedział Kloss. — Jasne, tylko trochę spóźnione.

Willmann zamrugał oczami, jakby nie rozumiejąc.

— Śmierć fuehrera zwalnia nas od przysięgi. Ja podpiszę kapitulację miasta i ja ich wydam Amerykanom. Uniemożliwię Wolfowi działanie. To będzie mój prywatny prezent dla Jankesów. Prędzej czy później muszą zrozumieć, że Wehrmacht był zawsze przeciw tym wściekłym psom.

— Zawsze? — Kloss nie ukrywał już ironii. — Odkąd stało się jasne, że wojna jest przegrana.

— Kapitanie Kloss, za takie gadanie...

— Przecież pan generał przysiągł, że nie zginie ani jeden Niemiec w tym mieście.

—Jestem zmęczony — machnął ręką — pan jest też zmęczony. Wszyscy jesteśmy bardzo zmęczeni. Amerykanie muszą nas potraktować inaczej niż tych z SS. Skapitulujemy, bo dalsza walka nie ma sensu, ale będzie to kapitulacja honorowa.

— Panie generale — przerwał mu Kloss — przy tutejszej fabryce amunicji jest niewielki obóz. Znajduje się tam około pięciuset jeńców pracujących w tej fabryce, przeważnie Rosjan i Polaków, ale są także Włosi. Tego obozu pilnuje SS. Fabryka podlega rozkazom Wolfa. Jeśli nie zdołamy przeszkodzić, lękam się o życie tych ludzi.

— Najpierw czerwony budynek, potem obóz. Rozbroicie załogę. Armia walczyła i tylko armia może rozmawiać z Amerykanami. Słyszy pan, Kloss?

Ale kapitana Klossa już nie było. Pobiegł, by wykonać ostatni rozkaz swoich niemieckich zwierzchników i pierwszy, który wykona ściśle i sprawnie.

2

Siedzieli wszyscy czterej w podziemiach gmachu gestapo, w piwnicy, do której w ciągu ostatnich jedenastu lat wrzucano skatowanych więźniów, czekających na śmierć lub wysyłkę do obozu koncentracyjnego. Podziemie mogło być ostatnią redutą oporu w tym mieście. Jedyne, co im pozostało. Wiedzieli już, że ucieczka jest niemożliwa. Co prawda, przezorny sturmbanfuehrer Ohlers zamelinował w niszy za piecem centralnego ogrzewania kilka mundurów szeregowców Wehrmachtu, ale zdawali sobie sprawę, że mają niewielkie szansę. Tatuaż z grupą krwi, do niedawna znak przynależności do wybranej kasty „najlepszych i najwierniejszych”, zdemaskuje ich przy dokładniejszym badaniu. Byli zresztą tutaj zbyt znani.

SS-man w ceratowym płaszczu przecisnął się z trudem przez wąskie drzwi zastawione do połowy workami z piaskiem.

— Panie sturmbanfuehrer — zwrócił się do Fahrenwirsta — melduję posłusznie...

— Skończ z tym wygłupianiem i zapomnij, jaki kto z nas miał stopień. Gadaj!

— Wehrmacht otoczył budynek — powiedział SS-man. — Zabarykadowali główną bramę.

— Co robimy? — spytał Wormitz. Przeciągnął dłonią po zarośniętych rudą szczeciną policzkach. Gestem odesłał SS-mana.

— Pan generał Willmann chce zasłużyć się Amerykanom — rzekł Ohlers.

— To jasne — skinął głową Wormitz. — Ale to nie zmienia faktu, że musimy coś przedsięwziąć. Co pan proponuje, von Lueboff?

— Obawiam się, że pospieszyliśmy się z tymi jeńcami. Jeśli Willmann sprzeda nas Amerykanom, bekniemy za to.

— Co pan plecie, Lueboff, co za głupstwa pan wygaduje? Przecież taki był rozkaz. Rozkaz gruppenfuehrera Wolfa. Myśmy nie mieli nic do gadania. Zresztą, jeśli idzie o rozstrzelanie jeńców, gruppenfuehrer zlecił to bezpośrednim wykonawcom. Myśmy nawet nie wiedzieli. Zapomniał pan, czy co, u diabła?!

— Słusznie. — Fahrenwirst pogłaskał się po nie ogolonej szczecinie. —Wykonywaliśmy tylko rozkazy, nie odpowiadamy za naszych przełożonych. Niech znajdą gruppenfuehrera Wolfa.

— Od roku — prychnął Ohlers — jest na wszystkich listach tych, których oni nazywają zbrodniarzami wojennymi. Sąd, a potem śmierć.

— Muszą go wpierw złapać — przerwał Wormitz. — To nie będzie takie proste. Czy nie sądzicie, panowie, że szofer, który go przywiózł wczoraj z lotniska — skrzywił wargi w uśmiechu — powinien umrzeć, zanim wkroczą tu Amerykanie, podobnie jak kancelista, który mógłby coś wiedzieć o gruppenfuehrerze.

— Wezmę to na siebie — von Lueboff podniósł się ze skrzynki, na której siedział, i wyjął z kabury rewolwer.

Poszedł ku wąskiej szparze w drzwiach, zastawionej workami z piaskiem. — Zastanówcie się, moi kochani przyjaciele — rzekł jeszcze — ale moim zdaniem w sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy, obrona nie ma sensu. Trzeba pomyśleć o sobie, ratować, co się da.

— Racja — skinął głową Fahrenwirst. — Wywieszamy białą flagę i proponuję — żadnych bohaterskich gestów. Oferujmy Amerykanom lojalną współpracę. Powiedzmy im wszystko, co wiemy o gruppenfuehrerze Wolne. W końcu nie ma żadnych powodów, żebyśmy go dalej kryli.

3

Kloss spojrzał z okna korytarza na kwadratowy dziedziniec byłych koszar. Amerykański porucznik stał na stopniach swego jeepa, jakby przyjmował defiladę ustawionych trójkami żołnierzy niemieckich bez pasów, za to z wiadrami i miotłami. Dał im znak ręką i ruszyli w jego stronę, wysoko podnosząc nogi w paradenmarszu. Uniósł się obłok kurzu, gdy oddział zarył się przed autem amerykańskiego porucznika. Za chwilę odbędzie się uświęcona trzydniową tradycją uroczystość. Porucznik o nazwisku Lewis (przedstawił im się przez tłumacza zaraz pierwszego dnia) wyciągnie z jeepa karton z czekoladą i papierosami i będzie obdzielał tych, którzy nie lenili się przy sprzątaniu dziedzińca, szorowaniu schodów i innych robotach porządkowych, wynajdywanych przez amerykańskiego komendanta obozu z ogromną pomysłowością.

Kloss odwrócił się od okna. Widok poniżenia, któremu podlegali ci ludzie, nie cieszył go, jak się tego spodziewał. Bardzo szybko — pomyślał — stało się to codziennym rytuałem; czymś, co oprócz trzech posiłków wyznacza rytm monotonnego, jenieckiego dnia. Cztery dni temu, wykonując ostatni rozkaz generała Willmanna, otoczył czerwony budynek koło katedry, a dziś... Wrócił myślą do jakże odległego czasu sprzed czterech dni. Nie zapomni tej chwili nigdy. Najbardziej utkwił mu w pamięci nie moment, w którym generał Willmann w towarzystwie swoich sztabowców przed wystawionym na środek rynku stołem czekał na amerykańskich oficerów, mających przyjąć od niego kapitulację, ani ta chwila, gdy odpiął pas z kaburą i podał go amerykańskiemu kapitanowi, który nie bardzo wiedział, co z nim zrobić, ani nawet, gdy ten symboliczny gest generała zwielokrotnił się w rosnącym z sekundy na sekundę stosie karabinów i pistoletów maszynowych, panzerfaustów i rewolwerów, rzucanych bezładnie, byle jak, z nie tajoną przez wielu radością, że oto już to świństwo dobiegło końca, a oni żyją. Najbardziej wstrząsnął Klossem moment, gdy zza zakrętu wyjechał pierwszy amerykański czołg i sunąc powoli, jakby się skradał, dotarł do rynku, a wtedy ze wszystkich okien równocześnie, jakby na dany przez kogoś znak, wysunęły się białe flagi, zrobione z obrusów i prześcieradeł, przyczepionych do lasek, wędzisk, kijów od szczotek.

Warto było — pomyślał wtedy Kloss — przeżyć tę wojnę choćby po to, żeby to zobaczyć.

Było to cztery dni temu, a przedwczoraj do późna w noc nadchodziły ich radosne śpiewy. Amerykanie czcili zwycięstwo. Nie tak wyobrażał sobie ten dzień Kloss. Myślał, że będzie wśród swoich. Oczywiście bez trudu mógłby uniknąć niewoli i w pierwszych godzinach po wkroczeniu Amerykanów przedrzeć się za Łabę. Dzieliło go od mej osiemdziesiąt kilometrów. Ale choć ciągnęło go, do swoich, postanowił zostać. Doszedł bowiem do wniosku, że pobyt w tych koszarach zamienionych na obóz jeniecki, gdzie pomieszano ich wszystkich — szeregowców i oficerów, Wehrmacht ł SS, a także paru cywilów, burmistrza, kreisleitera i kogoś tam jeszcze — daje mu niepowtarzalną szansę odnalezienia gruppenfuehrera Wolfa. Z paru przypadkiem zasłyszanych rozmów między Ohlersem i Fahrenwirstem wnioskował, że Wolf jest w obozie. Najdziwniejsze jednak, że żaden z oficerów, których niby przypadkiem o to pytał, nigdy nie widział gruppenfuehrera.

Kloss znów spojrzał w okno. Obdarowani żołnierze rozbiegli się ze swą zdobyczą; być może handlują już papierosami i czekoladą w korytarzu koło latryn, w obozie bowiem powstał natychmiast czarny rynek. Ci, dla których nie starczyło papierosów albo których porucznik Lewis nie uznał za godnych nagrody, snuli się pojedynczo lub małymi grupkami po ogromnym dziedzińcu. Kloss zauważył, że podniósł się szlaban przy bramie wjazdowej, a czarnoskóry wartownik w białym kasku zasalutował niedbale wjeżdżającemu samochodowi. Zobaczył także, iż z budynku nie opodal wartowni, zajmowanego przez Amerykanów, wybiegł porucznik Lewis, którego charakterystyczną, zwalistą sylwetkę Kloss rozpoznał nawet z tej odległości, i potrząsał teraz dłońmi dwóch oficerów gramolących się z ciasnego wnętrza samochodu.

Odwrócił się od okna i ruszył w kierunku sali, w której od trzech dni sypiał. Rzucił się na swoją pryczę, nie odpowiadając nawet na przyjazną zaczepkę pułkownika czołgistów, tego samego, co tak nieparlamentarnie potraktował generała Willmanna parę dni temu. Stary mu dotąd tego nie zapomniał, ale pułkownik Leutzke niewiele sobie z tego robił.

— Nie zagrałby pan ze mną, Kloss, partyjki? — powtórzył.

— Może później — odparł.

— Chandra? — zapytał pułkownik. — Na chandrę najlepsza partyjka warcabów.

Leutzke pierwszego dnia skombinował jakąś deskę, na której wyrysował szachownicę, nazbierał mundurowych guzików, jedynego towaru, który można było znaleźć w obozie w nadmiarze, i zamęczał teraz wszystkich propozycjami partyjki. Na domiar złego grał kiepsko, popełniając stale te same błędy.

—Nie wolno nam poddawać się rozpaczy — powiedział z emfazą, naśladując starczy, chrapliwy głos Willmanna. — Musimy myśleć o przyszłości Niemiec.

— Żeby pan wiedział, Leutzke, że tak — usłyszał Kloss za plecami! W drzwiach ich sali stanął właśnie generał, któremu, odkąd mianowano go niemieckim komendantem obozu, zwrócono pas.

— Stary idiota — mruknął Leutzke i odwrócił się do Willmanna plecami. Generał udał, że nie dosłyszał.

— Kapitanie Kloss — rzekł — chciałbym zamienić z panem parę słów, ale wolałbym... —wymownie spojrzał na odwróconego pułkownika.

—Jeśli idzie o wczorajszą propozycję pana generała, to stanowczo odmawiam — powiedział Kloss. Willmann, gdy amerykański porucznik zaproponował mu objęcie funkcji zwierzchnika obozu, natychmiast zwrócił się do Klossa z ofertą, by kapitan, zechciał być jego oficerem łącznikowym do spraw porozumiewania się z Amerykanami. Wydawało mu się bowiem rzeczą nader niestosowną, by on, niemiecki generał, zniżał się do rozmów z jakimś tam poruczniczyną, choćby nawet zwycięskiej armii. Kloss wówczas odmówił, ale Willmann nie wziął mu tego za złe. Niespełna dwa dni spędził w towarzystwie kapitana, ale zdążył nabrać do niego sympatii.

— Nie, Kloss — powiedział teraz — nie zamierzam wracać do tamtej sprawy, ale mimo to będę rad, jeśli zechce się pan udać ze mną na przechadzkę.

— Nie trzeba. — Leutzke ociągając się wstał ze swego łóżka, podrapał się po owłosionej piersi. Pod nie zapiętym mundurem nie miał koszuli. — Możecie sobie gadać tutaj, ja pójdę się trochę przewietrzyć. — Wyjął spod poduszki szachownicę i woreczek z guzikami i najniespodziewaniej stuknął obcasami przed Willmannem. — Panie generale, proszę o pozwolenie odejścia! — wrzasnął przykładając dłoń do skroni. Potem roześmiał się chrapliwie i wybiegł.

Stary usiadł ciężko na łóżku Leutzkego i ze smutkiem pokiwał głową.

— Niech mi pan wierzy, Kloss, że to był znakomity oficer. Jeśli tacy jak on tracą głowę... Chciałbym z panem pomówić w pewnej sprawie, która nie daje mi spokoju.

— Słucham — rzekł Kloss.

— Pamięta pan, było to w dniu kapitulacji, parę godzin przedtem. Kazałem panu otoczyć gmach gestapo. Pan wówczas wspomniał o jakimś obozie jeńców, którzy pracowali w fabryce amunicji.

— Tak — powiedział Kloss i usiadł na łóżku.

— Pan się pomylił, w tym obozie prócz Rosjan, Polaków i Włochów byli także Anglicy... — generał zamilkł. Cisza trwała dłuższą chwilę. Przerwał ją Kloss:

— Czy to uzupełnienie ma jakieś znaczenie?

— Tak — powiedział generał. — To, że w tym obozie byli Anglosasi, czyni naszą sytuację jeszcze bardziej niekorzystną. — A na pytające spojrzenie Klossa dodał: — Czy nie wie pan jeszcze, że ci jeńcy zostali rozstrzelani, wszyscy, co do jednego? Ze egzekucję wykonano trzy godziny przed przyjściem Amerykanów? Że przysypano ich cienką warstwą piachu, tak cienką, że dwudziestu paru żołnierzy z naszego obozu, których rano zawieziono w to miejsce ciężarówką, potrafiło odkopać w pięć godzin pięćset zwłok?

— Partacze, co? — zerwał się Kloss. — Myślę o tych, co tak płytko zakopali. Ma pan im za złe, że nie wykazali niemieckiej akuratności w tym stopniu, by porządnie zamaskować zbrodnię, i jeszcze byli na tyle głupcami, że pozwolili do grupy Słowian przyplątać się panom Anglosasom. Pal diabli Polaków i Rosjan, ale Anglicy! I to nas postawi w niekorzystnej sytuacji. Dopiero to.

— Kloss — powiedział Willmann mitygujące — pan mnie nie zrozumiał. Ja potępiam tę zbrodnię.

— Zawsze pan potępiał, czy od pewnego czasu?

— Nie robiłem nigdy nic, co było sprzeczne z prawem wojennym, nigdy nie wydałem rozkazu zastrzelenia jeńca.

Kloss powoli uspokajał się. Zły był na siebie, że dał się ponieść emocji. Przecież jeszcze chwila, a zdemaskowałby się. Nie groziło mu z tego powodu żadne niebezpieczeństwo, ale wtedy na pewno nie znalazłby gruppenfuehrera Wolfa.

Wytrzymałem pięć lat — pomyślał. — Muszę wytrzymać jeszcze parę dni.

— Przepraszam, panie generale, mam stargane nerwy.

Tamten ojcowskim gestem położył mu dłoń na ramieniu.

— Wszyscy mamy stargane nerwy, mój chłopcze.

— Rozkaz rozstrzelania jeńców wydał gruppenfuehrer Wolf? — zapytał.

Generał kiwnął głową potakująco.

— Trzeba myśleć o przyszłości tego narodu, o przyszłości tego kraju.

— Co pan zamierza? — zapytał Kloss. Nie chciał już wdawać się w dyskusję.

— My im będziemy wkrótce potrzebni. — Generał nie rezygnował ze swoich abstrakcyjnych rozważań. — My im, a oni nam.

— O kim pan myśli? — Znał odpowiedź, ale chciał ją usłyszeć.

— O nich — pogardliwym ruchem brody wskazał okno, za którym stał amerykański żołnierz z MP. — O Amerykanach. I dlatego — dodał— musimy być możliwie czyści. Trzeba się odciąć od takich jak Wolf. Niemiecki Wehrmacht — zawołał nagle piskliwie — nie rozstrzeliwał jeńców. To ci zbrodniarze, tacy jak Wolf...

Przecież sam w to nie wierzy — pomyślał Kloss. — Tym krzykiem chce zagłuszyć własne sumienie.

— Chcę — ciągnął generał — żebyśmy wskazali Amerykanom gruppenfuehrera Wolfa, który, jak przypuszczam, jest w tym obozie. Powinniśmy im pomóc. Ale uważam, że nie powinna być to moja jednostkowa decyzja, tylko stanowisko całego korpusu oficerskiego. Co pan na to, Kloss?

— Czy pan widział kiedykolwiek Wolfa? Czy wie pan, jak on wygląda? — Kloss był zdecydowany wykorzystać każdą informację. Po to tu został.

— Nie — odparł generał. — I cóż z tego?

— A może wie pan, pod jakim nazwiskiem jest w obozie i w jakim mundurze?

— Nie mam pojęcia — odparł generał. — Ale myślę, że powinniśmy go wspólnie odszukać. I wtedy...

— Najpierw trzeba go znaleźć...

Z rozmachem trzasnęły drzwi. Pułkownik Leutzke wracał ze swoją szachownicą. Cisnął ją na łóżko, widocznie nie udało mu się znaleźć partnera.

— Omówiliście panowie swoje tajemnice? Niedługo będziecie może musieli zdradzić je byłemu wrogowi. Przyjechało dwóch takich bubków, którzy mi na kilometr śmierdzą wywiadem. Zebrali już wszystkich oficerów w tej sali na dole, brak tylko panów. Otrzymałem polecenie, by zawiadomić was właśnie, że jesteście z utęsknieniem oczekiwani. Wzywają kolejno — jednego już zaczęli maglować. Sturmbanfuehrera Fahrenwirsta, jeśli się nie mylę.

— Chodźmy, Kloss — podniósł się Willmann. — Swoją drogą dziwne mają maniery ci Amerykanie. Powinni przesłuchanie zacząć ode mnie, mam najwyższy stopień oficerski w tym obozie. Nie sądzi pan, Kloss?

— Trzeba było mnie rozstrzelać tam przy poczcie —wtrącił się kwaśno Leutzke. — Wtedy by się panem zainteresowali w pierwszej kolejności. Bo ich przede wszystkim interesują mordercy.

4

Mniej więcej w tym samym czasie jeden z amerykańskich oficerów, captain Karpinsky, prawie w ten sam sposób wyjaśnił porucznikowi Lewisowi cel ich przybycia do obozu.

— Interesują mnie mordercy — powiedział.

Było to w chwilę potem, jak Lewis ściskając im dłonie przedstawił się:

— Porucznik Lewis, tymczasowy boss tej składnicy złomu.

Roberts i Karpinsky wymienili swoje nazwiska.

—Jesteśmy ze służby specjalnej — powiedział Roberts.

— Okay — pokwitował to Lewis. —Zawiadomiono mnie o waszym przybyciu. Cały parter jest do waszej dyspozycji. Ta duża sala i przylegające do niej pokoje.

— Przygotował pan coś na nasze przybycie poza pokojami? — zapytał Roberts.

— Znajdzie się parę buteleczek ze starego zapasu — rzekł, ale od razu zauważył, że oficerowie nie są w nastroju do żartów. Spoważniał w jednej chwili. — Wiecie już o tych wykopaliskach w lesie za fabryką?

— Wracamy stamtąd — rzekł Karpinsky.

— Wyodrębniłem oficerów, są w tym skrzydle. W pozostałych zwykli żołnierze. Oczywiście nie wykluczam, że wśród żołnierzy są oficerowie, którzy zmienili mundury. Rozumie się, mam na myśli SS.

— Niewykluczone — potwierdził Karpinsky. — Tym się zajmiemy później. Podobno miejscowe SD ma pan w komplecie?

— Tak. Generał Willmann zrobił z nich pęczek i ofiarował mi go w prezencie. Otrzymał za to nagrodę: został niemieckim komendantem obozu.

— Zaczniemy od wyższych oficerów— powiedział Karpinsky.

— Ma pan jakąś listę?

— Tak, w moim pokoju. Może przy okazji napilibyśmy się po kieliszku?

— Ale tylko po jednym — powiedział Karpinsky.

— Strasznie ci się spieszy do tych morderców— z odrobiną ironii powiedział Roberts.

— Interesuje mnie przede wszystkim jeden — odparował poważnie Karpinsky. —Jeśli on jest w tym obozie...

— Myśli pan o gruppenfuehrerze Wolfie, kapitanie? —wtrącił się Lewis. — Co pan na to, żeby ogłosić, że za wskazanie go damy dużą nagrodę, na przykład parę kartonów papierosów. Odnoszę wrażenie, że z każdym otrzymanym papierosem Niemcy stają się coraz mniej nazistami, a paczka napełnia ich miłością do demokracji.

Oficerowie ze służby specjalnej nic nie odpowiedzieli.

Pierwszym przesłuchiwanym był sturmbanfuehrer SD Fahrenwirst. Ledwo siedli przy dwóch zsuniętych biurkach, a żołnierz ubrany tylko w półkoszulek, wkręcał w maszynę pierwszą kartkę, wprowadził go żandarm.

— Nazwisko, imię, stopień? — warknął Roberts. Był trochę zły na Karpinsky’ego, że ten nie chciał skorzystać z propozycji Lewisa, aby przesunąć przesłuchanie na wieczór. Po obejrzeniu wykopanych z płytkiego rowu zwłok miał ochotę wyłącznie na alkohol.

— Fahrenwirst Otto, sturmbannfuehrer. — Rozejrzał się, jakby w poszukiwaniu krzesła, ale nie było w pobliżu nic, na czym mógłby usiąść.

— Od którego roku w partii?

— Od 1934, w SS-od 1936.

— Stan rodzinny?

— Żonaty, sześcioro dzieci.

— Przebieg służby?

— W trzydziestym szóstym przeniesiony z SA do SS, w czterdziestym — do SD. Podczas wojny działałem wyłącznie w Rosji i w Polsce. Nigdy — rzekł patrząc na obu oficerów — nie strzelałem do Anglików i Amerykanów. Wykonywałem rozkazy przełożonych, a panowie wiedzą, co to znaczy rozkaz w wojsku. Jeśli chodzi o własną inicjatywę...

— Dość! — przerwał Karpinsky ten potok gadulstwa. — Czy znaliście gruppenfuehrera Wolfa?

— Tak jest — odparł szybko, jakby czekał na to pytanie.

—Rysopis?

— Blondyn o pociągłej twarzy, szczupły, bez znaków szczególnych — meldował ochoczo Fahrenwirst. —Wzrost około 180 centymetrów, lat mniej więcej czterdzieści.

—Jest w obozie?

— Nie wiem, nie widziałem go. W obozie są setki ludzi.

— Kłamiesz! — krzyknął Roberts. — Gadaj! Ukrywa się pod obcym nazwiskiem, tak? W cudzym mundurze?

— Nie wiem — powiedział tamten z wyczuwalną ulgą.

— O tym też nie wiesz? — Karpinsky rozrzucił plik zdjęć z porannej ekshumacji.

— Nie wiem. Nie wiem — szepnął gestapowiec — co przedstawiają te zdjęcia.

— W mieście było pięciuset jeńców wojennych. Co się z nimi stało?

— Nie zajmowałem się cudzoziemskimi robotnikami.

— A jednak wiesz, że pracowali w fabryce amunicji?

— Stwierdzam tylko, że nie zajmowałem się żadnymi cudzoziemcami. Wykonywałem rozkazy mojego bezpośredniego przełożonego, gruppenfuehrera Wolfa.

— Kto zajmował się jeńcami? — zapytał Karpinsky. Słowo „zajmował” zaakcentował w specjalny sposób.

— Nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie.

— Radzę się dobrze namyślić, Fahrenwirst. W waszym interesie leży, byśmy znaleźli waszego szefa.

— On też miał szefów — powiedział po wyjściu Fahrenwirsta Karpinsky. — Wiem, jak będzie, gdy go wreszcie złapiemy. Powie również, że wykonywał rozkazy.

— Kto? — nie zrozumiał w pierwszej chwili Roberts.

— Gruppenfuehrer Wolf.

— Myślisz tylko o nim — powiedział jakby z niechęcią Roberts: — Czy dlatego, że ci zamordowani to w większości Polacy i Rosjanie?

Karpinsky wzruszył tylko ramionami. Cóż odpowiedzieć na to pytanie? Języka swych polskich przodków prawie nie znał, choć jego ojciec mówił jeszcze całkiem nieźle po polsku. Szukałby gruppenfuehrera Wolfa z taką samą zaciętością, gdyby zamordowani jeńcy byli na przykład Sudańczykami. Przyzwyczajony do racjonalnego myślenia, nie mógł pojąć, dlaczego Niemcy zastrzelili tych jeńców dosłownie na kilka godzin przed kapitulacją miasta, a na trzy dni przed ostateczną i bezwarunkową kapitulacją Niemiec. Ogrom tej zbrodni, jej „zbędność” przerastał możliwości pojmowania. Wiedział oczywiście, że Wolf jest na liście zbrodniarzy wojennych, że jego ekstradycji domagają się przede wszystkim Rosjanie i Polacy, wschodnia bowiem Polska i zachodnia Ukraina były sceną największych zbrodni sygnowanych jego nazwiskiem. Chociaż nazwisko to pojawiło się stosunkowo niedawno, w drugiej połowie czterdziestego trzeciego roku, uzyskało niemal natychmiast ponurą sławę. Ale zanim odda gruppenfuehrera Rosjanom czy Polakom, on, kapitan Karpinsky ze służby CIC armii USA, chciałby spotkać go twarzą w twarz i zażądać wyjaśnienia, dlaczego wydał rozkaz rozstrzelania pięciuset jeńców dosłownie na pięć minut przed końcem. Wbrew podstawowej ostrożności, przeciw elementarnemu instynktowi samozachowawczemu, bo przecież, choć niełatwo go będzie znaleźć, to musiał, a przynajmniej powinien liczyć się z tym, że może nadejść dzień, gdy stanie przed zwycięzcami.

Te myśli towarzyszyły Karpinsky’emu przy przesłuchiwaniu innych oficerów Wehrmachtu i SS. Wkrótce doszli z Robertsem do wniosku, że znacznie przyspieszą tok wstępnych przesłuchań, jeśli podzielą się robotą. Roberts przeniósł się do drugiego nie zajętego pokoju, a zawsze skłonny do uprzejmości porucznik Lewis szybko wyszukał wśród swoich chłopców protokolanta.

Już po kilku godzinach ustalili rzecz niezwykłą. Spośród stu kilkudziesięciu SS-manów, wyciągniętych z piwnicy gmachu gestapo, tylko cztery osoby widziały gruppenfuehrera i tylko one mogły podać jego rysopis. Poza Fahrenwirstem Wormitz, Ohlers i Lueboff opisywali Wolfa niemal tymi samymi słowami. Wysoki, kościsty blondyn koło czterdziestki, około 180 centymetrów wzrostu. Karpinsky postanowił, że rozkaże Lewisowi, aby zaostrzył czujność straży obozowych (jeśli doniosą Wolfowi, że on jest najbardziej poszukiwany, mógłby tej nocy próbować ucieczki) i jutro z samego rana, zebrawszy wszystkich na kwadratowym dziedzińcu, zajmą się specjalnie tymi, którzy odpowiadają temu rysopisowi. Dziwna zbieżność, niemal jednakowość nawet w doborze słów, zeznań tych czterech wysokich oficerów SS napawała go nieufnością. Niewykluczone, że ci czterej umówili się, żeby kryć szefa i podają rysopis mylący. Nikt, ale to naprawdę nikt poza tymi czterema nie mógł opisać wyglądu Wolfa. Szofera, który jeździł na lotnisko po gruppenfuehrera, znaleziono w jednym z pokojów na piętrze w gmachu gestapo z kulą wpakowaną w tył czaszki. To także nie mógł być przypadek.

— Mam coś — Roberts wszedł do pokoju potrząsając protokołem przesłuchania— coś, co cię zainteresuje. Rozkaz rozstrzelania tych pięciuset jeńców wydał osobiście gruppenfuehrer Wolf.

— Masz kogoś, kto widział Wolfa? — Karpinsky aż zerwał się z miejsca. Zauważył równocześnie, że oficer niemiecki w stopniu kapitana, którego wezwał właśnie na przesłuchanie, uważnie przysłuchuje się ich rozmowie. Może on wie coś o Wolfie — przemknęło mu przez myśl. — Trzeba go będzie dobrze przycisnąć — postanowił.

— Niestety, nie widział go — odparł Roberts. — To oficer łączności. Był przypadkiem na linii, gdy Wolf rozmawiał z którymś z oficerów batalionu wartowniczego w obozie. Słyszał tylko głos. Niestety nie pamięta nazwiska rozmówcy Wolfa. Tamten facet się bał, nie chciał wykonać rozkazu bez potwierdzenia go na piśmie, na co Wolf miał wrzasnąć, że należy zlikwidować obóz natychmiast, na jego, Wolfa, osobisty rozkaz, a pisemne potwierdzenie zaraz prześle przez motocyklistę... Tyle ten oficer łączności.

— To rzeczywiście niewiele — odezwał się płynną angielszczyzną niemiecki oficer w mundurze kapitana. —Czy znaleźliście panowie kogoś, kto widział Wolfa?

Spojrzeli nań z takim zdumieniem, jakby był gościem z Marsa.

— Czyżby pan także go szukał? — zapytał wreszcie Karpinsky.

— To dziwne — powiedział znów ten Niemiec — nikt go nie widział.

— Przepraszam — wtrącił Roberts — a ci czterej?

— Fahrenwirst, Ohlers, von Lueboff i Wormitz, tak? Tego się można było spodziewać — mruknął.

— Przepraszam — zerwał się Karpinsky, który miał już dość tej wymiany zdań po angielsku, nadającej rozmowie jakiś charakter poufałości. — Kto zadaje pytania? Kim pan właściwie jest? Nazwisko?

— Hans Kloss.

— Świetnie pan mówi po angielsku — wtrącił Roberts i niespodziewanie dla Karpinsky’ego podsunął niemieckiemu kapitanowi krzesło. — Abwehra, co?

— Tak — odparł Kloss.

— Niech pan siada, kapitanie. — Roberts wyciągnął papierosy. — Zapali pan? Jesteśmy w pewnym sensie kolegami, chociaż działaliśmy przeciwko sobie. Pan jest zawodowcem — ciągnął — a my cenimy zawodowców. Mam nadzieję, że dowiemy się od pana wielu interesujących rzeczy.

— Nie sądzę — wtrącił grzecznie Kloss — bym naprawdę mógł być użyteczny. Przynajmniej w tym sensie, jak pan to rozumie.

— Przekonamy się — powiedział Roberts. — Gdzie pan działał?

— Głównie w Polsce i w Rosji. Ze względu... — zawahał się. Nie chciał mówić zbyt wiele, ale nie chciał też zrażać do siebie tych oficerów. — Ze względu na znajomość języków słowiańskich.

— Mieliście niezłą siatkę na wschodzie?

— Mieliśmy — odparł Kloss. Bardzo źle czuł się teraz w skórze niemieckiego oficera. — Mieliśmy najpotężniejszą armię, prawie całą Europę i największego wodza...

Roberts uprzejmym uśmiechem pokwitował ten dowcip—

— Zostańmy przy siatce — powiedział. — Czy ma pan dobrą pamięć?

— Niezbyt — mruknął Kloss. I pomyślał, że tych informacji, o które sprzymierzeńcom chodzi, na pewno od niego nie uzyskają.

— Na tym nie najlepszym ze światów— powiedział niezrażony Roberts, a powinien poczuć się dotknięty, jeśli nie słowami, to przynajmniej tonem Klossa — nic nie dzieje się zbyt szybko. I nie za darmo. Rozumiem doskonale, że pańska pamięć wymaga odświeżenia, kapitanie. Chyba nie uśmiecha się panu zbyt długie przebywanie w tym obozie?

Zapadła długa cisza. Karpinsky, który udawał, że przerzuca jakieś papiery na biurku, nie ukrywając niechęci, spojrzał na swego kolegę.

— Myślę, że porozmawiamy z kapitanem Klossem na interesujące cię tematy — powiedział kwaśno. — Ja wolę inny temat.

— O gruppenfuehrerze Wolfie? Ja także wolę ten temat — powiedział Kloss. — Przynajmniej teraz...

— Nikt pana nie pyta, co pan woli — Karpinsky uderzył dłonią w blat biurka. Poczuł do tego siedzącego naprzeciw mężczyzny niczym nie wyjaśnioną sympatię i chciał czym prędzej przeciąć cieniutką nić konfidencji, jaka powstała między nimi. Zły był na siebie, że dał się wciągnąć w tę nieszablonową rozmowę z niemieckim oficerem, a jeszcze bardziej na Robertsa, który nie darował sobie oczywiście okazji zademonstrowania swej politycznej dalekowzroczności. Kłócili się nieraz zawzięcie o stosunek do Rosji w okresie powojennym. Karpinsky wierzył w Rooseveltowską ideę porozumienia Ameryki i Rosji, Roberts był przeciwnego zdania. „Utuczyliśmy Rosję, żeby mogła pokonać Niemców, ale kto nam pomoże pokonać Rosję?” — zwykł był mawiać. — Kapitanie Kloss — zwrócił się do siedzącego naprzeciw mężczyzny — czy znał pan gruppenfuehrera Wolfa?

— Niestety nie — odpowiedział szczerze Kloss.

— Dlaczego niestety?

— Wolf jest zbrodniarzem wojennym — odpowiedział Kloss powoli. — Wydał rozkaz zamordowania jeńców polskich i radzieckich.

— Także kilkudziesięciu Włochów i paru Anglików —wtrącił Roberts.

— Przede wszystkim byli to Rosjanie i Polacy.

— Więc wie pan o tym? — zdziwił się Karpinsky. —Skąd?

— Usiłowałem temu zapobiec, niestety za późno. Przyjechałem do tego obozu w parę godzin po masakrze. Proponowałem generałowi zacząć od obozu, a dopiero potem zająć się otoczeniem gmachu gestapo. Willmann wybrał inną kolejność. Boję się zresztą, że gdybyśmy zaczęli od obozu, też byśmy nie zdążyli.

—Widzę —uśmiechnął się promiennie Roberts — że jest pan przeciwnikiem hitlerowców. Od kiedy?

— Wolf — powiedział spokojnie Kloss, jakby nie dosłyszał tego pytania — znajduje się na pewno w tym obozie. Tych czterech, o których pan wspominał, trzyma się razem, jakby bali się wzajemnie jeden drugiego. Prawdopodobnie oni właśnie wiedzą, kim jest Wolf. Muszą go znać, muszą wiedzieć, pod jakim nazwiskiem się ukrywa. A może... — zawahał się i zamilkł.

— Nie jestem pewien, czy Wolf jest w tym obozie. W zamieszaniu pierwszych godzin po naszym wkroczeniu do miasta mógł się łatwo wymknąć. Ale dlaczego zależy panu na znalezieniu Wolfa? Czyżby stare porachunki Abwehry i gestapo?

— Myślałem, że wam zależy.

— Oferta współpracy? — Roberts nie ukrywał ironii. — Ofertę współpracy bylibyśmy zapewne gotowi przyjąć, ale nie tylko i nawet nie przede wszystkim w sprawie Wolfa. Rozumiemy się?

— Pan wspomniał o pewnej możliwości, ale nie wypowiedział jej pan głośno. Mówił pan o tych czterech, którzy od dawna znają Wolfa i...

— Rozumiem — powiedział Kloss. — To tylko przypuszczenie na niczym nie oparte, bez cienia dowodów. Może jeden z nich jest Wolfem?

— A może to pan? — roześmiał się Roberts. — Nawet pasuje pan do tego rysopisu, jaki podali. Dość! — Jego głos stwardniał. — Zastanowimy się nad pańską ofertą pomocy w sprawie Wolfa. Ale proszę też pamiętać, o czym mówiliśmy przedtem. I radzę to, o czym mówiliśmy, potraktować poważnie. Może pan odejść.

Po jego wyjściu wysłał protokolanta po piwo.

— Należy nam się trochę przerwy — powiedział tonem wyjaśnienia. A potem, otwierając puszkę, zapytał wprost:

—Jak ci się podoba nasz kolega z Abwehry?

— Kto wie? Może on naprawdę chciałby nam pomóc w znalezieniu Wolfa? W końcu, do diabła, nie wszyscy Niemcy... A zresztą może wszyscy. Czy można było żyć w takim państwie i mieć czyste ręce? To znaczy normalnie żyć, pracować, służyć w wojsku, nie myśląc o więźniach obozów koncentracyjnych? Jak sądzisz?

— Pamiętasz tę tablicę, którą stary Patton kazał postawić, kiedy przekroczyliśmy granicę holenderską? „Uwaga, przekroczyliście granicę cywilizacji europejskiej. W tym miejscu zaczyna się kraj barbarzyństwa”. Ty cierpisz na manię prześladowczą. Ten Wolf rzucił ci się na mózg. Będziemy go mieli, dostaniemy go wcześniej czy później. Ale nie wolno zapominać o innych sprawach. Ten Niemiec, ten kapitan Abwehry, chce się bardzo drogo sprzedać, wziąć najwyższą cenę za to, co wie, a może...

—  zawiesił głos.

— O czym ty myślisz, Roberts?

— Niemcy nie doceniali Słowian i ich wywiadu. Drogo za to zapłacili.

— To ty cierpisz na manię prześladowczą — roześmiał się Karpinsky. — Wszystkich sądzisz swoją miarą. Przypuszczasz, że oficer przegranej armii powinien okazać radość z oferty współpracy ze zwycięzcami. Może jest patriotą i nas nienawidzi. A może po prostu ma dość, ma wszystkiego dość. Mnie też to grozi — powiedział po chwili. — Długo nie zagrzeję miejsca w tej robocie.

— Przesadzasz, stary — stwierdził Roberts nieszczerze. Wstał. — No, trzeba się zabrać do roboty. Tam na tej sali czeka jeszcze ze trzydziestu.

5

Po paru godzinach i Robertsowi, i Karpinsky’emu wszyscy przesłuchiwani oficerowie niemieccy wydawali się dokładnie tacy sami. Nawet twarze: pochmurne, czasem obojętne, czasem tylko wrogie twarze ludzi, z których większość niewiele spodziewała się od życia. Jednym z ostatnich przesłuchiwanych tego dnia był pułkownik Leutzke. Karpinsky zaczął od pytań, które zadawał już machinalnie:

— Co pan wie o Wolfie?

— Nic — powiedział Leutzke. — Tyle tylko, że rządził ostatnio w tutejszym gestapo i że go poszukujecie. Nie mam żadnych powodów — dodał po chwili — osłaniać teraz takich ludzi jak Wolf. Nie przynosili zaszczytu armii niemieckiej.

— Szkoda, że wcześniej nie doszedł pan do takich konkluzji — zauważył Karpinsky.

Leutzke milczał; obojętnie przyglądał się oficerom amerykańskim.

— Pan jest oczywiście antyfaszystą — roześmiał się Roberts.

Na twarzy pułkownika nie drgnął ani jeden muskuł.

—Jestem oficerem niemieckim – powiedział — i nigdy nie lubiłem Hitlera. Wykonywałem tylko swoje obowiązki.

—Wszyscy mówicie to samo — stwierdził zniechęcony Karpinsky i zwrócił się do Robertsa: — Masz jeszcze jakieś pytania?

Roberts zapytał o Klossa. Co pułkownik wie o tym oficerze Abwehry? Gdzie go spotykał? Czy nie dostrzegł nic dziwnego w jego zachowaniu?

Leutzke nie rozumiał tych pytań. Zna Klossa niedawno, wie o nim tylko tyle, że działał w Polsce i w Rosji, że otrzymał Krzyż Żelazny, co w Abwehrze nie było zbyt częste.

— Nic więcej? A co pan o nim myśli?

— Nic nie myślę — powiedział Leutzke. — Nie mogę o nim wydać żadnej opinii, ponieważ nie był moim podwładnym.

Roberts popatrzył na niego z nie ukrywaną ironią.

— Niech pan już idzie — powiedział. — Sporo czasu upłynie, zanim nauczymy was czegokolwiek.

Leutzke wyprostował się jeszcze na progu i złożył obu amerykańskim oficerom sztywny, wojskowy ukłon. Zniknął za drzwiami. Zostali sami. Roberts rozlał koniak do dwóch szklanek.

— Wypij, Karpinsky — powiedział. — Rozmawiałem przed chwilą telefonicznie z generałem. Był w sztabie oficer z misji rosyjskiej. Oświadczył, że według ich informacji, na naszym terenie znajduje się z całą pewnością ten gruppenfuehrer Wolf. Mają zbyt dobre informacje. Co o tym sądzisz?

— Jeśli tu jest — oświadczył Karpinsky — musimy go znaleźć.

— Oczywiście. — Roberts przełknął potężną porcję koniaku: — Ale skąd Rosjanie o tym wiedzą? To musimy ustalić.

Karpinsky usiadł przy biurku, wertował jakieś papiery.

— Nie mogę zapomnieć — szepnął nagle — jak wydobywano zwłoki jeńców zamordowanych w fabryce. Te twarze ludzi uduszonych albo rozstrzeliwanych w pośpiechu.. . Po co on to kazał zrobić? , F

— Zostaw tę makabrę — powiedział Roberts.

— Ten człowiek jest tutaj. I o tym przede wszystkim powinniśmy pamiętać.

— Zdaje się — powiedział Roberts — zdaje się, że popełniłeś błąd wstępując do CIC.

— A może to ty popełniłeś błąd? — szepnął Karpinsky.

Roberts nie odpowiedział. Stał przy oknie i patrzył na wielki dziedziniec koszarowy, na którym porucznik Lewis ćwiczył swoich podopiecznych. Były to owe codzienne zajęcia. Lewisa, którym komendant obozu oddawał się zresztą z ogromną pilnością. Stał przed nim długi dwuszereg jeńców uzbrojonych w wiadra, szczotki, miotły. Dwuszereg był znakomicie wyrównany i zapewne nawet najbardziej wymagający kapral nie miałby mu nic do zarzucenia.

— Prezentuj broń! — krzyczał Lewis.

Jeńcy podnosili na wysokość ramienia miotły, szczotki i wiadra. Lewis przechadzał się wzdłuż szeregu, z wyraźną satysfakcją przyglądając się wyprężonym postaciom.

— Nieźle, nieźle — mruczał. — Będą z was jeszcze ludzie. Może kiedyś zrobię z was wojsko.

Potem jeńcy skakali naokoło dziedzińca, czołgali się, nacierali na budynek koszarowy.

— Lewis jest niezły — stwierdził Roberts.

— Wyżywa się — powiedział Karpinsky podchodząc także do okna. — To nie jest metoda edukacji.

— A jaką ty byś zaproponował metodę? — zapytał Roberts: — Co chciałbyś z nich zrobić? To oni wykonywali rozkazy Wolfa. Zapomniałeś? Może nadają się tylko do tego, żeby stać w dwuszeregu. Może nie możemy dla nich zrobić nic innego poza doborem odpowiednich kaprali?

Tymczasem pułkownik Leutzke wrócił do swojej izby i zastał Klossa przyglądającego się przez okno ćwiczeniom na dziedzińcu.

— Widziałem te zabawy Lewisa — powiedział Leutzke. — Obrzydliwe. Odbiera im ludzką godność.

—A co z nimi robiono przez cały czas? — zapytał Kloss, odwracając się gwałtownie od okna. — Przez tyle lat wojny. Gdyby zamiast Lewisa stał niemiecki kapral, nie miałby pan żadnych pretensji.

Leutzke milczał. Usiadł na łóżku i starannie dzielił papierosa na trzy części.

— Niech pan zostawi, Kloss — mruknął. —Ja także wiem, że to było wielkie świństwo.

— Od kiedy pan wie? Od Stalingradu? Od pierwszego dobrego lania?

— A pan? — zapytał Leutzke. — A pan kiedy zmienił poglądy?

— Nie mówmy o mnie — szepnął Kloss.

— Zostawmy w ogóle ten temat. — Leutzke podał Klossowi jedną trzecią papierosa. — Wojna jest przegrana, ale nie jest to ostatnia wojna naszego narodu. Nie możemy pozwolić, żeby upodlano niemieckich żołnierzy. Będą jeszcze potrzebni.

— Ciągle to samo — w głosie Klossa brzmiało zniechęcenie — Czy naprawdę niczego nie zdołał się pan nauczyć? Czy naprawdę nic pan nie zrozumiał?

— To pan nic nie rozumie — powiedział Leutzke. — A zresztą nic dziwnego: szok po klęsce. Przegrał hitleryzm, pociągając w przepaść armię niemiecką. Ale armia niemiecka nie została stworzona przez Hitlera. Istniała wcześniej i będzie istniała potem. Nie wolno odbierać narodowi rzeczy najcenniejszej: szacunku dla własnych żołnierzy.

— Bzdura — powiedział Kloss. — Mówi pan: żołnierzy, a myśli o szacunku dla bandytów i morderców.

— Myślę — stwierdził Leutzke — o oczyszczeniu naszych szeregów z morderców.

—Za późno.

— Nigdy nie jest za późno. Amerykanie szukają Wolfa, trzeba im dać tego Wolfa, żeby tych, co zostaną, traktowali tak, jak na to zasługują. Musimy dowiedzieć się — ciągnął — gdzie on jest i pod jakim nazwiskiem się ukrywa.

— Pan także — roześmiał się Kloss. — Zęby mieć w ręku jakiś atut, co?

— Nie. Żeby ocalić honor niemieckiej armii.

— Pan żartuje, pułkowniku. Nic pan nie zdoła ocalić. Nic.

6

Gdzie jest gruppenfuehrer Wolf? To pytanie nie dawało spokoju Klossowi, to pytanie nie dawało także spokoju Karpinsky’emu. Kloss włóczył się po dziedzińcu koszarowym, po korytarzach budynków, zaglądał w twarze oficerom i szeregowym, słuchał rozmów, częstował papierosami. Który z nich jest Wolfem? Wielu noszących teraz mundury szeregowców służyło z pewnością w SS i SD, zabijało i wydawało rozkazy mordowania. Wolf miał szansę. Mógł ukryć się w tym tłumie; wysokich blondynów było tu dziesiątki i nawet wyselekcjonowanie wszystkich z tatuażem SS nie rokowało zbyt wielkich nadziei.

Karpinsky przesłuchiwał. Wszystkie odpowiedzi były niemal identyczne. Obaj amerykańscy oficerowie tracili cierpliwość i jednocześnie nadzieję, że zdobędą jakieś informacje. Wolfa widziało tylko tych czterech, nikt poza nimi, a ci czterej wydawali się kpić z przesłuchujących.

Sturmbanfuehrer Ohlers na większość pytań odpowiadał po prostu „nie wiem”.

— Zajmowałem się sprawami gospodarczymi — powtarzał. — Nie wiedziałem o rozkazie wysadzenia fabryki. Wolf polecił to osobiście.

— Niewiniątko! — krzyczał Karpinsky. — A kto dostarczał cyklon do obozu. Kto obliczał, ile potrzeba gazu i ile kosztuje zamordowanie jednego człowieka?

— Byłem urzędnikiem — szeptał Ohlers — Pracowałem przy biurku. Zajmowałem się tym teoretycznie.

Karpinsky zerwał się i z rozmachem uderzył go w twarz.

— Ty urzędniku! Gadaj, pod jakim nazwiskiem ukrywa się Wolf?

— Nie wiem.

— Zeznałeś, że przyleciał z Berlina dwa dni przed kapitulacją. Gdzie jest teraz?

— Nie wiem.

—Widywałeś go?

—Rzadko. Miał dużo pracy. —W głosie Ohlersa brzmiała tym razem nie tajona ironia.

—Pracy! — krzyczał Karpinsky, nie panując już nad sobą. — Podpisywał wyroki śmierci! Na dwie godziny przed naszym przyjściem dwadzieścia dziewięć wyroków!

—Ja nie podpisywałem — mruknął Ohlers. — Dlaczego pan na mnie krzyczy?

Karpinsky poczuł się nagle bezradny. Ten człowiek, podobnie jak jego przyjaciele, Wormitz, Lueboff i Fahrenwirst, wyślizgiwał się, wyłgiwał, nie było sposobu, by zmusić go do mówienia. Powinien zaprowadzić go do piwnic gestapo, pomyślał. I tak jak oni... Wiedział, że tego nie zrobi. Odzyskiwał panowanie nad sobą i znowu zadawał pytania.

— Powiedziałeś — mówił — że Wolf jest blondynem o pociągłej twarzy, około stu osiemdziesięciu centymetrów wzrostu, w wieku około czterdziestu lat. Pokażesz mi go.

Na twarzy Ohlersa pojawił się uśmieszek, który zgasł natychmiast.

— Odmawiasz? — zapytał Karpinsky. — Drogo cię to będzie kosztowało.

— Nie odmawiam — mruknął Ohlers. — Pokażcie mi go.

Karpinsky otworzył drzwi. W sąsiedniej sali stało kilkunastu mężczyzn, których wybrał spośród setek jeńców. Odpowiadali mniej więcej rysopisowi podanemu przez czterech gestapowców. Większość w mundurach Wehrmachtu, tylko trzech nosiło odznaki SS.

— Który? — zapytał Karpinsky.

Jeńcy patrzyli na Ohlersa przerażonymi oczyma.

Gestapowiec milczał.

—Który? — wrzasnął Karpinsky. — Który z nich?

— Przysięgam — powiedział Ohlers — że żaden nie jest gruppenfuehrerem Wolfem.

W drzwiach stanął Roberts, przyglądając się w milczeniu tej scenie. Na jego twarzy pojawił się uśmiech. Podszedł do Ohlersa.

— Słuchaj, Ohlers — szepnął. — A skąd ty wiesz, że przeżyjesz jeszcze trzy dni, jeśli nam nie wskażesz Wolfa?

Gestapowiec stracił nagle spokój.

— Chcecie mnie zamordować?! — krzyknął nagle. — Bez sądu, bez wyroku, bez winy? Nigdy nie będziecie mieć Wolfa! Nigdy!

— Teraz pokazałeś swoją prawdziwą twarz — szepnął Karpinsky. — Wyprowadzić tych ludzi! — rozkazał i podszedł do telefonu. — Porucznik Lewis ? — zapytał. — Kiedy będzie gotowy karcer? Mam dla was pierwszego pensjonariusza. Niejaki Ohlers, sturmbannfuehrer. Na jak długo? Do odwołania, aż nie zacznie gadać.

Porucznik Lewis prowadził także przesłuchania na własną rękę. Nazywał je „prywatnym remanentem w składnicy”. Gdy zadzwonił Karpinsky, Lewis rozmawiał właśnie z mężczyzną, który nosił nazwisko Vogel i był, według własnego oświadczenia, kapralem Wehrmachtu. Lewis zameldował Karpinsky’emu, że karcer będzie gotowy dopiero za parę dni, odłożył słuchawkę i kazał Voglowi podejść bliżej do biurka.

— No co, Vogel? — zapytał. — Co z tobą zrobić? — Bawiła go przerażona twarz jeńca.

— Nie wiem, panie poruczniku — usłyszał.

— Twierdzisz, że nazywasz się Vogel i jesteś kapralem Wehrmachtu?

—Tak.

— Powtórz to raz jeszcze.

— Ernst Vogel — powtórzył jeniec cicho.

— Przegrałeś, brachu — oświadczył Lewis. —Jeden z twoich kamratów cię sypnął. Nie nazywasz się wcale Vogel, lecz Schickel, nie jesteś kapralem Wehrmachtu, ale funkcjonariuszem pięknej służby nazywanej SD.

Vogel vel Schickel zbladł i pochylił się nad biurkiem. Wydawało się, że za chwilę runie na podłogę.

— Mógłbym ci kazać zdjąć mundur — ciągnął Lewis —podnieść do góry rękę i obejrzeć twój diabelski, esesmański tatuaż. Pokazałbyś mi go, prawda? Ale mnie to nie bawi, ja i tak wiem, że jesteś policjantem. Znam się na ludziach, bracie. Jeśli ktoś jak ja był piętnaście lat właścicielem knajpy w Teksasie, to wystarczy mu popatrzeć na człowieka, żeby wiedzieć z kim ma przyjemność.

— Wykonywałem rozkazy — szepnął Schickel. — Byłem podoficerem.

— Tak, tak, nawet wiem, gdzie wykonywałeś te rozkazy. W obozie koncentracyjnym... Nie zaprzeczaj. Na parterze urzędują dwaj faceci ze służby specjalnej i wyłapują takich jak ty. Mogę cię tam odesłać, słyszysz?

— Słyszę.

— Ale mógłbym cię także nie odsyłać, gdyby okazało się, że spełnisz jeden mały warunek i będziesz umiał to zrobić. Nie pytasz, jaki to warunek?

—Domyślam się, panie poruczniku — powiedział Schickel.

— To jest odpowiedź, jakiej spodziewałem się od policjanta. Jesteś bystry, Schickel. Musisz wiedzieć i słyszeć jak najwięcej. Ja tu chcę mieć spokój i porządek. Żadnych prób ucieczki. Jeśli trzech ludzi będzie próbowało gadać ze sobą na osobności, ty musisz być tym trzecim; jasne?

— Jawohl, panie poruczniku.

—Jeśli się postarasz — dodał Lewis — może się zdarzyć, że będziesz nie w ostatniej grupie zwalnianych. A teraz znikaj mi z oczu. Wyznaczę cię do sprzątania mego gabinetu.

Schickel zniknął. Lewis został sam i rozparł się wygodnie na krześle; był zadowolony z siebie. Miał już swoją własną służbę wywiadowczą i był przekonany, że komu jak komu, ale jemu, chłopcu z Teksasu, uda się utrzymać porządek w tym zwariowanym obozie.

7

Pomysł był ryzykowny, ale Kloss przywykł już do ryzyka. Dnie spędzone w obozie przekonały go, że uda mu się znaleźć Wolfa tylko w tym wypadku, jeśli stworzy sytuację, w której gruppenfuehrer będzie się musiał sam ujawnić. Opracował szczegółowy plan i jak zwykle, gdy podjął już decyzję, przystąpił natychmiast do realizacji. Potrzebna mu była pomoc Amerykanów. Po długich rozważaniach zdecydował się na rozmowę z Karpinskym, szukał tylko okazji. Nadarzyła się pewnego wieczoru, gdy spacerując po pustym dziedzińcu, niedaleko komendantury, zobaczył wychodzącego z gmachu Amerykanina.

— Chciałbym z panem porozmawiać, kapitanie — Kloss stanął obok niego.

— O co chodzi? — Karpinsky przyglądał mu się ze zdziwieniem. — Wejdźmy do mnie.

— Nie, nie — szepnął Kloss — tylko parę słów. W sprawie Wolfa. Chciałbym wam pomóc w jego ujęciu.

— Dlaczego? — Karpinsky nie ukrywał nieufności. Zapytał „dlaczego”, a nie „jak”.

— Motywy nie są istotne — powiedział Kloss.

— Proszę wziąć pod uwagę — stwierdził sucho Amerykanin — że nie ufam tak zwanym dobrym Niemcom, którzy wczoraj przestali być hitlerowcami.

— W porządku.

— Niech pan powie, co pan wie — ciągnął Karpinsky — a resztą ja się zajmę.

— Nic nie wiem — szepnął Kloss.

— Więc o co panu chodzi?

— O dokonanie małego eksperymentu. Dość niebezpiecznego, przynajmniej dla mnie.

Karpinsky przyglądał mu się uważnie.

— Eksperymentu? — powtórzył. — Mam panu zaufać?

— Ja ryzykuję znacznie więcej, ufając panu — powiedział Kloss. — I żądam tylko, żeby rzecz została między nami.

— Nie zwierzam się żadnym oficerom niemieckim —mruknął Karpinsky.

— Chodzi mi nie tylko o oficerów niemieckich — powiedział Kloss.

— Niech pan wreszcie gada.

Kloss przedstawił swój pomysł. Był prosty, ale ryzykowny. Karpinsky słuchał ze zdziwieniem: ten młody oficer niemiecki, mówiący świetnie po angielsku, odznaczał się nie byle jaką odwagą. I chyba nienawidził Wolfa... bo tylko nienawiść...

Już tego samego wieczoru Kloss przystąpił do działania. Niełatwo było przekonać czterech nieufnych gestapowców: Ohlersa, Wormitza, Lueboffa i Fahrenwirsta, że on, były kapitan Abwehry, ma im do zakomunikowania coś niezwykle ważnego i że powinni się spotkać w miejscu, gdzie można spokojnie pogadać. Znalazł takie miejsce. W jednym ze skrzydeł gmachu było otwarte wejście na strych. Szło się w górę po ciemnych, krętych, drewnianych schodach. Amerykańscy wartownicy, nawet ci, którzy dokonywali nocnego obchodu korytarzy, nie zaglądali nigdy na strych. Był niski, długi, ciemny, wypełniony wszelakimi rupieciami. Kloss wdrapał się po schodach, ci czterej czekali już na niego. Na starym stole stała świeca, a wąskie okienko w dachu było szczelnie zasłonięte.

— Czego pan od nas chce? — zapytał Ohlers, gdy Kloss usiadł na podłodze i zapalił papierosa.

Zaczynało się najtrudniejsze. Od tego, czy ich przekona, zależało powodzenie jego planu.

— Przyszedłem, żeby was ostrzec — powiedział bez wstępów.

— Nie bardzo mamy się czego obawiać — mruknął Fahrenwirst: — Przynajmniej nie więcej niż wszyscy inni w tym obozie.

— Niech pan nie żartuje — głos Klossa był suchy i spokojny. — Chodzi zresztą nie tylko o was. Grupa oficerów z Willmannem na czele chce się zasłużyć Amerykanom.

— Willmann — warknął Wormitz — chciał się zasłużyć już przed kapitulacją. Zamknął nas jak szczury w gmachu gestapo. Czy nie wie pan przypadkiem, który z jego oficerów dowodził tą ostatnią akcją generała?

— Sądzi pan, że to teraz ważne? — odpowiedział pytaniem Kloss.

Czy mogą wiedzieć? — myślał. Przypuszczał, że wiedzą.

— Ważne, nieważne — szepnął tamten — warto ustalić.

— Nie zajmujmy się drobiazgami. Otóż ci oficerowie zamierzają wydać Amerykanom gruppenfuehrera Wolfa. — Kloss sądził, że jego słowa wywołają jakieś wrażenie, ale na twarzach czterech gestapowców pojawił się niemal jednocześnie ten sam ironiczny uśmiech.

— Niech go najpierw znajdą — mruknął Ohlers. Wormitz zgromił go natychmiast wzrokiem.

— Dlaczego przychodzi pan z tym do nas? — zapytał Klossa.

Kloss miał przygotowaną odpowiedź.

— Z dwóch powodów. Byliście panowie najbliższymi współpracownikami gruppenfuehrera i tylko wy możecie mu pomóc.

— Taki pan jest pewien, że wiemy, gdzie ukrywa się Wolf? — zapytał Ohlers. Na jego twarzy znowu pojawił się ten sam uśmiech.

—Jeśli jest w obozie, wiecie — powiedział Kloss. — Istnieje niebezpieczeństwo, że Willmann go znajdzie. Prędzej czy później albo on, albo Amerykanie ustalą, kto jest Wolfem. Dlatego też ucieczka wydaje się jedynym rozwiązaniem. Wy możecie uciekać także.

— Ucieczka — roześmiał się Wormitz. — Pan chyba oszalał! Brama jest strzeżona dniem i nocą, odrutowali cały obóz.

— Nie przychodziłbym do panów — ciągnął Kloss — gdybym nie miał pewności, że ucieczka jest możliwa. Zaraz wyjaśnię. Jednego z moich żołnierzy przydzielono do pracy w kotłowni. Wsyp koksu jest już poza ogrodzeniem. Rozumiecie? Wystarczy odrzucić tonę koksu, wspiąć się około trzydziestu metrów i jest się na wolności. Dosyć stromo, ale są haki i jest o co zaczepić linę. Wczoraj byłem w mieście — dodał.

Musiał ich przekonać; sądził, że jeśli uwierzą, iż ucieczka jest możliwa, zawiadomią Wolfa i wtedy Wolf razem z nimi zjawi się o oznaczonej porze w kotłowni. Plan wydawał się niezwykle prosty i z szansami powodzenia. Przecież ci czterej też nie mogli się spodziewać, że Amerykanie ich wypuszczą. Nawet jeśli żadnego z nich nie można było obciążyć zbrodniami Wolfa, każdy miał dosyć własnych grzechów na sumieniu.

Milczeli. Rozważali propozycję Klossa. Przyglądał się ich twarzom, próbując cokolwiek z nich wyczytać. W ciągu wielu lat nauczyli się ukrywać myśli. Na twarzy Wormitza nie drgnął ani jeden muskuł.

— No cóż — powiedział. — A jakie są szansę tej ucieczki, jeśli panu zaufamy, panie Kloss?

— Duże — stwierdził kapitan. — Mówiłem, że byłem w mieście. W mieszkaniu moich przyjaciół będą nas czekać cywilne ubrania i jakieś papiery. Możemy tam przesiedzieć kilka dni, a potem...

Przyglądali mu się dość nieufnie.

— Dlaczego pan to robi? — rzucił Ohlers. — Dlaczego nie ratuje pan własnej skóry? Po co pan wrócił, jeśli już pan wyszedł z obozu?

I na to pytanie miał przygotowaną odpowiedź.

— Mnie nie grozi żadne niebezpieczeństwo — stwierdził — denerwują mnie te świnie, które w ciągu dwóch dni zmieniły front, podlizują się Amerykanom, gotowe lizać im buty za paczkę papierosów lub tabliczkę czekolady.

Ohlers wzruszył ramionami.

— Tak — mruknął — nikt nie chce obrywać po mordzie.

— Powiem wam coś więcej — ciągnął Kloss. Postanowił teraz być „szczery”. — Pytaliście, który oficer wykonał ostatni rozkaz generała Willmanna. To byłem ja...

— Co? — teraz zareagował Fahrenwirst. — Ty świnio!

— Spokój! — wrzasnął Wormitz. — Wiedziałem o tym i czekałem, czy pan to powie. Dlaczego pan to zrobił?

— Rozkaz, panowie — powiedział Kloss i przestraszył się, czy aby nie usłyszeli drwiny. — Rozkaz — powtórzył —a wiecie chyba, co to znaczy dla Niemca. Poza tym —dodał — sądziłem, że Willmann chce walczyć dalej. Myliłem się.

Znowu milczeli sporą chwilę, rozważając odpowiedź Klossa. Wreszcie zabrał głos Wormitz, który, wydawało się, uzurpował sobie rolę przywódcy tej czwórki.

— Zgoda — rzekł. — Kiedy możemy uciekać?

—Jutro. Jutro wieczorem na nas czekają. Poza panami i gruppenfuehrerem będę uciekał ja i ten żołnierz, który wskazał mi drogę. Proponuję natychmiast po apelu wieczornym zamelinować się w kotłowni. Czy zdążą panowie zawiadomić gruppenfuehrera Wolfa?

Żaden z nich nie odpowiedział.

Pierwsza runda jest wygrana — myślał Kloss schodząc ostrożnie po krętych schodach. — Jeśli uwierzyli, jutro wieczorem będę miał Wolfa. To znaczy, Amerykanie będą go mieli, ale przekażą go nam. Nie wykręcą się.

Nie zauważył skulonej pod drzwiami strychu ciemnej postaci. Vogel vel Schickel, szpicel porucznika Lewisa, słyszał, gdy Kloss wychodząc mówił: „Jutro wieczorem w kotłowni”.

8

Lewis triumfował. Nowo zwerbowany szpicel sprawdził się niemal natychmiast, doniósł o ucieczce planowanej przez wysokiego oficera Wehrmachtu. Lewis postanowił nie meldować ani Karpinsky’emu ani Robertsowi, ale aresztowania dokonać osobiście i z nikim nie dzielić się sukcesem. Był miłośnikiem kina, lubił dramatyczne końcówki i dlatego też zdecydował, że poczeka do wieczora, a gdy planujący ucieczkę zgromadzą się w kotłowni, wkroczy na czele swoich żandarmów. Wkroczył jednak zbyt wcześnie.

Kloss był w kotłowni już przed apelem i z niecierpliwością spoglądał na zegarek. Czy przyjdą? Czy zobaczy wreszcie gruppenfuehrera Wolfa? Czy Wolf to po prostu któryś z nich, z tych czterech? Omówił z Karpinsky’m system sygnalizacyjny, ale wiedział, że najdrobniejszy błąd może obrócić wniwecz cały plan. Nieuchwytny Wolf był przeciwnikiem, którego nie wolno lekceważyć. Czy zaufa swoim podkomendnym? Czy uwierzy, że istnieje naprawdę szansa ucieczki?

Chwycił łopatę i odgarniał koks; nie chciał budzić zbyt wcześnie podejrzeń Wolfa. Usłyszał szczęknięcie drzwi, odwrócił się i zobaczył na progu amerykańskich żandarmów. Czyżby Karpinsky zrezygnował z akcji? Niech ich diabli... Uśmiechnięty porucznik Lewis stał na szeroko rozkraczonych nogach, trzymając się pod boki.

— Mamy cię, brachu — powiedział. — Zachciało się powietrza, co?

Wywlekli go z kotłowni, ciągnęli po dziedzińcu. Nie widział nawet Wormitza i Ohlersa, którzy wyszli właśnie z koszar i zawrócili natychmiast ujrzawszy pod kotłownią Klossa i Amerykanów.

Wprowadzono go do gabinetu Lewisa. Porucznik kazał Klossowi stanąć na środku pokoju z rękoma na karku.

— Gadaj, kto z tobą miał uciekać?

— Nic nie powiem. — Kloss był wściekły. Cały wysiłek poszedł na marne.

— Gadaj! — ryczał Lewis; przekonany, że za chwilę niemiecki oficer zacznie zeznawać, a on, Lewis, osiągnie swój pierwszy sukces w tej wojnie. Ale na progu stanął kapitan Karpinsky.

— Zwolnić go — powiedział cicho, ale głosem, który przeraził Lewisa. — Zwolnić go natychmiast.

Kloss zrozumiał, że to nie Karpinsky, tylko Lewis, bez wiedzy przełożonych, pokrzyżował jego plany. Wyszedł, a knajpiarz z Teksasu miał się przekonać, że nigdy nie należy zbyt wcześnie cieszyć się sukcesami.

— Pan jest idiotą, Lewis! — krzyczał Karpinsky. — Kto panu kazał zamykać tego Klossa? Dlaczego nie zameldował pan przedtem?

— Planowano ucieczkę — szepnął Lewis.

— Nie było żadnej ucieczki — ryczał Karpinsky — słyszy pan, nie było!

Teraz Lewis już nic nie rozumiał. Dyszał ciężko, wybałuszając na kapitana czerwone oczy.

— Chce pan powiedzieć, że mnie okłamano? Ze mój szpicel mnie nabrał? Już ja mu pokażę!

Karpinsky machnął ręką. Wiedział już, że ten człowiek nic nie rozumie.

— Na przyszłość — rzucił jeszcze — niech pan nie podejmuje żadnych samodzielnych akcji.

Wyszedł z gabinetu trzaskając drzwiami. Czekała go jeszcze przykra rozmowa z Robertsem, który nie lubił, gdy cokolwiek w obozie działo się bez jego wiedzy.

— Mieliśmy pracować wspólnie i lojalnie — szeptał. —Co to za historia z tym Klossem?

— Mały eksperyment — wyjaśnił Karpinsky — który tym razem się nie udał. Może spróbujemy go powtórzyć.

— Nie informując mnie?

— Będziesz o wszystkim poinformowany — stwierdził sucho Karpinsky.

— Mam nadzieję. A jeśli chodzi o Klossa, pozwolisz, że ja także się nim zajmę. Nieco inaczej. Ten człowiek może być dla nas cenny, ale trzeba mu wyjaśnić, że nam chodzi nie tylko o Wolfa, a może nawet nie przede wszystkim o Wolfa. Rozumiesz?

— Wolałbym nie rozumieć — powiedział Karpinsky.

Oczywiście Lewis nie zapomniał o Schicklu. Miał przynajmniej kogoś, kogo mógł obarczyć winą za zmarnowaną okazję. Wezwał go do siebie.

— Ty durniu, ty idioto! — pastwił się nad nim. — Nie było żadnej ucieczki, słyszysz? Okłamałeś mnie. Jeśli chcesz wyjść z tego obozu, nie pozwalaj sobie nigdy na coś podobnego!

— Ależ panie poruczniku — protestował Schickel — ich tam było pięciu. Znam już wszystkie nazwiska: Kloss, Wormitz...

Nie zdążył skończyć. Potężne uderzenie rzuciło go na podłogę. Lewis, knajpiarz z Teksasu, bardzo nie lubił, gdy go oszukiwano.

9

Czy dadzą się raz jeszcze namówić na ucieczkę? Czy uwierzą, że wpadka Klossa była przypadkowa, że droga przez kotłownię nie jest raz na zawsze odcięta? Kloss nie szczędził gorzkich słów kapitanowi Karpinsky’emu. Gdyby nie Lewis i jego żandarmi, mogli mieć Wolfa. Powiedział Amerykaninowi, że spróbuje raz jeszcze, choć nie żywił zbyt wielkich nadziei. Jakieś dziwne przypuszczenie, myśl, która wydawała się ciągle nieprawdopodobna, nie dawała mu spokoju. Dlaczego tylko tych czterech? Dlaczego nikt inny spośród dziesiątków pracowników SS i gestapo nie widział nigdy Wolfa? Sądził, że będzie miał poważne trudności ze skłonieniem gestapowców do nowego spotkania, ale Ohlers, którego zobaczył następnego dnia rano na dziedzińcu koszarowym, zgodził się

nadspodziewanie łatwo.

— Tak, tak — powiedział z dziwnym uśmiechem. — Myśmy także chcieli porozmawiać z panem, Kloss.

Umówili się znowu wieczorem na strychu. Kloss poinformował o tym spotkaniu Karpinsky’ego, ale wydało mu się, że Amerykanin nie wykazywał wielkiego zainteresowania.

— To się nie może udać — powiedział i dodał natychmiast: — Dlaczego pan, panie Kloss, tak bardzo chce znaleźć Wolfa? Wyraził jednak zgodę na jeszcze jedną próbę.

Było już zupełnie ciemno, gdy Kloss wszedł na najwyższe piętro budynku i, rozglądając się uważnie, rozpoczął wspinaczkę po krętych schodach. Drzwi na strych były zamknięte; gdy zapukał, otworzono mu natychmiast i zobaczył całą czwórkę siedzącą nieco w głębi na starych stołkach i skrzyniach. Powiedział: „dobry wieczór”. Nie otrzymał odpowiedzi i patrząc na ich twarze zrozumiał, że szykują dla niego jakąś niespodziankę, że coś tu się stanie; przez chwilę ogarnęła go chęć wycofania się, ale było już za późno, a zresztą on, Kloss, nigdy nie przerywał raz rozpoczętej gry. Na wąskim okienku wisiała ciemna szmata, pomyślał, że wystarczy zerwać tę szmatę, aby zjawił się Karpinsky ze swymi ludźmi, ale była to ostateczność, miał ciągle nadzieję, że uda mu się zrealizować jeszcze swój pomysł.

— Czekaliśmy na pana, Kloss — przerwał wreszcie milczenie Ohlers. W jego głosie pobrzmiewały złowrogie nuty.

— Byliśmy pewni — dodał natychmiast von Lueboff —że pana wypuszczą.

— Udało mi się wykaraskać — rzekł Kloss, jakby nie dostrzegając tonu Lueboffa. — Po prostu przyszli za wcześnie. Nic mi nie udowodnili. Nikt też nie podejrzewa ani panów, ani gruppenfuehrera.

Dostrzegł uśmiechy na ich twarzach. Czyżby zagrał zbyt naiwnie? Czyżby nie docenił tym razem przeciwnika?

— Wierzymy panu, Kloss, wierzymy, że jest pan dobrym Niemcem i świetnym kolegą — Wormitz nie ukrywał już nawet ironii. — I że zrobił pan z tych Amerykanów skończonych osłów, na co zresztą całkowicie zasługują...

—Nie rozumiem tego tonu! — Kloss podniósł głos. Wiedział, że w tym towarzystwie krzyk bywa zawsze najskuteczniejszy. — Sytuacja jest bardzo poważna. Musimy opracować nowy plan ucieczki. Nie mamy innego wyboru.

— Bywa tak, że w ogóle nie ma już wyboru — rzekł poważnie Wormitz.

— Panowie — Kloss postanowił zaatakować pierwszy — tylko nas pięciu znało dokładnie termin ucieczki — popatrzył na nich i zobaczył znowu uśmiechy na twarzach. — Tylko nas pięciu — powtórzył — jeden z nas więc zdradził. Musimy wiedzieć, kto. Uratowanie życia gruppenfuehrera Wolfa jest sprawą tak ważną, że należy wyeliminować zbędne ryzyko.

Czy dobrze zagrał? Wydawało się, że są zaskoczeni. Po chwili zabrał głos von Lueboff.

— Z ust nam pan to wyjął — powiedział. — Niech pan sobie wyobrazi — ciągnął — że myśmy też doszli do wniosku, iż wśród nas jest zdrajca. Nawet wiemy, kto jest zdrajcą. Nie interesuje to pana, Kloss?

W tej chwili z ciemnej głębi strychu wynurzył się mężczyzna, którego Kloss poznał natychmiast, zanim tamten zdążył dotknąć jego ramienia i zanim zobaczył wycelowaną w siebie lufę pistoletu. Brunner! Więc to była ta niespodzianka! Więc w tym obozie, zapewne w skórze szeregowca Wehrmachtu, ukrywał się jego najdawniejszy i najbardziej zacięty przeciwnik.

— Poznaje pan? — zapytał Ohlers. — Mieliśmy wyjątkowe szczęście. Dzisiaj rano spotkałem mojego starego znajomego Brunnera, który okazał się także pana znajomym,

Kloss, i który wyjaśnił nam, dlaczego tak bardzo chciał pan pomóc w ucieczce gruppenfuehrerowi Wolfowi.

Pozostali wybuchnęli śmiechem.

— Stój spokojnie, Hans, drogi przyjacielu — szepnął tymczasem Brunner. — Jeśli zaczniesz krzyczeć, zastrzelę natychmiast.

Kloss milczał. Sytuacja była właściwie beznadziejna. Rozumiał, że muszą go zastrzelić, wiedział już zbyt wiele. Nie miał żadnej szansy dotarcia do okna, zerwania zasłony i zaalarmowania w ten sposób Karpinsky’ego. Wydawało się, że w ogóle nie ma żadnej szansy.

— Kończ — powiedział Wormitz.

Brunner zapalił papierosa.

— Zaraz, za chwilę... Zbyt długo na to czekałem — i zwrócił się do Klossa: — Masz twarde życie, Hans, udało ci się oszukiwać nas przez pięć lat, ale nie wyjdziesz z tego żywy.

— Ciebie powinni powiesić już piętnaście razy — rzekł Kloss. — Ale w końcu cię to nie minie. —I dodał: — Żałuję, że nie złapałem gruppenfuehrera Wolfa, ale to, co nie udało się mnie, uda się komuś innemu.

— Nigdy go nie złapiecie — stwierdził Wormitz.

Kloss usiadł na skrzynce tyłem do okna. Zachowywał się tak, jakby nie istniało niebezpieczeństwo, jakby nie wiedział, że za chwilę musi zginąć. Czy uda mu się zyskać trochę czasu?

— Chcecie mnie zastrzelić od razu — zapytał — czy wolicie porozmawiać? Mógłbym wam powiedzieć coś interesującego.

—Nic nas nie interesuje — przerwał Brunner. — Nie ocalisz swego brudnego życia.

— Może na przykład opowiedzieć coś o tobie, Brunner?

— Głupstwa! — przerwał Ohlers. — Że też Amerykanie chcą współpracować z polskim wywiadem. To jedno mnie dziwi.

— Czy niepokoi? — zapytał Kloss. Mówił powoli, patrząc na nich uważnie. — Pamiętajcie, że moja śmierć nikogo nie uchroni od kary i że nie ukryjecie Wolfa.

— A może mu powiedzieć, gdzie jest Wolf? — zapytał nagle Fahrenwirst. —To już taka tradycja. Ci, którzy giną, dowiadują się przed śmiercią.

— Nie trzeba — warknął Wormitz.

Kloss patrzył na nich, stojących jeden obok drugiego — Wormitz, Ohlers, von Lueboff, Fahrenwirst i nagle zrozumiał. Zrozumiał za późno.

— Hans — szeptał Brunner pochylając się nad nim —pamiętasz wszystko? Podsumowałeś nasze rachunki? I to miasto nad Wisłą? I twoją kuzynkę Edytę? I Kolberg? Koniec, Hans.

Brunner przeżywał swój wielki dzień, swój triumf.

— Strzelaj, Brunner! — krzyknął Kloss. Nagle się pochylił i zanim tamten zdołał się zorientować, celnym uderzeniem wytrącił Brunnerowi pistolet z ręki.

Wszystko, co nastąpiło potem, trwało parę sekund. Potężny cios zwalił Brunnera na podłogę, czterech gestapowców skoczyło na Klossa, ale on miał już broń w ręku. Szybkim ruchem ściągnął zasłonę z okna i cofał się ku drzwiom, trzymając ich na muszce, a oni podchodzili do niego, gotowi na wszystko, nieprzytomni z wściekłości, zdecydowani mordować nawet za cenę własnej śmierci. Kloss ściągnął tłumik i ruszył cyngiel. Strzelił w okno, potem nad ich głowami, plecami pchnął drzwi strychu i stoczył się po schodach w dół, w ostatniej chwili chwytając za drewnianą poręcz. W obozie wyła już syrena alarmowa. Na dziedzińcu rozległ się krzyk amerykańskich żandarmów, potem tupot ludzi biegnących po kamiennych schodach. Za chwilę będzie tu Karpinsky ze swymi żandarmami, ale Kloss nie miał teraz zamiaru ani rozmawiać z Amerykaninem, ani zostawać w obozie. Wiedział to, co chciał wiedzieć. Spełnił swoje zadanie.

Gdy MP wbiegli na korytarz ostatniego piętra, Kloss ukrył się w ciemnej niszy pod schodami na strychu i stał przytulony do muru. Żandarmi pod wodzą Robertsa i Karpinsky’ego wbiegli na górę. Kloss odczekał chwilę, potem ruszył przed siebie ciemnym korytarzem i w dół, po schodach, których nikt nie pilnował.

Powinni jednak byli obstawić gmach — pomyślał. —Ja bym na wszelki wypadek kazał zamknąć wszystkie wejścia.

Znalazł się na pustym dziedzińcu. Reflektory, zapewne zgodnie z planem alarmu, oświetlały druty i bramy obozu. Gmach komendantury był jednak ciemny; tylko w paru oknach na piętrze paliło się światło. Jak uciec? I to w czasie alarmu? Kloss pilnie obserwował komendanturę; w drzwiach stał żołnierz; ale jedno z ciemnych okien na parterze było otwarte. Kloss obszedł dookoła gmach i nie myśląc, nie mając jeszcze planu, skoczył przez okno do wewnątrz. Najbardziej ryzykowne pomysły przychodziły mu do głowy wtedy, gdy sytuacja wydawała się szczególnie trudna. Wiedział, gdzie są gabinety Robertsa i Karpinsky’ego. Tak jak przypuszczał, drzwi były otwarte. Spieszyli się, pomyślał. Na wieszaku przy drzwiach wisiał amerykański płaszcz oficerski i czapka. Było to to, czego szukał.

Po paru minutach szedł znowu przez dziedziniec. Panował już spokój, tylko po drutach okalających obóz ślizgały się ciągle światła reflektorów. Kloss w amerykańskim płaszczu i czapce, wolnym, spokojnym krokiem podszedł do bramy; przystanął niedaleko wartownika, zapalił papierosa. Potem, nie przyspieszając kroku, minął bramę salutując niedbale wyprężonemu MP Przed nim otwierała się ciemna, pusta przestrzeń. Był wolny. Od Łaby dzieliło go osiemdziesiąt kilometrów.

Tymczasem na strychu czterech gestapowcowi Brunner stali pod ścianą w ostrym świetle latarek elektrycznych. Kapitan Roberts bez czapki i bez płaszcza, z bronią w ręku, zadawał pytania.

— Gadajcie, kto strzelał?

Odpowiedziało mu milczenie. Przestraszeni gestapowcy patrzyli na Amerykanów nic nie rozumiejąc.

— Gdzie jest broń? — krzyczał Roberts.

— Wy przecież wiecie — szepnął wreszcie Wormitz.

— Nie udawać idiotów! — Roberts stracił panowanie nad sobą. — Odpowiadać na pytania! Kto ma broń?

— Broń zabrał pan hauptmann Kloss — rzekł Ohlers, starając się wymawiać to nazwisko z należnym szacunkiem.

Roberts spojrzał na stojącego obok Karpinsky’ego, jakby chciał powiedzieć: „Widzisz, do czego doprowadziłeś!”.

— Pan hauptmann Kloss — powtórzył Wormitz — przecież wiecie.

— Gdzie on jest? — krzyknął Roberts.

Gestapowcy naprawdę nic nie rozumieli.

— Wyszedł — odezwał się wreszcie Ohlers. — Dlaczego nas o to pytacie?

Roberts stanął przed Brunnerem.

— A jak ty się nazywasz? — zapytał. — Ciebie nie znam.

Brunner wiedział, że ukrywanie prawdziwego nazwiska nie ma już sensu.

— Sturmbanfuehrer Brunner — zameldował.

— Ach tak! A może gruppenfuehrer Wolf?

— Nie! — krzyknął Brunner. — Nie! Zapytajcie zresztą Klossa.

— Zapytamy go także — powiedział Karpinsky — ale ty najpierw powiesz nam wszystko.

— Ja nie mam nic do powiedzenia — szepnął Brunner. —Wykonywałem rozkazy. Nie zabiłem przecież Klossa.

Teraz Amerykanie nic nie rozumieli. Patrzyli na Brunnera jak na wariata.

10

Pewnego dnia po południu do obozu przyjechał osobiście generał Harris. Roberts i Karpinsky czekali już przed drzwiami komendantury. Harris, niski, muskularny mężczyzna, o twarzy przypominającej buldoga, przywitał się z nimi bez słowa.

— Wszystko przygotowane? — warknął.

— Tak jest — zapewnił go Roberts.

Weszli do dużej sali, w której kiedyś mieściła się jakaś pracownia naukowa. Pod ścianą stała jeszcze tablica, a na środku pokoju postawiono ogromny stół. Lewis przygotował przyjęcie z wprawą knajpiarza z Teksasu. Harris przyjrzał się uważnie trunkom, podniósł nawet jakąś butelkę, nalał nieco płynu do kieliszka, spróbował.

— W porządku — powiedział. — Za chwilę powinni tu być. Siadajcie, panowie — rozkazał. — Sztab naszej armii wyraził zgodę na przyjazd dwóch oficerów z ich misji zza Łaby. Oni twierdzą, że gruppenfuehrer Wolf, którego obiecaliśmy im wydać, znajduje się tutaj, w obozie.

— Nic o tym nie wiem — powiedział Roberts. — Myśmy też szukali Wolfa, ale niestety, bez rezultatu.

Harris patrzył na nich chłodnym wzrokiem.

— Nie jestem z was zadowolony — oświadczył. — Daliście się wykiwać jak niemowlęta.

— Zrobiłem wszystko, żeby znaleźć Wolfa — stwierdził Karpinsky.

Harris machnął ręką.

— Nie o to chodzi — warknął. — To skandal! — krzyknął nagle tracąc spokój — żeby oni rozpoznali człowieka, który jest w naszym obozie! Oni, nie my! Mieli tu kogoś? — Napełnił znowu swój kieliszek. — Oczywiście, jeśli mieli lub mają, to wy i tak nie wiecie, bo ten pan nie zgłosi się przecież do was. Po co? Na jego miejscu też bym nie przyszedł. — Zwrócił się do Karpinsky’ego: — Jeśli Wolf jest naprawdę tutaj, panie Karpinsky, wróci pan do Stanów.

— O niczym innym nie marzę — odpowiedział kapitan.

W tej chwili w drzwiach stanął podoficer.

— Przyjechali — zameldował.

Twarz Harrisa zmieniła się nie do poznania, gdy na progu stanęło dwóch oczekiwanych oficerów. Serdeczny, jowialny uśmiech generała miał świadczyć o radości, z jaką spotykał sojuszników.

Radziecki oficer był w stopniu pułkownika, za nim stał Kloss w mundurze polskim z oznakami majora. Karpinsky i Roberts patrzyli na mego jak na zjawę z tamtego świata.

— To pan! — krzyknął wreszcie Karpinsky. — Ładna historia!

Roberts wybuchnął śmiechem.

— Tę rundę pan wygrał — rzekł. — Nie ma co, daliśmy się nabrać.

— I następną chyba też wygram — odpowiedział Kloss i dodał: — Odwiozłem panu pański płaszcz i czapkę.

Siedzieli przy stole już długo. Generał Harris, który wysłuchał opowieści Karpinsky’ego o Klossie, nie spuszczał wzroku z młodego polskiego oficera.

— Więc pan twierdzi — rzekł, gdy wymienili już wszystkie przewidziane na taką okazję toasty — że w naszym obozie ukrywa się gruppenfuehrer Wolf. My o tym nic nie wiemy.

— Proszę wezwać — powiedział Kloss — czterech SS-manów: Wormitza, Ohlersa, Lueboffa i Fahrenwirsta.

Roberts wyszedł z pokoju, a Harris napełnił znowu kieliszek Klossa.

— Wolałbym — powiedział — nie mieć nigdy w panu przeciwnika.

— To z pewnością zależy tylko od pana, panie generale — oświadczył Kloss.

Do pokoju wszedł najpierw MP, za nim czterech gestapowców i znowu dwóch MP.

— Więc który z nich? — zapytał Harns. — Który z nich, pana zdaniem? I jakie ma pan dowody?

— Chwileczkę — powiedział Kloss i podszedł do gestapowców. Patrzyli na niego z nie ukrywaną nienawiścią. —Staniecie w innej kolejności — rozkazał — tak jak wówczas na strychu, kiedy rozwiązałem waszą tajemnicę. Pierwszy Wormitz, drugi Ohlers, trzeci Lueboff, czwarty Fahrenwirst.

— Co to ma znaczyć? — zapytał Roberts.

Kloss podszedł do tablicy, znalazł kawałek kredy i wypisał jedno pod drugim te cztery nazwiska: Wormitz, Ohlers, Lueboff, Fahrenwirst, potem w każdym nazwisku wytarł wszystkie litery z wyjątkiem pierwszej. Na tablicy pozostało słowo WOLF.

— Oto — rzekł, wskazując całą czwórkę — jest gruppenfuehrer Wolf, który nigdy nie istniał. Żądamy wydania tych panów; nie uda im się obciążyć własnymi zbrodniami mitycznego szefa.