SĄDOWE KOMENTARZE TEMATYCZNE

ALIMENTY

KOMENTARZ

Polecamy nasze publikacje z tej serii:

Pod redakcją Jacka Ignaczewskiego

KOSZTY POSTĘPOWANIA SĄDOWEGO

Sądowe Komentarze Tematyczne

Pod redakcją Jacka Ignaczewskiego

MAŁŻEŃSKIE PRAWO MAJĄTKOWE, 3. wyd.

Sądowe Komentarze Tematyczne

M. Romańska, O. Dumnicka

POSTĘPOWANIE ZABEZPIECZAJĄCE I EGZEKUCYJNE, 2. wyd.

Sądowe Komentarze Tematyczne

Pod redakcją Jacka Ignaczewskiego

WŁADZA RODZICIELSKA I KONTAKTY Z DZIECKIEM, 2. wyd.

Sądowe Komentarze Tematyczne

www.ksiegarnia.beck.pl

SĄDOWE KOMENTARZE TEMATYCZNE

pod redakcją

Jacka Ignaczewskiego

ALIMENTY

KOMENTARZ

3. wydanie

Jacek Ignaczewski

Sędzia Sądu Rejonowego w Olsztynie

Małgorzata Karcz

Starszy inspektor ds. obrotu prawnego z zagranicą, Sąd Okręgowy w Warszawie

Wojciech Maciejko

doktor nauk prawnych, asystent sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego

Marta Romańska

doktor habilitowany nauk prawnych, Sędzia Sądu Najwyższego

WYDAWNICTWO C. H. BECK
WARSZAWA 2014

Alimenty

Stan prawny: styczeń 2014

Redaktor serii: Jacek Ignaczewski

Autorami poszczególnych części są:

Część I:  

 Jacek Ignaczewski (opracowanie 3 wyd. dr O.M. Piaskowska)

Część II:  

 Wojciech Maciejko

Część III:  

 Marta Romańska

Część IV, V:  

 Małgorzata Karcz

Wydawca: Joanna Ablewicz

Redakcja: Katarzyna Pudłowska

© Wydawnictwo C.H.Beck 2014

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.

ul. Bonifraterska 17, 00–203 Warszawa

Skład i łamanie: PanDawer

Wykonanie wersji elektronicznej: GroupMedia

ISBN 978-83-255-6124-6

Spis treści

Przedmowa

Wykaz skrótów

Część I. Obowiązek alimentacyjny w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym

A. Komentarz tezowy

Ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Tytuł I. Małżeństwo

Dział II. Prawa i obowiązki małżonków

Art. 27–28

Dział IV. Ustanie małżeństwa

Art. 58–61⁴

Tytuł II. Pokrewieństwo i powinowactwo

Dział II. Przysposobienie

Art. 125

Dział III. Obowiązek alimentacyjny

Art. 128–144¹

B. Część opisowa

Rozdział 1. Ogólna charakterystyka obowiązku alimentacyjnego

1. Krąg uprawnionych i zobowiązanych

2. Cechy obowiązku

3. Treść obowiązku

4. Zabezpieczenie wykonania alimentów

4.1. Tryb zabezpieczenia

4.2. Sposoby zabezpieczenia

4.3. Poręczenie alimentów

5. Fikcyjność procesu

6. Dochodzenie alimentów

6.1. Tryb

6.2. Właściwość sądu

6.3. Legitymacja czynna

6.4. Koszty sądowe

6.5. Zwrot pozwu

6.6. Zabezpieczenie roszczenia

6.7. Dowody z urzędu

6.8. Ugoda

6.9. Granice rozpoznania

6.10. Sentencja orzeczenia

6.11. Zmiana uprawnionego do odbioru alimentów

6.12. Skarga kasacyjna

7. Fundusz alimentacyjny

Rozdział 2. Kolejność obowiązków alimentacyjnych

1. Uwagi ogólne

2. Zbieg zobowiązanych

2.1. Zbieg rodzica z krewnymi

2.2. Zbieg małżonka z krewnymi

2.3. Kolejność obowiązku względem pasierba

2.4. Kolejność obowiązku w razie przysposobienia

3. Zakres obowiązku krewnych w tym samym stopniu

4. Powstanie obowiązku zobowiązanego w dalszej kolejności

4.1. Uwagi ogólne

4.2. Brak zobowiązanego w bliższej kolejności

4.3. Niemożność spełnienia obowiązku przez zobowiązanego w bliższej kolejności

4.4. Utrudnienia w uzyskaniu alimentów

4.5. Ciężar i przedmiot dowodu

Rozdział 3. Podstawy roszczeńalimentacyjnych (art. 133 KRO)

1. Uwagi ogólne

2. Niedostatek

3. Alimentowanie pełnoletniego dziecka

4. Samodzielność dziecka

4.1. Zasiłek dla bezrobotnych

4.2. Studia

4.3. Zawarcie małżeństwa przez dziecko

5. Obowiązek alimentacyjny pomiędzy rodzeństwem

5.1. Uwagi ogólne

5.2. Nadmierny uszczerbek

5.3. Najbliższa rodzina

6. Roszczenia matki dziecka pozamałżeńskiego przeciwko ojcu

6.1. Roszczenia na podstawie art. 141 KRO

6.2. Roszczenia z art. 142 KRO

6.3. Łączne dochodzenie pochodzenia dziecka z roszczeniami majątkowymi

7. Alimenty w stosunku powinowactwa

7.1. Uwagi ogólne

7.2. Zbieg obowiązku ojczyma lub macochy z krewnymi dziecka

7.3. Zbieg obowiązku pasierba z dziećmi

Rozdział 4. Obowiązek alimentacyjny małżonków

1. Obowiązek w trakcie małżeństwa

1.1. Przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 KRO)

1.1.1. Uwagi ogólne

1.1.2. Wspólne pożycie

1.1.3. Alimenty a wina rozkładu pożycia

1.1.4. Potrzeby rodziny

1.1.5. Zakres obowiązku

1.1.6. Urlop wychowawczy bez porozumienia z małżonkiem

1.1.7. Tryb dochodzenia spełnienia obowiązku

1.2. Nakaz wypłaty wynagrodzenia i innych należności do rąk małżonka

1.2.1. Uwagi ogólne

1.2.2. Pojęcie „inne należności”

1.2.3. Tryb dochodzenia nakazu

1.2.4. Zabezpieczenie wniosku

1.2.5. Uchylenie, zmiana orzeczenia

1.2.6. Upadek nakazu

1.2.7. Nakaz a egzekucja

2. Obowiązek po ustaniu małżeństwa

2.1. Uwagi ogólne

2.2. Konstytucyjny wymiar obowiązku

2.3. Kontynuacja obowiązku

2.4. Zwykły obowiązek alimentacyjny

2.4.1. Odmowa pomocy społecznej

2.5. Rozszerzony obowiązek

2.5.1. Uwagi ogólne

2.5.2. Pogorszenie sytuacji

2.5.3. Swoboda sędziowska

2.5.4. Niezawinione przyczynienie się do rozkładu pożycia

2.5.5. Zgodność z Konstytucją RP

2.6. Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego

2.7. Przedłużenie obowiązku

2.7.1. Uwagi ogólne

2.7.2. Wyjątkowe okoliczności

2.7.3. Okres przedłużenia

2.8. Odesłanie do obowiązku alimentacyjnego między krewnymi

3. Obowiązek wzajemnej pomocy separowanych małżonków

Rozdział 5. Dochodzenie alimentów w procesie o rozwód i o separację

1. Alimenty na rzecz małżonka

1.1. Uwagi ogólne

1.2. Termin płatności

1.3. Kumulacja żądań

1.4. Powaga rzeczy osądzonej

2. Alimenty na rzecz dziecka

2.1. Uwagi ogólne

2.2. Koszty utrzymania i wychowania

2.3. Określenie „wysokości” alimentów w naturze

2.4. Rygor natychmiastowej wykonalności i zabezpieczenie roszczenia

2.5. Ustalenie alimentów przed sprawą o rozwód

2.6. Dobrowolne łożenie alimentów

2.7. Skutek braku rozstrzygnięcia o alimentach

Rozdział 6. Zakres świadczeńalimentacyjnych

1. Uwagi ogólne

2. Usprawiedliwione potrzeby uprawnionego

2.1. Potrzeby mieszkaniowe

2.2. Potrzeby przyszłe

2.3. Zwolnienie od kosztów sądowych

3. Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego

3.1. Zadłużenie zobowiązanego

3.2. Zbycie substancji majątku

3.3. Pozbawienie wolności zobowiązanego a zakres jego obowiązku

4. Świadczenia z pomocy społecznej a alimenty

5. Szczególna ochrona uprawnionego na podstawie art. 136 KRO

5.1. Uwagi ogólne

5.2. Zrzeczenie się prawa lub zarobkowania

5.3. Ważny powód

5.4. Ograniczenie czasowe

Rozdział 7. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego

1. Uwagi ogólne

2. Świadczenia w naturze

3. Sposób płatności alimentów

4. Rozłożenie na raty zasądzonego świadczenia

Rozdział 8. Uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego

1. Podstawy uchylenia się

2. Uchylenie się na podstawie zasad współżycia społecznego

2.1. Uwagi ogólne

2.2. Narkomania i alkoholizm

2.3. Szykana

2.4. Wina rozkładu pożycia

2.5. Wygórowane roszczenie

Rozdział 9. Przedawnienie roszczeń o świadczenia alimentacyjne

1. Pro praeterito nemo alitur

2. Okres przedawnienia

3. Zawieszenie biegu przedawnienia

4. Przedawnienie w postępowaniu egzekucyjnym

Rozdział 10. Zmiana zakresu obowiązku alimentacyjnego

1. Uwagi ogólne

2. Istotna zmiana stosunków

3. Znaczenie umowy o alimenty

4. Zakres postępowania dowodowego

5. Udzielenie zabezpieczenia

6. Legitymacja – interwencja uboczna

7. Treść orzeczenia

8. Zbieg roszczeń z art. 138 KRO i art. 840 KPC

Rozdział 11. Roszczenie zwrotne na podstawie art. 140 KRO

1. Uwagi ogólne

2. Możliwości zobowiązanego a wysokość regresu

3. Regres pomiędzy rodzicami dziecka

4. Regres wobec małżonka – ojczyma lub macochy

5. Konsekwencje oddalenia powództwa o ustalenie ojcostwa na regres

6. Zwrot kosztów obrony nieletniego

7. Regres po rozwodzie

Rozdział 12. Rozwiązanie przysposobienia a obowiązek alimentacyjny

1. Zakres orzekania o obowiązku alimentacyjnym

2. Obowiązek alimentacyjny przysposabiającego a rodziców naturalnych

3. Termin wymagalności

Część II. Administracyjne środki dyscyplinowania dłużnika alimentacyjnego oraz fundusz alimentacyjny

A. Komentarz tezowy

Ustawa z 7.9.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Rozdział 1. Przepisy ogólne

Art. 1-2

Rozdział 2. Zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych

Art. 3-8d

Rozdział 3. Warunki nabywania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego

Art. 9-14

Rozdział 4. Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego

Art. 15-30

Rozdział 5. Finansowanie realizacji zadań przewidzianych w ustawie

Art. 31

B. Część opisowa

Rozdział 1. Uwagi wstępne

Rozdział 2. Zakres przedmiotowy regulacji

Rozdział 3. Administracyjne środki dyscyplinowania dłużnika alimentacyjnego

1. Dłużnik alimentacyjny

2. Współdziałanie wójta z komornikiem sądowym

3. Działania wobec dłużnika alimentacyjnego

4. Wywiad alimentacyjny

5. Oświadczenie o dochodach dłużnika alimentacyjnego

6. Sankcja administracyjna z tytułu wypłaty świadczenia wierzycielowi

Rozdział 4. Prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego

1. Istota prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego

2. Osoba uprawniona do świadczenia z funduszu alimentacyjnego

3. Wyłączenia podmiotowe

4. Wstrzymanie wypłaty świadczenia

5. Organ właściwy w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego

6. Weryfikacja prawodawcza świadczeń z funduszu alimentacyjnego

Rozdział 5. Postępowanie w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego

1. Natychmiastowa wykonalność decyzji w sprawach świadczeń

2. Upoważnienie do wydawania decyzji

3. Szczególne instytucje procesowe służące szybkości postępowania

4. Postępowanie w sprawach zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego

Część III. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych i rent o charakterze alimentacyjnym

A. Komentarz tezowy

Ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego

Część druga. Postępowanie zabezpieczające

Tytuł II. Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych

Art. 753-754

Tytuł III. Przepisy szczególne o egzekucji

Dział V. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych

Art. 1081-1088

B. Część opisowa

Rozdział 1. Wierzytelności, do których stosuje się przepisy o egzekucji alimentów

Rozdział 2. Źródła prawa dla egzekucji i zabezpieczenia alimentów oraz rent o charakterze alimentacyjnym

Rozdział 3. Podstawa wszczęcia egzekucji

1. Tytuł egzekucyjny – pojęcie i rodzaje

2. Postępowanie klauzulowe

3. Wniosek o wszczęcie egzekucji lub wykonanie zabezpieczenia

Rozdział 4. Organy egzekucyjne

1. Rodzaje

2. Właściwość organów egzekucyjnych

3. Zbiegi egzekucji oraz egzekucji i zabezpieczenia

Rozdział 5. Przebieg postępowania

1. Czynności procesowe

2. Dochodzenia i wywiady

3. Zakres zaspokojenia należności alimentacyjnych w egzekucji poszczególnymi sposobami

3.1. Egzekucja z wynagrodzenia za pracę

3.2. Zatrudnienie dłużnika u osoby bliskiej

3.3. Egzekucja z wierzytelności

3.4. Egzekucja ze świadczeń rentowych i emerytalnych

3.5. Egzekucja z rachunków bankowych

Rozdział 6. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym

1. Klasyfikacja

2. Powództwo opozycyjne

2.1. Powództwo opozycyjne a powództwo z art. 138 KRO

3. Powództwo ekscydencyjne

4. Powództwo osoby trzeciej, której wierzytelność zaspokajana jest w niższej pozycji niż alimenty o ustalenie

5. Skarga na czynności komornika

5.1. Uwagi ogólne

5.2. Skutki wniesienia skargi

5.3. Tok czynności procesowych wywołanych wniesieniem skargi

5.4. Skutki nieuzupełnienia braków formalnych

6. Zarzuty przeciwko planowi podziału

7. Zażalenie

8. Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

8.1. Zakres rozpoznania

8.2. Zakres orzekania

8.3. Skutki uwzględnienia skargi

Rozdział 7. Koszty wykonania zabezpieczenia i koszty postępowania egzekucyjnego

1. Uwagi ogólne

2. Zaskarżalność postanowień w przedmiocie kosztów

Rozdział 8. Szczególne tryby przymusowego pozaegzekucyjnego zaspokajania roszczeń alimentacyjnych

Rozdział 9. Egzekucja świadczeń na rzecz funduszu alimentacyjnego

Część IV. Jurysdykcja w sprawach alimentacyjnych

Część opisowa

Rozdział 1. Uwagi wstępne

Rozdział 2. Normy kolizyjne krajowe dotyczące jurysdykcji w sprawach alimentacyjnych

1. Ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)

2. Ustawa z 4.2.2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 11, poz. 432 ze zm.)

Rozdział 3. Normy kolizyjne międzynarodowe (wielostronne)

1. Konwencja o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych sporządzona w Hadze 2.10.1973 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 39, poz. 444)

2. Konwencja o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzona w Nowym Jorku 20.6.1956 r. (Dz.U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87)

3. Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych sporządzona w Lugano 16.9.1988 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132)

4. Rozporządzenie Rady (WE) Nr 44/2001 z 22.12.2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. UE L 12/2001, s. 1, wyd. spec. Dz.Urz. UE WS rozdz. 19, t. 4, s. 42)

5. Rozporządzenie Rady (WE) Nr 4/2009 z 18.12.2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz.Urz. UE L 7/2009, s. 1) oraz Protokół o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych sporządzony w Hadze 23.11.2007 r. (Dz.Urz. UE L 331/2009, s. 17)

Rozdział 4. Umowy dwustronne

1. Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białoruś o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych sporządzona w Mińsku 26.10.1994 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 128, poz. 619)

2. Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych sporządzona w Kijowie 24.5.1993 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 96, poz. 465 ze zm.)

3. Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych sporządzona w Warszawie 16.9.1996 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 83, poz. 750)

4. Zasada wzajemności z USA

Część V. Egzekucja alimentów z zagranicy

Część opisowa

Rozdział 1. Zasady kierowania wniosków alimentacyjnych za granicę

1. Uwagi ogólne

2. Niezbędne dokumenty i dane

3. Warunki wspólne dla wszystkich umów

4. Tryby przesyłania wniosków – umowy wielostronne (konwencje), umowy dwustronne, zasada wzajemności

4.1. Uwagi ogólne

4.2. Zasada wzajemności

4.3. Umowy wielostronne, których Polska jest stroną

4.4. Umowy dwustronne, których Polska jest stroną

4.5. Wybór podstawy prawnej skierowania wniosku o egzekucję alimentów za granicę

Rozdział 2. Konwencja nowojorska z 20.6.1956 r.

1. Sygnatariusze Konwencji

2. Wymagane dokumenty

3. Organ przesyłający i Organ przyjmujący

4. Język wniosku

5. Przebieg postępowania

Rozdział 3. Wniosek o stwierdzenie wykonalności orzeczenia w innym państwie

Rozdział 4. Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych sporządzona w Hadze 2.10.1973 r.

1. Uwagi ogólne

2. Wymagane dokumenty

3. Przesyłanie wniosku

Rozdział 5. Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych sporządzona w Lugano 16.9.1988 r.

1. Uwagi ogólne

2. Wymagane dokumenty

3. Zastosowanie

4. Najwyższe uprzywilejowanie

Rozdział 6. Uregulowania prawne kwestii stwierdzenia wykonalności oraz wykonywania orzeczeń zasądzających alimenty w Unii Europejskiej

Rozdział 7. Uzyskanie pomocy prawnej w innym państwie członkowskim (wniosek o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata)

Rozdział 8. Procedura uznania i stwierdzenia wykonalności zagranicznego orzeczenia

1. Uwagi ogólne

2. Rodzaje orzeczeń podlegających uznaniu i stwierdzeniu wykonalności

3. Przesłanki wymagane do stwierdzenia wykonalności orzeczenia i najczęstsze przyczyny odmowy

3.1. Klauzula porządku publicznego

3.2. Prawidłowe doręczenie pozwanemu pozwu, wezwania na rozprawę

3.3. Orzeczenie nie jest sprzeczne z wcześniej wydanym między tymi samymi stronami w państwie, w którym ma nastąpić uznanie orzeczenia

4. Skutki odmowy uznania orzeczenia

Rozdział 9. Legalizacja dokumentów do użytku za granicą i uregulowania prawne tej kwestii

1. Pełna legalizacja

2. Konwencja znosząca pełną legalizację

3. Apostille

Rozdział 10. Rozporządzenie Rady (WE) Nr 4/2009 z 18.12.2008 r.

Rozdział 11. Przegląd państw, charakterystyka postępowania oraz praktyczne uwagi

1. Albania

2. Algieria

3. Australia

4. Austria

5. Belgia

6. Dania

7. Francja

8. Grecja

9. Hiszpania

10. Holandia (Niderlandy)

11. Irlandia

12. Kanada

13. Niemcy

14. Norwegia

15. Stany Zjednoczone Ameryki

15.1. Formularze

16. Syria

17. Szwajcaria

18. Szwecja

19. Turcja

20. Wielka Brytania

21. Włochy

Rozdział 12. Pomoc w przygotowaniu wniosku oraz w toku postępowania o egzekucję alimentów

Rozdział 13. Nieznane miejsce pobytu osoby zobowiązanej za granicą

Rozdział 14. Alimenty dla osoby dorosłej

Rozdział 15. Ograniczenia egzekucji z zagranicy

Rozdział 16. Obliczanie długu alimentacyjnego

Rozdział 17. Zakończenie obowiązku alimentacyjnego

Rozdział 18. Bezskuteczność egzekucji alimentów z zagranicy

Rozdział 19. Koszty egzekucji alimentów z zagranicy ponoszone przez wnioskodawcę

Rozdział 20. Odzyskiwanie długu alimentacyjnego przez instytucje publiczne, np. Fundusz Alimentacyjny

Rozdział 21. Podsumowanie i wnioski

Część VI. Wzory pism i wniosków

Wzory pism do Części I

1. Pozew o alimenty

2. Pozew o podwyższenie alimentów

3. Pozew o obniżenie alimentów

4. Pozew o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego

5. Pozew o zapłatę

6. Wniosek o nakazanie wypłacenia małżonkowi wynagrodzenia

Wzory pism do Części II

1. Wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego

2. Zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy

3. Oświadczenie członka rodziny o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy

4. Oświadczenie członka rodziny rozliczającego się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, o dochodzie osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy

5. Oświadczenie członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy

6. Zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych

7. Oświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów

8. Oświadczenie majątkowe dłużnika alimentacyjnego

Wzory pism do Części III

1. Wniosek o wszczęcie egzekucji alimentów

2. Skarga na czynności komornika

3. Wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych

4. Pozew o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego

5. Pozew o zwolnienie spod egzekucji

Wzory pism do Części V

1. Wniosek o egzekucję alimentów za granicą

2. Wniosek o egzekucję alimentów do Turcji na podstawie Konwencji nowojorskiej

3. Oświadczenie o sytuacji materialnej dla organu przyjmującego w trybie Konwencji nowojorskiej z 20.6.1956 r. – w Austrii – formularz ZPForm 1.

4. Pełnomocnictwo dla organu za granicą na podstawie Konwencji nowojorskiej z 20.6.1956 r.

5. Przykład urzędowego zaświadczenia o wysokości odsetek ustawowych

6. Wniosek o uznanie (stwierdzenie wykonalności) orzeczenia zagranicznego

Załącznik Nr 1. Wiek dziecka, w którym następuje zakończe1nie obowiązku alimentacyjnego w poszczególnych Stanach Ameryki Północnej

Załącznik Nr 2. Języki urzędowe obowiązujące w poszczególnych kantonach Szwajcarii

Załącznik Nr 3. Szczegółowe wyliczenie zaległości alimentacyjnych

Załącznik Nr 4. Pełnomocnictwo dla Organu centralnego w Republice Czeskiej

Załącznik Nr 5. Pełnomocnictwo dla Organu centralnego w Republice Francuskiej

Przedmowa

Kolejny tom Sądowych Komentarzy Tematycznych jest przekrojowym ujęciem problematyki objętej tytułowym zagadnieniem. Z założenia praca ma charakter kompendium wiedzy na temat alimentów, ujęta została w złożonej formie, obejmującej elementy poradnika, monografii, komentarza i systemu prawa. Takie ujęcie ma na celu możliwie najpełniejsze i najprostsze przedstawienie problematyki związanej z alimentami; problematyki złożonej, niesłusznie utożsamianej wyłącznie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym.

Na całość pracy – poza klasycznym, kodeksowym ujęciem alimentów – składają się ponadto takie zagadnienia, jak: administracyjne środki dyscyplinowania dłużnika, fundusz alimentacyjny, egzekucja krajowa świadczeń alimentacyjnych i rent o charakterze alimentacyjnym, egzekucja z zagranicy świadczeń alimentacyjnych oraz jurysdykcja w sprawach o alimenty. Uzupełnieniem całości są wzory pism procesowych oraz indeks rzeczowy.

Każdemu z powyżej wskazanych grup zagadnień poświęcono odrębną i samodzielną część opracowania, składającą się z klasycznego komentarza, w którym tezy skrócono do niezbędnego minimum, aby Czytelnik mógł szybko uzyskać w syntetycznej formie odpowiedź na nurtujące go zagadnienie prawne (Część A) oraz część opisową, będącą rozwinięciem syntezy zawartej w komentarzu (Część B). Aby ułatwić swobodne „poruszanie” się po Sądowych Komentarzach Tematycznych w Części A zawarto odesłania do Części B. Ponadto konstrukcja każdej części opisowej bezpośrednio nawiązuje do ustawowej systematyki, co również ma na celu ułatwienie korzystania z opracowania.

Wydanie Sądowych Komentarzy Tematycznych poświęconych alimentom zbiegło się w czasie z nowelizacją Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązującą od 13.6.2009 r., która nie pozostaje bez wpływu na zakres obowiązku alimentacyjnego, a także z „reaktywacją funduszu alimentacyjnego”, co wystarcza do poświęcenia alimentom zainteresowania. W tym jednak nie wyczerpują się powody, dla których napisano niniejszą pracę. Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej i szerokie otwarcie granic nie pozostają bez wpływu na kwestię nowego spojrzenia na jurysdykcję w sprawach alimentacyjnych, która z pozycji marginesu zainteresowania urasta do istotnego problemu. Niemniej ważnym zagadnieniem w obecnych realiach swobody przepływu osób jest problem skutecznego wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych z państwa miejsca przebywania dłużnika. Są to w krajowej literaturze zagadnienia nowe, które dotychczas nie doczekały się pogłębionych analiz. Nowością jest także ujęcie egzekucji alimentów w kraju na tle całego postępowania egzekucyjnego, nieograniczonego jedynie do przepisów szczególnych z art. 1081–1088 KPC.

Ze względu na przekrojowe ujęcie niniejszej pracy mamy nadzieję, że komentarz będzie pomocny prawnikom wszystkich profesji oraz studentom i aplikantom. Liczymy także, że bezpośredni adresaci norm prawnych – dłużnicy i wierzyciele alimentacyjni – ze względu na przystępną formę i język z powodzeniem skorzystają również z przedmiotowej pracy.

Jacek Ignaczewski

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

CKR

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 9.3.1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz.U. Nr 10, poz. 52 ze zm.)

FundAlimU

ustawa z 18.7.1974 r. o funduszu alimentacyjnym (t.j. Dz.U. z 1991 r. Nr 45, poz. 200 ze zm.)

FUSU

ustawa z 17.12.1988 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.)

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

KKW

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.)

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.)

KP

ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.)

KPA

ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.)

KRSU

ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1203)

KSCU

ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.)

KSEU

ustawa z 29.8.1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 321, poz. 1376 ze zm.)

OrdPodU

ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.)

PEAU

ustawa z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.)

PomAlimU

ustawa z 7.9.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.)

PomSpołU

ustawa z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.)

PostAlimU

ustawa z 22.4.2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.)

PostŚwR

rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z 2.6.2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.)

PrASC

ustawa z 29.9.1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.)

PrMałD

dekret z 25.9.1945 r. – Prawo małżeńskie (Dz.U. Nr 48, poz. 270)

PrNot

ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.)

ProjFundAlimU

poselski projekt ustawy o funduszu alimentacyjnym (Druk Sejmowy Nr 1393)

ProjGminAlimU

obywatelski projekt ustawy o Funduszu Alimentacyjnym (Druk Sejmowy Nr 176)

PromocjaZatrudU

ustawa z 20.4.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 674 ze zm.)

PrUSP

ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 427 ze zm.)

RegUrzędSądPowsz

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 23.2.2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.)

SamGminU

ustawa z 8.3.1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.)

SPPU

ustawa z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.)

SysUbSpołU

ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.)

ŚwiadRodzR

rozporządzenie Rady Ministrów z 18.7.2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. Nr 130, poz. 903)

ŚwiadRodzU

ustawa z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)

SzkołWyżU

ustawa z 27.7.2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.)

ZasRejU

ustawa z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 ze zm.)

ZasRodzU

ustawa z 1.12.1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.)

ZmPostAlimU

projekt ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Druk Sejmowy Nr 1396)

2. Organy orzekające

ETPC

Europejski Trybunał Praw Człowieka

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

SA

sąd apelacyjny

SN

Sąd Najwyższy

SN(7)

Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów

TK

Trybunał Konstytucyjny

WSA

wojewódzki sąd administracyjny

3. Czasopisma

ATDP

Administracja. Teoria – Dydaktyka – Praktyka

Biul. SN

Biuletyn Sądu Najwyższego

Dz.U.

Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

Inf. Pr.

Informator Prawniczy

MoP

Monitor Prawniczy

NP

Nowe Prawo

OSA

Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna

OSNCK

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Karna

OSNCP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Pracy

OSNKW

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wykroczeń

OSNP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy

OSNPG

Orzecznictwo Sądu Najwyższego, wydawnictwo Prokuratury Generalnej

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

OSPiKA

Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych

OTK

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego

OTK-A 

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A

PES.

Problemy Egzekucji Sądowej

PiP

Państwo i Prawo

PPE

Przegląd Prawa Egzekucyjnego

Pr. Pracy

Prawo Pracy

PS

Przegląd Sądowy

ST

Samorząd Terytorialny

Sł. Prac.

Służba Pracownicza

Wok.

Wokanda

ZNSA

Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego

ZNUJ

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego

4. Inne skróty

art.

artykuł (-y)

CSA

Child Support Agency

ETE

Europejski Tytuł Egzekucyjny

GUS

Główny Urząd Statystyczny

lit.

litera

MPiPS

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej

n.

następny (-a, -e)

niepubl.

niepublikowany (-a, -e)

Nr 

numer (-y)

orz.

orzeczenie

ost.

ostatni (-a, -e)

post.

postanowienie

poz. 

pozycja

przep.

przepisy

RFN

Republika Federalna Niemiec

RP

Rzeczpospolita Polska

s.

strona

t.

tom

t.j.

tekst jednolity

repr.

reprezentowany (-ia, -ie)

uchw.

uchwała

uchwała (7)

uchwała składu siedmiu sędziów

ust.

ustęp

uzas.

uzasadnienie

wpr.

wprowadzające

wyd. spec.

wydanie specjalne

wyr.

wyrok

zd.

zdanie

zob.

zobacz

ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Część I.

Obowiązek alimentacyjny w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym

A. Komentarz tezowy

Ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

(t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.)

(wyciąg)

Tytuł I. Małżeństwo

(...)

Dział II. Prawa i obowiązki małżonków

(...)

Art. 27. [Zaspokajanie potrzeb rodziny]

Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

1. Artykuł 27 KRO stanowi konkretyzację obowiązków wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, wynikających z art. 23 KRO.

Świadczenia dochodzone i zasądzone na podstawie art. 27 KRO korzystają ze wszystkich przywilejów zastrzeżonych dla klasycznie pojmowanych świadczeń alimentacyjnych.

→ Patrz: Część I, B, Rozdz. 4, 1.1.1.

2. Obowiązek z art. 27 KRO jest aktualny, gdy istnieje – związana węzłem wspólnego pożycia – rodzina, którą tworzą bądź bezdzietni małżonkowie, bądź – w przypadku separacji faktycznej – jedno z małżonków pozostające z dziećmi we wspólnym gospodarstwie rodzinnym.

Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny ustaje w wypadku separacji faktycznej małżonków bezdzietnych bądź małżonków, których dzieci wskutek usamodzielnienia się nie pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie rodzinnym (wyr. SN z 26.5.1999 r., III CKN 153/99, Legalis).

→ Patrz: Część I, B, Rozdz. 4, 1.1.2.

3. W procesie o alimenty między małżonkami sąd w zasadzie nie może badać, czy i które z nich ponosi winę rozkładu pożycia.

To z małżonków, które zrywa bez uzasadnionej przyczyny wspólne pożycie, nie może dochodzić od drugiego małżonka wykonywania obowiązków przewidzianych w art. 27 KRO. Gdy wina małżonka żądającego alimentów w spowodowaniu rozkładu pożycia jest oczywista i szczególnie rażąca bądź połączona z faktycznym założeniem nowej rodziny, może mieć zastosowanie art. 144¹ KRO (uchw. SN z 16.12.1987 r., III CZP 91/86, OSNC 1988, Nr 4, poz. 42).

→ Patrz: Część I, B, Rozdz. 4, 1.1.3.

4. Potrzeby rodziny stanowią, oprócz utrzymania i wychowania dzieci, potrzeby z istoty swej wspólne, jak również indywidualne potrzeby małżonków. Mogą one być zaliczone do kategorii potrzeb rodziny, gdy zaspokojenie ich jest w danych okolicznościach usprawiedliwione interesem rodziny i odpowiada zasadom współżycia społecznego, a przede wszystkim zasadzie jednakowej stopy życiowej wszystkich członków rodziny (uchw. SN z 16.12.1987 r., III CZP 91/86, OSNC 1988, Nr 4, poz. 42).

→ Patrz: Część I, B, Rozdz. 4, 1.1.4.

5. Obowiązek małżonka z art. 27 KRO nie powstaje i nie zależy od tego, czy drugie z małżonków znajduje się w niedostatku, lecz od tego, by jedno z małżonków nie mogło zaspokajać swoich potrzeb w takim zakresie, w jakim może to uczynić drugie (uchw. SN z 16.12.1987 r., III CZP 91/86, OSNC 1988, Nr 4, poz. 42).

Zasada egalitaryzmu małżonków nie oznacza automatycznego – niezależnie od okoliczności sprawy – sumowania dochodów małżonków, dzielenia ich na dwie równe części i zasądzania wyrównania w dochodach (wyr. SN z 28.1.1998 r., II CKN 585/97, OSP 1999, Nr 2, poz. 29).

→ Patrz: Część I, B, Rozdz. 4, 1.1.5.

6. Spełnienia obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny małżonek może dochodzić na drodze procesu cywilnego (uchw. SN z 16.12.1987 r., III CZP 91/86, OSNC 1988, Nr 4, poz. 42).

→ Patrz: Część I, B, Rozdz. 4, 1.1.7.